1. ĐẶT VẤN ĐỀ
1.1. Lý do chọn đề tài
Ngay sau khi bắt tay vào công cuộc đổi mới và xây dựng đất nước, Đảng và Nhà nước ta luôn coi trọng công tác giáo dục. Nói đến giáo dục là nói đến công tác dạy và học. Đây là quá trình tác động qua lại giữa thầy và trò. Trong đó việc truyền thụ kiến thức của giáo viên cũng như việc lĩnh hội tri thức của học sinh nó phụ thuộc vào từng bộ môn, từng lĩnh vực. Tại Hội nghị lần thứ hai Ban chấp hành trung ương Đảng khóa VIII đã khẳng định: “Đổi mới mãnh mẽ phương pháp giáo dục - đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện thành nếp tư duy sáng tạo của người học. Từng bước áp dụng những phương pháp tiên tiến và phương tiện hiện đại vào quá trình dạy học, đảm bảo điều kiện và thời gian tự học, tự nghiên cứu cho học sinh, nhất là sinh viên đại học, phát triển phong trào tự học, đào tạo thường xuyên và mở rộng khắp trong toàn dân, nhất là thanh niên”[18,5].
Hiện nay chúng ta đang xây dựng một nền giáo dục nhằm phát triển toàn diện cho người học. Tuy nhiên, thực tiễn giáo dục nước ta hiện nay còn nhiều hạn chế. Đặc biệt do ảnh hưởng của phương pháp dạy học cũ đó là thiên về truyền thụ kiến thức một chiều do đó chưa tạo điều kiện cho người học phát triển năng lực tư duy sáng tạo. Vì vậy dẫn đến hiệu quả giáo dục chưa cao, chưa đáp ứng được yêu cầu của giáo dục và nhu cầu của xã hội.
Ngày nay khi mà xu thế toàn cầu hóa đang chiếm ưu thế, sự phát triển như vũ bão của các ngành khoa học - công nghệ, điều này đòi hỏi giáo dục nước ta không ngừng có sự thay đổi để không bị tụt hậu so với giáo dục của thế giới. Vì vậy đổi mới phương pháp dạy học là một vấn đề lớn của giáo dục và đào tạo trên con đường vơn tới tầm cao của sự văn minh và tiến bộ. Nhiệm vụ đó đòi hỏi giáo dục phải phát huy tính tích cực của người học, nhằm thực hiện mục tiêu của giáo dục ở trường phổ thông là giúp học sinh phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản nhằm hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa, xây dựng tư cách, trách nhiệm của công dân, chuẩn bị cho học sinh tiếp tục học lên hoặc đi vào cuộc sống lao động, tham gia xây dựng và bảo vệ tổ quốc.
Mỗi môn học trong nhà trường đều có hệ thống phương pháp dạy học phù hợp với môn học của mình. Trong phương pháp dạy học lịch sử, nguyên tắc trực quan là nguyên tắc cơ bản của lý luận dạy học, góp phần nâng cao chất lượng dạy học lịch sử, gây hứng thú, phát huy tính tích cực chủ động, sáng tạo học tập cho người học.
Việc trình bày miệng của giáo viên dù có truyền cảm, chi tiết đến đâu nếu không có sự hỗ trợ của đồ dùng trực quan cũng khó đem lại kết quả cao trong quá trình dạy học. Đồ dùng trực quan nói chung và đồ dùng trực quan quy ước nói riêng trong dạy học lịch sử là phương tiện cụ thể hóa các sự kiện, nhân vật, góp phần vào việc phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo của học sinh trong dạy học lịch sử.
Vấn đề xây dựng và sử dụng đồ dùng trực quan quy ước để phát huy tính tích cực của học sinh trong dạy học lịch sử Việt Nam giai đoạn 1954-1975 là rất cần thiết. Trong thời kỳ này nhân dân ta tiến hành cuộc kháng chiến chống đế quốc Mĩ và bè lũ tay sai Ngô Đình Diệm. Với những vấn đề lịch sử đáng quan tâm:
- Những thuận lợi và khó khăn của đất nước sau Hiệp định Giơnevơ.
- Miền Bắc đi lên xây dựng chủ nghĩa xã hội, chi viện cho cách mạng miền Nam.
- Miền Nam tiếp tục cuộc cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân,…
Với những vấn đề lịch sử phong phú đó đã tạo điều kiện thuận lợi cho việc xây dựng và sử dụng đồ dùng trực quan quy ước để phát huy tính tích cực của học sinh trong dạy học lịch sử.
Tiuy nhiên, qua thực tế cho thấy giáo viên dạy học lịch sử ở trường Trung học phổ thông hiện nay gặp không ít khó khăn, hạn chế về điều kiện vật chất, phương tiện kỹ thuật, tổ chức quản lý, đặc biệt là năng lực của giáo viên có hạn, ít có điều kiện tiếp cận hệ thống cơ sở lý luận và biện pháp sư phạm để xây dựng và sử dụng đồ dùng trực quan nhằm phát huy tính tích cực của học sinh trong học tập lịch sử.
Với những lý do trên tôi mạnh dạn chọn đề tài “Xây dựng