BÀI 9: NHỮNG CHÂN TRỜI KÍ ỨC
(TRUYỆN – TRUYỆN KÍ)
ĐỌC MỞ RỘNG THEO THỂ LOẠI
XÀ BÔNG “CON VỊT”
(Trích)
Trần Bảo Định
( 0.5 tiết)

I. MỤC TIÊU
1. Về năng lực đặc thù
❖ Học sinh phân tích được các chi tiết tiêu biểu, đề tài, câu chuyện, sự kiện, nhân
vật, …trong văn bản.
❖ Học sinh xác định và phân tích được sự kết hợp giữa hư cấu và phi hư cấu trong
văn bản truyện kí.
❖ Học sinh nêu nhận xét được những chi tiết quan trọng trong việc thể hiện nội
dung văn bản.
❖ Học sinh phát hiện được những liên tưởng, biểu cảm bất ngờ thú vị của tác giả
❖ Học sinh khái quát được đặc điểm thể loại truyện kí được thể hiện.
❖ Học sinh vận dụng năng lực ngôn ngữ để đọc hiểu văn bản.
2. Về năng lực chung: Học sinh phát triển: Tư duy phản biện, năng lực hợp tác, giải
quyết vấn đề, ….
3. Về phẩm chất: Trân trọng vẻ đẹp của thiên nhiên, đất nước.
II. THIẾT BỊ DẠY HỌC, HỌC LIỆU
1. Học liệu: Sách giáo khoa, sách giáo viên, phiếu học tập
2. Thiết bị: Máy chiếu, bảng, dụng cụ khác nếu cần.
III. TIẾN TRÌNH DẠY HỌC
TỔ CHỨC THỰC HIỆN
SẢN PHẨM
1. HOẠT ĐỘNG 1: KHỞI ĐỘNG – TẠO TÂM THẾ
a. Mục tiêu hoạt động: Tạo tâm thế thoải mái và gợi dẫn cho học sinh về nội dung bài học
b. Nội dung thực hiện:
Bước 1. Giao nhiệm vụ học GV dẫn dắt vào bài học:
tập
GV để khoảng 7 phút để HS tự
đọc và trả lời các câu hỏi để
rèn luyện cách đọc VB truyện.
GV đưa ra một số câu hỏi
mang tính chất gợi mở.
HS suy nghĩ và trả lời
Bước 2. Thực hiện nhiệm vụ
Học sinh suy nghĩ và trả lời
Bước 3. Báo cáo, thảo luận
Học sinh trả lời câu hỏi
Bước 4. Kết luận, nhận định
Giáo viên dẫn dắt vào bài học
2. HOẠT ĐỘNG 2: HÌNH THÀNH KIẾN THỨC MỚI
a. Mục tiêu hoạt động:
❖ Học sinh phân tích được các chi tiết tiêu biểu, đề tài, câu chuyện, sự kiện, nhân vật, …
trong văn bản.
Sản phẩm của nhóm Zalo: NGỮ VĂN THPT (Nhóm cô Thu Huyền) – DỰ ÁN CỘNG ĐỒNG

❖ Học sinh xác định và phân tích được sự kết hợp giữa hư cấu và phi hư cấu trong văn
bản truyện kí.
❖ Học sinh nêu nhận xét được những chi tiết quan trọng trong việc thể hiện nội dung văn
bản.
❖ Học sinh phát hiện được những liên tưởng, biểu cảm bất ngờ thú vị của tác giả
❖ Học sinh khái quát được đặc điểm thể loại truyện kí được thể hiện
b. Nội dung thực hiện:
❖ Giáo viên chia nhóm, HS thảo luận và tìm hiểu về văn bản
Bước 1. Giao nhiệm vụ học 1. Tóm tắt câu chuyện và đề tài, chủ đề của truyện.
tập.
a. Tóm tắt câu chuyện:
Giáo viên kết hợp yêu cầu HS Truyện kể về Cai Tuất, ông cùng với một số nhân sĩ yêu
đọc văn bản và trả lời câu 1 nước khác đã mở một xưởng sản xuất xà bông hiệu là
trong SGK.
“Con Vịt” để người Việt có thể dùng hàng Việt. Vợ của
ông không biết ông có thực sự có tấm lòng với nước
- GV hướng dẫn HS tóm không, hay chỉ nghĩ đến bản thân. Nhưng bà đã cùng với
tắt câu chuyện và xác định đề vợ điền chủ Dương vẫn đi mua dừa khô từ nhiều nơi về
tài, chủ đề của truyện.
để làm xà bông. Ông Tuất đã di dời những ngôi mộ xung
quanh đấy để có thể làm cơ sở sản xuất xung quanh. Cơ
- GV hướng dẫn HS liệt sở đã tạo nên công việc cho nhiều người và không khí
kê các sự kiện chính theo trật cuộc sống trở nên nhộn nhịp, tấp nập hơn. Ông gặp được
tự thời gian; liệt kê các chi tiết điền chủ Dương, nghe ông tâm sự về việc mình mở nhà
tiêu biểu, đề tài, câu chuyện, sự máy xay xát gạo, rồi bán hết vườn tược cho một người là
kiện, nhân vật,…
Trần Bá Thọ. Khi mình làm chủ có thể tạo công ăn việc
làm, sản phẩm cho người Việt, còn khi điền chủ giàu thì
- HS suy ngẫm và trả lời
dân chúng lại bị bóc lột khổ cực. Cả hai ông đều không
Thời gian: 7 phút
chịu nổi sự ràng buộc của thực dân Pháp mà đứng lên mở
ra một con đường mới cho người Việt lúc bấy giờ. Rồi
ngày có càng nhiều người Việt đứng lên mở xưởng càng
Bước 2. Thực hiện nhiệm vụ cho thấy sự phát triển của các sản phẩm Việt. Khi những
mẻ xà bông đầu tiên của Cai Tuất ra lò, mọi người và cả
Học sinh suy nghĩ và trả lời
ông đều hết sức là vui mừng. Ông còn được Trần Chánh
Chiêu khen ngợi trước sản phẩm mà ông làm ra và ông
Bước 3. Báo cáo, thảo luận
hứa mình sẽ đưa sản phẩm ngày càng phát triển hơn.
Học sinh chia sẻ
Nhưng niềm vui chưa được bao lâu thì có người chỉ điểm
của Pháp đã khiến cho những cơ sở sản xuất như ông
Tuất bị đàn áp, không kinh doanh nổi. Trước sự việc đó,
Bước 4. Kết luận, nhận định
ông Tuất như chết lặng, ngậm ngùi nhìn những xưởng sản
Giáo viên chốt kiến thức
xuất của mình. Nhưng ông quyết không cho bọn Pháp lấy
Thời gian: 3 phút
những sản phẩm của người Việt đi, mà ông đã châm lửa
đốt cả xưởng sản xuất của mình đi. Ông Tuất cũng như
những người đại diện cho những con người yêu nước bấy
giờ thà mất tất cả, chứ quyết không bán cho bọn thực dân
Pháp.
b. Đề tài, chủ đề của văn bản: Tấm lòng của những
người dân yêu nước khi xưa khó thay đổi, khó có thể phai
mờ được bởi lợi ích hay tiền tài. Người nông dân có thể
mất hết tất cả, nhưng không thể mất đi được lòng trung
trinh và đất nước.
Sản phẩm của nhóm Zalo: NGỮ VĂN THPT (Nhóm cô Thu Huyền) – DỰ ÁN CỘNG ĐỒNG

2. Một số nội dung, chi tiết thuộc loại yếu tố xác định
(phi hư cấu) hoặc yếu tố không xác định (có thể hư
cấu) được sử dụng trong các đoạn của văn bản:
Đoạn Nội dung, chi tiết

Một

Yếu tố Yếu tố
xác
không
định
xác
(phi hư định (có
cấu)
thể
hư cấu)

- Cai Tuất có tài lựa chọn
chó tốt cả vùng Sầm Giang
- chọn chó khôn cần lưu ý
“Mắt to, phá trên chân mày
điểm sậm màu…. đốm đầu
thì nuôi, đốm đuôi thì…”
- Giu-béc Chiếu nhờ điền
chủ Dương nói với Cai Tuất
câu ca dao “Tham chi đồng
bạc con cò/ Bỏ cha, bỏ mẹ
theo phò Lang Sa
- Phong trào Minh Tân trên x
đất Mỹ Tho
x
-Nam Kỳ thuộc Pháp

Hai

- Lê Văn Cửu, một trong
tám người gốc gác dân Mỹ x
Tho, là sáng lập viên Công
ty Cổ phần “Nam Kỳ Minh
Tân công nghệ”
- ông Huỳnh Đình Điển, chủ x
khách sạn Nam Kỳ
- Minh Tân là phong trào
yêu nước, kết nối giữa
phong trào Đông Du và
phong trào Duy Tân. Mục x
đích cuối cùng là đánh đuổi
thực dân Pháp, giành độc
lập, tự do cho Tổ quốc

Ba

- Điền chủ Dương là chủ nhà
máy xay xát gạo lớn bậc
nhứt ở Long Hưng
- “Nam Kỳ thương cuộc” do
ông Trần Văn Thạnh ở Chợ
gạo thành lập: “,,,lập sở nhà
máy xay lúa, lập hãng ăn lúa x
gạo (để trực tiếp xuất khẩu)
hoặc là lựa con dân đứa nào
thông thái thì cho nó qua
bên Tây học bác vật…” (Lục

 x

x
x

x

Sản phẩm của nhóm Zalo: NGỮ VĂN THPT (Nhóm cô Thu Huyền) – DỰ ÁN CỘNG ĐỒNG

Bước 1. Giao nhiệm vụ học
tập.
Giáo viên kết hợp yêu cầu HS
đọc văn bản và trả lời câu 3
trong SGK.
GV định hướng: Chú trọng vào
những chi tiết, hành động nổi
bật của nhân vật Cai Tuất, từ
đó phân tích tính cách của
nhân vật và cho biết sự kết hợp
giữa hư cấu và phi hư cấu đã
có tác dụng thế nào trong việc
thể hiện tính cách của nhân vật
này.
Bước 2. Thực hiện nhiệm vụ
Học sinh thảo luận
Bước 3. Báo cáo, thảo luận
Học sinh chia sẻ bài làm và
báo cáo phần bài làm
Bước 4. Kết luận, nhận định
Giáo viên chốt những kiến
thức cơ bản

Bước 1. Giao nhiệm vụ học
tập.
Giáo viên kết hợp yêu cầu HS
đọc văn bản và trả lời câu
4,trong SGK.
GV định hướng: Thông qua
cách lựa chọn hành động của
Cai Tuất ở cuối văn bản, đưa ra
những bình luận của bản thân
về sự lựa chọn đó, đồng thời
nhờ đó mà bạn hiểu được gì về
ý thức và khát vọng tự cường
dân tộc của danh nhân Việt

Tỉnh tân văn)
Chủ tỉnh Mỹ Tho phát lịnh
từ tòa Bố đàn áp, bắt bớ và
tịch thu các cơ sở của Minh x
Tân
Tư

Cai Tuất châm lửa đốt
những thùng dầu bao quanh
thành chiến lũy. Rừng lửa
trùm mất hút bọn thực dân
Pháp và lũ tay sai

x

3. Tính cách của Cai Tuất, tác động của sự kết hợp
giữa hư cấu và phi hư cấu đã có tác dụng trong việc
thể hiện tính cách của nhân vật này như sau
- Tính cách của Cai Tuất đã được thể hiện rõ nét trong
văn bản thông qua một số chi tiết nổi bật, đặc sắc:
+ “Cả vùng Sầm Giang mấy ai không bái phục tài lựa
chọn chó tốt của Cai Tuất. Vả lại ông ta chẳng những
không giấu nghề mà con phổ biến cho xóm giếng cùng
biết” → Ông Cai Tuất hiện lên là một người tài giỏi với
biệt tài lựa chọn chó tốt, vốn nổi tiếng khắp vùng nhưng
Cai Tuất lại không hề kênh kiệu, ngược lại ông hòa đồng
với xóm giềng, vui vẻ, hào phóng, sẵn sàng chia sẻ cho bà
con cách chọn chó khôn mà không hề giấu giếm.
+ Hơn nữa, ông còn là một người luôn vui vẻ, hóm hỉnh
và yêu động vật: Ông “chẳng can đởm ăn thịt chó, con vật
mang biểu tượng trung thành với chủ; và cả thịt trâu, con
vật mang biểu tượng bạn nhà nông”, “hãnh diện về con
chó mực nhà ông”
+ Cai Tuất là một người cần cù, chịu khó khi sẵn sàng
khởi nghiệp xây dựng cơ sở sản xuất xà bông với vô cùng
nhiều thử thách, khó khăn.
+ Cai Tuất còn là một người tốt, ông luôn muốn cuộc
sống của tất cả mọi người tốt đẹp hơn vì vậy ông đã xây
dựng cơ sở sản xuất xà bông hiệu “Con Vịt” để tạo công
ăn việc làm cho nhiều người.
+ Đồng thời, ông là mang trong mình tinh thần dân tộc vô
cùng lớn lao, thiêng liêng, ông luôn mang tinh thần
“Người Việt xài hàng Việt”, ông có thể mất hết tất cả,
nhưng không thể mất đi được lòng trung trinh với đất
nước.
- Sự kết hợp giữa hư cấu và phi hư cấu có thể giúp thể
hiện tính cách của nhân vật một cách phong phú và đa
chiều hơn. Việc sử dụng các chi tiết hư cấu có thể giúp
tác giả tạo ra những tình huống hoặc sự kiện đặc biệt để
thử thách nhân vật, từ đó thể hiện tính cách, suy nghĩ,
hành động và quan điểm của Cai Tuất.

Sản phẩm của nhóm Zalo: NGỮ VĂN THPT (Nhóm cô Thu Huyền) – DỰ ÁN CỘNG ĐỒNG

Nam vào đầu thế kỉ XX
Bước 2. Thực hiện nhiệm vụ
Học sinh thảo luận
Bước 3. Báo cáo, thảo luận
Học sinh chia sẻ bài làm và
báo cáo phần bài làm
Bước 4. Kết luận, nhận định
Giáo viên chốt những kiến
thức cơ bản
Bước 1. Giao nhiệm vụ học
tập.
Giáo viên kết hợp yêu cầu HS
đọc văn bản và trả lời câu 5
trong SGK.
Bước 2. Thực hiện nhiệm vụ
Học sinh thảo luận
Bước 3. Báo cáo, thảo luận
Học sinh chia sẻ bài làm và
báo cáo phần bài làm
Bước 4. Kết luận, nhận định
Giáo viên chốt những kiến
thức cơ bản

4. Bình luận về cách lựa chọn hành động của Cai Tuất
ở cuối văn bản. Tác phẩm giúp bạn hiểu thêm điều gì
về ý thức và khát vọng tự cường dân tộc của danh
nhân Việt Nam vào đầu thế kỉ XX
- Cuối văn bản, Cai Tuất đã lựa chọn “châm lửa đốt
những thùng dầu bao quanh thành chiến lũy”. Cách lựa
chọn hành động của Cai Tuất thể hiện ông là một người
có tấm lòng yêu nước sâu sắc, khó thay đổi, khó có thể
phai mờ được bởi lợi ích hay tiền tài. Ông có thể mất hết
tất cả, đánh đổi cả sự nghiệp mà ông đã gây dựng nhưng
không thể mất đi được lòng trung trinh và đất nước.
- Qua hành động đó của nhân vật Cai Tuất, có thể thấy
được ý thức và khát vọng tự cường dân tộc của danh nhân
Việt Nam vào đầu thế kỉ XX là vô cùng sâu sắc. Họ đều
là những người con mang trong mình lòng yêu quê
hương, đất nước lớn lao, trong họ luôn đau đáu làm sao
để dân tộc mình không phải bó tay, chịu cảnh lệ thuộc
vào hàng hóa của tư bản Pháp, họ luôn mang tinh thần
“Người Việt xài hàng Việt”.

5. Những dấu hiệu giúp bạn nhận biết văn bản Xà
bông “Con Vịt” thuộc thể loại truyện kí.
- Tác giả dùng lối kể chuyện rất thực tế và chi tiết về các
sự kiện và hành động của nhân vật, mô tả rõ ràng những
tình huống trong câu chuyện. Đồng thời, tác giả thường
sử dụng ngôn ngữ dễ hiểu, gần gũi, không sử dụng những
từ ngữ khó hiểu hoặc ngôn ngữ chuyên ngành.
- Văn bản thường mang tính cảm động và sâu sắc về mặt
tâm lý, giúp độc giả suy ngẫm về cuộc sống và con người.
- Đề tài chủ yếu về cuộc sống và con người, đi sâu miêu
tả số phận của những con người trong xã hội phong kiến
cũ.
Nội dung chan chứa tinh thần nhân đạo: yêu thương, trân
trọng những tình cảm, phẩm chất đẹp đẽ, tố cáo những gì
xấu xa, tàn ác, chà đạp lên cuộc sống của những người
bình thường. Đồng thời ca ngợi, trân trọng tình cảm tốt
đẹp, phẩm chất tốt đẹp của con người.
3. HOẠT ĐỘNG 3: LUYỆN TẬP
a. Mục tiêu hoạt động: HS sưu tầm một đoạn truyện kí viết về đề tài người nông dân hoặc
có đan xen vào lòng yêu đất nước.
b. Nội dung thực hiện : HS vận dụng kiến thức đã học để thực hành.
Bước 1. Giao nhiệm vụ học GV linh hoạt sử dụng sản phẩm của HS
tập
Giáo viên giao nhiệm vụ
Sản phẩm của nhóm Zalo: NGỮ VĂN THPT (Nhóm cô Thu Huyền) – DỰ ÁN CỘNG ĐỒNG

Bước 2. Thực hiện nhiệm vụ
Học sinh thực hiện
Bước 3. Báo cáo, thảo luận
Học sinh trình bày phần bài
làm của mình
Bước 4. Kết luận, nhận định
GV chốt lại các chia sẻ, lựa
chọn các chia sẻ tốt để cả lớp
tham khảo
4. HOẠT ĐỘNG 4: VẬN DỤNG, LIÊN HỆ
a. Mục tiêu hoạt động: Học sinh liên hệ chia sẻ về vấn đề thể hiện tình yêu quê hương, đất
nước.
b. Nội dung thực hiện: HS thực hành kể những trải nghiệm của bản thân trong học tập,
cuộc sống để bày tỏ tình yêu quê hương, đất nước của mình.
Bước 1. Giao nhiệm vụ học GV linh hoạt sử dụng phần chia sẻ bài làm của HS
tập
Giáo viên giao nhiệm vụ tìm
hiểu
Bước 2. Thực hiện nhiệm vụ
Học sinh thực hiện nhiệm vụ
Bước 3. Báo cáo, thảo luận
Học sinh trình bày phần bài
làm của mình
Bước 4. Kết luận, nhận định
GV chốt lại các chia sẻ, lựa
chọn các chia sẻ tốt để cả lớp
tham khảo
Phụ lục. Rubric thảo luận nhóm
TIÊU CHÍ
CẦN CỐ GẮNG
(0 – 4 điểm)
Hình thức 0 điểm
(2 điểm) Bài làm còn sơ sài,
trình bày cẩu thả
Sai lỗi chính tả
Nội dung
(6 điểm)

Hiệu quả

ĐÃ LÀM TỐT
(5 – 7 điểm)
1 điểm
Bài làm tương đối đẩy
đủ, chỉn chu
Trình bày cẩn thận
Không có lỗi chính tả

RẤT XUẤT SẮC
(8 – 10 điểm)
2 điểm
Bài làm tương đối
đẩy đủ, chỉn chu
Trình bày cẩn thận
Không có lỗi chính tả
Có sự sáng tạo
1 - 3 điểm
4 – 5 điểm
6 điểm
Chưa trả lơi đúng câu Trả lời tương đối đầy Trả lời tương đối đầy
hỏi trọng tâm
đủ các câu hỏi gợi dẫn
đủ các câu hỏi gợi
Không trả lời đủ hết Trả lời đúng trọng tâm
dẫn
các câu hỏi gợi dẫn
Có ít nhất 1 – 2 ý mở Trả lời đúng trọng
Nội dung sơ sài mới rộng nâng cao
tâm
dừng lại ở mức độ biết
Có nhiều hơn 2 ý mở
và nhận diện
rộng nâng cao
Có sự sáng tạo
0 điểm
1 điểm
2 điểm

Sản phẩm của nhóm Zalo: NGỮ VĂN THPT (Nhóm cô Thu Huyền) – DỰ ÁN CỘNG ĐỒNG

nhóm
(2 điểm)

Điểm
TỔNG

Các thành viên chưa
gắn kết chặt chẽ
Vẫn còn trên 2 thành
viên không tham gia
hoạt động

Hoạt động tương đối
gắn kết, có tranh luận
nhưng vẫn đi đến thông
nhát
Vẫn còn 1 thành viên
không tham gia hoạt
động

Hoạt động gắn kết
Có sự đồng thuận và
nhiều ý tưởng khác
biệt, sáng tạo
Toàn bộ thành viên
đều tham gia hoạt
động

Sản phẩm của nhóm Zalo: NGỮ VĂN THPT (Nhóm cô Thu Huyền) – DỰ ÁN CỘNG ĐỒNG