PHẦN I: ĐẶT VẤN ĐỀ
Từ năm 2007 đến nay, Bộ Giáo dục và Đào tạo vẫn áp dụng hình thức thi trắc nghiệm khách quan (câu hỏi 4 lựa chọn) trong kỳ thi tuyển sinh Đại học và Cao đẳng môn Sinh học. Theo đó, đề thi bám sát chương trình sách giáo khoa hiện hành, tập trung chủ yếu vào chương trình 12, với các mức độ nhận thức từ nhận biết đến thông hiểu và vận dụng nâng cao kiến thức đã học. Nhìn chung, đề thi có cả câu hỏi lý thuyết và cả câu hỏi dạng bài tập (trong đó phần bài tập khai thác chủ yếu ở các chương: Cơ chế di truyền và biến dị, Tính quy luật của hiện tượng di truyền, Di truyền học quần thể - chiếm hơn 40% số câu hỏi) đòi hỏi thí sinh phải có kiến thức cơ bản vững chắc, khả năng tính toán vận dụng tốt.
Riêng nội dung di truyền học quần thể, mặc dù chiếm tỷ lệ không cao trong đề thi nhưng đóng vai trò rất lớn trong việc phân loại học sinh với những bài tập có tính vận dụng cao. Tuy nhiên, các kiến thức liên quan mà sách giáo khoa đề cập cơ bản là nội dung lý thuyết và phần lớn các công thức bài tập là người học phải tự suy luận, thiết kế và chứng minh. Đây không phải là việc dễ dàng, kể cả đối với những học sinh khá, giỏi. Chẳng hạn như, dạng bài tập tính số tổ hợp kiểu gen có thể xuất hiện trong quần thể khi biết số lượng alen của các gen trên nhiễm sắc thể, chỉ có sách giáo khoa Sinh học 12 nâng cao là có đề cập tới một công thức áp dụng cho trường hợp nhiều gen có số lượng alen bằng nhau nằm trên các nhiễm sắc thể thường khác nhau nhưng không chứng minh, trong khi đó dạng bài tập này xuất hiện liên tục trong đề thi của các năm và có sự thay đổi về trường hợp được xét (mà khó nhất là trường hợp nhiều gen nằm trên nhiễm sắc thể giới tính X, Y). Do đặc thù của hình thức thi trắc nghiệm, đặc biệt là thời gian trung bình để hoàn thành một câu hỏi trắc nghiệm không nhiều (khoảng 1,8 phút) nên làm thể nào để trong thời gian ngắn nhất có thể chọn chính xác đáp án của câu hỏi trắc nghiệm là việc làm mà bất kỳ học sinh nào cũng mong muốn.
Để đáp ứng yêu cầu của các em học sinh cũng như góp phần tạo ra một tư liệu tham khảo có ích cho các giáo viên, học sinh ... trong quá trình giảng dạy và nghiên cứu tìm tòi, tôi đã ứng dụng những kiến thức cơ bản của sinh học liên quan đến việc xác định kiểu gen với toán học tổ hợp xác suất và đã xây dựng được phương pháp xác định số tổ hợp kiểu gen trong quần thể cho trường hợp tổng quát với một công thức chung. Theo đó có thể giúp học sinh hiểu rõ được bản chất vấn đề và giảm tải được dung lượng ghi nhớ máy móc và các em có thể tự tin đối mặt với dạng toán này trong đề thi đại học và cao đẳng.





PHẦN II: NỘI DUNG
PHƯƠNG PHÁP XÁC ĐỊNH SỐ TỔ HỢP KIỂU GEN TRONG QUẦN THỂ
1. Thực trạng vấn đề.
Theo ghi nhận từ các tài liệu tham khảo của các tác giả như Huỳnh Nhứt, Phan Khắc Nghệ, Vũ Đức Lưu ... và một số nguồn không chính thống khác được khai thác từ mạng internet của các giáo viên chuyên sinh trong cả nước thông qua trang mạng google.com thì phương pháp xác định số tổ hợp kiểu gen trong quần thể khi biết số alen của các gen trên các nhiễm sắc thể đã được khái quát hóa thành các trường hợp sau:
- Một gen với n alen nằm trên nhiễm sắc thể thường thì số kiểu gen có thể được tạo thành là: n + C =  . Trong đó, n là số kiểu gen đồng hợp, C là số kiểu gen dị hợp.
- Một gen với n alen nằm trên nhiễm sắc thể giới tính X không có alen tương ứng trên Y thì số kiểu gen có thể được tạo thành là: n + C + n =  + n = . Trong đó n + C là số kiểu gen ở XX, n là số kiểu gen ở XY.
- Một gen với n alen nằm trên nhiễm sắc thể giới tính Y không có alen tương ứng trên X thì số kiểu gen có thể được tạo thành là: n + 1. Trong đó n là số kiểu gen ở XY, 1 là số kiểu gen ở XX.
- Một gen với n alen nằm trên nhiễm sắc thể giới tính X có alen tương ứng trên Y thì số kiểu gen có thể được tạo thành là: (n + C) + n2 =  + n2 = Trong đó n + C là số kiểu gen ở XX, n2 là số kiểu gen ở XY.
- Tổng quát: Trong trường hợp xét nhiều gen trên một nhiễm sắc