HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN

KHOA CHỦ NGHĨA XÃ HỘI KHOA HỌC

LỊCH SỬ PHONG TRÀO CỘNG SẢN VÀ
CÔNG NHÂN QUỐC TẾ
(Giáo trình nội bộ)

Hà Nội 2017

0

MỤC LỤC
MỤC LỤC ......................................................................................................... 0
Chương 1: .......................................................................................................... 3
ĐỐI TƯỢNG, PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU NỘI DUNG CƠ BẢN CỦA
LỊCH SỬ PHONG TRÀO CỘNG SẢN VÀ CÔNG NHÂN QUỐC TẾ............. 3
1. Đối tượng nghiên cứu của lịch sử phong trào cộng sản và công nhân quốc tế. 3
2. Phương pháp nghiên cứu. ............................................................................... 8
3. Nội dung cơ bản của môn học ...................................................................... 10
Chương 2: ........................................................................................................ 13
PHONG TRÀO CÔNG NHÂN TỪ KHỞI ĐẦU ĐẾN .................................... 13
CÔNG XÃ PARI 1871..................................................................................... 13
I. Giai cấp vô sản hiện đại và phong trào công nhân trước khi chủ nghĩa Mác ra
đời.................................................................................................................... 13
1. Sự hình thành giai cấp vô sản hiện đại.......................................................... 13
2. Phong trào đấu tranh độc lập đầu tiên của giai cấp vô sản. ........................... 17
II. Phong trào công nhân từ khi có chủ nghĩa Mác đến Công xã Pari................ 29
1. Sự xuất hiện của chủ nghĩa Mác................................................................... 29
2. Đồng minh những người cộng sản và cương lĩnh chính trị đầu tiên của giai
cấp vô sản......................................................................................................... 33
3. Vai trò của giai cấp vô sản trong cuộc cách mạng 1848-1849 ở châu Âu...... 36
IV. Công xã Pari............................................................................................... 50
1. Hoàn cảnh lịch sử ......................................................................................... 51
2. Hoạt động của công xã Pari .......................................................................... 54
3. Ý nghĩa và bài học của Công xã Pari ............................................................ 58
Chương 3: ........................................................................................................ 63
CÁC TỔ CHỨC QUỐC TẾ CỦA PHONG TRÀO CỘNG SẢN ..................... 63
VÀ CÔNG NHÂN ........................................................................................... 63
I. Hội liên hiệp công nhân quốc tế - Quốc tế I (1864-1876).............................. 63
1. Hoàn cảnh ra đời Quốc tế I .......................................................................... 63
2. Hoạt động của Quốc tế I .............................................................................. 66
1

3. Vai trò lịch sử của Quốc tế I......................................................................... 71
II. Quốc tế xã hội chủ nghĩa - Quốc tế II (1889 - 1914) .................................... 72
1. Hoàn cảnh ra đời của Quốc tế II .................................................................. 72
2. Sự thành lập Quốc tế II................................................................................. 75
3. Hoạt động của Quốc tế II.............................................................................. 78
III. Quốc tế cộng sản - Quốc tế III .................................................................... 85
1. Hoàn cảnh ra đời .......................................................................................... 85
2. Hoạt động của Quốc tế III - Quốc tế cộng sản .............................................. 89
3. Vai trò lịch sử của Quốc tế cộng sản............................................................. 97
Chương 4: ........................................................................................................ 99
PHONG TRÀO CÔNG NHÂN TỪ SAU CÔNG XÃ PARI ĐẾN NAY.......... 99
1. Phong trào công nhân sau công xã Pari ........................................................ 99
2. Phong trào công nhân Nga, sự xuất hiện của chủ nghĩa Lênin và cách mạng xã
hội chủ nghĩa tháng Mười Nga. ...................................................................... 105
3. Phong trào công nhân sau cách mạng tháng Mười Nga 1917...................... 124
4. Phong trào cộng sản ở Tây Âu.................................................................... 146
Chương 5: ...................................................................................................... 150
PHONG TRÀO GIẢI PHÓNG DÂN TỘC .................................................... 150
1. Phong trào giải phóng dân tộc cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX .................. 150
2. Phong trào giải phóng dân tộc ở các nước thuộc địa và phụ thuộc từ 1918 đến
1945 ............................................................................................................... 155

2

Chương 1:
ĐỐI TƯỢNG, PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU NỘI DUNG CƠ
BẢN CỦA LỊCH SỬ PHONG TRÀO CỘNG SẢN VÀ CÔNG NHÂN
QUỐC TẾ
1. Đối tượng nghiên cứu của lịch sử phong trào cộng sản và công
nhân quốc tế.
1.1 Khách thể nghiên cứu.
Giai cấp vô sản ra đời là một quá trình lịch sử lâu dài, từ tầng lớp vô sản
đầu tiên đến vô sản công trường thủ công và giai cấp vô sản hiện đại.
Vào thế kỷ XIV-XV, chế độ phong kiến suy yếu, quan hệ sản xuất tư bản
chủ nghĩa bắt đầu hình thành ở một số nước châu Âu. Phương thức sản xuất tư
bản chủ nghĩa nảy sinh từ trong lòng phương thức sản xuất phong kiến. Nhưng
nó chỉ thực sự xuất hiện khi có đủ hai điều kiện sau:
Thứ nhất, phải tập trung một khối lượng tiền tệ tương đối lớn vào trong
tay một số người, lượng tiền này đủ để bảo đảm cho họ mua tư liệu sản xuất xây
dựng xí nghiệp và thuê mướn nhân công.
Thứ hai, phải có những người tự do nhưng không có tư liệu sản xuất,
buộc phải mang sức lao động của mình ra bán để kiếm sống.
Trong nền sản xuất hàng hoá giản đơn, sự tác động tự phát của quy luật
giá trị đã làm phân hoá những người sản xuất hàng hoá. Một số người phát tài
giàu lên nhanh chóng, họ đầu tư mở rộng sản xuất, thuê mướn nhân công và trở
thành ông chủ tư bản. Những người khác không gặp may mắn bị vỡ nợ, phá sản
trở thành lao động làm thuê.
Sự tác động phân hoá này của quy luật giá trị diễn ra chậm chạp, để tạo ra
những điều kiện cho sự ra đời của chủ nghĩa tư bản mà chỉ dựa vào tác dụng này
của quy luật giá trị thì phải mất một thời kỳ lâu dài. Vì vậy, trong lịch sử của
mình, giai cấp tư sản đã đẩy mạnh quá trình này bằng tích luỹ nguyên thuỷ. Đó
là sự tích luỹ ban đầu của tư bản, nó được thực hiện bằng bạo lực tước đoạt hàng
loạt những người sản xuất nhỏ, nhất là nông dân. Việc tước đoạt tư liệu sản xuất
của người sản xuất nhỏ và ruộng đất của nông dân, một mặt tập trung tư liệu sản
3

xuất vào tay các nhà tư bản, mặt khác biến những người sản xuất nhỏ, những
người nông dân trở thành lao động làm thuê. Điển hình của quá trình này là ở
nước Anh, giai cấp tư sản dựa vào nhà nước phong kiến dùng bạo lực đuổi nông
dân ra khỏi đất đai của họ, biến đồng ruộng thành bãi chăn cừu. Đồng thời ban
hành các đạo luật hà khắc để buộc những người nông dân bị mất đất phải vào
làm thuê trong các xí nghiệp tư bản.
Tích luỹ nguyên thuỷ còn được thực hiện bằng việc đi chinh phục và bóc
lột thuộc địa, buôn bán nô lệ da đen từ châu Phi đến các vùng đất mới ở châu
Mỹ, thực hiện thương mại không bình đẳng, v.v..
Việc sử dụng các biện pháp bằng sức mạnh bạo lực nói trên đã nhanh
chóng tạo ra hai điều kiện cần thiết và do đó đẩy nhanh quá trình chuyển hoá từ
phương thức sản xuất phong kiến sang phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa.
Lịch sử đã ghi nhận tích lũy nguyên thủy tư bản chủ nghĩa tạo ra hai lớp
người hoàn toàn đối lập nhau: một bên bao gồm những người giàu có, sở hữu tư
liệu sản xuất, còn bên kia gồm những người nghèo khó chỉ sở hữu một tài sản
duy nhất là sức lao động. Lớp người này từng bước bị tước đoạt hết tư liệu sản
xuất, tư liệu sinh hoạt, trở thành người “tự do” bán sức lao động để kiếm sống.
Đó chính là những người vô sản đầu tiên. Như vậy, tích lũy nguyên thủy tư bản
chủ nghĩa là cảnh nô lệ của công nhân, là sự tước đoạt tàn nhẫn đối với người
lao động, là con đường chủ yếu, trực tiếp biến người lao động trong xã hội
phong kiến thành công nhân làm thuê.
Từ những năm cuối thế kỷ XVI-XVII, lịch sử thế giới bước vào thời kỳ
mới, thời kỳ của những chuyển biến mạnh mẽ của các điều kiện kinh tế - xã hội,
chính trị - xã hội phong kiến sang chủ nghĩa tư bản. Sự xuất hiện và phát triển
của nền công nghiệp lớn tư bản chủ nghĩa đã tạo ra những bước chuyển biến
mạnh mẽ, ngày càng chắc chắn của một cơ cấu xã hội giai cấp mới. Từ cơ cấu
xã hội - giai cấp điển hình của chế độ phong kiến ở châu Âu và phương Tây cận
đại, với hai giai cấp đối lập nhau giữa một bên là giai cấp địa chủ phong kiến
với một bên là giai cấp nông nô đã từng bước xuất hiện và định hình cơ cấu xã
hội - giai cấp mới, với hai giai cấp đối lập cơ bản mới giữa một bên là giai cấp
4

tư sản và một bên là đông đảo quần chúng lao động vô sản. Sự biến đổi này là
do sự biến đổi trong nền sản xuất của xã hội, những yếu tố của chủ nghĩa tư bản
ngày càng chín muồi trong lòng chế độ phong kiến.
Đến những năm đầu thế kỷ XIX, khi phương thức sản xuất tư bản chủ
nghĩa được xác lập về cơ bản, sự ưu việt của sản xuất hàng hóa lớn do việc sử
dụng máy móc và vận dụng các thành tựu của khoa học, kỹ thuật vào trong sản
xuất đã khẳng định ưu thế tuyệt đối của nó đối với phương thức sản xuất phong
kiến. Do đó, đã củng cố được sự thống trị của giai cấp tư sản, của chủ nghĩa tư
bản. Kẻ thù của giai cấp tư sản trong cách mạng tư sản là giai cấp địa chủ phong
kiến, chế độ phong kiến đã bị đánh bại, do đó, bản chất phản động của giai cấp
tư sản được bộc lộ, nó quay sang đàn áp những người bạn đồng minh của mình
trong cách mạng tư sản, thẳng tay đàn áp các phong trào đấu tranh của công
nhân, thu hồi những quyền tự do dân chủ mà nó vừa ban bố, mâu thuẫn giữa tư
sản và vô sản ngày càng tăng và ngày càng trở thành mâu thuẫn chủ đạo của xã
hội tư bản chủ nghĩa. Cuộc đấu tranh của giai cấp công nhân đã trở thành một
động lực cơ bản, thúc đẩy sự phát triển của xã hội loài người trong chủ nghĩa tư
bản.
Từ đó đến nay, cuộc đấu tranh của giai cấp công nhân chống lại sự thống
trị và áp bức của giai cấp tư sản và chủ nghĩa tư bản đã phát triển và không
ngừng lớn mạnh. Bên cạnh đó, cuộc đấu tranh của giai cấp công nhân ngày càng
trở thành trung tâm, thành bộ phận chủ yếu của toàn buộc cuộc đấu tranh chung
của nhân dân lao động và toàn xã hội, nhằm thực hiện hóa các lý tưởng, khát
vọng xã hội chủ nghĩa và cộng sản chủ nghĩa đã xuất hiện từ thời cổ đại.
Hiện thực đó đặt ra và đòi hỏi có môn khoa học nghiên cứu nó, Lịch sử
phong trào cộng sản và công nhân quốc tế lấy đó làm khách thể nghiên cứu của
mình.
Như vậy khách thể nghiên cứu của lịch sử phong trào cộng sản và công
nhân quốc tế là: lịch sử hình thành, phát triển của giai cấp công nhân, phong trào
công nhân và chính đảng của nó.

5

1.2. Đối tượng nghiên cứu
Cũng như mọi khoa học khác, lịch sử phong trào công nhân quốc tế có đối
tượng nghiên cứu riêng của mình. Tiếp cận nghiên cứu giai cấp công nhân về
phong trào đấu tranh của giai cấp công nhân cũng có nhiều cách khác nhau. Đối
tượng nghiên cứu của môn học là những quy luật và tính quy luật lịch sử - chính
trị của phong trào cộng sản và công nhân quốc tế từ khi xuất hiện chủ nghĩa
Mác, chính đảng vô sản và phong trào giải phóng dân tộc trong thời đại ngày
nay.
Để nghiên cứu có hiệu quả môn học, đứng dưới góc độ được quy định bởi
đối tượng nghiên cứu trên đây, lịch sử phong trào công nhân quốc tế, một mặt
không thể không chú ý đến các phương diện triết học - xã hội và kinh tế học chính trị của các cuộc đấu tranh của giai cấp công nhân và của lịch sử phong
trào công nhân; nhưng mặt khác, lịch sử phong trào công nhân quốc tế đặc biệt
quan tâm đến quy luật và tính quy luật lịch sử - chính trị của sự hình thành, phát
triển của các yếu tố khách quan, các điều kiện chủ quan, quan hệ biện chứng của
các yếu tố và các điều kiện ấy - như những điều kiện cần và đủ để bảo đảm giai
cấp công nhân có thể hoàn thành thắng lợi sứ mệnh lịch sử của mình: thủ tiêu
chủ nghĩa tư bản, xây dựng chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản. Với ý nghĩa
ấy, quy luật chính trị của lịch sử phong trào công nhân quốc tế được cụ thể hóa,
được nghiên cứu theo những quy luật và tính quy luật cụ thể dưới đây:
Thứ nhất, lịch sử phong trào công nhân quốc tế nghiên cứu các quy luật
và tính quy luật lịch sử - chính trị của quá trình hình thành, phát triển giai cấp
công (cả về số lượng, về cơ cấu và chất lượng) với tính cách một lực lượng xã
hội, một động lực xã hội - chính trị cơ bản của các quan hệ chính trị và sự vận
dụng của đời sống chính trị của xã hội hiện đại;
Thứ hai, lịch sử phong trào công nhân quốc tế nghiên cứu các quy luật và
tính quy luật lịch sử - chính trị của sự hình thành, phát triển các yếu tố, các điều
kiện đảm bảo để phong trào công nhân quốc tế cần phải trở thành và có thể trở
thành một phong trào quyết định đối với xu thế vận động, chuyển biến chủ yếu
của nhân loại từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản;
6

Thứ ba, lịch sử phong trào công nhân quốc tế nghiên cứu những tính quy
luật lịch sử - chính trị của lịch sử phong trào công nhân quốc tế trong mỗi loại
quốc gia dân tộc của thế giới hiện đại trong quá trình vận động, tiến lên chủ
nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản, với tính cách là một bộ phận của toàn bộ
lịch sử phong trào công nhân quốc tế.
Để có thể nghiên cứu, nhận thức được quy luật lịch sử - chính trị trên đây,
môn học lịch sử phong trào công nhân quốc tế cần chú trọng xác định và quan
sát những giới hạn cụ thể của lịch sử phong trào ấy:
Nghiên cứu các giai đoạn cơ bản của lịch sử phong trào công nhân quốc
tế. Mỗi giai đoạn của phong trào ấy được đặc trưng bởi các sự kiện chính trị xã
hội tiêu biểu của đời sống chính trị xã hội hiện đại, trong mối quan hệ biện
chứng với phong trào công nhân. Việc khảo sát, thu thập các thông tin chính trị
từ những sự kiện tiêu biểu của mỗi giai đoạn cụ thể của lịch sử phong trào công
nhân quốc tế, cho phép không chỉ nhận dạng được nguyên nhân, điều kiện của
phong trào công nhân trong mỗi giai đoạn lịch sử cụ thể xác định, chúng ta cần
sử dụng có chọn lọc các kết quả nghiên cứu của bộ môn lịch sử thế giới cận đại,
hiện đại, lịch sử khoa học công nghệ thế giới hiện đại, lịch sử các đảng chính trị
thế giới, lịch sử tư tưởng xã hội chủ nghĩa. Việc kế thừa và phân tích tri thức các
khoa học này phải luôn đứng trên lập trường của chủ nghĩa duy vật lịch sử, của
kinh tế - chính trị mácxit và chủ nghĩa xã hội khoa học.
Nghiên cứu và phân tích sự ra đời, phát triển của các tổ chức xã hội, tổ
chức chính trị quốc tế của phong trào công nhân quốc tế cũng như chính đảng
của giai cấp công nhân trong các quốc gia tiêu biểu. Cùng với đó là quan sát và
phân tích các thành tựu, thiếu sót của sự nghiệp đấu tranh của giai cấp công
nhân quốc tế, của công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội và các phong trào chính
trị có xu hướng xã hội chủ nghĩa trên thế giới và trong khu vực của thế giới hiện
đại.
Thừa kế có chọn lọc và phê phán các kết quả nghiên cứu của các nhà tư
tưởng lý luận trong các công trình nghiên cứu có liên quan đến giai cấp công

7

nhân, đến phong trào đấu tranh của giai cấp công nhân và lịch sử phong trào
công nhân, cũng cần được coi là nguồn tư liệu cần được quan tâm đúng mức.
2. Phương pháp nghiên cứu.
2.1. Phương pháp luận
Lịch sử phong trào công nhân quốc tế có quá trình hình thành và phát
triển lâu dài trong lịch sử cận và hiện đại của xã hội loài người. Trong quá trình
đó, nhiều phương pháp nghiên cứu dựa trên những phương pháp luận khác nhau
được nghiên cứu sử dụng. Kết quả là, nhiều quan niệm và trường phái lý thuyết
khác nhau được hình thành. Nhận thức của giới lịch sử về phong trào công nhân
cũng hết sức khác nhau, thậm chí đối lập nhau. Chỉ đến khi xuất hiện chủ nghĩa
Mác, với nền tảng chủ nghĩa duy vật lịch sử và phương pháp tư duy biện chứng
Mácxit, lịch sử phong trào công nhân quốc tế mới bắt đầu có những bước tiến
căn bản và quan trọng, góp phần quyết định vào việc hình thành và phát triển
môn học dưới góc độ của sử học mácxit và chủ nghĩa xã hội khoa học.
Do đó, có thể khẳng định phương pháp luận khoa học, hợp thành cơ sở lý
luận vững chắc cho nghiên cứu của lịch sử phong trào công nhân quốc tế, là vận
dụng đúng đắn và là sự kết hợp các nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa duy vật lịch
sử và chủ nghĩa xã hội khoa học.
Trong hệ thống các nguyên lý và quy luật cơ bản của chủ nghĩa duy vật
lịch sử, các nguyên lý và quy luật về mối quan hệ biện chứng giữa quan hệ sản
xuất và lực lượng sản xuất, giữa cơ sở hạ tầng với kiến trúc thượng tầng, lý luận
về giai cấp và đấu tranh giai cấp, cách mạng xã hội…được coi là cơ sở phương
pháp luận trực tiếp của lịch sử phong trào công nhân quốc tế. Trong hệ thống
các học thuyết chính trị - xã hội và chủ nghĩa xã hội khoa học, các phạm trù và
quy luật của sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân, quy luật ra đời và phát
triển chính đảng của giai cấp công nhân, học thuyết cách mạng xã hội chủ nghĩa
và nhà nước của giai cấp công nhân … đóng vai trò là những định hướng cơ bản
cho quá trình khảo sát, học tập và nghiên cứu lịch sử phong trào công nhân quốc
tế.

8

Bên cạnh đó, cần chú ý rằng lịch sử phong trào công nhân quốc tế còn là
bộ môn giáp ranh giữa chủ nghĩa xã hội khoa học với sử học. Vì vậy, khi học tập
nghiên cứu lịch sử phong trào công nhân quốc tế cần chú ý vận dụng hợp lý các
lý thuyết sử học đặc thù. Trong đó cần chú ý đến quy luật về sự kế thừa lịch sử,
lý luận về các thời đại lịch sử.
2.2. Phương pháp nghiên cứu bộ môn
Phương pháp nghiên cứu của môn lịch sử phong trào công nhân quốc tế
không được phép dừng lại ở việc mô tả các sự kiện lịch sử, các tổ chức, của
phong trào công nhân quốc tế, mà đòi hỏi thông qua sự mô tả chính xác, khách
quan, trung thực các sự kiện lịch sử, các tổ chức của phong trào ấy để lý giải,
làm rõ các quy luật, tính quy luật toàn bộ lịch sử của phong trào công nhân quốc
tế, vai trò của nó trong sự phát triển nhân loại trong thời đại ngày nay. Vì vậy,
trong nghiên cứu lịch sử phong trào công nhân quốc tế cần vận dụng sáng tạo
phương pháp logic - lịch sử trong sự kết hợp đúng mức với phương pháp phân
tích - tổng hợp và phương pháp quy nạp - diễn dịch.
Trong nghiên cứu lịch sử phong trào công nhân quốc tế, phương pháp
logic - lịch sử được coi là phương pháp nghiên cứu chủ đạo.
Phân tích cụ thể một hoàn cảnh lịch sử cụ thể - đó là bản chất và linh hồn
sống của chủ nghĩa Mác - Lênin nói chung, của lịch sử phong trào công nhân
quốc tế nói riêng. Vì vậy, khi nghiên cứu và học tập lịch sử phong trào công
nhân quốc tế cần có quan điểm lịch sử cụ thể. Điều này đòi hỏi người học cần
nắm chắc hai loại tri thức cơ bản, quan trọng: thứ nhất, tri thức về các tổ chức,
các sự kiện nổi bật hợp thành bối cảnh chung của lịch sử phong trào công nhân
quốc tế trong mỗi giai đoạn cụ thể của phong trào ấy; thứ hai, hiểu và nắm chắc
tri thức về mối quan hệ biện chứng giữa các điều kiện kinh tế - xã hội, chính trị xã hội khách quan với các nhu cầu, các vấn đề chính trị nảy sinh từ thực tiễn của
lịch sử phong trào công nhân quốc tế mà trên cơ sở đó, các tổ chức, các trào lưu
và xu thế vận động của phong trào ấy đã xuất hiện.
Đối với loại tri thức thứ nhất, người học cần biết lựa chọn và mô tả chính
xác những sự kiện, các tổ chức, các cuộc vận động của lịch sử phong trào công
9

nhân quốc tế. Tuy nhiên, sự nhận thức ấy không được phép dừng lại ở mô tả mà
hơn thế cần phải giải thích và phát hiện những vấn đề đặt ra từ sự quan sát mô tả
và phân tích các sự kiện, các tổ chức, các cuộc vận động ấy.
Đối với các loại tri thức thứ hai, trên cơ sở của loại tri thức thứ nhất, vận
dụng các phương pháp luận chứng phù hợp, để tiến tới nhận thức được bản chất,
tính quy luật của sự ra đời, tồn tại và xu thế vận động của sự kiện, các tổ chức,
các cuộc vận động…của lịch sử phong trào công nhân quốc tế.
Bên cạnh phương pháp logic - lịch sử, việc học tập và nghiên cứu lịch sử
phong trào công nhân quốc tế còn đòi hỏi vận dụng sáng tạo các phương pháp
phân tích - tổng hợp và phương pháp quy nạp - diễn dịch.
Trên cơ sở các phương pháp nghiên cứu nói trên, việc nghiên cứu lịch sử
phong trào công nhân quốc tế cũng đòi hỏi người nghiên cứu cần nắm chắc và
sử dụng thành thạo các phương pháp cụ thể trong thu thập xử lý thông tin: các
phương pháp phân loại, phân tích tài liệu, lược thuật và tổng thuật tài liệu, thống
kê, phân tích tương tự - so sánh…khi nghiên cứu các công trình, các tài liệu quá
khứ.
3. Nội dung cơ bản của môn học
3.1. Nghiên cứu lịch sử ra đời và phát triển của giai cấp công nhân, các
giai đoạn cơ bản của phong trào đấu tranh của giai cấp công nhân
Nhằm thực hiện sứ mệnh lịch sử thế giới là tự giải phóng mình và giải
phóng loài người khỏi ách áp bức, bóc lột và xây dựng thành công chủ nghĩa xã
hội, chủ nghĩa cộng sản, phong trào đấu tranh của giai cấp công nhân đã trải qua
những giai đoạn khác nhau.
Các giai đoạn cơ bản:
Những năm đầu đến giữa thế kỷ XIX
Đây là giai đoạn giai cấp công nhân trở thành lực lượng chính trị độc lập,
hướng mũi nhọn của cuộc đấu tranh của mình chống lại giai cấp tư sản. Từ tiền
đề là những tổ chức của công nhân dẫn đến sự ra đời chính đảng đầu tiên của
giai cấp công nhân quốc tế, đánh dấu sự chuyển biến về trình độ từ tự phát thành
tự giác.
10

Nửa sau thế kỷ XIX:
Do hoạt động của C. Mác và Ph.Ăngghen phong trào công nhân quốc tế
phát triển mạnh mẽ ở châu Âu, châu Mỹ. Chủ nghĩa Mác tiếp tục thâm nhập vào
phong trào công nhân, không chỉ làm củng cố vững mạnh tổ chức Quốc tế đầu
tiên của phong trào công nhân quốc tế mà còn làm xuất hiện hàng loạt chính
đảng của giai cấp công nhân trong nhiều nước châu Âu, châu Mỹ.
Những năm cuối thế kỷ XIX và đầu thế kỷ XX.
Chủ nghĩa tư bản chuyển từ tự do cạnh tranh sang chủ nghĩa đế quốc, một
hệ thống thuộc địa của chủ nghĩa đế quốc hình thành, phong trào đấu tranh của
giai cấp công nhân, nhân dân lao động trong các quốc gia lạc hậu, các quốc gia
thuộc địa ngày càng dâng cao. Phong trào công nhân có những biến đổi về chất,
được phản ánh thông qua những nghiên cứu sáng tạo mới đối với chủ nghĩa xã
hội khoa học. Đến lượt nó, những sáng tạo lý luận mới đó tiếp tục được truyền
bá vào phong trào công nhân quốc tế, trở thành phong trào cộng sản và công
nhân quốc tế. Phong trào đã bắt đầu kết hợp và gắn bó với phong trào giải phóng
dân tộc.
Giai đoạn từ khi V.I Lênin mất đến nay;
Trải qua gần 1 thế kỷ, phong trào cộng sản và công nhân quốc tế ở giai
đoạn này có những bước phát triển mạnh mẽ, xen kẽ là những thời điểm khó
khăn và khủng hoảng, với nhiều thời kỳ đan xen, thăng trầm phức tạp và đôi lúc
quang co… phong trào cộng sản và công nhân quốc tế giai đoạn này vẫn thể
hiện rõ nét sự phát triển mạnh mẽ và trưởng thành không ngừng.
3.2. Nghiên cứu sự ra đời, vai trò lịch sử của các chính đảng của giai
cấp công nhân, các tổ chức chính trị - xã hội và xã hội - chính trị.
Các tổ chức quốc tế của công nhân: Đồng minh những người cộng sản
(1847 - 1852). Hội liên hiệp công nhân quốc tế (1864 - 1876), Quốc tế xã hội
chủ nghĩa