SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG

BÁO CÁO SÁNG KIẾN

PHÁT TRIỂN KĨ NĂNG TƯ DUY PHẢN BIỆN
THÔNG QUA CÁC BÀI HỌC KHỐI LƯỢNG RIÊNG
VÀ ÁP SUẤT MÔN KHTN 8

Người thực hiện:
Môn tham gia: Sinh học

Mục lục

Contents

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT................................................................................3
THÔNG TIN CHUNG VỀ BÁO CÁO BIỆN PHÁP...........................................1
I. MỞ ĐẦU............................................................................................................2
1. Lí do chọn đề tài............................................................................................2
2. Phạm vi, đối tượng và thời gian áp dụng.......................................................3
3. Mục đích nghiên cứu.....................................................................................3
4. Điểm mới của sáng kiến................................................................................3
5. Phương pháp nghiên cứu...............................................................................3
II. NỘI DUNG.......................................................................................................6
1. Cơ sở lý luận..................................................................................................6
1.1. Khái niệm phản biện...............................................................................6
1.2. Tư duy phản biện....................................................................................6
1.3. Ý nghĩa của rèn luyện năng lực phản biện.............................................7
2. Thực trạng.....................................................................................................7
3. Các giải pháp thực hiện.................................................................................9
3.1. Mục tiêu của giải pháp...........................................................................9
3.2. Sử dụng câu hỏi kích thích tư duy phản biện để tiếp cận với nội dung
bài học...........................................................................................................9
4. Kết quả thu được.........................................................................................21
III. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ.......................................................................24
1. Kết luận.......................................................................................................24
2. Những kiến nghị, đề xuất để triển khai, ứng dụng các biện pháp vào thực
tiễn...................................................................................................................24

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
STT

Từ viết tắt

Ý nghĩa

1

KHTN

Khoa học tự nhiên

2

GQVĐ

Giải quyết vấn đề

3

HS

Học sinh

4

GV

Giáo viên

5

NL

Năng lực

6

PP

Phương pháp

7

TB

Trung bình

THÔNG TIN CHUNG VỀ BÁO CÁO BIỆN PHÁP
1. Tên báo cáo biện pháp: “Phát triển kĩ năng tư duy phản biện thông qua các bài
học về khối lượng riêng và áp suất môn khtn 8”.
2. Tác giả:
- Họ và tên:

Nam (nữ): Nữ

- Trình độ chuyên môn:
- Chức vụ, đơn vị công tác:
- Điện thoại:

Email:

1

I. MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài
Trong bối cảnh toàn cầu hóa và xu hướng giáo dục hiện đại, các quốc gia tiên
tiến đều chú trọng đến việc xây dựng một hệ thống giáo dục dân chủ, nhằm đào tạo thế
hệ học sinh không chỉ có kiến thức vững vàng mà còn phát triển toàn diện về các kỹ
năng sống. Một trong những kỹ năng quan trọng cần được trang bị cho học sinh là tư
duy phản biện, giúp các em nhận diện và phân tích vấn đề một cách sâu sắc, thuyết
phục người khác bằng lập luận hợp lý và logic. Đây không chỉ là một kỹ năng quan
trọng trong học tập mà còn trong cuộc sống và công việc sau này.
Tại Việt Nam, giáo dục cũng đang dần nhận thức được tầm quan trọng của việc
phát triển kỹ năng tư duy phản biện. Theo Thông tư số 13/2012/TT-BGDĐT ngày
06/4/2012, tại chương II, điều 7, mục 2c, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã nhấn mạnh việc
hướng dẫn học sinh học tập tích cực, chủ động, sáng tạo và biết phân biện. Điều này
cho thấy sự chuyển mình của hệ thống giáo dục Việt Nam trong việc nâng cao chất
lượng dạy và học thông qua việc phát triển kỹ năng tư duy phản biện.
Môn Khoa học Tự nhiên (KHTN) lớp 8 có vai trò quan trọng trong việc hình
thành và phát triển tư duy phản biện cho học sinh, đặc biệt là trong phân môn Lí, với
nội dung như "Khối lượng riêng và Áp suất". Môn học này không chỉ cung cấp kiến
thức về các hiện tượng vật lý mà còn kích thích khả năng phân tích, lý luận và giải
quyết vấn đề của học sinh. Các bài tập thực hành trong phân môn Lí có thể là công cụ
hiệu quả để phát triển kỹ năng tư duy phản biện.
Tuy nhiên, hiện tại, các phương pháp dạy học phân môn Lí ở nhiều trường còn
thiếu sự chú trọng vào việc phát triển kỹ năng tư duy phản biện của học sinh. Việc dạy
học thường tập trung vào việc truyền đạt kiến thức mà ít chú trọng đến việc rèn luyện
kỹ năng phân tích và giải quyết vấn đề. Điều này dẫn đến việc học sinh chưa được
khuyến khích để tự mình suy nghĩ, phân tích và đưa ra lập luận của riêng mình.
Việc phát triển kỹ năng tư duy phản biện thông qua các bài học về "Khối lượng
riêng và Áp suất" không chỉ giúp học sinh hiểu sâu hơn về các khái niệm vật lý mà còn
thúc đẩy khả năng tự học, tự nghiên cứu và ứng dụng kiến thức vào thực tế. Do đó,
nghiên cứu và áp dụng các phương pháp dạy học hiệu quả trong phân môn Lí để phát
triển kỹ năng tư duy phản biện cho học sinh là một nhiệm vụ cấp thiết và có ý nghĩa
thiết thực trong bối cảnh giáo dục hiện nay. Từ những lý do trên, tôi chọn biện pháp
“Phát triển kĩ năng tư duy phản biện thông qua các bài học về 'Khối lượng riêng
và Áp suất' môn KHTN lớp 8”.

2

2. Phạm vi, đối tượng và thời gian áp dụng
Phạm vi: sáng kiến được thực hiện tại trường THCS ABC.
Đối tượng: Học sinh lớp 8 tại các trường trung học cơ sở.
Thời gian nghiên cứu từ tháng 2 năm 2023 đến tháng 2 năm 2024.
Trong nghiên cứu, tôi tập trung vào Chủ đề 3 – Khối lượng riêng và áp suất,
sách KHTN 8 – Cánh diều.
3. Mục đích nghiên cứu
Xác định và phát triển các phương pháp thông qua các bài học về “Khối lượng
riêng và áp suất” giúp học sinh lớp 8 cải thiện kỹ năng tư duy phản biện và giải quyết
vấn đề qua môn KHTN.
4. Điểm mới của sáng kiến
Điểm mới của sáng kiến “Phát triển kỹ năng tư duy phản biện thông qua các bài
học về 'Khối lượng riêng và Áp suất' môn KHTN lớp 8” là việc tập trung vào việc cải
thiện khả năng tư duy phản biện của học sinh thông qua việc tích hợp các phương pháp
giảng dạy có mục tiêu rõ ràng và nội dung học cụ thể. Trong khi các phương pháp
truyền thống có thể chỉ chú trọng đến việc truyền đạt kiến thức, sáng kiến này đặc biệt
nhấn mạnh việc phát triển khả năng phân tích và lý luận của học sinh thông qua các
bài học về khối lượng riêng và áp suất.
Cụ thể, điểm mới của sáng kiến là việc đưa ra các bài tập và vấn đề mở liên
quan đến khối lượng riêng và áp suất, giúp học sinh không chỉ hiểu các khái niệm cơ
bản mà còn phát triển kỹ năng tư duy phản biện. Học sinh được yêu cầu phân tích, so
sánh và lập luận để giải quyết các bài toán và tình huống thực tiễn, qua đó học cách
đưa ra và bảo vệ quan điểm của mình dựa trên lập luận logic và bằng chứng khoa học.
Bằng cách này, các em sẽ không chỉ nắm vững kiến thức về khối lượng riêng và
áp suất mà còn rèn luyện được kỹ năng tư duy phản biện, khả năng phân tích vấn đề
một cách sâu sắc và có hệ thống, cũng như khả năng áp dụng kiến thức vào các tình
huống thực tiễn.
5. Phương pháp nghiên cứu
Phương pháp nghiên cứu chính
Phương pháp thể nghiệm:
Thực hiện các bài tập thực hành và hoạt động giáo dục trong môn Khoa học Tự
nhiên lớp 8 nhằm phát triển kỹ năng tư duy phản biện và giải quyết vấn đề của học

3

sinh. Phương pháp này giúp kiểm tra tính hiệu quả của các hoạt động và bài tập cụ thể
trong việc cải thiện kỹ năng tư duy của học sinh.
Phương pháp khảo sát, thống kê:
Tiến hành khảo sát và thu thập dữ liệu từ học sinh và giáo viên về tình hình
hiện tại của kỹ năng tư duy phản biện và sự tiếp nhận các hoạt động thực hành trong
môn KHTN. Sử dụng các công cụ khảo sát, bảng hỏi và phỏng vấn để thu thập thông
tin, và sau đó phân tích các số liệu thu được để đánh giá tình trạng hiện tại và hiệu quả
của các phương pháp giáo dục.
Phương pháp phân tích, tổng hợp:
Phân tích các dữ liệu thu được từ khảo sát và thực nghiệm để đánh giá mức độ
cải thiện kỹ năng tư duy phản biện của học sinh. Tổng hợp các kết quả từ các phương
pháp khảo sát, thống kê và thực nghiệm để đưa ra những kết luận và khuyến nghị về
các phương pháp dạy học hiệu quả.
Các bước thực hiện nghiên cứu
Bước 1: Tiến hành khảo sát năng lực tư duy phản biện và sự hứng thú học tập
môn Khoa học Tự nhiên của học sinh lớp 8 ở trường THCS ABC. Khảo sát sẽ bao
gồm việc thu thập ý kiến từ học sinh và giáo viên về cách thức giảng dạy và mức độ
phát triển kỹ năng tư duy phản biện hiện tại.
Bước 2: Thực hiện dạy thể nghiệm theo hướng phát triển tư duy phản biện ở
một số lớp học. Trong giai đoạn này, sẽ áp dụng các bài tập thực hành và hoạt động
giáo dục được thiết kế đặc biệt để phát triển kỹ năng tư duy phản biện của học sinh,
đồng thời điều chỉnh phương pháp dạy học dựa trên phản hồi từ học sinh và giáo viên.
Bước 3: Khảo sát và thu thập kết quả sau mỗi tiết học để đánh giá sự tiến bộ
của học sinh. Dữ liệu sẽ được thu thập qua các bài kiểm tra, phỏng vấn và phản hồi từ
học sinh về các hoạt động thực hành và bài tập đã thực hiện.
Bước 4: Đối chiếu kết quả thu được với mục tiêu nghiên cứu để rút ra kết luận
về hiệu quả của các phương pháp thực nghiệm. Phân tích và tổng hợp các dữ liệu để
đưa ra các khuyến nghị về cách thức cải thiện và phát triển kỹ năng tư duy phản biện
thông qua các bài tập thực hành trong môn Khoa học Tự nhiên lớp 8.

4

5

II. NỘI DUNG
1. Cơ sở lý luận
1.1. Khái niệm phản biện
Phản biện là quá trình sử dụng lý lẽ và dẫn chứng để lập luận chống lại một ý
kiến, quan điểm, cách nhìn nhận, đánh giá, hành động, hay việc làm, nhằm thuyết phục
người khác xem xét, đánh giá vấn đề từ một góc nhìn khác có sức thuyết phục hơn
hoặc chính xác hơn.
Phản biện không chỉ đơn thuần là bác bỏ, chỉ trích, hay tìm kiếm khuyết điểm.
Thay vào đó, nó được xây dựng dựa trên tinh thần đối thoại, có tính tích cực và xây
dựng. Mục tiêu chính của phản biện là:
 Đề xuất Góc nhìn Khác: Cung cấp một cách nhìn mới hoặc một góc nhìn khác
nhằm mở rộng sự hiểu biết về vấn đề và khuyến khích người bị phản biện phải
cố gắng chứng minh rằng quan điểm của họ là đúng đắn nhất.
 Kích thích Tư duy: Thúc đẩy người đối diện phải củng cố và làm rõ quan điểm
của mình, từ đó nâng cao khả năng thuyết phục và logic trong lập luận.
 Cân nhắc Lựa chọn Tối ưu: Giúp mọi người có thể cân nhắc và lựa chọn
phương án tối ưu nhất dựa trên các lý lẽ và dẫn chứng được đưa ra.
1.2. Tư duy phản biện
Tư duy phản biện là một quá trình tư duy biện chứng bao gồm việc phân tích và
đánh giá thông tin từ nhiều góc nhìn khác nhau nhằm làm sáng tỏ và xác nhận tính
chính xác của vấn đề đang được xem xét. Để thực hiện phản biện hiệu quả, trước tiên
cần phải có tư duy phản biện. Tư duy phản biện thể hiện sự tích cực của chủ thể trong
việc nêu quan điểm và bảo vệ quan điểm đó bằng các lý lẽ và dẫn chứng phù hợp. Quá
trình này thường bao gồm việc sử dụng bằng chứng phù hợp, tạo mối liên hệ giữa các
ý, đánh giá, phân tích, tổng hợp, phân loại, so sánh, và chỉ ra các khó khăn cùng cách
khắc phục. Một quá trình tư duy phản biện tốt phải đạt các tiêu chí như rõ ràng, mạch
lạc, chính xác, thống nhất, ngắn gọn, phù hợp, và có giải thích cũng như lý do phù
hợp. Đồng thời, tư duy phản biện phải đảm bảo tính khách quan, toàn diện và có chiều
sâu. Phản biện không chỉ là việc chỉ trích mà còn là một cách tiếp cận xây dựng, nhằm
làm rõ và cải thiện các quan điểm hiện tại. Như vậy, tư duy phản biện là nền tảng của
phản biện, giúp phát triển khả năng lập luận, phân tích và ra quyết định một cách
thông minh và hiệu quả.

6

1.3. Ý nghĩa của rèn luyện năng lực phản biện
Rèn luyện năng lực phản biện cho học sinh không chỉ là việc thúc đẩy khả năng
suy nghĩ ngoài khuôn khổ truyền thống, mà còn mở rộng cách tiếp cận khoa học và
giải quyết vấn đề của các em. Đặc biệt trong môn Khoa học Tự nhiên lớp 7, việc này
giúp học sinh thoát khỏi những lối mòn tư duy, khuyến khích sự tò mò và khám phá
các khái niệm mới, từ đó kích thích hứng thú học tập và sự chủ động trong việc tìm
hiểu kiến thức.
Việc phát triển năng lực phản biện giúp học sinh tư duy độc lập và sáng tạo
hơn. Thay vì tiếp thu kiến thức một cách thụ động, các em sẽ học cách phân tích, đánh
giá và đặt câu hỏi về những thông tin nhận được. Điều này không chỉ giúp tránh tình
trạng học vẹt và đồng thuận dễ dãi mà còn khuyến khích các em khám phá và hiểu sâu
về các vấn đề khoa học.
Kỹ năng phản biện cũng giúp học sinh biết lắng nghe và tôn trọng các quan
điểm khác trong các cuộc tranh luận. Thông qua việc tranh luận và phản biện, các em
có cơ hội cập nhật thông tin chính xác và có giá trị, đồng thời phát hiện và khắc phục
những lỗ hổng kiến thức của bản thân. Điều này không chỉ nâng cao sự hiểu biết mà
còn giúp xác lập mục tiêu học tập mới.
Ngoài ra, việc rèn luyện phản biện còn góp phần phát triển các kỹ năng mềm
quan trọng như nói trước đám đông, thu hút người nghe và trình bày vấn đề một cách
khoa học. Những kỹ năng này rất cần thiết trong cuộc sống hiện đại, giúp học sinh trở
thành những người năng động, sáng tạo và tự tin.
Đối với giáo viên, phản biện trong dạy học cung cấp thông tin phản hồi quý giá
để điều chỉnh phương pháp giảng dạy. Qua sự phản biện của học sinh, giáo viên có thể
nhận diện và phân loại các đối tượng học sinh, từ đó điều chỉnh phương pháp dạy học
cho phù hợp với từng nhóm học sinh.
Cuối cùng, việc tích cực phản biện trong dạy học khẳng định tinh thần dân chủ
và tiến bộ của nền giáo dục. Đặt trong bối cảnh hiện tại, rèn luyện năng lực phản biện
không chỉ nâng cao chất lượng giáo dục mà còn đóng góp vào phong trào "Xây dựng
trường học thân thiện, học sinh tích cực", tạo nên một môi trường học tập tích cực và
hiệu quả.
2. Thực trạng
Thuận lợi:
Hiện nay, sự quan tâm đến kỹ năng tư duy phản biện trong giáo dục ngày càng
tăng từ cả phía giáo viên và học sinh. Nhiều giáo viên đã nhận thức được tầm quan

7

trọng của việc rèn luyện tư duy phản biện và tích cực tìm cách áp dụng vào chương
trình giảng dạy. Các trường học cũng bắt đầu chú trọng đến việc phát triển kỹ năng
này, không chỉ trong các môn học truyền thống mà còn trong các hoạt động ngoại
khóa. Sự quan tâm này không chỉ giúp nâng cao chất lượng học tập mà còn khuyến
khích học sinh chủ động hơn trong việc phân tích và đánh giá thông tin.
Trong thời đại số hóa, học sinh ngày càng trở nên nhanh nhạy và thông minh
hơn trong việc tiếp cận và xử lý thông tin. Sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ thông
tin và internet đã tạo điều kiện thuận lợi cho học sinh trong việc tìm kiếm, phân tích và
đánh giá thông tin từ nhiều nguồn khác nhau. Sự nhanh nhạy này không chỉ giúp các
em tiếp cận kiến thức một cách nhanh chóng mà còn nâng cao khả năng tư duy phản
biện của mình. Học sinh có thể dễ dàng tiếp cận các nghiên cứu khoa học, bài viết
chuyên sâu và các công cụ hỗ trợ phân tích, giúp các em rèn luyện và phát triển kỹ
năng phản biện một cách hiệu quả hơn.
Khó khăn:
Mặc dù có sự quan tâm tăng cường, việc triển khai kỹ năng tư duy phản biện
vẫn gặp một số khó khăn đáng kể. Một trong những thách thức lớn là thiếu tài liệu và
phương pháp cụ thể để thực hiện bài tập thực hành hiệu quả. Các giáo viên thường
phải đối mặt với việc thiếu nguồn tài nguyên phù hợp và hướng dẫn chi tiết về cách
thiết kế các hoạt động phản biện, điều này gây khó khăn trong việc áp dụng và phát
triển kỹ năng này một cách đồng bộ và hiệu quả trong lớp học. Sự thiếu hụt này cần
được giải quyết để đảm bảo rằng việc rèn luyện tư duy phản biện có thể diễn ra một
cách thực chất và hiệu quả hơn.
Trong quá trình rèn luyện kỹ năng phản biện cho học sinh, một khó khăn đáng
chú ý là sự hiểu lầm rằng phản biện có thể được xem là hành động vô lễ hoặc khiếm
nhã. Khi học sinh thực hiện phản biện, nếu không được hướng dẫn rõ ràng, các em có
thể không phân biệt được giữa việc đưa ra quan điểm xây dựng và việc chỉ trích cá
nhân hoặc ý kiến của người khác. Điều này có thể dẫn đến tình trạng xung đột và
không khí học tập căng thẳng, làm giảm hiệu quả của quá trình học tập. Đặc biệt, học
sinh có thể cảm thấy bị chỉ trích hoặc không được tôn trọng, điều này làm cho những
học sinh đó không muốn tham gia vào các hoạt động phản biện hoặc tranh luận.
Một vấn đề khác là khi giáo viên giải thích hoặc đáp ứng phản biện của học
sinh, sự giải thích không phải lúc nào cũng làm hài lòng hoặc thỏa mãn được học sinh.
Việc giáo viên đưa ra lý lẽ và giải thích có thể không đủ rõ ràng hoặc không phù hợp
với sự hiểu biết của học sinh. Điều này có thể xảy ra khi giáo viên không nắm bắt
được cách thức học sinh tiếp cận vấn đề hoặc không truyền đạt một cách dễ hiểu và

8

hợp lý. Kết quả là học sinh vẫn có thể cảm thấy không đồng ý hoặc không hiểu, dẫn
đến sự không hài lòng và giảm sự tự tin trong việc tham gia vào các cuộc thảo luận và
phản biện.
Để khắc phục những khó khăn này, giáo viên cần thiết lập các quy tắc rõ ràng
về cách thực hiện phản biện một cách tôn trọng và xây dựng. Đồng thời, giáo viên
cũng cần cải thiện khả năng giao tiếp và giải thích, đảm bảo rằng các phản hồi và giải
thích được đưa ra một cách dễ hiểu và phù hợp với nhu cầu của học sinh. Điều này
không chỉ giúp nâng cao hiệu quả của việc rèn luyện phản biện mà còn tạo ra một môi
trường học tập tích cực và hỗ trợ sự phát triển toàn diện của học sinh.
3. Các giải pháp thực hiện
3.1. Mục tiêu của giải pháp
Sáng kiến "Phát triển kỹ năng tư duy phản biện thông qua các bài học về
'Khối lượng riêng và Áp suất' môn KHTN lớp 8" nhằm đạt được các mục tiêu quan
trọng trong việc nâng cao năng lực học tập của học sinh. Trước tiên, sáng kiến hướng
đến việc nâng cao kĩ năng phân tích và đánh giá của học sinh bằng cách giúp các em
phân tích các hiện tượng và quy trình sinh học cơ bản của vật sống, đồng thời sử dụng
các công cụ và phương pháp khoa học để thu thập và đánh giá thông tin.
Thứ hai, sáng kiến đặt mục tiêu khuyến khích tư duy phản biện thông qua việc
tham gia vào các hoạt động thảo luận nhóm và tranh luận về các vấn đề liên quan đến
vật sống, cũng như thực hiện các nghiên cứu và thí nghiệm nhỏ để kiểm tra giả thuyết
và lý thuyết.
Cuối cùng, mục tiêu của sáng kiến là tăng cường kĩ năng giải quyết vấn đề của
học sinh bằng cách áp dụng kiến thức về khối lượng riêng và áp suất để giải quyết các
bài tập và dự án dựa trên tình huống thực tiễn, từ đó phát triển khả năng tư duy sáng
tạo và phân tích. Để đánh giá hiệu quả của sáng kiến, việc theo dõi sự phát triển của kĩ
năng tư duy phản biện và phân tích thông qua các bài kiểm tra, thảo luận nhóm, và dự
án nghiên cứu sẽ được thực hiện, đồng thời thu thập phản hồi từ học sinh và giáo viên
để điều chỉnh và cải thiện chương trình học.
3.2. Sử dụng câu hỏi kích thích tư duy phản biện để tiếp cận với nội dung bài học
Trong môn Khoa học Tự nhiên (KHTN) lớp 8, chủ đề “Khối lượng riêng và áp
suất” là một cơ hội tuyệt vời để phát triển kỹ năng tư duy phản biện cho học sinh
thông qua việc thiết kế các bài học phù hợp. Tư duy phản biện không chỉ là khả năng
tiếp thu kiến thức một cách thụ động mà còn là khả năng chủ động đặt câu hỏi, tìm
kiếm thông tin, quan sát và đánh giá các vấn đề. Để khuyến khích và phát triển tư duy

9

phản biện trong học sinh, giáo viên cần tạo ra một môi trường học tập đầy thách thức
và khuyến khích sự tham gia chủ động của các em vào quá trình học.
Trong chủ đề “Khối lượng riêng và áp suất,” giáo viên có thể thiết kế các bài
học bằng cách sử dụng câu hỏi tình huống và các vấn đề mở để khuyến khích học sinh
suy nghĩ phân biện. Ví dụ, thay vì chỉ dạy các khái niệm cơ bản về khối lượng riêng và
áp suất, giáo viên có thể đặt ra các tình huống thực tế hoặc các câu hỏi kích thích tư
duy như: “Tại sao các vật thể có khối lượng riêng khác nhau lại có thể nổi hoặc chìm
trong cùng một chất lỏng?” hoặc “Làm thế nào áp suất không khí ảnh hưởng đến khả
năng bay của máy bay?”
Các câu hỏi này không chỉ khuyến khích học sinh tìm hiểu sâu hơn về các khái
niệm khoa học mà còn thúc đẩy các em tìm kiếm thông tin, phân tích dữ liệu và đánh
giá các giả thuyết. Học sinh có thể thực hiện các thí nghiệm đơn giản để quan sát ảnh
hưởng của khối lượng riêng và áp suất, từ đó tự đưa ra kết luận và giải thích dựa trên
các kết quả thu được. Ví dụ, học sinh có thể thực hiện thí nghiệm đo khối lượng và thể
tích của các vật thể khác nhau để tính toán khối lượng riêng, hoặc nghiên cứu các hiệu
ứng của áp suất bằng cách sử dụng bơm và ống nghiệm.
Bằng cách này, các bài học không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức về
khối lượng riêng và áp suất mà còn rèn luyện khả năng tư duy phản biện của các em.
Các em sẽ được trang bị những kỹ năng cần thiết để phân tích, đánh giá và ứng dụng
kiến thức vào các tình huống thực tiễn. Việc học không còn chỉ là tiếp thu thông tin
một cách thụ động mà trở thành một quá trình chủ động khám phá và giải quyết các
vấn đề khoa học.

3.2.1. Xác định vấn đề phản biện

Để phát huy tư duy phản biện trong môn Khoa học Tự nhiên lớp 8, đặc biệt
trong chủ đề "Khối lượng riêng và áp suất," giáo viên cần thiết kế các bài học sao cho
các vấn đề được đưa ra không chỉ hấp dẫn mà còn mang tính thách thức và khám phá.
Việc này sẽ giúp học sinh không chỉ hiểu sâu về các khái niệm mà còn phát triển khả
năng phân tích và lập luận.
Trong Bài 14: Khối lượng riêng,
giáo viên có thể khởi đầu bằng cách đưa
ra câu hỏi kích thích tư duy như: “Tại
sao cùng một thể tích nhưng các vật thể
khác nhau lại có khối lượng khác nhau?”
Học sinh sẽ thực hiện thí nghiệm đo khối
lượng và thể tích của các vật thể khác

10

nhau để tính toán khối lượng riêng và so sánh kết quả. Giáo viên có thể yêu cầu học
sinh phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến khối lượng riêng và thảo luận về sự khác biệt
giữa các vật liệu có cùng thể tích nhưng khối lượng khác nhau. Cuối cùng, học sinh sẽ
tham gia vào một cuộc thảo luận để đánh giá ảnh hưởng của khối lượng riêng đối với
khả năng nổi và chìm của các vật thể trong các chất lỏng khác nhau, qua đó phát triển
khả năng phân tích và lập luận dựa trên dữ liệu thực nghiệm.
Trong Bài 15: Tác dụng của chất lỏng lên vật
đặt trong nó, giáo viên có thể bắt đầu bằng câu hỏi: “Tại
sao một vật chìm trong nước lại có cảm giác nhẹ hơn so
với khi nó ở ngoài không khí?” Học sinh sẽ thực hiện các
thí nghiệm để quan sát các tác dụng của chất lỏng lên các
vật thể, chẳng hạn như đo lực đẩy của chất lỏng lên vật
thể và so sánh với khối lượng của vật thể đó. Giáo viên
yêu cầu học sinh nghiên cứu và phân tích cơ chế hoạt động của lực đẩy Archimedes và
thảo luận về sự khác biệt trong tác dụng của chất lỏng lên các vật thể có hình dạng và
khối lượng khác nhau. Cuối cùng, học sinh sẽ tham gia vào một cuộc thảo luận để so
sánh các ứng dụng thực tiễn của lực đẩy Archimedes trong đời sống, như trong việc
thiết kế tàu thuyền hay các thiết bị lặn, qua đó nâng cao khả năng tư duy phản biện và
ứng dụng kiến thức vào thực tiễn.
Các bài học này không chỉ giúp học sinh nắm vững các khái niệm về khối
lượng ri