MÔ TẢ SÁNG KIẾN
1. Hoàn cảnh này sinh sáng kiến
Trong thời đại ngày nay, khoa học kĩ thuật ngày càng phát triển nguồn tri
thức của thế giới mở ra vô tận. Để chủ động tiếp thu nguồn tri thức ấy thì yêu cầu
về năng lực giải quyết vấn đề là cần thiết hơn bao giờ hết. Đơn giản là vì là quá
trình tiếp thu tri thức không hề dễ dàng. Trong quá trình học tập nhiều lúc xuất
hiện những câu hỏi, bài tập, những tình huống được đưa ra khó và phức tạp, đòi
hỏi phải tư duy, khả năng xử lí giải quyết các tình huống. Trước những đòi hỏi
đó của xã hội, mục tiêu của giáo dục cũng cần có những thay đổi để đào tạo những
con người đáp ứng được nhu cầu thực tiễn cuộc sống.
Môn toán ở bậc Tiểu học có nhiều ứng dụng trong thực tiễn đời sống: nó cần
thiết cho người lao động, cần thiết để học tốt các môn học khác và còn là hành
trang vững chắc cho việc học Toán ở các bậc học tiếp theo. Thông qua việc học
Toán, HS được rèn luyện trí óc góp phần phát triển năng lực tư duy, năng lực giải
quyết vấn đề toán học, … NL giải quyết vấn đề toán học là khả năng HS vận dụng
được những kiến thức, kĩ năng toán học để giải quyết các vấn đề được đặt ra. HS
có NL giải quyết vấn đề toán học nếu như HS đó có thể sử dụng những tri thức,
kĩ năng đã học trong mọi hoàn cảnh nhất định để giải quyết vấn đề hiệu quả nhất.
Vì vậy, việc phát triển NL giải quyết vấn đề toán học có vai trò quan trọng trong
việc phát triển khả năng tư duy logic của HS. NL giải quyết vấn đề toán học của
HS được đánh giá thông qua kỹ năng tiếp cận và đưa ra các phương án giải quyết
vấn đề có hiệu quả ngay cả trong học tập và cả đời sống thực tiễn. Chính vì vậy,
phát triển năng lực giải quyết vấn đề toán học từ trong trường học từ những cấp
học đầu đã trở thành một xu thế giáo dục trên thế giới. Dạy học phát triển năng
lực giải quyết vấn đề toán học chính là sự phản ánh thực tiễn của xu thế đó. Tuy
nhiên hiện nay, dạy học phát triển năng lực giải quyết vấn đề toán học còn chưa
được thực hiện rộng rãi trong nhiều nhà trường.
Thực tiễn giảng dạy môn Toán hiện nay ở các trường Tiểu học còn nhiều vấn
đề bất cập trong phương pháp giảng dạy truyền thụ tri thức cho HS. Các nhà
trường đã có nhiều cách tổ chức hoạt động có áp dụng các phương pháp dạy học
cả những phương pháp dạy học tích cực tuy nhiên vẫn chưa phát huy được khả
năng sáng tạo, tích cực của HS, HS vẫn còn thụ động trong việc tiếp thu các tri
thức khoa học những kiến thức hàn lâm mà chưa phát huy hết đặc điểm nổi bật
của môn Toán. Nội dung “Số và phép tính” là một nội dung có giá trị quan trọng
trong chương trình môn toán ở bậc tiểu học. Dạy học nội dung Số và phép tính
giúp HS có nền tảng để học những nội dung khác của chương trình môn Toán.
1

Vì vậy, để nâng cao hiệu quả giảng dạy nhằm phát triển năng lực giải quyết
vấn đề toán học cho HS, nhất là trong nội dung Số và phép tính, chúng tôi lựa
chọn đề tài:
“Dạy học phát triển năng lực giải quyết vấn đề toán học cho học sinh lớp
2 trong dạy học nội dung Số và phép tính”
Đề tài nhằm tìm ra các biện pháp làm cho công tác tổ chức hoạt động để phát
triển NL giải quyết vấn đề toán học cho học sinh lớp 2 trong trường tiểu học được
thường xuyên, hoạt động đi vào chiều sâu chứ không chỉ dừng lại ở các hoạt động
mang tính hình thức, đơn điệu…. Chúng tôi đề ra một số biện pháp có thể vận
dụng trong thực tiễn, từ đó nâng cao hiệu quả hoạt động nhằm phát triển năng lực
giải quyết vấn đề toán học trong giảng dạy ở trường tiểu học đặc biệt trong dạy
học nội dung Số và phép tính ở lớp 2.
2. Cơ sở lý luận
2.1. Năng lực giải quyết vấn đề toán học
Với mỗi người khác nhau thì năng lực giải quyết vấn đề toán học trong học
tập cũng như trong cuộc sống đều khác nhau. NL giải quyết vấn đề toán học được
hình thành và phát triển trong suốt quá trình học tập và rèn luyện của bản thân
mỗi HS. Vì thế việc lựa chọn nội dung và phương pháp thích hợp sao cho mỗi
HS đều được nâng cao dần về mặt NL giải quyết vấn đề toán học cho HS là vấn
đề quan trọng trong dạy học môn toán.
Trong tạp chí giáo dục số đặc biệt kì I tháng 5 chỉ ra rằng “NL giải quyết vấn
đề toán học là tổ hợp các NL thể hiện ở các kĩ năng (thao tác tư duy và hành động)
trong hoạt động học tập nhằm giải quyết có hiệu quả những nhiệm vụ của bài
toán. Năng lực giải quyết vấn đề toán học là một trong những NL mà môn Toán
có nhiều thuận lợi để phát triển cho người học qua việc tiếp nhận khái niệm,
chứng minh các mệnh đề toán học và đặc biệt là qua giải toán”.
Chúng ta có thể biểu thị các thành tố của NL giải quyết vấn đề toán học theo
mô hình sau:
Năng lực GQVĐ toán học gồm 4 NL thành tố:
- NL đọc hiểu để lấy dữ liệu
- NL suy luận toán học
- NL thực hiện tính toán
- NL vận dụng kiến thức vào thực tiễn trong GQVĐ

2

Như vậy, có thể thấy NL giải quyết vấn đề toán học là quá trình HS dùng kiến
thức, kĩ năng và kinh nghiệm của bản thân để giải quyết tình huống toán học trong
quá trình học tập và thực tiễn cuộc sống.
2.2. Đặc điểm tâm sinh lý học sinh đầu cấp Tiểu học
Lứa tuổi tiểu học, độ tuổi hồn nhiên và ngây thơ, là những bạn nhỏ có độ tuổi
từ 6 đến 11 tuổi. Đây là lứa tuổi có bước chuyển hướng đặc biệt, bước chuyển
hướng đầu tiên trong cuộc đời. Các em lần đầu tiên trở thành HS và có hoạt động
chủ đạo là hoạt động học tập. HS lứa tuổi tiểu học thực hiện bước chuyển từ hoạt
động vui chơi là hoạt động chủ đạo sang hoạt động học tập là hoạt động chủ đạo.
Là hoạt động lần đầu tiên xuất hiện, hoạt động học tập có vai trò và ý nghĩa đặc
biệt quan trọng đối với sự phát triển tâm lí của HS tiểu học. Cùng với cuộc sống
với các mối quan hệ trong mái trường, hoạt động học tập đem đến cho trẻ nhiều
điều mà trước đây trẻ chưa bao giờ có được hoặc được tiếp cận nhưng ở mức độ
thấp, đơn giản. Ở trường mầm non dù có xuất hiện hoạt động học tập nhưng hoạt
động chủ yếu của trẻ vẫn là hoạt động vui chơi, sang đến bậc tiểu học HS mới
được tiếp cận sang hoạt động học tập với vai trò chính. Thêm với đó, cùng với sự
phát triển về thể chất và sự phát triển về tâm sinh lý của trẻ, trẻ sẽ tạo nên những
điểm mới trong đời sống tâm lý của mình, mà trước hết là tính chủ động, khả
năng tư duy, làm việc trí óc - những đặc điểm tâm lý mới đặc trưng cho lứa tuổi
này. Đặc biệt đối với HS đầu cấp Tiểu học, các em có khả năng ghi nhớ rất nhanh
tuy nhiên các em cũng rất nhanh quên. Trẻ có khả năng ghi nhớ mọi việc nhanh
vì não bộ đang phát triển mạnh về chức năng nhưng trẻ lại thường không tập trung
vào một việc làm nào đó. Các em rất dễ thích nghi với môi trường vì tính hiếu kỳ
và thích tìm kiếm cái mới. Đặc biệt khi HS lứa tuối này vẫn quen với cách ghi
nhớ sự kiện bằng những hình ảnh trực quan.
Độ tuổi lứa HS tiểu học nói chung hay HS đầu cấp tiểu học nói riêng là tuổi
của sự phát triển hồn nhiên. Cùng với việc lĩnh hội, tiếp thu một hệ thống tri thức
về các môn học, trẻ em học về cách học, học kĩ năng sống trong môi trường trong
học tập và môi trường ngoài xã hội. HS tiểu học là lứa tuối sống và phát triển
trong mái trường theo hai giai đoạn. Cấp độ thứ nhất gồm lớp 1, lớp 2 và lớp 3,
trong cấp độ này thì lớp 1 là lớp đặc biệt – lớp đầu của cấp tiểu học, được nhiều
người coi là cửa ải, sự mở màn cho cuộc hành trình làm HS của trẻ. Cấp độ hai
gồm hai lớp còn lại lớp 4 và lớp 5 của bậc Tiểu học được coi là lớp đầu ra của
cấp Tiểu học. Ở HS lớp 2, HS đã bắt đầu có khả năng khái quát hóa lí luận, về trí
tưởng tượng, ở HS lớp 2 từ những hình ảnh ban đầu trẻ đã phát triển thành những
hình ảnh mới sinh động và hấp dẫn hơn. Khả năng sáng tạo của trẻ khá phát triển
ở giai đoạn này tuy nhiên trí tưởng tượng của trẻ trong giai đoạn này bị chi phối
3

mạnh mẽ bởi cảm xúc, hình ảnh, sự việc gắn liền với các rung động tình cảm của
trẻ.
Chính vì vậy, các GV phải phát triển được tư duy và trí tưởng tượng sáng tạo
của trẻ bằng cách biến các kiến thức toán học khô khan thành nhưng hình ảnh có
cảm xúc, đặt ra cho trẻ những câu hỏi, tình huống có tính thực tiễn trong cuộc
sống, mang tính gợi mở để thu hút HS vào các hoạt động học tập giúp các em có
cơ hội phát triển quá trình nhận thức và hoàn thiện kĩ năng của mình một cách
toàn diện.
2.3. Thực trạng dạy học phát triển năng lực giải quyết vấn đề toán học cho
HS lớp 2 trong dạy học nội dung số và phép tính.
Dạy học phát triển NL giải quyết vấn đề toán học nói chung và cho HS lớp 2
trong nội dung Số và phép tính nói riêng có vai trò quan trọng trong giáo dục.
Hoạt động này không chỉ giúp HS nắm được tri thức mà còn giúp HS có cơ hội
được trải nghiệm, vận dụng kiến thức với thực tiễn, phát triển các năng lực cần
thiết, … cũng như phát huy những tiềm năng sáng tạo của bản thân.
Qua quá trình điều tra thực tiễn ở một số trường tiểu học, chúng tôi thấy rằng:
Hầu hết các trường Tiểu học đã quan tâm nhiều hơn đến việc tổ chức các hoạt
động để phát triển NL giải quyết vấn đề toán học cho HS lớp 2 trong nội dung Số
và phép tính tuy nhiên trường hợp GV tổ chức thực hiện cho HS còn ít hầu hết
chỉ dạy các kiến thức trong sách, chưa tổ chức giáo dục một cách bài bản và có
kế hoạch. Nguyên nhân là dạy học phát triển NL giải quyết vấn đề toán học cho
HS mới xuất hiện gần đây khi việc đánh giá HS dựa trên năng lực và phẩm chất.
Hầu hết GV đều đánh giá rất cao về ý nghĩa, tầm quan trọng của việc tổ chức
DH phát triển NL giải quyết vấn đề toán học cho HS lớp 2 trong DH nội dung Số
và phép tính. Điều này không chỉ giúp HS được thực hành, được vận dụng kiến
thức toán học vào thực tiễn mà qua đó còn giúp HS phát huy tính tích cực, chủ
động và sáng tạo trong học tập. Vì vậy, việc tổ chức DH phát triển NL giải quyết
vấn đề toán học cho HS lớp 2 trong DH nội dung Số và phép tính là rất cần thiết.
Những kết quả có được trên đây là cơ sở để tôi đề xuất một số biện pháp phát
triển NL giải quyết vấn đề toán học cho HS lớp 2 trong dạy học nội dung Số và
phép tính. Qua đó góp phần hình thành và phát triển năng lực giải quyết vấn đề
toán học cho HS lớp 2 - một năng lực cần thiết của người công dân mới.

4