1. MỞ ĐẦU
1.1.  Lý do chọn đề tài 
Ở chương trình tiểu học, phân môn Tập làm văn có vị trí đặc biệt quan trọng trong quá trình dạy học môn Tiếng Việt. Đây là phân môn sử dụng
và tổng hợp các kiến thức, kỹ năng Tiếng Việt từ các phân môn Tập đọc, Tập viết, Chính tả, Luyện từ và câu. Tập làm văn giúp cho học sinh
vận dụng các hiểu biết và kỹ năng về Tiếng Việt do các phân môn khác rèn luyện hoặc cung cấp. Để làm được một bài văn nói hoặc viết, người
làm phải hoàn thiện các kỹ năng nghe, nói, đọc, viết phải vận dụng các hiểu biết kiến thức về Tiếng Việt. Trong quá trình vận dụng này, các kỹ
năng và kiến thức đó được hoàn thiện và nâng cao dần. Do đó, Tiếng Việt không chỉ xem xét từng phần, từng mặt qua từng phân môn mà trở
thành một công cụ tổng hợp để giao tiếp. Phân môn Tập làm văn thực hiện mục tiêu quan trọng nhất của dạy học là dạy học sinh sử dụng Tiếng
Việt để giao tiếp, tư duy, học tập. Việc học tốt môn Tập làm văn giúp cho học sinh phát triển tư duy logic, có sự hiểu biết, có tình cảm yêu mến,
gắn bó với thiên nhiên, gắn bó với con người và vạn vật xung quanh. Từ đó, tâm hồn và nhân cách của các em sẽ được hình thành và phát triển.
Việc dạy cho học sinh cách viết và trình bày một đoạn văn ngắn rất quan trọng, nó góp phần giúp cho học sinh học tốt hơn phân môn Tập làm
văn ở các lớp trên. 
Trên thực tế hiện nay tôi thấy việc dạy học sinh viết đoạn văn ngắn trong phân môn Tập làm văn cho học sinh lớp 2 còn nhiều khó khăn vì các
em vừa mới lớp Một lên, mới tập làm quen với phân môn này, các em còn nhiều bỡ ngỡ, chưa có phương pháp học hợp lý. Mặt khác vốn sống
của các em còn nghèo nàn, vốn hiểu biết về Tiếng Việt còn hạn chế, các em còn ít xúc cảm nên ngay từ những tiết học đầu tiên về viết đoạn văn
ngắn, mặc dù đã được giáo viên hướng dẫn cụ thể cách viết, các em chưa tiếp nhận được mà các em còn nghĩ sao viết vậy, không theo trật tự
logic nào, thậm chí không sử dụng dấu câu trong quá trình viết văn, có em chỉ trả lời câu hỏi gợi ý cộc lốc, gạch đầu dòng, xuống dòng tùy tiện,
không rõ ý, rõ câu, không thành đoạn. Tôi rất băn khoăn, trăn trở về vấn đề này và đã quyết định chọn đề tài : “Biện pháp nâng cao chất lượng
viết đoạn văn ngắn cho học sinh lớp 2 theo bộ sách Chân trời sáng tạo”
 1.2. Mục đích nghiên cứu 
     Bản thân nghiên cứu đề tài này với một số mục đích sau :
 + Tìm hiểu thực trạng vấn đề dạy Tập làm văn cho học sinh lớp 2. 
 + Giúp bản thân nắm vững hơn về dạy Tập làm văn trong trường Tiểu học.
 + Giúp học sinh lớp 2 nâng cao chất lượng viết đoạn văn ngắn.
 1.3.  Đối tượng nghiên cứu
Biện pháp nâng cao chất lượng viết đoạn văn ngắn cho học sinh lớp 2 theo bộ sách Chân trời sáng tạo
  1.4. Phương pháp nghiên cứu
    + Phương pháp nghiên cứu.

    +  Phương pháp khảo sát thực tế.
    + Phương pháp thu thập thông tin.
    + Phương pháp thống kê, xử lý số liệu.
    + Phương pháp thực nghiệm sư phạm.
2. NỘI DUNG BIỆN PHÁP
2.1. Cơ sở lý luận của biện pháp
Tập làm văn là một phân môn mang tính tổng hợp và sáng tạo sử dụng toàn bộ các kỹ năng được hình thành và phát triển từ nhiều phân môn
khác của môn Tiếng Việt. Tập làm văn còn đòi hỏi học sinh huy động kiến thức từ nhiều mặt (hiểu biết cuộc sống, tri thức văn hóa …) có liên
quan đến đề bài. 
     Bài tập làm văn - viết đoạn văn ngắn, là sản phẩm tổng hợp của vốn sống, vốn văn học, năng lực tư duy, giao tiếp, sự thành thạo trong việc sử
dụng ngôn ngữ, sự sáng tạo của cá nhân học sinh. Qua bài Tập làm văn ta sẽ thấy được trình độ sử dụng Tiếng Việt, tri thức và hiểu biết về cuộc
sống của học sinh.
       Đối với lớp 2, dạy Tập làm văn trước hết là rèn luyện cho học sinh các kỹ năng phục vụ học tập và giao tiếp hằng ngày. Bước đầu dạy cách
làm quen với đoạn văn thông qua nhiệm vụ kể một số việc đơn giản hoặc tả sơ lược về người, vật xung quanh theo gợi ý bằng tranh hoặc bằng
câu hỏi. Vì vậy cần dạy cho học sinh biết cách sử dụng lời nói, tạo ra động cơ, nhu cầu nói, kích thích học sinh tham gia vào quá trình giao tiếp
(nói, viết).
         Để tạo lập một văn bản (đoạn văn) phải tạo nên tính thống nhất thể hiện cả hai mặt: Sự liên kết về nội dung và sự liên kết về hình thức. Sự
liên kết này có được là nhờ tính định hướng mục đích của văn bản. Vì vậy để rèn luyện kỹ năng viết đoạn văn ngắn cho học sinh chúng ta phải
giúp học sinh xác định được mục đích của đoạn viết thông qua việc tìm hiểu đề. Phải xác định được đề bài yêu cầu ta làm gì? Nói, viết về cái gì?
Xác định được chủ đề của bài viết và duy trì chủ đề này trong suốt bài viết để bài văn, không lan man bằng cách tìm ý, sắp xếp ý theo một trình
tự nhất định, đồng thời phải chọn từ ngữ để dùng từ đặt câu cho chính xác, rõ ý, có hình ảnh, có cảm xúc.
        Mặt khác sự liên kết nội dung là liên kết bên trong khó nhận thấy trong dạy bài   Tập làm văn, nhiều người thường chú ý đến hình thức ngôn
từ mà không coi trọng đúng mức đến logic của các ý trong bài. Khi sửa bài cho học sinh, nhiều giáo viên thường chú ý sửa lời (khi nói) mà
không sửa ý (khi viết).
2.2.Thực trạng của vấn đề trước khi áp dụng biện pháp
      Qua nhiều năm công tác, cùng với việc thăm lớp, dự giờ và các buổi sinh hoạt chuyên môn trong tổ, tôi thấy thực tế của vấn đề này là như
sau :
   * Về phía giáo viên :

    - Một số giáo viên trong quá trình dạy bản thân chưa thực sự coi trọng việc rèn kỹ năng viết đoạn văn cho học sinh, cách dạy của giáo viên
còn đơn điệu, lệ thuộc một cách máy móc vào sách giáo viên. Sự sáng tạo cũng như linh hoạt của giáo viên chưa có hoặc có song chưa được
nhiều nên chưa cuốn hút được học sinh. 
  -  Việc sửa lỗi khi viết đoạn văn cho học sinh chưa được chú trọng hoặc chỉ sửa một lần vì việc làm này mất rất nhiều thời gian.
  - Bản thân tôi đã tìm tòi, nghiên cứu, học hỏi ở đồng nghiệp, hướng dẫn học sinh thực hiện nội dung viết đoạn văn theo những phương pháp,
biện pháp mới nhưng hiệu quả vẫn chưa cao.   
 * Về phía học sinh :      
 Trong những năm gần đây, tôi được nhà trường phân công dạy lớp 2 là chủ yếu. Năm học 20 23-2024, tôi tiếp tục được nhà trường phân công
giảng dạy lớp 2A. Qua thời gian giảng dạy ở lớp 2, bản tôi thấy các em còn vướng phải nhiều hạn chế, cụ thể như sau :
  - Học sinh chưa có động cơ, hứng thú học tập với phân môn Tập làm văn.
  - Học sinh mới chỉ biết dựa vào các câu hỏi gợi ý đã cho trong sách giáo khoa nên bài làm còn đơn điệu và giống nhau.
- Vốn từ của các em còn hạn hẹp, vốn sống của các em chưa nhiều, vốn hiểu biết về Tiếng Việt còn rất hạn chế.
    Ví dụ: Trong tiết Tập làm văn (trang 33 – Sách tiếng Việt 2 tập hai Chân trời sáng tạo) viết 4 – 5 câu về việc làm hằng ngày của một người
thân của em. Học sinh đã không chú ý đến câu, cách dùng ý, dùng từ vào văn cảnh dẫn đến câu rời rạc thiếu sự liên kết. Cụ thể như sau : Mẹ em
làm công nhân, sáng mẹ em đi sớm, tối mẹ muộn, mẹ về em đã đi ngủ rồi....

      - Học sinh hầu như chưa nắm được cấu trúc của một đoạn văn ngắn, chưa có năng lực tư duy, sáng tạo. Do tâm lý lứa tuổi và chưa được rèn
luyện thường xuyên nên các em chưa có cách quan sát cụ thể chi tiết. Các em chỉ quan sát thoáng qua, hời hợt, thậm chí có em còn không để ý
đến đối tượng cần quan sát. Thêm vào đó khả năng tưởng tượng còn hạn chế. Do vậy khi viết đoạn văn còn có những câu văn lạc lõng không sát
thực với yêu cầu của đề bài. Các em không biết viết thế nào, viết từ đâu để thành một đoạn văn. Một số em chưa có kỹ năng sắp xếp câu thành
đoạn. Từ chỗ nói chưa thành câu, nói câu cộc lốc nên khi viết các em bị chi phối nhiều. Hơn nữa các em còn không biết viết câu nào trước, câu
nào sau, viết chưa thành câu đã chấm hết câu, do vậy nhiều bài văn của các em viết không thành đoạn theo nội dung yêu cầu. 

   - Học sinh hay trả lời câu hỏi máy móc, câu văn thiếu sự hấp dẫn, sinh động.     Ví dụ : Tập làm văn  (trang 25 – Sách tiếng Việt 2 tập hai Chân
trời sáng tạo) viết một đoạn văn 4- 5 câu nói về việc làm hằng ngày của thầy cô, trong sách giáo khoa có mấy câu hỏi gợi ý trong đó có câu hỏi: 
     + Giới thiệu việc làm của thầy cô? 
     + Các bước thầy cô thực hiện công việc?

    - Khi viết đoạn văn các em thường dùng từ bị lặp nhiều lần.
  Ví dụ: Cô em tên lan, cô em đến lớp rất sớm, cô lau bảng lấy phấn dạy các em.....
    -  Qua thực tế giảng dạy, khảo sát đầu năm (kể về người thân, kể về gia đình) khi học sinh thực hành làm bài tập viết đoạn văn ngắn tôi thấy
kết quả như sau: 
Bảng 1: Kết quả khảo sát viết đoạn văn của học sinh lớp 2 đầu năm học 2022- 2023
Viết câu văn trọn ý,

Viết câu văn có ý theo yêu cầu đề

Chưa biết viết văn, gạch đầu

Không sử dụng dấu câu

Tổng số

đảm bảo yêu cầu,

bài, diễn đạt câu chưa gãy gọn, một

dòng, xuống dòng tùy tiện,

khi viết văn.

học sinh

đoạn viết giàu hình

số từ dùng chưa chính xác, ít xúc

không rõ ý, rõ câu.

ảnh, có cảm xúc.

cảm.

29 em

SL

TL

0

0

    SL

    TL
15

51,8%

    SL
10

  TL
34,4%

  SL
4

  TL
13,8%

      Nhìn vào bảng số liệu ta nhận thấy ngay rằng tỉ lệ bài viết của học sinh chưa đạt yêu cầu còn rất cao, đòi hỏi tôi phải tìm biện pháp giúp các
em viết đoạn văn ngắn được tốt hơn.
2.3. Các biện pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề

Từ thực tế công tác và một số kinh nghiệm của bản thân, tôi xin đưa ra một số biện pháp nhằm khắc phục các tình trạng trên như sau :
Biện pháp 1 : Xây dựng động cơ, tạo hứng thú học tập cho học sinh
Trong học tập không những cần có động cơ đúng đắn mà còn cần phải có hứng thú bền vững thì học sinh mới có thể tiếp thu tri thức hiệu quả
nhất. Đây là một hoạt động nhằm làm chuyển biến vị trí của người học từ thụ động sang chủ động, từ đối tượng tiếp nhận tri thức sang chủ thể
tìm kiếm tri thức để nâng cao hiệu quả học tập. Để có thể tích cực hóa hoạt động nhận thức của học sinh trong tôi đã xây dựng động cơ, tạo hứng
thú học tập cho các em như sau :
  - Tạo ra môi trường thân thiện giữa thầy và trò, duy trì không khí lớp học thoải mái, giải phóng sự lo sợ, áp lực của học sinh…. 
  - Xác định được mục tiêu học tập, giáo viên cần phải chuẩn bị giáo án thật tốt, các phương tiện dạy học phải hấp dẫn như lời nói nhẹ nhàng, lôi
cuốn, hình ảnh trực quan sinh động. 
  Ví dụ : Khi kể về về công việc làm một tấm bưu thiếp. Tập làm văn  (trang 73 – Sách tiếng Việt 2 tập hai Chân trời sáng tạo), tôi đã giới thiệu
cho

các

em

quan

sát

cách

thực

hiện

qua

hệ

thống

tranh

ảnh

(các

hình

ảnh

trên

máy

chiếu,

video...).

Từ đó giúp các em có thêm hứng thú học tập đồng thời nhanh chóng hơn trong việc lựa chọn danh thiếp đẹp để thuật lại.
  - Tổ chức hoạt động học theo nhóm : Học theo nhóm là hình thức học tập có sự hợp tác của hai hay nhiều thành viên nhằm giải quyết những
nhiệm vụ học tập chung, qua đó giúp những học sinh yếu mạnh dạn, hòa đồng hơn đồng thời xóa bỏ tâm lý ngại học ở các em. 
 - Tổ chức dạy học ngoài trời : Dạy học ngoài trời tạo điều kiện để HS quan sát thiên nhiên nhằm gây hứng thú, sự tích cực học tập cho các em.
Các em có điều kiện gần gũi, hiểu biết về tự nhiên, lễ hội, từ đó có ý thức bảo vệ thiên nhiên văn hóa lễ hội quê hương. (tuy nhiên hình thức dạy
học này phụ thuộc vào từng loại bài.)   

  Ví dụ : Khi viết tình cảm của em khi được tham gia một ngày hội ở trường (trang 129 – Sách tiếng Việt 2 tập hai Chân trời sáng tạo) dựa vào
gợi ý, ngay từ đầu năm tôi đã cho các em ra sân trường quan sát tham gia mọi hoạt động mà nhà trường tổ chức:

  + Quan sát bao quát ( hoạt động, màu sắc) của ngày hội.
  + Qua sát chi tiết (từ ngữ miêu tả các chi tiết, các hoạt động diễn ra) của ngày hội.
  + Viết và sửa lỗi từ, câu,... miêu tả cho học sinh.
      Sau khi các em nắm được mục đích, yêu cầu khi quan sát, các em đã nhanh chóng lựa chọn đối tượng khác nhau để làm bài ( hoạt động, âm
thanh, hình ảnh, cảm xúc ...), thấy được ý nghĩa của ngày hội. Từ đó các em nâng cao ý thức chăm học, chăm làm... Và điều quan trọng nhất là
các em rất hào hứng học tập, hoàn thành đoạn văn một cách dễ dàng hơn.
  Bên cạnh đó, giáo viên cần phải tăng cường tích cực hoá trong hoạt động học tập. Nếu các em tiến bộ, giáo viên cần động viên, khích lệ một
cách kịp thời
sẽ góp phần quan trọng trong việc tạo hứng thú để cho học sinh học tập, rèn luyện và phát triển.
    Biện pháp 2 :  Bổ sung hệ thống câu hỏi gợi ý
Bước 1: Nắm vững nội dung, yêu cầu của bài tập.
- GV viết yêu cầu bài tập lên bảng (trên phiếu)

- HS xác định yêu cầu của bài tập, GV dùng thước gạch chân cụm từ trọng tâm của bài tập mà HS cần nắm vững.
Ví dụ: tả về một đồ chơi của em (bài 3 trang 142 – sách tiếng Việt 2 tập hai Chân trời sáng tạo)  

Bước 2: Hướng dẫn các đối tượng HS viết đoạn văn bằng câu hỏi gợi ý.
*Đối với HS hoàn thành:
+ Dùng hệ thống câu hỏi gợi mở ( theo yêu cầu).
+ HS nói theo từ ngữ đã cho, đặt câu theo hướng dẫn.
+ HS viết câu liên kết logic giữa các ý trong đoạn.
+ HS viết đạt được số câu theo yêu cầu.
*Đối với HS hoàn thành tốt (HS năng khiếu):
- HS đọc kĩ yêu cầu, xác định nội dung, yêu cầu của bài tập.
- GV dùng câu hỏi gợi mở để HS làm bài.
  Trong chương trình, hầu hết các bài văn đều có câu hỏi gợi ý rõ ràng và tương đối đầy đủ. Nhưng nếu cứ dựa vào những câu hỏi gợi ý như vậy
thì sẽ có nhiều bài làm giống nhau và như vậy sẽ gây nhàm chán trong tiết Tập làm văn.  Do vậy, để khắc
Người viết

Đỗ Văn Hiếu
Liên hệ Zalo: 0985598499