Quy ước: Nội dung màu xanh dương là phần bổ sung tích hợp năng lực AI.

Ngày soạn:…/…/…
Ngày dạy:…/…/…
BÀI 5: THỰC HÀNH: ĐỌC BIỂU ĐỒ KHÍ HẬU
I. MỤC TIÊU
1. Yêu cầu cần đạt:
Sau bài học này, HS sẽ:
-

Đọc biểu đồ khí hậu của một số trạm thuộc các vùng khí hậu khác nhau.

2. Năng lực
Năng lực chung:
-

Năng lực giao tiếp và hợp tác: khả năng thực hiện nhiệm vụ một cách độc
lập hay theo nhóm; Trao đổi tích cực với giáo viên và các bạn khác trong
lớp.

-

Năng lực tự chủ và tự học: biết lắng nghe và chia sẻ ý kiến cá nhân với bạn,
nhóm và GV. Tích cực tham gia các hoạt động trong lớp.

-

Giải quyết vấn đề và sáng tạo: biết phối hợp với bạn bè khi làm việc nhóm,
tư duy logic, sáng tạo khi giải quyết vấn đề.

Năng lực địa lí:
-

Năng lực nhận thức Địa là năng lực nhận thức thế giới theo quan điểm
không gian, phân tích được sự khác nhau về khí hậu theo chiều bắc – nam,
đông – tây.

-

Năng lực tìm hiểu Địa lí: đọc được biểu đồ khí hậu để rút ra đặc điểm khí
hậu tại địa điểm đó.

-

Năng lực vận dụng kiến thức, kĩ năng Địa lí vào cuộc sống.

Năng lực số:
 1.2.TC2b: Thực hiện phân tích, diễn giải và đánh giá được dữ liệu, thông
tin và nội dung số.
 2.1.TC2a: Lựa chọn được nhiều công nghệ số để tương tác.
 3.1.TC2b: Thể hiện được bản thân thông qua việc tạo ra các nội dung số.
1

 4.2.TC2a: Thảo luận về cách bảo vệ dữ liệu cá nhân và quyền riêng tư
trong môi trường số.
 6.1.TC2b: Thực hiện được các thao tác cơ bản trên các công cụ AI.
Năng lực AI:
 8.A1.2 – HS nhận biết nguy cơ AI tạo sinh đưa ra nhận xét hoặc thông tin
khí hậu sai lệch; biết kiểm chứng kết quả AI bằng biểu đồ, bảng số liệu,
SGK hoặc nguồn khí tượng tin cậy trước khi sử dụng.
 8.A3.3 – HS khai báo công cụ và phạm vi AI hỗ trợ khi phân tích, giải thích
biểu đồ khí hậu; tự kiểm tra, điều chỉnh và chịu trách nhiệm về kết luận địa
lí cuối cùng.
3. Phẩm chất
-

Có ý thức trong học tập, tham gia làm việc nhóm.

II. THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU
1. Đối với giáo viên
-

KHBD, SGK, SGV, SBT Lịch sử và Địa lí 8.

-

Máy tính, máy chiếu.

-

Biểu đồ khí hậu của một số trạm khí tượng: Láng (Hà Nội), Tân Sơn Hòa
(Thành phố Hồ Chí Minh), Móng Cái (Quảng Ninh), Điện Biên (Điện Biên).

-

Video AI được tạo bằng các công cụ AI để khởi động bài học.

- Máy tính kết nối Internet, màn hình tương tác thông minh/máy chiếu, bài
giảng điện tử (PowerPoint/Canva), nền tảng trắc nghiệm (Quizizz/ Kahoot),
trang web học tập kenhhoctap.edu.vn, và nền tảng Plickers để kiểm tra trắc
nghiệm nhanh.
- Công cụ AI tạo sinh (nếu điều kiện cho phép) dùng để hỗ trợ giải thích
nguyên nhân khác biệt khí hậu. Không nhập dữ liệu cá nhân; không dùng AI
để tự tạo số liệu khí hậu thay cho dữ liệu thực; mọi kết quả AI phải được đối
chiếu với SGK, biểu đồ/bảng số liệu hoặc nguồn khí tượng chính thống.
2. Đối với học sinh
-

SGK, SBT Lịch sử và Địa lí 8.
2

- Thiết bị số: Máy tính bảng hoặc điện thoại thông minh (nếu điều kiện cho
phép) có kết nối Internet.
III. TIẾN TRÌNH DẠY HỌC
1. HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG
a. Mục tiêu: cung cấp thông tin, tạo kết nối kiến thức giữa học sinh vẽ biểu đồ khí
hậu tại một số trạm khí tượng
b. Nội dung: GV trình bày vấn đề; HS đọc thông tin và trả lời câu hỏi.
c. Sản phẩm học tập: Câu trả lời của HS
d. Tổ chức thực hiện:
Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập
- GV yêu cầu HS xem video AI được thiết kế để phục vụ bài dạy và trả lời câu hỏi
xuất hiện trong video đó.
- GV có thể gợi mở cho HS: Để minh hoạ cho khí hậu ở một địa phương, người ta
dùng biểu đồ khí hậu. Vậy biểu đồ khí hậu được vẽ như thế nào?
- GV cấp cho HS một đường link nền tảng trực tuyến Padlet, yêu cầu mỗi em dùng
thiết bị số cá nhân gõ nhanh ý kiến của mình về các yếu tố xuất hiện trong biểu đồ
khí hậu.
Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập
- HS xem video AI, thực hiện phân tích dữ liệu trực quan trên clip.
- HS sử dụng thiết bị số quét mã truy cập Padlet để gõ nhập dữ liệu và gửi phản
hồi.
- GV hướng dẫn, hỗ trợ HS (nếu cần thiết).
Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận
- GV chiếu bảng tin Padlet hiển thị hàng loạt câu trả lời thời gian thực của lớp.
- GV mời đại diện HS trả lời câu hỏi.
- GV mời HS khác lắng nghe, nhận xét, bổ sung: Biểu đồ khí hậu thường bao gồm
hai yếu tố chính là Nhiệt độ (thường là biểu đồ đường) và Lượng mưa (thường là
biểu đồ cột).
Bước 4: Đánh giá kết quả, thực hiện nhiệm vụ học tập
3

- GV đánh giá, nhận xét, chuẩn kiến thức.
- GV tóm tắt ý kiến của HS và dẫn dắt vào bài học: Bài học này sẽ giúp chúng ta
biết cách đọc biểu đồ khí hậu.
[1.2.TC2b: HS thực hiện việc quan sát, diễn giải chính xác dữ liệu hình ảnh, âm
thanh từ nội dung số (video AI) và phản hồi lại bằng văn bản số hóa trên bảng tin
điện tử của lớp học.]
2. HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC
Hoạt động 1: Đọc biểu đồ khí hậu
a. Mục tiêu: Đọc và khai thác được biểu đồ khí hậu của một số trạm thuộc các
vùng khí hậu khác nhau.
b. Nội dung: GV chia lớp thành 4 nhóm, dựa vào biểu đồ trong SGK để khai thác
các trị số nhiệt, ẩm.
c. Sản phẩm học tập: Bảng thông tin phân tích số liệu biểu đồ khí hậu của các
trạm.
d. Tổ chức hoạt động:
HOẠT ĐỘNG CỦA GV - HS

DỰ KIẾN SẢN PHẨM

NLS, AI

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ 1. Đọc biểu đồ khí hậu
học tập
- GV cho HS quan sát một số biểu đồ

(Bảng dự kiến sản phẩm
Phiếu học tập)

khí hậu và đưa ra một số câu hỏi gợi
mở: Biểu đồ gồm những yếu tố nào?
Nhiệt độ, lượng mưa được thể hiện như
thế nào?
- GV chốt kiến thức cơ bản để HS biết
cách đọc:
+ Trục tung bên trái thể hiện nhiệt độ,
đường nhiệt độ màu đỏ.
+ Trục tung bên phải thể hiện lượng
mưa, cột lượng mưa màu xanh.
4

+ Trục hoành thể hiện thời gian (các
tháng trong năm).
- GV chia lớp thành 4 nhóm, dựa vào
biểu đồ trong SGK để hoàn thành
Phiếu học tập:
+ Nhóm 1: Đọc biểu đồ trạm Láng (Hà
Nội).
+ Nhóm 2: Đọc biểu đồ trạm Tân Sơn
Hoà (TP.HCM).
+ Nhóm 3: Đọc biểu đồ trạm Móng Cái
(Quảng Ninh).
+ Nhóm 4: Đọc biểu đồ trạm Điện Biên
(Điện Biên).
- GV yêu cầu thay vì viết ra giấy, các
nhóm hãy sử dụng máy tính/điện thoại,
truy cập ứng dụng thiết kế đồ họa
Canva hoặc trình chiếu điện tử
PowerPoint để thiết kế lại bảng kết
quả của nhóm mình sao cho trực quan,
sáng tạo và đẹp mắt nhất để báo cáo.
Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học
tập

3.1.TC2b: HS đã
thể hiện năng lực
sáng tạo khi biết
thao tác trên các
ứng dụng thiết kế
hiện

đại

(như

Canva,
PowerPoint), biến
dữ liệu bảng biểu

- HS đọc thông tin, thảo luận theo

khô khan thành

nhóm và trả lời câu hỏi.

một sản phẩm báo

- Các thành viên nhóm phân công nhau

cáo có định dạng

mở ứng dụng Canva, chọn mẫu bảng

đồ họa số trực

biểu, định dạng font chữ, chèn hình

quan, mang đậm

minh họa thời tiết để tự tạo ra một ấn

bản sắc và phong

phẩm nội dung số độc bản thể hiện sự

cách làm việc của
5

sáng tạo của tổ mình.

tập

- GV hướng dẫn, theo dõi, hỗ trợ HS

mình.

thể

nhóm

nếu cần thiết (ví dụ: cách tính biên độ
nhiệt bằng nhiệt độ tháng cao nhất trừ
tháng thấp nhất; cách xác định tháng
lạnh là tháng có nhiệt độ dưới 18°C).
Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động
và thảo luận
- GV mời đại diện các nhóm chiếu sản
phẩm thiết kế Canva/PPT lên bảng lớn
và thuyết trình kết quả.
- Các nhóm khác nhận xét, bổ sung tính
chính xác của số liệu và cách trình bày
đồ họa số.
- GV chiếu kết quả của các nhóm lên
bảng.
- GV mời đại diện HS khác nhận xét,
bổ sung.
Bước 4: Đánh giá kết quả, thực hiện
nhiệm vụ học tập
- GV chốt kiến thức.
- GV chuyển sang nội dung mới.

6

Trạm
Nhiệt độ TB
năm
Số tháng lạnh
(<18°C)
Biên độ nhiệt
năm
Tổng lượng
mưa
Thời gian mùa
mưa
Đọ dài mùa
mưa

Tân Sơn Hoà

Móng Cái

Điện Biên

(TP.HCM)

(Quảng Ninh)

(Điện Biên)

23,9°C

28,1°C

22,6°C

22,2°C

2 tháng

0 tháng

3 tháng

2 tháng

~ 12,8°C

~ 3,2°C

~ 13,3°C

~ 9,8°C

1670 mm

1964 mm

2661 mm

1560 mm

Tháng 5 – 10

Tháng 5 – 11

Tháng 4 – 10

Tháng 4 – 9

6 tháng

7 tháng

7 tháng

6 tháng

Láng (Hà Nội)

Hoạt động 2: So sánh đặc điểm nhiệt độ, lượng mưa của các địa điểm
a. Mục tiêu: Phân tích được sự khác nhau về khí hậu theo chiều Bắc – Nam, Đông
– Tây.
b. Nội dung: GV yêu cầu HS đọc phần gợi ý phân tích trong SGK và yêu cầu các
nhóm HS phân tích biểu đồ khí hậu
c. Sản phẩm học tập: Phân tích biểu đồ
d. Tổ chức hoạt động:
HOẠT ĐỘNG CỦA GV – HS

DỰ KIẾN SẢN PHẨM

NLS, AI

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ 2. So sánh đặc điểm khí hậu
7

học tập

* Sự phân hoá Bắc - Nam (Láng vs

- GV yêu cầu HS hoạt động cặp đôi, Tân Sơn Hoà):
dựa vào bảng số liệu vừa hoàn thành - Láng (miền Bắc) có nhiệt độ TB
để rút ra nhận xét so sánh:

thấp hơn, biên độ nhiệt cao, có mùa

+ Cặp đôi 1: So sánh trạm Láng và đông lạnh (2 tháng < 18°C).
trạm Tân Sơn Hoà (thể hiện sự phân - Tân Sơn Hoà (miền Nam) nóng
hoá Bắc - Nam).

quanh năm, nhiệt độ TB cao hơn,

+ Cặp đôi 2: So sánh trạm Móng Cái biên độ nhiệt nhỏ, không có tháng
và trạm Điện Biên (thể hiện sự phân lạnh.
hoá Đông - Tây).

* Sự phân hoá Đông - Tây (Móng

- GV khuyến khích học sinh dùng Cái vs Điện Biên):
điện thoại mở công cụ Chatbot Trí tuệ - Cùng ở miền Bắc nhưng Móng
nhân tạo (như ChatGPT hoặc Google Cái có lượng mưa rất lớn (2661
Gemini). Các cặp đôi gõ từ khóa câu mm) do vị trí ven biển, đón gió.

6.1.TC2b:

HS

biết mở và sử
dụng các công cụ

lệnh (prompt) hỏi AI về nguyên nhân - Điện Biên nằm sâu trong nội địa,
trí tuệ nhân tạo
gây ra sự chênh lệch lượng mưa giữa bị chắn bởi các dãy núi nên lượng
(AI), soạn thảo
Móng Cái và Điện Biên, sau đó tự mưa ít hơn hẳn (1560 mm), mùa
thành công đoạn
chắt lọc thông tin phản hồi để bổ sung mưa ngắn hơn (6 tháng).
văn bản yêu cầu
vào bài làm.

- Tích hợp năng lực AI (8.A1.2;

giải thích nguyên
nhân khí tượng,

8.A3.3): Trước khi hỏi AI, mỗi cặp tự Sản phẩm tích hợp AI: Bảng gửi câu lệnh và
ghi nhận xét từ số liệu đã đọc. Sau khi kiểm chứng 3 cột kèm kết luận đọc hiểu, chọn
nhận phản hồi, HS lập bảng kiểm 3 cuối cùng do HS tự xác nhận.
lọc các kết quả
cột: “Ý AI nêu – Bằng chứng từ biểu
đồ/SGK – Kết luận sau kiểm chứng”;
sửa hoặc loại bỏ mọi thông tin không
khớp. Không yêu cầu AI tự tạo số liệu
khí hậu.
Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học

thông tin chính
xác từ hệ thống
AI để làm sâu
sắc hơn phần giải
thích của mình.
Năng lực AI:
8

tập

8.A1.2; 8.A3.3.

- HS đối chiếu số liệu nhiệt độ, lượng
mưa giữa các trạm, tìm ra điểm giống
và khác nhau nổi bật.
- HS thực hành nhập câu lệnh cho AI,
đọc phân tích kết quả do AI tổng hợp
(như yếu tố chắn gió của địa hình, vị
trí gần biển) và chắt lọc đưa vào phần
giải thích.
- GV theo dõi, gợi ý HS chú ý đến
biên độ nhiệt, số tháng lạnh và lượng
mưa tổng cộng.
- GV hướng dẫn, theo dõi, hỗ trợ HS
nếu cần thiết.
Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động
và thảo luận
- GV gọi đại diện một số nhóm trình
bày kết quả làm việc
- Các nhóm khác theo dõi và bổ sung.
- Khi báo cáo, nhóm nêu rõ công cụ
AI đã dùng, AI hỗ trợ ở phần nào,
nguồn đã dùng để kiểm chứng và
phần nhóm tự điều chỉnh. Con người
quyết định – AI hỗ trợ – con người
kiểm chứng và chịu trách nhiệm.
Bước 4: Đánh giá kết quả, thực hiện
nhiệm vụ học tập
- GV chốt lại nguyên nhân dẫn đến sự
khác biệt (do vĩ độ, do vị trí giáp biển,
9

do địa hình...).
- GV đánh giá, nhận xét, chuẩn kiến
thức và kết luận.
- GV chuyển sang Hoạt động mới.
3. HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP - VẬN DỤNG
a. Mục tiêu: Thông qua hoạt động, HS vận dụng kiến thức đã học vào thực tiễn để
hiểu sâu sắc hơn nội dung bài học.
b. Nội dung: GV nêu nhiệm vụ; HS vận dụng kiến thức đã học, kiến thức thực tế
để trả lời câu hỏi.
c. Sản phẩm học tập: Câu trả lời của HS
d. Tổ chức hoạt động:
Nhiệm vụ 1: Khoanh tròn vào đáp án đặt trước câu trả lời đúng
Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập
- GV tổ chức game trắc nghiệm trên Quizizz/Kahoot.
- GV cung cấp mã phòng thi.
- Yêu cầu HS sử dụng thiết bị di động (điện thoại thông minh/máy tính bảng) cá
nhân hoặc theo cặp để truy cập, nhập đúng họ tên và mã phòng học để sẵn sàng
làm bài.
- Trước khi học sinh nhập tên tham gia phòng thi, GV dành 1 phút thảo luận về
cách bảo mật quyền riêng tư trên môi trường số. Khuyến cáo các em khi đăng nhập
vào hệ thống làm bài trực tuyến, chỉ nhập định danh học sinh, không sử dụng hoặc
chia sẻ email, mật khẩu cá nhân quan trọng khác trên nền tảng dùng chung.
Câu 1: Trên biểu đồ khí hậu dạng kết hợp, để đọc được trị số lượng mưa của một
tháng bất kỳ, ta cần dóng sang trục nào?
A. Trục tung bên trái.
B. Trục tung bên phải.
C. Trục hoành phía dưới.
D. Trục hoành phía trên.
10

Câu 2: Khi phân tích biểu đồ khí hậu của trạm Láng (Hà Nội) và trạm Móng Cái
(Quảng Ninh), người ta xác định được một tháng được coi là "tháng lạnh" khi
nhiệt độ trung bình của tháng đó:
A. Dưới 20°C.
B. Dưới 15°C.
C. Dưới 18°C.
D. Dưới 10°C.
Câu 3: Qua phân tích 4 biểu đồ khí tượng, trạm nào dưới đây có tổng lượng mưa
trung bình năm lớn nhất, thể hiện rõ đặc điểm của một vùng ven biển đón gió?
A. Trạm Láng (Hà Nội).
B. Trạm Tân Sơn Hoà (TP. Hồ Chí Minh).
C. Trạm Điện Biên (Điện Biên).
D. Trạm Móng Cái (Quảng Ninh).
Câu 4: Đặc điểm nào sau đây mô tả đúng nhất về chế độ nhiệt của trạm khí tượng
Tân Sơn Hoà (Thành phố Hồ Chí Minh)?
A. Nhiệt độ trung bình năm cao, nóng quanh năm, biên độ nhiệt năm nhỏ.
B. Biên độ nhiệt năm lớn, có mùa đông lạnh giá sâu sắc.
C. Có 3 tháng nhiệt độ dưới 18°C, mùa hạ mát mẻ.
D. Nhiệt độ trung bình năm dưới 20°C.
Câu 5: So sánh trạm Móng Cái (Quảng Ninh) và trạm Điện Biên (Điện Biên),
nguyên nhân chủ yếu nào khiến trạm Điện Biên có lượng mưa thấp hơn hẳn dù
cùng nằm ở miền Bắc?
A. Do trạm Điện Biên nằm ở vĩ độ cao hơn rất nhiều so với Móng Cái.
B. Do trạm Điện Biên nằm sâu trong lục địa và bị địa hình đồi núi che chắn gió
ẩm.
C. Do trạm Điện Biên chịu ảnh hưởng trực tiếp của bão nhiều hơn Móng Cái.
D. Do trạm Điện Biên nằm ở đới khí hậu ôn đới.
Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập
- HS sử dụng thiết bị di động truy cập, hoàn thành bài tập trong thời gian 5 phút.
11

- HS vận dụng kiến thức đã học và trả lời câu hỏi.
- GV hướng dẫn, theo dõi, hỗ trợ HS nếu cần thiết.
Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận
- GV mời đại diện HS trả lời:
Câu 1

Câu 2

Câu 3

Câu 4

Câu 5

B

C

D

A

B

- Hệ thống tự động chấm điểm và xếp hạng.
- GV chiếu bảng xếp hạng và chữa nhanh câu sai nhiều nhất.
- GV mời đại diện HS khác nhận xét, bổ sung.
Bước 4: Đánh giá kết quả, thực hiện nhiệm vụ học tập
- GV đánh giá, nhận xét, chuẩn kiến thức.
[2.1.TC2a: Lựa chọn được nhiều công nghệ số để tương tác (làm bài kiểm tra trực
tuyến)
4.2.TC2a : HS nhận thức được vấn đề an toàn mạng, biết tuân thủ quy tắc bảo vệ
thông tin, không cung cấp tài khoản riêng tư khi tham gia các ứng dụng học tập
trực tuyến.]
Nhiệm vụ 2: Trả lời câu hỏi tự luận
Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập
- GV yêu cầu HS thảo luận nhóm và thực hiện các bài tập sau: Thu thập số liệu về
nhiệt độ và lượng mưa ở nơi em sinh sống và vẽ biểu độ nhiệt độ, lượng mưa.
- Yêu cầu tích hợp AI: HS phải sử dụng số liệu thật từ nguồn khí tượng chính
thống hoặc nguồn GV chấp thuận; tuyệt đối không dùng AI để tự sinh số liệu. Sau
khi tự vẽ biểu đồ, HS có thể dùng AI để gợi ý nhận xét nhưng phải đối chiếu lại
từng nhận xét với chính số liệu đã thu thập trước khi chốt kết luận.
Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập
- HS thực hiện nhiệm vụ ở nhà.
- GV hướng dẫn, theo dõi, hỗ trợ HS nếu cần thiết.
Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận
12

- GV yêu cầu HS báo cáo kết quả làm việc vào đầu giờ học sau.
- GV mời đại diện HS khác nhận xét, bổ sung.
Bước 4: Đánh giá kết quả, thực hiện nhiệm vụ học tập
- GV đánh giá, nhận xét, chuẩn kiến thức, kết thúc tiết học.
- Tiêu chí đánh giá năng lực AI: tự phân tích trước khi dùng AI; phát hiện/sửa
được thông tin không phù hợp; nêu được nguồn kiểm chứng; khai báo trung thực
phần AI hỗ trợ; không sao chép nguyên văn phản hồi AI để nộp như sản phẩm cá
nhân.
4. HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ:
-

Ôn lại kiến thức đã học.

-

Làm bài tập Bài 5 trong Sách bài tập Lịch sử và Địa lí 8 – Phần Địa lí.

-

Đọc và tìm hiểu trước Bài 6: Thuỷ văn Việt Nam

13