BÀI 21. THỰC HÀNH: BẤM NGỌN, TỈA CÀNH, XỬ LÍ KÍCH THÍCH TỐ VÀ
TÍNH TUỔI CÂY
I. MỤC TIÊU
1. Kiến thức
Sau bài học này, HS sẽ:
- Sử dụng thành thạo các dụng cụ như kéo cắt cành, cân điện tử, ống đong.
- Thực hiện được các thao tác bấm ngọn, tỉa cành, phun kích thích tố và tính tuổi
cây.
- Thực hiện được thao tác pha kích thích tố theo các nồng độ xác định.
2. Năng lực
Năng lực số
- 1.1.NC1b: HS tìm được thông tin thông qua việc quan sát, truy cập nội dung
số trong video, tổ chức được tìm kiếm dữ liệu, thông tin và nội dung trong môi
trường số.
- 5.3.NC1a: Áp dụng được các công cụ và công nghệ số khác nhau để tạo ra kiến
thức cũng như các quy trình và sản phẩm đổi mới
Năng lực AI:
- 11.A1.1: Xây dựng được quy trình sử dụng một sản phẩm AI cụ thể một cách thích
hợp.
- 11.C3.MR1: Vận dụng được một số kĩ thuật prompt nâng cao như: ràng buộc định
dạng đầu ra, chia nhỏ nhiệm vụ.
- 11.C2.MR1: Sử dụng được công cụ AI để tạo và biên tập nội dung học liệu phục vụ
học tập và đánh giá sản phẩm học tập.
3. Phẩm chất
- Chăm chỉ: có tinh thần chủ động trong việc nghiên cứu tài liệu, tìm kiếm thông
tin về các kĩ thuật bấm ngọn, tỉa cành, xử lí kích thích tố và tính tuổi cây.
- Trách nhiệm: Có ý thức thực hiện đầy đủ các nguyên tắc an toàn khi sử dụng
dụng cụ, hóa chất trong phòng thí nghiệm, hoàn thành đầy đủ các nhiệm vụ
được phân công.
- Trung thực: có thái độ trung thực trong theo dõi và báo cáo kết quả thực hành.
II. THIẾT BỊ DẠY HỌC
1. Đối với giáo viên
- KHBD, SGV, SBT sinh học 11, máy tính, máy chiếu.
- Dụng cụ: Kéo cắt cành, thước dây, cân điện tử, ống đong, bút chì, giấy nhám.
- Hóa chất: α – NAA (α – naphthalene acetic acid).
- Video AI được tạo bằng công cụ AI được dùng để khởi động bài học
1

Học liệu số: OpenStax Biology 2e – 30.6 Plant Sensory Systems and Responses:
https://openstax.org/books/biology-2e/pages/30-6-plant-sensory-systems-andresponses
2. Đối với học sinh
- SGK sinh học 11 kết nối tri thức.
- Mẫu vật:
+ Cây rau ăn lá: rau muống, mồng tơi, rau đay… có từ 3 – 4 đốt thân và chưa
phân nhánh.
+ Chậu cây cảnh nhỏ: chuỗi ngọc, hoa hồng… có thân phân nhánh.
+ Chậu cây vừng 25 ngày tuổi (12 – 20 chậu).
+ Hình ảnh mặt cắt ngang miếng gỗ hoặc đoạn thân cây gỗ cắt ngang có vòng
tuổi.
- Thiết bị quay chụp.
III. TIẾN TRÌNH DẠY HỌC
1. HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG (MỞ ĐẦU)
a) Mục tiêu: Đưa ra các nội dung thú vị gần gũi với thực tế để khơi gợi hứng
thú học tập.
b) Nội dung: HS lắng nghe, quan sát, kiểm tra hóa chất, thiết bị và trả lời câu
hỏi.
c) Sản phẩm: Đáp án cho câu hỏi mở đầu.
d) Tổ chức thực hiện:
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ:
- GV yêu cầu HS: Xem video AI được thiết kế để phục vụ bài dạy và trả lời câu
hỏi xuất hiện trong video đó 
1.1.NC1b: HS tìm được thông tin thông qua việc quan sát, truy cập nội dung số
trong video
- GV giới thiệu về mục đích, ý nghĩa cùng như dụng cụ, thiết bị, hóa chất, mẫu
vật được sử dụng trong bài thực hành. Ngoài ra, GV cũng cần lưu ý HS về các
vấn đề liên quan đến các quy định của phòng thực hành, các quy tắc an toàn
thực hành.
- GV đặt câu hỏi tình huống: Hãy quan sát mảnh gỗ và cho biết những vòng
trên mặt cắt ngang thân có ý nghĩa gì?
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ:
- HS trả lời câu hỏi mở đầu.
Bước 3: Báo cáo thảo luận:
- Các HS xung phong phát biểu trả lời.
2

Bước 4: Kết luận và nhận xét:
Đáp án:
- Những vòng gỗ có thể xác định tuổi thọ của cây và các đặc điểm khí hậu trong
thời kì sinh trưởng của cây.
⮚ GV nhận xét, đánh giá và dẫn vào bài: “Bài 20 chúng ta đã tìm hiểu về các
nhân tố ảnh hưởng đến quá trình sinh trưởng, phát triển của thực vật và
những ứng dụng của chúng trong sản xuất. Để kiểm chứng điều đó, chúng ta
sẽ tiến hành bài 21. Thực hành: Bấm ngọn, tỉa cành, xử lí kích thích tố và
tính tuổi của cây.”
2. HÌNH THÀNH KIẾN THỨC MỚI
Hoạt động 1: Tiến hành thí nghiệm
a) Mục tiêu: Thực hành, quan sát được tác dụng của bấm ngọn, tỉa cành, phun
kích thích tố lên cây, tính tuổi cây.
b) Nội dung: HS làm việc nhóm, tìm hiểu nguyên lí SGK, tóm tắt cách tiến
hành và thực hiện thí nghiệm.
c) Sản phẩm: Báo cáo thực hành.
BÁO CÁO THỰC HÀNH
1. Mục đích
2. Kết quả và giải thích
Trình bày kết quả các nội dung thực hành bấm ngọn, tỉa cành, phun chất điều hòa
sinh trưởng và tính tuổi cây.
3. Trả lời câu hỏi
a) Trên cây mùng tơi thí nghiệm có 3 đốt thân, nếu bạn Nam chọn vị trí bấm là dưới
đốt thân hứ ba của cây thì bạn Nam có quan sát được kết quả thí nghiệm không?
Giải thích.
b) Trên cùng một cây, việc chọn đếm số vòng gỗ trên thân chính với đếm số vòng gỗ
trên cành của cây để tính tuổi cây, cách nào cho kết quả chính xác hơn? Tại sao?
d) Tổ chức thực hiện:
HĐ CỦA GV VÀ HS

SẢN PHẨM DỰ KIẾN

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ
- GV chia lớp thành các nhóm nhỏ, mỗi nhóm khoảng 4 – 5 HS
bao gồm các trưởng nhóm. Trưởng nhóm phân công nhiệm vụ
chi tiết đến các thành viên trong nhóm và họp nhóm để đánh
giá kết quả thực hiện của các cá nhân theo mẫu (bên dưới).
- Mục III.1: Thực hành bấm ngọn, tỉa cành

Báo cáo thực hành (bên
dưới)
- báo cáo thực hành có
bảng dữ liệu và nhận xét
đã kiểm chứng; kèm ghi
chú ít nhất một gợi ý của

3

NLS
5.3.NC1a
:
Áp
dụng
được các
công cụ
và công

⮚ Thực hành bấm ngọn

AI được chấp nhận/bác bỏ
+ GV yêu cầu HS tóm tắt nguyên lí của hoạt động thực hành và và lí do.
mô tả cách tiến hành dựa trên mẫu vật thật chỉ ra vị trí bấm
ngọn.
+ Sau đó, GV yêu cầu các nhóm thực hiện và hướng dẫn cách
chăm sóc, theo dõi kết quả sau khi tiến hành bằng cách hoàn
thành bảng sau:
Cây thực
hành

Thời gian
xuất hiện chồi
bên

Chất lượng
chồi (chiều
dài, đường
kính, số
lá/chồi)

Số lượng
chồi/cây

Rau muống
Mùng tơi
Rau đay
⮚ Thực hành tỉa cành:
+ GV yêu cầu HS quan sát hình 21.2 tóm tắt mục đích của hoạt
động thực hành và quy trình tiến hành.
+ GV lưu ý HS về vai trò của bước 3, vệ sinh vết cắt.
- Mục III.2: Thực hành đánh giá ảnh hưởng của hormone đến
sinh trưởng, phát triển của thực vật
+ GV giới thiệu về mục đích và nguyên lí và sơ đồ hóa các
bước tiến hành.
+ GV đưa ra các lưu ý khi thực hiện gồm: cách pha dung dịch
theo nồng độ ppm, kĩ thuật phun ướt lá, các chỉ tiêu cần quan
sát, phương pháp đo và xác định các chỉ tiêu sinh trưởng, năng
suất của cây vừng, phương pháp chăm sóc để đảm bảo sự đồng
nhất của các yếu tố phi thí nghiệm và hoàn thành bảng theo
mẫu trang 143.
- Mục III.3: Thực hành tính tuổi cây
+ GV yêu cầu các nhóm đọc mục III.3a và trình bày cơ sở của
phương pháp tính tuổi của cây từ việc đếm vòng gỗ.
+ GV yêu cầu HS: Sử dụng điện thoại chụp ảnh mặt cắt ngang
thân cây (hoặc dùng ảnh GV cung cấp), sau đó sử dụng phần
mềm chỉnh sửa ảnh (trên điện thoại hoặc máy tính) để phóng
4

nghệ số
khác
nhau để
tạo
ra
kiến thức
cũng như
các quy
trình và
sản phẩm
đổi mới
Năng lực
AI:
11.A1.1:
Xây dựng
được quy
trình sử
dụng một
sản phẩm
AI cụ thể
một cách
thích
hợp.
11.C3.M
R1: Vận
dụng
được một
số kĩ
thuật
prompt
nâng cao
như: ràng
buộc
định
dạng đầu
ra, chia
nhỏ

to, tăng độ tương phản và DÙNG CÔNG CỤ VẼ (bút đánh
dấu) để chấm đếm từng vòng gỗ trực tiếp trên ảnh số. Điều này
giúp đếm chính xác hơn và lưu lại minh chứng.
+ GV yêu cầu HS nghiên cứu quy trình được hướng dẫn trong
SGK trang 143, sau đó nêu ngắn gọn các bước tiến hành và giải
đáp các thắc mắc về thao tác thực hiện nếu có. Kết quả HS
trình bày theo bảng sau:
Mẫu vật

Số vòng
gỗ/ mẫu

Tuổi cây

Khó khăn
khi tiến
hành

Giải pháp
đề xuất

- GV cung cấp học liệu OpenStax Biology 2e – 30.6 Plant
Sensory Systems and Responses:
https://openstax.org/books/biology-2e/pages/30-6-plantsensory-systems-and-responses. HS khai thác đúng phần liên
quan và ghi số liệu/ảnh trước – sau bấm ngọn, tỉa cành, xử lí
kích thích tố và số vòng gỗ theo mã mẫu; HS phải ghi dữ
liệu/nhận xét ban đầu trước khi sử dụng AI.
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ
- HS phân công và thực hiện nhiệm vụ được giao.
- Sau khi có dữ liệu ban đầu, HS sử dụng ChatGPT/Gemini với
prompt có ràng buộc: “Chỉ dùng dữ liệu tôi cung cấp; phân tích
xu hướng từ đúng dữ liệu nhóm cung cấp, nêu tối đa 3 khả
năng giải thích và dữ liệu cần bổ sung; không tự thêm liều
lượng/hướng dẫn hoá chất. Nếu chưa đủ căn cứ hãy ghi 'chưa
đủ dữ liệu'.”
- HS đối chiếu từng ý AI trả về với SGK và học liệu gốc; đánh
dấu nội dung được chấp nhận/bác bỏ, sửa phần chưa chính xác
và tự chốt kết luận cuối.
Bước 3: Báo cáo, thảo luận
- HS báo cáo thực hành (bên dưới).
- Khi báo cáo, nhóm nêu ít nhất một điểm AI hỗ trợ hữu ích và
một điểm nhóm đã sửa/loại bỏ sau kiểm chứng.
Bước 4: Kết luận, nhận định
5

nhiệm
vụ.
11.C2.M
R1: Sử
dụng
được
công cụ
AI để tạo
và biên
tập nội
dung học
liệu phục
vụ học
tập và
đánh giá
sản phẩm
học tập.

- HS tự đánh giá và đánh giá cả nhóm bằng cách họp nhóm và
cho điểm sau đó gửi lại kết quả cho GV.
- GV đánh giá kết quả làm việc của các nhóm dựa trên các tiêu
chí: kĩ năng làm thí nghiệm, thời gian hoàn thành, báo cáo thực
hành và trả lời các câu hỏi cuối bài.
Gợi ý bảng phân công nhiệm vụ
T
T

Người thực
hiện

Nội dung công việc

1

Chuẩn bị dụng cụ, thiết
bị, mẫu vật

2

Thực hành bấm ngọn

3

Thực hành tỉa cành

4

Thực hành tính tuổi cây

5

Tổng kết và viết báo cáo

Thời
gian
hoàn
thành

Sản phẩm
dự kiến

Đánh giá
kết quả
(điểm)

Báo cáo thực hành
BÁO CÁO THỰC HÀNH
1. Mục đích
- Thực hiện được các thao tác bấm ngọn, tỉa cành, phun kích thích tố và tính tuổi của
cây.
- Thực hiện được thao tác pha kích thích tố theo các nồng độ xác định.
2. Kết quả và giải thích
Thực hành bấm ngọn
Cây thực
hành

Thời gian xuất
hiện chồi bên

Số lượng
chồi/cây

Chất lượng chồi (chiều dài,
đường kính, số lá/chồi)

Rau muống
Mùng tơi
Rau đay
Thực hành đánh giá ảnh hưởng của hormone
Nồng độ α – NAA
(ppm)

Chiều
cao cây
(cm)

Số lá/cây

0
25
6

Số
hoa/cây

Số
quả/cây

Số hạt/
quả

75
150
Thực hành tính tuổi của cây
Mẫu vật

Số vòng
gỗ/ mẫu

Khó khăn khi
tiến hành

Tuổi cây

Giải pháp đề xuất

3. Trả lời câu hỏi
a) Bạn Nam không quan sát được kết quả thí nghiệm đo trên phần thân còn lại không
mang chồi ngủ, cây mồng tơi sau khi bấm ngọn một thời gian sẽ chết.
b) Đếm số vòng gỗ trên thân chính sẽ cho kết quả chính xác hơn so với việc đếm
vòng gỗ trên cành. Do thân cây mang tuổi sinh học thực của cây, xuất hiện và tồn tại
từ khi hạt nảy mầm đến khi cây chết, cành phân nhánh từ thân, xuất hiện sau nên sẽ
có tuổi nhỏ hơn (số vòng gỗ ít hơn) so với tuổi của thân chính.
* HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ
- Ghi nhớ kiến thức trong bài.
- Chuẩn bị bài 22. Sinh trưởng và phát triển ở động vật.
- Tìm hiểu qua tài liệu, internet, hỏi bác sĩ… trả lời câu hỏi 3 hộp Dừng lại
và suy ngẫm trang 151 vào vở, sau đó báo cáo tại lớp.

7