UỶ BAN NHÂN DÂN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TÀI LIỆU GIÁO DỤC ĐỊA PHƯƠNG

THÀNH PHỐ

HỒ CHÍ MINH
8

án g

02

3

Lớp

12 – 2

UỶ BAN NHÂN DÂN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TÀI LIỆU GIÁO DỤC ĐỊA PHƯƠNG

THÀNH PHỐ
HỒ CHÍ MINH
Lớp 8

1

HÖÔÙNG DAÃN SÖÛ DUÏNG TAØI LIEÄU

MỤC TIÊU

Mục tiêu

Những phẩm chất, năng lực mà các em cần
đạt được sau mỗi chủ đề.

Những kiến thức, phẩm chất, năng lực và thái độ mà
các em cần đạt được sau mỗi chủ đề hoặc bài học.
Giúp các em huy động kiến thức nền, tạo
Khởi động
hứng thú để dẫn dắt vào chủ đề mới.

KHỞI ĐỘNG
Giúpmâu
cácthuẫn
em thông
qua
Tạo được tình huống
trong tư
duyhoạt
và sựđộng
hứng học
thú tập
Khám
phá
để
hình
thành
tri
thức
mới.
trong tìm hiểu kiến thức mới.

Giúp các em luyện tập, thực hành những điều
KHÁM
Luyện
tập PHÁ vừa khám phá được.

Giúp các em tự chiếm lĩnh những kiến thức thông qua các chuỗi
hoạt động dạy học và giáo dục.
Giúp các em vận dụng những tri thức đã học
Vận dụng
vào thực tiễn cuộc sống.

LUYỆN TẬP
em được
tiếp
cận những
kiến thức
Giúp các em tậpGiúp
làm các
và hiểu
rõ hơn
những
điều vừa
nâng
cao
và
mở
rộng
liên
quan
đến
bài học.
Mở
rộng
khám phá được.

VẬN DỤNG

Giúp các em vận dụng những nội dung đã học vào thực tiễn.

2

Lời nói đầu
Các em học sinh thân mến!
Nhằm đáp ứng yêu cầu nội dung giáo dục địa phương của
Chương trình giáo dục phổ thông 2018, Tài liệu giáo dục địa phương
Thành phố Hồ Chí Minh – Lớp 8 được biên soạn thành các chủ đề
gắn với từng môn học và thiết kế qua các hoạt động: Khởi động,
Khám phá, Luyện tập và Vận dụng nhằm tạo điều kiện giúp các em
phát huy được tính tích cực trong quá trình học tập, đồng thời
hỗ trợ các em phát triển năng lực tự học của bản thân.
Với tính chất đồng hành, hỗ trợ, chúng tôi hi vọng Tài liệu
giáo dục địa phương Thành phố Hồ Chí Minh – Lớp 8 sẽ giúp các
em phát triển các phẩm chất và năng lực của mình, đồng thời
cụ thể hoá tình yêu quê hương Thành phố Hồ Chí Minh bằng những
suy nghĩ, hành động và việc làm cụ thể; góp phần xây dựng
quê hương phát triển hài hoà giữa truyền thống và hiện đại.
Chúc các em học sinh có những trải nghiệm bổ ích cùng Tài liệu
giáo dục địa phương Thành phố Hồ Chí Minh – Lớp 8.
BAN BIÊN SOẠN

3

MỤC LỤC
Hướng dẫn sử dụng tài liệu .......................................................................................................2
Lời nói đầu........................................................................................................................................3
Chủ đề 1
BẢO TỒN DI TÍCH LỊCH SỬ – VĂN HOÁ Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH..........................5
Chủ đề 2
ĐẶC TRƯNG TỔ CHỨC VĂN HOÁ CỤM DÂN CƯ
Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH................................................................................................... 14
Chủ đề 3
KHÁM PHÁ VẺ ĐẸP CỦA NGÔN NGỮ ĐỊA PHƯƠNG
Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH................................................................................................... 23
Chủ đề 4
MỘT SỐ DANH NHÂN LỊCH SỬ – VĂN HOÁ TIÊU BIỂU
CÓ ĐÓNG GÓP TRONG LỊCH SỬ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH....................................... 31
Chủ đề 5
DÂN SỐ VÀ ĐÔ THỊ HOÁ Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH................................................. 44
Chủ đề 6
LAO ĐỘNG, VIỆC LÀM VÀ CHẤT LƯỢNG CUỘC SỐNG DÂN CƯ
Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH................................................................................................... 57
Chủ đề 7
BẢO VỆ TÀI NGUYÊN THIÊN NHIÊN VÀ PHÒNG TRÁNH
Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH................................................... 70
Chủ đề 8
ƯỚC MƠ NGHỀ NGHIỆP CỦA TÔI........................................................................................... 78
Giải thích thuật ngữ, khái niệm.............................................................................................. 90

4

CHỦ ĐỀ
1

BẢO TỒN DI TÍCH LỊCH SỬ – VĂN HOÁ
Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

MỤC TIÊU
– Nêu được một số di tích lịch sử – văn hoá ở Thành phố Hồ Chí Minh.
– Giáo dục cho học sinh thái độ yêu quý, tôn trọng và ý thức bảo vệ các di tích
lịch sử – văn hoá ở Thành phố Hồ Chí Minh.
– Thực hiện được một số việc làm phù hợp góp phần gìn giữ, phát huy và bảo tồn
di tích lịch sử – văn hoá ở Thành phố Hồ Chí Minh.

KHỞI ĐỘNG
Quan sát hình ảnh và thực hiện nhiệm vụ:
Em hãy gọi đúng tên các di tích tương ứng với từng hình. Chọn một di tích và chia
sẻ với các bạn những điều em biết về di tích đó.

Hình 1.
(Nguồn: Sở Giáo dục và Đào tạo Thành phố Hồ Chí Minh)

Hình 2.
(Nguồn: Sở Giáo dục và Đào tạo Thành phố Hồ Chí Minh)

Hình 3.
(Nguồn: Đoàn Thanh niên Cộng sản thành phố Thủ Đức)

Hình 4.
(Nguồn: Sở Giáo dục và Đào tạo Thành phố Hồ Chí Minh)

5

KHÁM PHÁ
I. MỘT SỐ DI TÍCH LỊCH SỬ – VĂN HOÁ CỦA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
Di tích lịch sử – văn hoá Thành phố Hồ Chí Minh được hình thành trong quá trình
khai phá, xây dựng, đấu tranh của nhiều tầng lớp cư dân sinh sống qua các thời kì
lịch sử. Những di tích lịch sử – văn hoá này mang đậm dấu ấn riêng về lịch sử – văn hoá,
đã trở thành truyền thống lịch sử – văn hoá của Thành phố và cả nước. Các di tích
lịch sử – văn hoá ở Thành phố tập trung vào các loại hình như: di dích lịch sử, khảo cổ học
và kiến trúc nghệ thuật.
– Di tích lịch sử: nổi bật nhất với
các di tích như Hội trường Thống Nhất
(Quận 1), Địa đạo Củ Chi (huyện
Củ Chi), Khu căn cứ Rừng Sác (huyện
Cần Giờ), Bến Nhà Rồng (Quận 4), Khu
trại giam Bệnh viện Chợ Quán (Quận 5),...
Hình 5. Địa đạo Củ Chi, huyện Củ Chi
(Nguồn: Sở Du lịch Thành phố Hồ Chí Minh)

– Di tích khảo cổ học: trong quá trình
nghiên cứu, khai quật, Thành phố đã
phát hiện được một số địa điểm khảo
cổ như Giồng Cá Vồ (huyện Cần Giờ) và
Lò Gốm cổ Hưng Lợi (Quận 8),...
Hình 6. Giồng Cá Vồ, huyện Cần Giờ
(Nguồn: Phòng Văn hoá Thông tin
Uỷ ban nhân dân huyện Cần Giờ)

– Di tích kiến trúc nghệ thuật: gồm
các công trình kiến trúc phục vụ hoạt
động văn hoá của cộng đồng (các cơ
sở tín ngưỡng, tôn giáo, các công trình
phục vụ đời sống người dân) như: Bưu
điện Thành phố (Quận 1), Nhà thờ Đức Bà
(Quận 1), chợ Bến Thành (Quận 1), chùa
Giác Viên (Quận 11), chùa Giác Lâm (quận
Tân Bình),…

Hình 7. Nhà thờ Đức Bà, Quận 1
(Nguồn: Sở Thông tin và Truyền thông Thành phố Hồ Chí Minh)

6

1. Khu trại giam Bệnh viện Chợ Quán, nơi đồng chí Trần Phú hi sinh – di tích lịch sử
Sau gần 150 năm xây dựng, Khu trại giam Bệnh viện Chợ Quán dần xuống cấp. Ngành
văn hoá Thành phố Hồ Chí Minh đang xây dựng đề án tu bổ, tôn tạo để nâng tầm giá trị
di tích, mang lại trải nghiệm mới cho người dân và du khách.
Từ cổng Bệnh viện Bệnh nhiệt đới
Thành phố Hồ Chí Minh trên đường Võ
Văn Kiệt đi vào, Di tích quốc gia Khu
trại giam Bệnh viện Chợ Quán (tiền
thân của Bệnh viện Bệnh nhiệt đới
Thành phố Hồ Chí Minh) nằm ở phía
bên phải. Đây là nơi giam giữ nhiều
chiến sĩ cách mạng, trong đó có đồng
chí Trần Phú – Tổng Bí thư đầu tiên của
Đảng Cộng sản Đông Dương, nay là
Đảng Cộng sản Việt Nam.

Hình 8. Khu trại giam Bệnh viện Chợ Quán, Quận 5
(Nguồn: Sở Giáo dục và Đào tạo Thành phố Hồ Chí Minh)

Bệnh viện được xây dựng vào năm 1862, lấy tên là Bệnh viện Chợ Quán, do một số nhà
hảo tâm người Việt đóng góp xây dựng và quản lí, chuyên tiếp nhận điều trị các bệnh
nhân mắc bệnh hoa liễu và người tù bị bệnh.
Giai đoạn 1876 – 1904, bệnh viện được sửa chữa và xây thêm 110 giường cho người tù
bị bệnh, 20 giường dành cho bệnh nhân mắc bệnh hoa liễu, 6 phòng bệnh truyền nhiễm,
phòng phẫu thuật và phòng sinh. Khu trại giam được công nhận là Di tích lịch sử quốc
gia vào năm 1988.
2. Chùa Giác Lâm – di tích kiến trúc nghệ thuật
Chùa Giác Lâm toạ lạc tại số
118 Lạc Long Quân, Phường 10,
quận Tân Bình. Đây là ngôi chùa
cổ nhất Thành phố Hồ Chí Minh
do một người Minh Hương tên
là Lý Thoại Long quyên tiền xây
dựng vào năm 1744. Từ đó đến
nay, chùa đã qua nhiều lần trùng
tu lớn.
Hình 9. Chùa giác Lâm, quận Tân Bình
(Nguồn: Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam)

7

Từ năm 1970 đến năm 1994, tháp Ngũ gia tông phái (với 7 tầng, cao 32 m) ược xây
dựng trong khuôn viên chùa, để thờ Xá lợi Phật. Vườn chùa còn có một cây bồ đề do một
đại đức nước Sri Lanka tặng.
Chùa có kiến trúc cổ với mái chùa dạng bánh ít, đặc trưng của các chùa cổ Nam Bộ.
Trong chùa có 113 pho tượng cổ, hầu hết bằng gỗ mít rừng và 5 pho tượng đồng.
Đặc biệt có pho tượng Di Đà (có thể có từ năm ông Lý Thoại Long lập chùa). Chùa có
23 bức hoành phi, 86 câu đối, 46 bàn thờ chạm trổ, sơn thếp. Bài trí tượng thờ trong
chánh điện được xem là tiêu biểu cho các chùa cổ ở Nam Bộ.
Chùa còn lưu giữ nhiều sách cổ, đặc biệt có bài thơ của Hiệp Tổng trấn Gia Định
thành Trịnh Hoài Đức. Ông đã làm bài thơ này khi gặp lại bạn tri kỉ là Thiền sư
Viên Quang tại chùa sau nhiều năm xa cách.
Chùa Giác Lâm còn là nơi trùng khắc nhiều kinh sách cổ, là mọt Phật học xá, học viện;
là nơi đặt văn phòng Ban đại diện Phật giáo quận Tân Bình, là cơ sở cách mạng thời
chống Pháp và Mỹ.
3. Lò gốm cổ Hưng Lợi – di tích khảo cổ
Di tích lò gốm cổ Hưng Lợi hiện nay
thuộc Phường 16, Quận 8, nằm cạnh
kênh Ruột Ngựa và kênh Lò Gốm, được
xây dựng trước năm 1772 và tồn tại
đến trước năm 1945.
Cuối năm 1997, lò gốm được tiến
hành khai quật. Khu vực của lò khá
rộng, khoảng 10 000 m2, nguyên liệu
đất làm gốm được khai thác tại chỗ.
Hình 10. Lò gốm cổ Hưng Lợi, Quận 8

Cấu trúc lò, sản phẩm và dấu vết
(Nguồn: Uỷ ban nhân dân Quận 8)
kĩ thuật cho thấy lò gốm đã trải qua
ba giai đoạn phát triển. Giai đoạn 1 là lò lu chuyên sản xuất lu, vại, các đồ đựng có
kích thước lớn. Giai đoạn 2 là lò siêu (hoạt động trong thời gian khá dài), sản xuất các
đồ dùng để nấu như siêu, ơ, chậu (đòi hỏi kĩ thuật cao hơn). Giai đoạn 3 là lò chén (chỉ
hoạt động trong thời gian ngắn) sản xuất các sản phẩm tô, bát, đĩa, cốc, li, muỗng, đèn,
lư hương, ấm trà, bình rượu,... Các sản phẩm này có men nhiều và đa dạng chủng loại
hoa văn như: mai, điểu, hoa, lá.
Lò gốm cổ Hưng Lợi là di tích khảo cổ duy nhất Thành phố Hồ Chí Minh. Kết quả
khai quật về lò gốm này sẽ giúp ích cho việc tìm hiểu về gốm cổ Sài Gòn.

8

Em có biết?
Theo Sở Văn hoá và Thể thao Thành phố Hồ Chí Minh, tính đến hết tháng 10 –
2022, Thành phố hiện có 185 di tích đã xếp hạng gồm nhiều loại hình: di tích kiến
trúc nghệ thuật, di tích lịch sử, di tích khảo cổ. Gồm:
– 2 di tích quốc gia đặc biệt (di tích lịch sử).
– 58 di tích quốc gia (gồm 2 di tích khảo cổ học, 32 di tích kiến trúc nghệ thuật, 24
di tích lịch sử).
– 125 di tích cấp thành phố (trong đó có 75 di tích kiến trúc nghệ thuật và
50 di tích lịch sử).
Trong 5 năm qua, thành phố, các quận, huyện, các tổ chức xã hội và người dân đã
tu bổ hơn 50 di tích.
?

CÂU HỎI

– Kể thêm tên một số di tích lịch sử, di tích khảo cổ, di tích kiến trúc nghệ thuật ở
Thành phố Hồ Chí Minh bên cạnh những di tích lịch sử – văn hoá đã nêu ở trên.
– Hãy mô tả một di tích lịch sử – văn hoá mà theo em di tích này đã để lại nhiều
dấu ấn quan trọng trong quá trình phát triển của Thành phố Hồ Chí Minh.
– Em ấn tượng với di tích lịch sử – văn hoá nào? Vì sao?
II. HOẠT ĐỘNG BẢO TỒN DI TÍCH LỊCH SỬ – VĂN HOÁ Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
Các di tích lịch sử – văn hoá của Thành phố đều có bề dày lịch sử gắn liền với đặc
trưng của người dân Nam Bộ, phong phú về nội dung và số lượng. Bên cạnh Thủ đô Hà
Nội và cố đô Huế, Thành phố Hồ Chí Minh còn hội tụ đủ điều kiện được bảo tồn như là
một di sản đô thị. Đây là khối tài sản vật chất khổng lồ chứa đựng trong nó nguồn tài
lực, vật lực, nhân lực mang giá trị trí tuệ cao, đồng thời cũng là khối tài sản vô giá về
mặt tinh thần. Vì vậy, nếu các di tích lịch sử – văn hoá được chú trọng bảo tồn từ đời này
sang đời khác có nghĩa là chúng ta đang có một nền tảng tinh thần cho sự phát triển
của xã hội ngày nay.
1. Hoạt động bảo tồn di tích lịch sử – văn hoá của chính quyền, người dân ở
Thành phố Hồ Chí Minh
Những năm gần đây, chính quyền Thành phố đã đưa ra nhiều giải pháp nhằm bảo
tồn, phát huy giá trị các di tích lịch sử – văn hoá ở địa bàn. Đây là hoạt động rất có ý
nghĩa và cấp thiết đối với Thành phố, tạo nên giá trị về kinh tế, góp phần vào mục tiêu
phát triển chung của Thành phố mang tên Bác.

9

Từ năm 2013, Thành phố Hồ Chí Minh đã ban hành chương trình bảo tồn với 10 nội dung,
trong đó tập trung năm giải pháp trong việc bảo tồn các di tích lịch sử – văn hoá tại Thành phố.
– Nhằm ngăn chặn tình trạng xuống cấp, lấn chiếm di tích cần tăng cường sự quản lý của
Nhà nước.
– Nâng cao vai trò của cộng đồng để cùng nhau bảo quản di tích. Trước hết là cộng đồng
ở khu dân cư đó, rộng hơn là cộng đồng ở cấp phường, xã, quận, huyện để cùng nhau bảo vệ
di tích.
– Đẩy nhanh việc lập hồ sơ khoa học cho di tích, từ đó đề ra các giải pháp tổng thể để bảo vệ.
– Đầu tư ngân sách nhiều hơn, đồng thời đẩy mạnh xã hội hoá để hoạt động bảo tồn
đạt hiệu quả.
– Tăng cường hợp tác trong và ngoài nước để thực hiện tốt hơn công tác bảo quản di tích.
“Trong công tác bảo tồn lâu dài và tránh biến đổi di tích, chúng ta nên tuân thủ
phương châm ưu tiên số một là chăm sóc và bảo vệ thường xuyên, ưu tiên thứ hai là tu sửa
nhỏ và kịp thời, ưu tiên thứ ba là chấp nhận tu sửa lớn theo khoa học trước sự cám dỗ
khôi phục về dạng hoành tráng hơn” (Theo Thứ trưởng Hoàng Đạo Cương).
2. Hoạt động bảo tồn di tích lịch sử – văn hoá của học sinh ở Thành phố Hồ Chí Minh
– Tham quan, tìm hiểu các di tích
lịch sử – văn hoá ở địa phương.
– Giữ gìn sạch sẽ các di tích lịch sử
– văn hoá.
– Không vứt rác bừa bãi.
– Tham gia các lễ hội truyền thống.
– Nhắc nhở, tuyên truyền với
mọi người.
– Giúp các cơ quan có trách nhiệm
ngăn chặn những người phá hoại di
tích lịch sử – văn hoá.

Hình 11. Đình Thông Tây Hội, quận Gò Vấp –
di tích kiến trúc nghệ thuật
(Nguồn: Trang tin Điện tử Đảng bộ Thành phố Hồ Chí Minh)

Em có biết?
Qua hơn 114 năm tồn tại, trụ sở Hội đồng nhân dân và Uỷ ban nhân dân
Thành phố Hồ Chí Minh là Di tích kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia mang nhiều
giá trị lịch sử – văn hoá trong quá trình hình thành và phát triển của Sài Gòn –
Thành phố Hồ Chí Minh. Công trình cũng là một trong những biểu tượng quen
thuộc khi nhắc đến Thành phố đối với khách du lịch trong nước và quốc tế.

10

?

CÂU HỎI

– Em hãy giải thích tầm quan trọng của việc bảo tồn di tích lịch sử – văn hoá ở
Thành phố Hồ Chí Minh.
– Chọn một hoạt động bảo tồn phù hợp với em, viết một khẩu hiệu để tuyên truyền
về tầm quan trọng của việc bảo tồn di tích lịch sử – văn hoá ở địa phương nơi em
sinh sống.
III. BẢO TỒN VỚI VIỆC GÌN GIỮ VÀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ DI TÍCH LỊCH SỬ – VĂN HOÁ
Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
Muốn phát huy giá trị của những di tích lịch sử – văn hoá ở Thành phố Hồ Chí Minh,
trước hết phải làm tốt công tác bảo tồn cho đúng nhằm giữ được nguyên trạng những
di tích lịch sử – văn hoá.
Thành phố Hồ Chí Minh là một thành phố trẻ, năng động có lịch sử hình thành và phát
triển hơn 300 năm, vùng đất này đang lưu giữ trong mình nhiều di tích lịch sử – văn hoá
độc đáo. Đây chính là lợi thế, tiềm năng để xây dựng và phát triển các di tích thành những
sản phẩm du lịch đặc trưng, góp phần quan trọng trong việc bảo tồn, gìn giữ và phát huy
những giá trị, bản sắc văn hoá riêng của Thành phố.
Thông tin 1
Năm 2023, nhiều công trình
kiến trúc, di tích lịch sử tiêu biểu
của Thành phố bắt đầu mở cửa
đón khách tham quan, thu hút
một lượng khách không nhỏ
đến thưởng lãm những vẻ đẹp
ấn tượng, mang đặc trưng của
Sài Gòn – Thành phố Hồ Chí Minh.
Trụ sở Hội đồng nhân dân và
Uỷ ban nhân dân Thành phố
Hình 12. Trụ sở Uỷ ban nhân dân
Hồ Chí Minh mở cửa đón khách
Thành phố Hồ Chí Minh
tham quan lần đầu vào dịp lễ
(Nguồn: Sở Giáo dục và Đào tạo Thành phố Hồ Chí Minh)
30/4, 1/5 năm 2023. Sự kiện đã
trở thành điểm nhấn trong hoạt động du lịch hè vừa qua của Thành phố.
(Nguồn: nhandan.vn)

11

Thông tin 2
Song song với việc tu bổ nhiều công trình, di tích lịch sử – văn hoá, Thành phố
đang tích cực phát huy giá trị những di sản còn lại bằng việc kết nối phát triển
du lịch. Sở Du lịch Thành phố Hồ Chí Minh đã phát động chương trình mỗi quận,
huyện một sản phẩm du lịch đặc trưng, qua đó các quận, huyện đã phối hợp các
doanh nghiệp lữ hành phát triển được khoảng 30 chương trình du lịch. Tất cả
chương trình này đều gắn với các di sản, di tích văn hoá – lịch sử và được giới
thiệu đến công chúng, đội ngũ cán bộ công chức, người lao động, học sinh, sinh
viên. Trong đó, có nhiều chương trình đang được khai thác rất hiệu quả.
(Nguồn: nhandan.vn)

Hình 13. Bưu điện Thành phố
(Nguồn: Sở Thông tin và Truyền thông Thành phố Hồ Chí Minh)

?

CÂU HỎI
Đọc thông tin 1, 2 và trả lời câu hỏi sau:

– Trình bày suy nghĩ của bản thân, liên hệ và rút ra những việc bản thân cần làm
để giữ gìn, phát huy giá trị di tích lịch sử – văn hoá của Thành phố Hồ Chí Minh.
– Có câu nói cho rằng: “Làm tốt việc bảo tồn và phát huy giá trị của di tích tức là
chúng ta đã làm trọn bổn phận của mình với cha ông, với cộng đồng đương đại và
với thế hệ mai sau”. Bằng kiến thức đã học, em hãy giải thích câu nói trên.

12

Em có biết?
Thành phố hiện có khoảng 15 di tích
trở thành những điểm du lịch hấp
dẫn, thu hút một lượng lớn khách
du lịch trong và ngoài nước như
Dinh Thống Nhất, Ðịa đạo Củ Chi,
Căn cứ Chiến khu Rừng Sác,
Bưu điện Thành phố, Nhà hát
Thành phố, chợ Bình Tây, Hội
quán Ôn Lăng,… và gần đây nhất,
Hình 14. Chợ Bình Tây, Quận 6
chương trình tham quan di tích
(Nguồn: Sở Du lịch Thành phố Hồ Chí Minh)
kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia
trụ sở Hội đồng nhân dân, Uỷ ban nhân dân Thành phố đã được triển khai và
được người dân, du khách đánh giá cao.
(Bà Bùi Thị Ngọc Hiếu, Phó Giám đốc Sở Du lịch Thành phố Hồ Chí Minh)

LUYỆN TẬP
Giáo viên hướng dẫn học sinh hoàn thành phiếu phản hồi 3 – 2 – 1 sau giờ học theo
gợi ý sau.
3 điều em học được
trong bài học hôm nay
..........?..........

2 điều em muốn tìm hiểu
thêm về bài học hôm nay
..........?..........

1 điều em học được
trong bài học hôm nay
..........?..........

VẬN DỤNG
Em hãy thiết kế một sản phẩm để quảng bá một di tích lịch sử – văn hoá trên địa bàn
Thành phố Hồ Chí Minh mà em thích và đề xuất phương án bảo tồn đối với di tích này.
Yêu cầu thực hiện:
a) Chia nhóm và thiết kế một trong các sản phẩm theo gợi ý sau:
– Poster.
– Brochure.
– Tranh vẽ tuyên truyền.
b) Thuyết minh giới thiệu sản phẩm.

13

CHỦ ĐỀ
2

ĐẶC TRƯNG TỔ CHỨC VĂN HOÁ
CỤM DÂN CƯ Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

MỤC TIÊU
– Nêu được đặc trưng văn hoá cơ bản trong cách tổ chức văn hoá cụm dân cư
ở Thành phố Hồ Chí Minh.
– Tìm hiểu được một nét văn hoá cụm dân cư ở Thành phố Hồ Chí Minh.
– Trình bày được ý nghĩa của cách thức tổ chức văn hoá cụm dân cư ở Thành phố
Hồ Chí Minh.
– Đưa ra được giải pháp bảo tồn, phát triển nét văn hoá cụm dân cư ở Thành phố
Hồ Chí Minh.

KHỞI ĐỘNG
Bằng sự trải nghiệm và hiểu biết của bản thân, em hãy cho biết hiện nay ở Thành phố
Hồ Chí Minh có những cộng đồng dân cư nào đang sinh sống.

KHÁM PHÁ
I. ĐẶC TRƯNG CƠ BẢN TRONG TỔ CHỨC VĂN HOÁ CỤM DÂN CƯ Ở THÀNH PHỐ
HỒ CHÍ MINH
Văn hoá cụm dân cư là những nét văn hoá đặc trưng của một cộng đồng dân cư
sống quần tụ tại một khu vực nhất định.
Văn hoá cụm dân cư nhìn chung được thể hiện qua đặc trưng về sinh hoạt văn hoá
(phong tục – tập quán, ngôn ngữ, tín ngưỡng, tôn giáo,...) và hoạt động sản xuất –
kinh doanh của cộng đồng dân cư.
Sự hình thành văn hoá cụm dân cư ở Thành phố Hồ Chí Minh là do sự quần tụ của các
nhóm dân cư có sự tương đồng về: nguồn gốc – xuất xứ, dân tộc, tín ngưỡng, tôn giáo,

14

hoạt động sản xuất – kinh doanh,… Một số cách thức tổ chức các cụm dân cư ở
Thành phố Hồ Chí Minh:
– Theo dân tộc:
+ Người Việt (Kinh): phân bố rộng trên toàn Thành phố.
+ Người Hoa: tập trung theo các hẻm phố, xung quanh các cơ sở tôn giáo cộng đồng
ở Quận 5, Quận 6 và Quận 11,...
+ Người Chăm: tập trung thành các xóm quần tụ tại các thánh đường Hồi giáo
ở Quận 1, Quận 3, Quận 8,...
+ Người Khơ-me: tập trung ở gần các ngôi chùa Khơ-me ở Quận 3, quận Tân Bình,…
– Theo tôn giáo:
+ Công giáo: tập trung theo các họ đạo, chủ yếu ở 3 khu vực: phía bắc quận Gò Vấp,
dọc theo đường Cách mạng tháng Tám và dọc đường Phạm Thế Hiển.
+ Hồi giáo: người Chăm sống quần tụ quanh một thánh đường Hồi giáo,...
+ Tôn giáo khác: cư dân sống tập trung ở gần các cơ sở thờ tự.
– Theo hoạt động sản xuất – kinh doanh:
+ Làng nghề truyền thống: làng nghề truyền thống đúc lư đồng An Hội, làng nghề
truyền thống dệt vải Bảy Hiền,…
+ Phố chuyên doanh (phố chuyên kinh doanh): phố chuyên doanh hoa Hồ Thị Kỷ (Quận 10),
phố chuyên doanh đồ nội thất Ngô Tất Tố (Quận 10), phố tranh Trần Phú (Quận 5),...
– Theo nguồn gốc – xuất xứ:
+ Các tỉnh, thành trong nước nhập cư đến: người gốc Quảng Nam – Đà Nẵng
tập trung ở khu Bảy Hiền (quận Tân Bình); người miền Bắc tập trung ở ngã ba Ông Tạ,
Xóm Chiếu – Khánh Hội, Xóm Mới – Gò Vấp;...
+ Nhóm người nước ngoài nhập cư:
•

Phố Mã Lai trên đường Nguyễn An Ninh, Quận 1.

•

Phố Hàn Quốc trên đường Phạm Văn Hai, quận Tân Bình.

•

Phố Nhật Bản trên đường Hồ Văn Huê, quận Phú Nhuận.

•

Phố “Tây ba lô” trên đường Phạm Ngũ Lão, Quận 1.

– Theo lối sống hiện đại: nhóm cư dân sống trong các chung cư, khu đô thị hiện đại và
được phân bố rộng khắp ở Thành phố Hồ Chí Minh.

15

Thành phố Hồ Chí Minh là nơi hội tụ và chịu ảnh hưởng nhiều của các luồng văn hoá
lớn trên thế giới và văn hoá các vùng miền ở Việt Nam, vì thế đã tạo nên bản sắc văn hoá
đặc trưng cho Thành phố.

Bản sắc
văn hoá
đặc trưng
ở Thành phố
Hồ Chí Minh

Tính chất đô thị trong văn hoá.
Tính chất đa tộc người trong văn hoá.
Sự giao lưu, tiếp biến văn hoá giữa các
tộc người và giữa các nền văn hoá.

Hình 1. Sơ đồ thể hiện bản sắc tiểu vùng văn hoá ở Thành phố Hồ Chí Minh(1)

Tổ chức văn hoá cụm dân cư ở Thành phố Hồ Chí Minh có những đặc trưng sau:
– Tính gắn kết cộng đồng cao trong các sinh hoạt văn hoá và sản xuất – kinh doanh
thông qua mối quan hệ dòng tộc, tôn giáo và nghề nghiệp.
– Tính cơ động cao, vừa kế thừa, phát huy các giá trị văn hoá truyền thống, vừa nhanh
chóng tiếp thu các giá trị văn hoá hiện đại cho phù hợp với môi trường sống và quá trình
hội nhập.
– Tính tương trợ cao trong các hoạt động sinh hoạt văn hoá, tôn giáo, dân tộc và tính
cạnh tranh cao trong sản xuất – kinh doanh.
– Mang những nét đặc trưng riêng của văn hoá vùng miền, tôn giáo, dân tộc đã tạo
nên tính đa dạng trong nền văn hoá của Thành phố Hồ Chí Minh.
– Tính tự quản cao.

Hình 2. Phố chuyên doanh hoa Hồ Thị Kỷ, Quận 10

Hình 3. Lễ Giáng sinh tại Giáo xứ Bình An, Quận 8

(Nguồn: Sở Giáo dục và Đào tạo Thành phố Hồ Chí Minh)

(Nguồn: Mục vụ Truyền thông Bình An)

(1)
Hà Nguyễn, Không gian văn hoá Việt Nam: Tiểu vùng văn hoá Sài Gòn – Gia Định, NXB Thông tin và
Truyền thông, 2020.

16

?

CÂU HỎI
– Kể tên các cách thức tổ chức cụm dân cư ở Thành phố Hồ Chí Minh hiện nay.

– Nêu các đặc trưng cơ bản trong tổ chức văn hoá cụm dân cư ở Thành phố
Hồ Chí Minh.
II. MỘT SỐ NÉT VĂN HOÁ CỤM DÂN CƯ Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
1. Nét văn hoá cụm dân cư người Việt (Kinh)
Trong cơ cấu cư dân Thành phố Hồ Chí Minh, người Việt chiếm 94,8%. Thuở ban đầu
người Việt là những người dân từ phía Bắc di chuyển theo đường bộ và đường biển vào
vùng đất mới tìm kiếm cơ hội sinh cơ lập nghiệp.
Nguồn gốc cư dân người Việt ở Thành phố có thể biết được qua gia phả, qua tìm hiểu
các