(MÃ SỐ 183)
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM NGỮ VĂN THCS
TÊN ĐỀ TÀI:
“BIỆN PHÁP DẠY HỌC HIỂU VĂN BẢN TRUYỆN THEO ĐẶC TRƯNG
THỂ LOẠI CHO HỌC SINH LỚP 7 THCS”
(SÁCH – CÁNH DIỀU)
I. PHẦN MỞ ĐẦU:
Thể loại tản Văn lần đầu tiên được đưa vào dạy học trong Chương trình
giáo dục phổ thông mới 2018. Ngữ văn ở lớp 7 THCS. Về mặt lí luận, thuật ngữ
“Tản Văn” bao gồm nghĩa rộng và nghĩa hẹp. Điều này dẫn đến hai quan điểm
khác nhau về phạm vi của Tản Văn so với kí: Tản Văn bao gồm thể loại kí hay tản
Văn là một tiểu loại của kí. Tuy khác nhau về cách diễn đạt nhưng cả ba định nghĩa
về tản Văn trong ba bộ sách giáo khoa Ngữ văn 7 đều thống nhất ở những khía
cạnh nội hàm cơ bản của tản Văn, coi tản Văn là một tiểu loại của kí. Nội dung dạy
học và yêu cầu cần đạt đọc hiểu thể loại tản Văn ở Chương trình Ngữ văn lớp 7 đã
được cụ thể hóa trong ba bộ sách giáo khoa Ngữ văn 7 nhưng vẫn là thách thức lớn
đối với các giáo viên trong thực tiễn triển khai bởi đây là một thể loại mới, còn ít
tài liệu tham khảo. Bài viết đề xuất một số biện pháp dạy học đọc hiểu tản Văn cho
học sinh lớp 7 khối lớp THCS được tiếp cận thể loại này theo yêu cầu của Chương
trình Ngữ văn mới 2018. Các biện pháp đề xuất nhằm hướng dẫn học sinh đọc hiểu
tản Văn theo các yếu tố đặc trưng của thể loại này: Đề tài; Chủ đề; Mạch kết cấu
và chi tiết tiêu biểu; Chất trữ tình và hình tượng cái tôi tác giả; Ngôn ngữ của tản
Văn.
Tản Văn là thể loại có mặt ngay từ những chặng đường đầu của văn học
hiện đại Việt Nam, ra đời như là một cách thử nghiệm, tập dượt viết văn xuôi bằng
chữ quốc ngữ của các nhà văn, nhà báo đầu thế kỉ XX. Trong đời sống văn học
Việt Nam hiện đại thế kỉ XX, thể loại ấy gần như “Bị quên lãng gần suốt cả một
thế kỉ”, “Hầu như không một cuốn văn học sử hiện đại nào nhắc đến nó, không
một giáo trình lí luận văn học nào nói đến nó, không một tuyển tập văn học nào
chú ý đến nó như là một thể loại” Song đến đầu thế kỉ XXI, thể loại ấy lại có bước
chuyển mình mạnh mẽ, tạo ra sự “bùng nổ” khiến nhiều nhà nghiên cứu văn học
gọi đây là “Thời của tản văn”. Vị trí của tản Văn được khẳng định một lần nữa khi
thể loại này lần đầu tiên được đưa vào dạy học trong Chương trình Ngữ văn mới
2018. Tuy nhiên, việc dạy học tản Văn cho đến nay vẫn chưa có nghiên cứu nào đề
cập đến một cách cụ thể. Trong khuôn khổ bài viết này, chúng tôi đưa ra đề xuất về
một số biện pháp dạy học đọc hiểu tản Văn cho học sinh lớp 7 khối lớp THCS
1

được tiếp cận thể loại này theo yêu cầu của Chương trình Ngữ văn mới 2018. Sách
– Chân trời sáng tạo.
1. Lí do chọn đề tài.
Mục tiêu của Giáo Dục là đào tạo con người Việt Nam phát triển toàn diện
có “Đạo đức – Tri thức – Sức khoẻ – Thẩm mỹ và nghề nghiệp”. Trung thành với
lí tưởng độc lập Dân tộc và chủ nghĩa xã hội; Hình thành và bồi dưỡng nhân cách,
phẩm chất năng lực của công dân, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo
vệ Tổ quốc (Luật Giáo dục – 2005). đã quy định. Vấn đề đổi mới phương pháp và
hình thức tổ chức dạy học ở cấp THCS luôn được các nhà Bộ GD&ĐT quan tâm.
Xét một cách tổng thể thì mọi phương pháp, mọi hình thức tổ chức dạy và học đều
thống nhất khẳng định vai trò của người học không phải tiếp thu kiến thức một
cách thụ động mà là những chủ thể nhận thức tích cực trong quá trình học tập.
Trong nhiều thập kỉ qua, Đảng và Nhà nước ta luôn phát triển giáo dục đào
tạo với phương châm phát triển con người, con người vừa là mục tiêu vừa là động
lực trong công cuộc xây dựng và phát triển Đất nước. Vì lẽ đó, mục tiêu giáo dục
con người là mục tiêu quan trọng nhất. Từ đó đặt ra đối với nhà trường nói chung
và trường THCS…….nói riêng là cần phải quan tâm chú trọng hơn nữa đối tượng
học sinh. Người giáo viên nói chung và giáo viên dạy Ngữ văn nói riêng không chỉ
truyền thụ về mặt tri thức mà còn bồi đắp ở học sinh tình yêu, cái nhìn thân ái về
con người, về gia đình, quê hương, Đất nước và mong muốn được cống hiến. Đã
ngàn đời nay, Văn học luôn là “Chìa khóa tâm hồn”. Là nơi cho ta những khát
vọng đích thực của con người. Người dạy Văn phải là người nghệ sĩ biết uyển
chuyển, sáng tạo trong vận dụng phương pháp,không dạy học theo kiểu máy móc,
mà luôn đòi hỏi sự linh động, sự vận dụng linh hoạt sáng tạo của người giáo viên
trên bục giảng.
Để góp phần nâng cao hiệu quả dạy học văn bản Văn học Dân gian mà cụ
thể là truyện Ngụ ngôn tôi mạnh dạn suy nghĩ và đưa ra một số biện pháp với đề
tài: “Biện pháp dạy học hiểu Văn bản truyện theo đặc trưng thể loại cho học
sinh lớp 7. THCS. Sách – Chân trời sáng tạo”. Đây chỉ là một kinh nghiệm nhỏ
xuất phát từ sự yêu mến truyện Ngụ ngôn Dân gian, từ sự trăn trở cần phải có giải
pháp. biện pháp để đạt hiệu quả cao nhất trong quá trình dạy học. Những giải pháp
này đã được tôi áp dụng trong năm học 20…-20…bước đầu đã đem lại những hiệu
quả tích cực cho cả người dạy và người học. Chia sẻ trong sáng kiến này, tôi rất hi
vọng chúng có thể có ích với bạn bè đồng nghiệp. Bản thân tôi rất cũng rất mong
muốn được nhận nhiều đóng góp ý kiến, để tiếp tục bổ sung hoàn thiện phương
pháp trong quá trình giảng dạy của mình.
2

Do còn nhiều hạn chế về năng lực và thời gian khi viết đề tài này chắc chắn
sẽ không tránh khỏi những sai sót kính mong được ý kiến đóng góp của các Cấp
lãnh đạo. Ban giám hiệu nhà trường, cùng các thầy cô giáo và các bạn đồng nghiệp
quan tâm, góp ý kiến để đề tài sáng kiến này được tốt hơn. Cách đặt vấn đề nêu bật
được tính cấp thiết, tính đổi mới của sáng kiến, những vấn đề cần phải được giải
quyết để đem lại hiệu quả trong công việc.
2. Mục đích nghiên cứu biện pháp.
3. Đối tượng – Phạm vi nghiên cứu biện pháp.
4. Phương pháp nghiên cứu biện pháp.
II. PHẦN NỘI DUNG:
1. Thực trạng chưa biết của biện pháp.
2. Kết quả khảo sát thực trạng biện pháp.
3. Ưu điểm của giải pháp mới so với giải pháp cũ.
4. Các biện pháp thực hiện.
4.1. Mục tiêu của biện pháp.
* Biện pháp 1: (Dạy học đọc hiểu truyện Ngụ ngôn bằng biện pháp cho học
sinh đọc phân vai).
+ Mục tiêu:
+ Cách thực hiện:
* Biện pháp 2: (Dạy học đọc hiểu truyện Ngụ ngôn bằng biện pháp nêu câu hỏi
tái hiện).
+ Mục tiêu:
+ Cách thực hiện:
* Biện pháp 3: (Dạy học đọc hiểu truyện Ngụ ngôn bằng biện pháp nêu câu hỏi
cảm thụ).
+ Mục tiêu:
+ Cách thực hiện:
5. Hiệu quả của biện pháp.
6. Tính mới, tính sáng tạo, giá trị khoa học biện pháp.
7. Về khả năng áp dụng biện pháp.
III. PHẦN KẾT LUẬN:
1. Kết luận.
2. Bài học kinh nghiệm.
* TÀI LIỆU THAM KHẢO:

3

4