BÀI 4. NÉT ĐẸP VĂN HÓA VÀ CẢNH QUAN
( VĂN BẢN THÔNG TIN)
I. MỤC TIÊU
1. Về năng lực đặc thù:
- Học sinh trình bày các kiến thức về văn bản thông tin và tóm tắt các văn bản thông tin đã học
- Học sinh nêu được bài học kinh nghiệm về việc đọc hiểu các phương tiện phi ngôn ngữ trong văn bản thông
tin, rút ra (những) điểm cần chú ý khi tạo lập văn bản có sử dụng các phương tiện ấy.
- Học sinh trình bày các lưu ý khi viết báo cáo nghiên cứu và trình bày kết quả báo cáo nghiên cứu về vấn đề
tự nhiên và xã hội
2. Về năng lực chung: Học sinh phát triển: Tư duy phản biện, năng lực hợp tác, giải quyết vấn đề,….
3. Về phẩm chất: Liên hệ các vấn đề giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc
II. THIẾT BỊ DẠY HỌC, HỌC LIỆU
1. Học liệu: Sách giáo khoa, sách giáo viên, phiếu học tập
2. Thiết bị: Máy chiếu, bảng, dụng cụ khác nếu cần.
III. TIẾN TRÌNH DẠY HỌC
TỔ CHỨC THỰC HIỆN

SẢN PHẨM

1. HOẠT ĐỘNG 1: KHỞI ĐỘNG – TẠO TÂM THẾ
a. Mục tiêu hoạt động: Tạo tâm thế thoải mái và gợi dẫn cho học sinh về nội dung bài học
b. Nội dung thực hiện:
❖ GV cho HS điền bảng K – W – L nhắc lại những kiến thức đã học trong chủ đề
Bước 1. Giao nhiệm vụ học tập

GV linh hoạt sử dụng phần trả lời của HS

GV chiếu bảng
Bước 2. Thực hiện nhiệm vụ
Học sinh suy nghĩ và trả lời
Bước 3. Báo cáo, thảo luận
Học sinh chia sẻ
Bước 4. Kết luận, nhận định
Giáo viên dẫn dắt vào bài học
2. HOẠT ĐỘNG 2: HÌNH THÀNH KIẾN THỨC MỚI
a. Mục tiêu hoạt động:

Sản phẩm của nhóm Zalo: NGỮ VĂN THPT (Nhóm cô Thu Huyền) – DỰ ÁN CỘNG ĐỒNG

- Học sinh trình bày các kiến thức về văn bản thông tin và tóm tắt các văn bản thông tin đã học
- Học sinh nêu được bài học kinh nghiệm về việc đọc hiểu các phương tiện phi ngôn ngữ trong văn bản thông
tin, rút ra (những) điểm cần chú ý khi tạo lập văn bản có sử dụng các phương tiện ấy.
- Học sinh trình bày các lưu ý khi viết báo cáo nghiên cứu và trình bày kết quả báo cáo nghiên cứu về vấn đề
tự nhiên và xã hội
b. Nội dung thực hiện: Học sinh thảo luận nhóm – Làm phiếu bài tập – Thuyết trình tranh luận.
VỀ KĨ NĂNG ĐỌC HIỂU (kết hợp THỰC HÀNH Tham khảo phần giải bài tập ở phụ lục
TIẾNG VIỆT)
Bước 1. Giao nhiệm vụ học tập
● Giáo viên giao nhiệm vụ
Câu 1 – 2 – 3 HS thảo luận nhóm 4 – 6 HS
Thời gian: 15ph
Bước 2. Thực hiện nhiệm vụ
Học sinh thực hiện
Bước 3. Báo cáo, thảo luận
Học sinh chia sẻ bài làm
Bước 4. Kết luận, nhận định
Giáo viên chốt những kiến thức cơ bản
VỀ KĨ NĂNG VIẾT – NÓI NGHE

Tham khảo đáp án ở phần phụ lục

Bước 1. Giao nhiệm vụ học tập
● Giáo viên giao nhiệm vụ
Câu 4 - 5. HS thảo luận nhóm đôi
Thời gian: 10ph
Bước 2. Thực hiện nhiệm vụ
Học sinh thực hiện nhiệm vụ
Bước 3. Báo cáo, thảo luận
Học sinh chia sẻ bài làm
Bước 4. Kết luận, nhận định
Giáo viên chốt những kiến thức cơ bản
3. HOẠT ĐỘNG 3: LIÊN HỆ - MỞ RỘNG
a. Mục tiêu hoạt động: Liên hệ các vấn đề giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc
b. Nội dung thực hiện: Học sinh viết bài viết ngắn
Bước 1. Giao nhiệm vụ học tập

GV linh hoạt sử dụng câu trả lời của HS

Giáo viên giao nhiệm vụ câu hỏi 6 (Hoàn thiện cá

Sản phẩm của nhóm Zalo: NGỮ VĂN THPT (Nhóm cô Thu Huyền) – DỰ ÁN CỘNG ĐỒNG

nhân)
Bước 2. Thực hiện nhiệm vụ
Học sinh thực hiện chia sẻ
Bước 3. Báo cáo, thảo luận
Học sinh chia sẻ
Bước 4. Kết luận, nhận định
Giáo viên chốt những kiến thức cơ bản

Phụ lục 1. Đáp án bài tập
Bài 1. Trình bày những hiểu biết của bạn về đặc điểm của văn bản thông tin.
(Dựa vào phần nội dung tri thức Ngữ văn để ôn tập)
1. Mục đích: Văn bản thông tin được viết nhằm mục đích chủ yếu là cung cấp thông tin cho người đọc. Để
truyền tải thông tin sinh động, hiệu quả, văn bản thông tin có thể sử dụng kết hợp nhiều nguồn thông tin, nhiều
cách trình bày (dạng chữ, dạng hình ảnh/ sơ đồ/ bảng biểu,...), nhiều phương thức biểu đạt (thuyết minh, miêu
tả, tự sự, biểu cảm, nghị luận,...).
2. Các yếu tố hình thức trong văn bản thông tin: Văn bản thông tin có thể sử dụng một số yếu tố hình thức
(bao gồm cả phương tiện giao tiếp phi ngôn ngữ) để biểu thị cách sắp xếp, cấu trúc thông tin trong văn bản hoặc
làm cho các ý tưởng và thông tin hấp dẫn, sinh động, dễ hiểu. Chẳng hạn như: nhan đề; kí hiệu đánh dấu các
phần, mục chú thích cho hình ảnh; bảng số liệu; biểu đồ, sơ đồ, lược đồ; mô hình bản đồ,...
3. Dữ liệu trong văn bản thông tin là sự thật hiển nhiên hoặc những phát biểu/ tuyên bố được xác minh bằng
những bằng chứng cụ thể, được đo lường, quan sát một cách khoa học và mọi người công nhận. Vì thế, dữ liệu
mang tính khách quan và là yếu tố làm nên tính chính xác, đáng tin cậy của văn bản thông tin.
4. Thái độ, ý kiến, quan điểm của người viết trong văn bản thông tin thường được trình bày dưới dạng những
phát biểu thể hiện niềm tin, cảm nhận hoặc suy nghĩ của người viết về một vấn đề/ đối tượng nào đó. Ý kiến,
quan điểm có thể được/ không được xác minh bằng sự thật hoặc chứng cứ cụ thể, vì đó có thể là những suy nghĩ
cảm tính hoặc diễn giải của người viết về thông tin, dữ liệu. Vì vậy, thái độ, ý kiến và quan điểm thường mang
tính chủ quan. Đó là lí do dẫn đến hiện tượng cùng một dữ liệu, nhưng có thể có nhiều ý kiến, quan điểm khác
nhau về dữ liệu ấy.
5. Thông tin cơ bản của văn bản là thông tin quan trọng nhất mà người viết muốn truyền tải văn bản. Thông tin
cơ bản được hỗ trợ bởi các thông tin chi tiết. qua

Sản phẩm của nhóm Zalo: NGỮ VĂN THPT (Nhóm cô Thu Huyền) – DỰ ÁN CỘNG ĐỒNG

6. Cách trình bày ý tưởng và thông tin, dữ liệu: Ý tưởng và thông tin, dữ liệu trong văn bản thông tin thường
được trình bày theo một số cách nhất định để hỗ trợ người đọc nhận ra mối liên hệ giữa chúng chẳng hạn như: ý
chính và nội dung chi tiết, trật tự thời gian, cấu trúc nguyên nhân – kết quả, cấu trúc so sánh – đối chiếu, cấu
trúc vấn đề – cách giải quyết.
Bài 2. Tóm tắt ba văn bản đã học (Sơn Đoòng – thế giới chỉ có một; Đồ gốm gia dụng của người Việt;
Cung đường của kí ức, hiện tại và tương lai) theo các phương diện sau: đề tài; thông tin cơ bản và một số
thông tin chi tiết thể hiện thông tin cơ bản; cách trình bày dữ liệu, thông tin và hiệu quả của cách trình
bày; đặc trưng về yếu tố hình thức và vai trò của các yếu tố ấy đối với việc thể hiện thông tin chính của
văn bản; thái độ, quan điểm của người viết; phương tiện phi ngôn ngữ.
Phương

Sơn Đoòng – thế giới

Đồ gốm gia dụng của

Cung đường của kí ức, hiện tại

diện tóm tắt

chỉ có một

người Việt

và tương lai

Đề tài

Những nét độc đáo Những điểm đặc biệt của đồ Giá trị của tàu điện Hà Nội.
của hang Sơn Đoòng

gốm gia dụng Việt Nam qua
một số giai đoạn lịch sử

Thông tin cơ Thông tin cơ bản: Thông tin cơ bản: Đồ gốm Thông tin cơ bản: Thông tin về
bản và một Sơn Đoòng là Đệ nhất sứ nhỏ dùng trong nhà có sự tàu điện trong quá khứ, hiện tại và
số thông tin kì và định trong nhà phát triển liên tục, điển hình những đề xuất xây dựng lại hệ
chi tiết thể có lịch sử quan hướng là trường hợp của cái bát ăn thống tàu điện.
hiện

thông cụ thể để phát triển cơm; đặc điểm của đồ gốm

tin cơ bản

bền vững hang Sơn gia dụng thời Lý – Trần.
Đoòng
Một số thông tin chi
tiết: Quá trình phát
hiện ra hang; những
điểm đặc biệt của
hang; ý kiến về cách
khai thác và bảo tổn
hạng.

Cách

Một số thông tin chi tiết:
Các chi tiết liền quan đến
lịch sử phát triển của cái bát
ăn cơm; các chi tiết về đặc
điểm thanh nhã của đồ gốm

Một số thông tin chi tiết: Giá trị
văn hoá, lịch sử, khoa học của hệ
thống tàu điện Hà Nội xưa; việc
giữ lại và cải tạo hệ thống tàu điện
ở nước ngoài; đề xuất khôi phục
lại hệ thống tàu điện Hà Nội.

gia dụng thời Lý – Trần; các
chi tiết về sự phân biệt trong
một số xu hướng dùng đồ
gốm từ sau thế kỉ XV.

trình Kết hợp hai cách: Kết hợp các cách: ý chính Kết hợp cách: nêu ý chính và nếu

Sản phẩm của nhóm Zalo: NGỮ VĂN THPT (Nhóm cô Thu Huyền) – DỰ ÁN CỘNG ĐỒNG

bày dữ liệu, Trật tự thời gian, ý và nội dung chi tiết; so sánh nội dung chi tiết (7 đoạn đầu), so
thông tin và trình bày và nội dung – đối chiếu.

sánh – đối chiếu (việc hệ – thống

hiệu quả của chi tiết.

tàu điện ở Hà Nội bị bỏ với việc

cách

trình

bày

Hiệu quả: Góp phần làm

Hiệu quả: Giúp người nổi bật thông tin chính, chi
đọc hiểu rõ hơn về lịch tiết hoá để làm rõ thông tin

hệ thống tàu điện ở các nước được
giữ lại, phát triển).

sử phát hiện, tìm kiếm chính.

Hiệu quả: Góp phần chi tiết hoá

và công bố thông tin

thông tin chính, làm nổi bật thông

về Sơn Đoòng; mối

tin chính

quan hệ giữa thông tin
cơ bản và nội dung chi
tiết.
Đặc
về

trưng - Sử dụng nhan đề và - Sử dụng nhan đề, hình ảnh - Sử dụng nhan đề, bản đồ, hình
yếu

tố hệ thống đề mục, sơ minh hoạ và các chú thích ảnh, số liệu, không sử dụng hệ

hình thức và đồ, hình ảnh và các tương ứng với từng hình, thống các đề mục để tóm tắt các
vai trò của chú

thích

cho

các không sử dụng hệ thống các thông tin chính của VB.

các yếu tố phương tiện phi ngôn đề mục để tóm tắt các thông Vai trò: Làm cho thông tin của
ấy đối với ngữ.

tin chính của VB.

VB trở nên cụ thể, rõ ràng, sinh

việc thể hiện Vai trò: Làm rõ bố Vai trò: Nhan đề khái - động, dễ hiểu.
thông

tin cục của VB; làm nổi quát thông tin chính của

chính

của bật nội dung chính; VB; hệ thống hình ảnh đi

VB

minh hoạ trực quan, kèm với các chú thích cụ
làm cho thông tin của thể; trực quan của thông tin.
VB trở nên cụ thể, rõ
ràng, sinh động, dễ
hiểu.

Thái

độ, - Thái độ: Ngợi ca, tự - Thái độ: Khẳng định đồ - Thái độ: Yêu quý, tự hào, thán

quan

điểm hào xen lẫn thán phục gốm sứ nhỏ dùng trong nhà phục giá trị lịch sử, văn hoá của

của
viết

người tạo tác kì diệu của có một lịch sử phát triển hệ thống tàu điện xưa của Hà Nội
thiên nhiên; trân quý liên tục; ngạc nhiên pha lẫn - Quan điểm: Nên khôi phục và
tuyệt tác mà thiên thích thú trước đặc điểm xây dựng hệ thống tàu điện vừa
nhiên ban tặng.

thanh nhã của đồ gốm gia hiện đại, vừa thể hiện những giá
dụng thời Lý Trần; khách trị của lịch sử.

Sản phẩm của nhóm Zalo: NGỮ VĂN THPT (Nhóm cô Thu Huyền) – DỰ ÁN CỘNG ĐỒNG

- Quan điểm: Khai quan khi phản ánh sự phân
thác cánh quan nhưng biệt về xu hướng sử dụng đồ
phải đi đội với việc gốm giữa dân gian và triều
giữ gìn, bảo vệ các giá đình, giữa dân thành thị và
trị độc đáo của cảnh nông thôn.
quan

- Quan điểm: Chưa thể
hiện rõ quan điểm của tác
giả.

Phương tiện Hình ảnh, số liệu.
phi

Hình ảnh, số liệu.

Bản đồ, hình ảnh, số liệu.

ngôn

ngữ

Bài 3. Nêu ít nhất một bài học kinh nghiệm về việc đọc hiểu các phương tiện phi ngôn ngữ trong văn bản
thông tin. Từ đó, rút ra (những) điểm cần chú ý khi tạo lập văn bản có sử dụng các phương tiện ấy.
- Bài học kinh nghiệm: Quan sát hình ảnh, đọc kĩ chú thích, gắn với nội dung được nói đến trong văn bản
- Điều cần chú ý:
+ Hình ảnh rõ ràng, có sự kết nối với nội dung
+ Chú thích đầy đủ, rõ ràng
+ Đưa ra những phương tiện ngay sau phần nội dung đã trình bày để làm rõ cho nội dung trình bày
Bài 4. Trình bày một số điểm cần lưu ý khi viết báo cáo nghiên cứu về một vấn đề tự nhiên hoặc xã hội.
1. Lưu ý về đề tài:
- Đề tài cụ thể, gần gũi với HS, nằm trong mối quan tâm của các em
- Gắn với thực tế địa phương, có tính thời sự
- Có tính khả thi (phù hợp với năng lực và điều kiện thực hiện của HS)
- Là vấn đề đang được nhiều người quan tâm.
2. Lưu ý về cách làm bài
- Nghiên cứu gắn với số liệu và cơ sở thực tiễn

Sản phẩm của nhóm Zalo: NGỮ VĂN THPT (Nhóm cô Thu Huyền) – DỰ ÁN CỘNG ĐỒNG

- Lưu ý về quy cách viết bài và trình bày bài nghiên cứu (đủ các phần và có đề mục đầy đủ, cần bổ sung các
bảng biểu, số liệu thông kê nếu cần,…)
3. Lưu ý về trích dẫn
- Cần trích dẫn nguồn đầy đủ, đúng quy cách và tiêu chuẩn
Bài 5. Ghi lại những kinh nghiệm về cách trình bày kết quả nghiên cứu.
- Chuẩn bị bài nói bằng cách xây dựng dàn ý ngắn gọn, gạch các từ khóa sẽ trình bày
- Dùng sơ đồ để tóm tắt nội dung báo cáo.
- Lựa chọn từ ngữ phù hợp với văn nói.
- Kết hợp sử dụng ngôn ngữ nói với phương tiện phi ngôn ngữ như: bài trình chiếu, hình ảnh, video clip, sơ đồ,
bảng biểu,...
- Sử dụng các từ nối để phần trình bày mạch lạc, rõ ràng
- Tốc độ nói phù hợp.
Bài 6. Từ những gì đã học trong bài học này, hãy viết đoạn văn (khoảng 200 chữ) trình bày suy nghĩ của
bạn về ý nghĩa của việc giữ gìn bản sắc văn hoá của dân tộc trong bối cảnh hiện nay.
Gợi ý dàn ý (Nguồn vndoc.com)
1. Mở bài
Giới thiệu vấn đề cần nghị luận: việc giữ gìn bản sắc dân tộc.
Lưu ý: Học sinh tự lựa chọn cách dẫn mở bài trực tiếp hoặc gián tiếp tùy thuộc vào khả năng của mình.
2. Thân bài
a. Thực trạng
-

Xã hội phát triển theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa, con người hòa nhập với nhiều nền văn hóa khác
nhau trên thế giới.

-

Nhiều bản sắc văn hóa của dân tộc đang ngày bị mai một, giới trẻ ngày càng ít quan tâm, tìm hiểu về những
truyền thống tốt đẹp của dân tộc ta.

b. Nguyên nhân
-

Chủ quan: ý thức của mỗi con người trong việc bảo vệ, giữ gìn và phát huy bản sắc dân tộc chưa cao, họ cho
rằng đó là việc của cơ quan Nhà nước, bản thân mình không có trách nhiệm.

Sản phẩm của nhóm Zalo: NGỮ VĂN THPT (Nhóm cô Thu Huyền) – DỰ ÁN CỘNG ĐỒNG

-

Khách quan: do việc tuyên truyền tầm quan trọng của bản sắc văn hóa dân tộc đến người dân chưa thực sự
hiệu quả,…

c. Hậu quả
-

Những giá trị truyền thống tốt đẹp ngày càng bị mai một dần đi, nhiều bản sắc đã và đang dần mất đi, giới
trẻ bị thu hẹp tầm hiểu biết về những truyền thống tất yếu của dân tộc mình.

-

Con người đánh mất đi giá trị cốt lõi của đất nước mình.

d. Giải pháp
-

Mỗi cá nhân đặc biệt là học sinh chúng ta phải tìm hiểu những bản sắc văn hóa vốn có của dân tộc, giữ gìn
và phát huy những giá trị đó với bạn bè năm châu.

-

Nhà trường cần tổ chức nhiều hơn những hoạt động để tuyên truyền, mang đến cho học sinh nguồn tri thức
về bản sắc văn hóa dân tộc.

-

Học sinh cần phải đặt trách nhiệm giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc lên hàng đầu.

-

Tích cực trau dồi hiểu biết của mình về những giá trị văn hóa tốt đẹp của nước nhà.

3. Kết bài
Khẳng định lại tầm quan trọng của bản sắc văn hóa dân tộc đồng thời rút ra bài học cho bản thân, cho các bạn
trẻ.

Sản phẩm của nhóm Zalo: NGỮ VĂN THPT (Nhóm cô Thu Huyền) – DỰ ÁN CỘNG ĐỒNG