CHỦ ĐỀ 5. TÌM HIỂU THẾ GIỚI

BÀI 21. CÁC CHÂU LỤC VÀ ĐẠI DƯƠNG TRÊN THẾ GIỚI
I. MỤC TIÊU

Thời gian thực hiện dự kiến: 4 tiết

Năng lực đặc thù
– Nhận thức khoa học Lịch sử và Địa lí:
+ Nêu và so sánh được một số đặc điểm tự nhiên (địa hình, khí hậu, sông ngòi, thiên nhiên,...)
của các châu lục.
+ Kể được tên và xác định được vị trí địa lí của các đại dương trên bản đồ hoặc quả Địa Cầu.
– Tìm hiểu lịch sử và địa lí:
+ Xác định được vị trí địa lí của các châu lục, một số dãy núi, cao nguyên, đồng bằng lớn của
thế giới trên bản đồ, lược đồ hoặc quả Địa Cầu.
+ Sử dụng bảng số liệu và lược đồ hoặc bản đồ, so sánh được diện tích, độ sâu của các đại
dương.
– Vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học: sưu tầm, tìm kiếm thông tin về các thành phần tự nhiên
trên thế giới.
Năng lực chung
– Tự chủ và tự học: chủ động thực hiện nhiệm vụ được phân công.
– Giao tiếp và hợp tác: tự tin trao đổi với các thành viên trong nhóm cũng như trình bày trước lớp.
– Giải quyết vấn đề và sáng tạo: tìm hiểu, mở rộng thông tin về các châu lục và đại dương trên
thế giới.
Phẩm chất
– Yêu nước: yêu thiên nhiên, có ý thức bảo vệ tài nguyên và di sản.
– Chăm chỉ: chủ động học tập, tìm hiểu thiên nhiên, có trách nhiệm trong công việc cá nhân và
tập thể.

II. THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU
– Kế hoạch bài dạy, bài trình chiếu powerpoint.
– Lược đồ các châu lục và đại dương trên thế giới, Lược đồ tự nhiên thế giới, quả Địa Cầu,
tranh ảnh có liên quan đến nội dung bài học.
– SGK Lịch sử và Địa lí 5 – bộ sách Chân trời sáng tạo.
– Phiếu học tập, bảng con, lược đồ trống, bút viết, phấn, giấy A1, bút màu, giấy ghi chú,…

III.

CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC

 Hoạt động 1: Khởi động
1.
Mục tiêu
– Nhận biết được các mục tiêu của bài học.
– Tạo hứng khởi khi tham gia học tập.
2.
Tổ chức thực hiện
Bước 1. Giao nhiệm vụ học tập.
– Hình thức thực hiện: nhóm.
– Phương pháp dạy học: trò chơi.
GV tổ chức trò chơi “Ghép mảnh lược đồ”. GV sử dụng lược đồ thế giới được tách rời, yêu cầu HS ghép

thành lược đồ hoàn chỉnh và ghi tên các đại dương, châu lục vào trong giấy ghi chú.
Bước 2. Thực hiện nhiệm vụ.
– HS nhận mảnh ghép lược đồ, bảng nhóm và tham gia trò chơi.
– GV quản lí lớp và điều phối.
Bước 3. Báo cáo, thảo luận.
– GV mời các nhóm đọc tên các châu lục và đại dương đã tìm ra trong trò chơi.
– GV mời một số HS chia sẻ hiểu biết về một châu lục hoặc đại dương bất kì.
Bước 4. Kết luận, nhận định.
– GV đánh giá, bổ sung kiến thức về các châu lục và đại dương trên thế giới.
– GV dẫn dắt vào nội dung bài mới.
Lưu ý:
– GV có thể tổ chức hoạt động khởi động khác được đề cập trong SGV hoặc sử dụng kĩ thuật
“KWL”, yêu cầu HS chia sẻ các điều đã biết và muốn biết về các châu lục và đại dương trên thế giới.
– Ở hoạt động khởi động, GV có thể dùng phần đánh giá để cộng điểm cho HS.
 Hoạt động 2: Khám phá
Hoạt động 2.1. Tìm hiểu về các châu lục trên thế giới
Hoạt động 2.1.1. Tìm hiểu vị trí địa lí các châu lục
1.
Mục tiêu
Xác định được vị trí địa lí của các châu lục trên lược đồ hoặc quả Địa Cầu.
2.
Tổ chức thực hiện
Bước 1. Giao nhiệm vụ học tập.
– Hình thức thực hiện: nhóm.
– Phương pháp dạy học: trực quan, đóng vai.
+ GV yêu cầu HS làm việc theo nhóm, quan sát hình 1 trong SGK, đóng vai là nhà thám hiểm
đi vòng quanh thế giới, khám phá các châu lục để xác định vị trí địa lí của các châu lục trên lược
đồ hoặc quả Địa Cầu.
+ HS đọc thông tin trong SGK và tập luyện để trình bày, sau đó giới thiệu trong thời gian 2
phút.
+ GV đưa ra tiêu chí đánh giá nhà thám hiểm.
Tiêu chí

Điểm
tối đa

1. Nội dung đầy đủ, chính xác

4

2. Diễn đạt lưu loát, không phụ thuộc tài liệu

2

3. Phong cách trình bày tự tin, thu hút

2

4. Đúng thời gian quy định

1

5. Làm việc trách nhiệm, chủ động

1

Điểm đạt được
Nhóm 1

Nhóm 2

Nhóm …

Bước 2. Thực hiện nhiệm vụ.
– HS làm việc theo hình thức nhóm.
– HS ghi nhận thông tin, tập luyện đóng vai để trở thành nhà thám hiểm. GV tổ chức cuộc thi để
đánh giá và bình chọn nhà thám hiểm xuất sắc nhất.

– GV quan sát và hỗ trợ.
Bước 3. Báo cáo, thảo luận.
– GV mời đại diện các nhóm tham gia cuộc thi TÔI LÀ NHÀ THÁM HIỂM. Lần lượt từng HS
sử dụng lược đồ (hình 1 trong SGK) để trình bày trong thời gian 2 phút.
– GV yêu cầu các nhóm gửi kết quả đánh giá. GV tổng hợp, thông báo kết quả của cuộc thi.
– GV bổ sung kiến thức về các châu lục trên thế giới.
Bước 4. Kết luận, nhận định.
GV đánh giá, chuẩn kiến thức bằng các thông tin trọng tâm về vị trí địa lí các châu lục.
Hoạt động 2.1.2. Tìm hiểu đặc điểm tự nhiên các châu lục
1.

Mục tiêu

– Nêu và so sánh được một số đặc điểm tự nhiên (địa hình, khí hậu, sông ngòi, thiên nhiên,...)
của các châu lục.
– Xác định được vị trí địa lí của các châu lục, một số dãy núi, cao nguyên, đồng bằng lớn của
thế giới trên bản đồ, lược đồ hoặc quả Địa Cầu.
2.

Tổ chức thực hiện

Bước 1. Giao nhiệm vụ học tập.
– Hình thức thực hiện: nhóm.
– Phương pháp dạy học: trực quan.
– Kĩ thuật dạy học: các mảnh ghép, phòng tranh.
GV tổ chức hoạt động thành 2 vòng:
Vòng chuyên gia
GV chia lớp thành 6 nhóm. GV hướng dẫn HS thực hiện nhiệm vụ:
+ Các nhóm bầu nhóm trưởng, thư kí,…
+ Phân công nhiệm vụ nhóm:
Nhóm 1. Tìm hiểu châu Á.
Nhóm 2. Tìm hiểu châu Âu.
Nhóm 3. Tìm hiểu châu Phi.
Nhóm 4. Tìm hiểu châu Mỹ.
Nhóm 5. Tìm hiểu châu Đại Dương.
Nhóm 6. Tìm hiểu châu Nam Cực.
+ Các thành viên trong nhóm thực hiện nhiệm vụ:
Đọc thông tin trong SGK, tìm các từ khoá trọng tâm và hoàn thành sản phẩm sơ đồ tư duy trên
giấy A1 về đặc điểm tự nhiên châu lục.
Kết hợp quan sát hình 3 trong SGK, nêu một số đặc điểm tự nhiên (địa hình, khí hậu, sông
ngòi, thiên nhiên,...) của châu lục; xác định vị trí địa lí của một số dãy núi, cao nguyên, đồng bằng
lớn của châu lục.
+ GV lưu ý nội quy và thời gian làm việc. Trong quá trình theo dõi, hỗ trợ, GV có thể mở
nhạc để tăng không khí vui tươi, ghi nhận điểm cộng về thái độ làm việc của các nhóm,…
Vòng mảnh ghép
– GV tạo nhóm mảnh ghép từ HS của các nhóm chuyên gia.

– Các thành viên lần lượt chia sẻ kiến thức, thông tin tìm hiểu ở nhóm chuyên gia với các thành
viên còn lại của nhóm trong thời gian 3 phút. Nhóm HS hoàn thiện sản phẩm phiếu học tập trưng
bày trước lớp.
– Các HS tham quan triển lãm sản phẩm của các nhóm trong thời gian 10 phút nhằm bổ sung
thông tin. HS hoàn thiện thông tin ghi chép cá nhân.
– GV mời ngẫu nhiên đại diện các nhóm trình bày nội dung sản phẩm trước lớp, các HS khác
nhận xét, góp ý theo tiêu chí đánh giá sản phẩm sơ đồ tư duy GV cung cấp.

Phiếu học
tập

Nhân tố

Đặc điểm

Địa hình
Khí hậu
Sông ngòi
Thiên nhiên
– Các HS tham quan triển lãm sản phẩm của các nhóm trong thời gian 10 phút nhằm bổ sung
thông tin. HS hoàn thiện thông tin ghi chép cá nhân.
– GV mời ngẫu nhiên đại diện các nhóm trình bày nội dung sản phẩm trước lớp, các HS khác
nhận xét, góp ý theo tiêu chí đánh giá sản phẩm sơ đồ tư duy GV cung cấp.
Tiêu chí

Điểm
tối đa

1. Thông tin kiến thức
đầy đủ, ngắn gọn

4

2. Có các nhánh kiến
thức, cân đối, hài hoà

2

3. Có hình vẽ minh hoạ
sinh động

1

4. Thể hiện tính sáng tạo,
ấn tượng

1

5. Viết đúng chính tả,
đẹp mắt

1

6. Làm việc trách nhiệm,
chủ động, đúng giờ

1

Điểm đạt được
Nhóm 1

Nhóm 2

Nhóm …

Bước 2. Thực hiện nhiệm vụ.
– HS làm việc theo nhóm để thống nhất ý kiến, hoàn thành sản phẩm sơ đồ tư duy (ở vòng
chuyên gia), nội dung trên phiếu học tập (ở vòng mảnh ghép).
– HS đặt các câu hỏi thảo luận.

Bước 3. Báo cáo, thảo luận.
GV gọi đại diện các nhóm chia sẻ trước lớp. Các HS khác nhận xét, gửi kết quả đánh giá.
Bước 4. Kết luận, nhận định.
GV tuyên dương nhóm hoàn thành tốt, chuẩn kiến thức và mở rộng một số thông tin bổ ích bằng
các hình ảnh, video minh hoạ,… về các địa danh nổi bật ở mỗi châu lục.
Lưu ý:
Ngoài phương án tổ chức hoạt động nêu trên, GV có thể chia lớp thành các nhóm (mỗi nhóm 6
HS). Mỗi thành viên chọn một châu lục để nghiên cứu. HS trình bày kết quả trên giấy A4 và chia
sẻ trước lớp.
Hoạt động 2.2. Tìm hiểu về các đại dương trên thế giới
1.

Mục tiêu

Kể được tên và xác định được vị trí địa lí của các đại dương trên lược đồ hoặc quả Địa Cầu.
2.

Tổ chức thực hiện

Bước 1. Giao nhiệm vụ học tập.
– Hình thức thực hiện: cá nhân.
– Phương pháp dạy học: trực quan.
+ GV yêu cầu HS làm việc cá nhân, quan sát hình 1 trong SGK, kể tên và xác định vị trí các
đại dương trên hình 1.
+ HS đọc thông tin trong SGK để hoàn thành câu hỏi.
Bước 2. Thực hiện nhiệm vụ.
– HS làm việc theo hình thức cá nhân.
– HS ghi nhận thông tin theo yêu cầu của GV.
Bước 3. Báo cáo, thảo luận.
GV tổ chức cho HS hoạt động trả lời nhanh về thông tin 5 đại dương.
Một số câu hỏi gợi ý:
1.

Tên đại dương nằm ở phía đông châu Á và phía tây châu Mỹ là gì?

2.

Đại dương nào tiếp giáp châu Phi ở phía đông và châu Đại Dương ở phía tây?

3.

Tên đại dương nằm ở phía đông châu Mỹ và phía tây châu Âu là gì?

4.

Đại dương nào tiếp giáp châu Mỹ, châu Âu và châu Á ở phía bắc?

5.

Đại dương nào bao quanh toàn bộ châu lục được xem “lạnh nhất” Trái Đất?

6.

Đại dương nào có diện tích lớn nhất?

7.

Đại dương nào có diện tích nhỏ nhất?

8.

Các đại dương nào có diện tích lớn hơn Ấn Độ Dương?

9.

Đại dương nào có độ sâu trung bình lớn nhất?

10.

Đại dương nào có độ sâu trung bình nhỏ nhất?

Bước 4. Kết luận, nhận định.
GV tuyên dương các HS trả lời đúng, chuẩn kiến thức bằng các thông tin trọng tâm. GV mở
rộng thông tin về một số đại dương như tên gọi, đặc điểm nổi bật,…

 Hoạt động 3: Luyện tập và vận dụng
1.

Mục tiêu

Củng cố kiến thức, phát triển năng lực thực hành và khả năng vận dụng vào thực tiễn.
2.

Gợi ý thực hiện

– Với nội dung Luyện tập, GV có thể lồng ghép nội dung trong quá trình tổ chức hoạt động ở
các mục hoặc GV tổ chức trò chơi “Hiểu ý đồng đội” để kiểm tra kiến thức của HS.
– Với nội dung Vận dụng, HS thực hiện theo SGK hoặc GV nêu nhiệm vụ khác tương đương để
HS lựa chọn như vẽ tranh về địa điểm yêu thích ở một châu lục, làm thơ về một châu lục, tạo video
clip về một đại dương,…
PHỤ LỤC
Một số thông tin mở rộng
Thái Bình Dương
Nhà thám hiểm người Bồ Đào Nha Ph. Ma-gien-lăng (Ferdinand Magellan) đặt tên cho đại
dương lớn nhất thế giới là “El Pacifico”, có nghĩa là “đại dương yên bình”. Tuy nhiên, sau đó các
thuỷ thủ phát hiện rằng ở Thái Bình Dương có sự hình thành của nhiều cơn bão mạnh nhất thế giới.
Thái Bình Dương có diện tích và độ sâu lớn nhất thế giới. Nó bao phủ khoảng 170 triệu km² –
gần bằng diện tích của Đại Tây Dương và Ấn Độ Dương cộng lại. Đáy của Thái Bình Dương có độ
sâu trung bình 4 000 m, được các rãnh bao quanh. Rãnh sâu nhất là rãnh Ma-ri-a-na (Mariana) có
độ sâu gần 11 000 m. Thái Bình Dương có nhiều vùng biển rộng lớn như biển Bê-rinh (Bering)
nằm ở vùng cực Bắc có khí hậu khắc nghiệt, là nơi sinh sống của hải cẩu, rái cá, cá heo,…;
biển Nhật Bản nổi tiếng với nguồn cá phong phú như cá hồi, cá thu, cá tuyết, cá ngừ, cá nục,
…
Thái Bình Dương có thể hấp thụ và pha loãng phần lớn chất thải nhưng tại một số vùng biển nhỏ
và các địa phương ven biển, tình trạng ô nhiễm ngày càng ở mức báo động. Ô nhiễm môi trường
biển làm suy giảm chất lượng thuỷ sản và một số loài sinh vật biển khác, làm nước biển nhiễm độc,
đặc biệt tại các vịnh và khu vực cửa sông.
(Nguồn: Theo tuoitre.vn, năm 2009)
Vườn quốc gia Se-ren-ge-ti
Vườn quốc gia Se-ren-ge-ti nằm ở phía bắc Tan-da-ni-a, có diện tích gần 15 000 km². Đây là
vườn quốc gia lớn thứ 2 ở Tan-da-ni-a. Tên gọi của nơi này lấy từ từ “serengit” trong tiếng Maa,
được người Maasai dùng để miêu tả những đồng cỏ trải dài bất tận. Hệ sinh thái của Se-ren-ge-ti là
một trong những hệ sinh thái lâu đời nhất thế giới với hệ động thực vật không giống bất kì nơi nào
khác.
Vườn quốc gia Se-ren-ge-ti là nơi khởi đầu của cuộc đại di cư. Từ tháng 7 đến tháng 9 hằng
năm, hơn 1,5 triệu linh dương đầu bò, 500 000 ngựa vằn, 18 000 linh dương, 200 000 linh dương di
chuyển qua Se-ren-ge-ti để tìm đồng cỏ xanh hơn ở vùng Ma-ra (Mara) lân cận.
(Nguồn: Theo vnexpress.net, năm 2019)