DƯƠNG M IN H HÀO ■NGUYỄN

phươ ng t h a n h
■•-''"í'
•V'-

BỘ SÁCH KHOA HỌC THÚ Vị CỦA THẾ KỶ XXI

- i '/
í'- *■ * /
t
.V

4

*

NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC sư PHẠM TP. Hồ CHÍ MINH

DƯƠNG MINH HÀO - NGUYỄN PHƯƠNG THANH
(Sưu tầm, biên soạn)

Bộ SÁCH KHOA HỌC THÚ VỊ CỦA THẾ KỈ XXI

ĐẠI DƯƠNG
KÌ DIỆU

NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC

sư PHẠM

TP. Hổ CHÍ MINH

GỬI CÁC BẠN TRẺ - CHỦ NHÂN CỦA THÉ KỈ XXI

Nhân loại đã tiến vào thế kỉ XXI. Những năm đầu của thế kỉ mới là
khoảng thời gian vô cùng quan trọng. Các bạn trẻ hôm nay sẽ là những chủ
nhân chèo lái “con thuyền” đất nước và nhân loại trong tương lai. Vì vậy,
hơn lúc nào hết, gia đình, nhà trường, xã hội hay nối cách khác là tất cả
chúng ta phải quan tâm đến thế hệ trẻ, bồi dưỡng các em trở thành những
chù nhản ưu tú của thế kỉ XXI.
Trong các hoạt động nhăm bồi dưỡng thế hệ trẻ, việc cung cấp cho các
em những trang sách cố chất lượng tốt giữ một vai trò rất quan trọng. Các
chuyên gia tâm lí - giáo dục cho rằng, một cuốn sách tốt có thể tạo ra một
con người tốt, ngược lạl một cuốn sách xấu cố thẻ huỷ hoại một đời người.
Với lí do trên, Nhà xuất bản Đại học Sư phạm TP. Hồ Chí Minh đã cho ra
đời bộ sách Khoa học thú vị của thế kl XXL
Khoa học - kĩ thuật hiện đại với quy mô rộng lớn và tốc độ phát triển
chóng mặt đã tạo ra những ảnh hường sâu sắc đối với cuộc sống và lao
động, sản xuất của con người. Hiện nay những cuốn sách phổ biến khoa
học đã có không ít trên thị trường, song bộ sách “khoa học thiếu nhi" này với
nội dung phong phú, giàu tính khoa học, ngôn ngữ diễn đạt dễ hiểu, minh
hoạ sinh động... vẫn cố khả năng lôi cuốn rất cao.
Bộ sách này ngoài cung cấp những tri thức khoa học cơ bản, còn đi
sâu giới thiệu một cách toàn diện những thành tựu khoa học - kĩ thuật mới
nhất trên thế giới từ cuối thế kỉ XX cho đến những năm đầu thế kỉ XXI, mờ
ra trước mẳt các em kho tàng tri thức khoa học của nhân loại. Nếu nói đây
là một trong những “cái nôi" nuôi dưỡng nhân tài thế kỉ XXI thì thật cũng
không chút khoa trương.

Các bạn nhỏ yêu quý! Nếu các bạn muốn vững tay lái để chèo chống
"con thuyền thời đại” thi ngay từ bây giờ các bạn phải nỗ lực học tập, nghiên
cứu khoa học, nâng cao tri thức đẻ mở rộng tầm nhìn, nắm được quy luật
phát triển của tự nhiên và xâ hội.
Chúng tôi tin tường vững chắc rằng, bộ sách Khoa học thú vị của thế kỉ
XXI sẽ là một bộ sách bổ ích đối với các em, sẽ giúp rất nhiều cho các em
trong học tập và đời sống. Chúng tôi cũng hi vọng các em sẽ đảm đương tốt
vai trò chủ nhân của đất nước trong thế kỉ XXI.
Chúc các em gặt hái được nhiều thành công trong cuộc hành trình vô
cùng khó khăn, gian khổ nhưng đầy hửng thú và sự sáng tạo này.

QUYỂN SÁCH NÀY NÓI VỚI CÁC EM ĐIỂU GÌ

Đại dương mênh mông với những con sóng cuộn trào, chiếm 71%
tổng diện tích Trái Đất và chiếm 97% lượng nước trên toàn cầu.
Dưới lòng đại dương sâu thẳm là thế giới đầy những điều bí ẩn. Ví
dụ: Những ngọn núi hiểm trờ cao hàng ngàn một, những vực thẳm nằm
phục dưới độ sâu hàng vạn một, dòng hải lưu cuộn chảy dài hơn cả sông
Trường Giang, những ngọn núi lửa đang phun trào...
Trong thế giới đại dương mênh mông, thực vật vô cùng đa dạng và
phong phú, không ngừng sinh sỏi phát triển.
Cảnh tượng trong khoảng không trên biển, thực sự khiến người ta
ngây ngất.
Đứng trước các vấn đề như nguy cơ dân số ngày càng tăng, lục địa
ngày càng bị thu hẹp, các nhà khoa học đâ hướng tâm điểm nghiên cứu
cùa mình ra biền cả. Ví dụ như: Xây dựng một thành phổ trên biển, xây
dựng những ngôi nhà dưới nước, đào đường hầm dưới biển, khai thác và
tận dụng nguồn năng lượng, tài nguyên biển,... Cùng với sức sáng tạo
cùa con người, sự kì diệu cùa biển cả sẽ trờ nên hoàn mĩ hơn.
Khi đọc cuốn sách này, các bạn nhò sẽ được khám phá sự ki thủ cùa
đại dương. Từ đó, các bạn sẽ hiểu thẽm về những kiến thức liên quan
đến biển cả, mang đến cho các bạn những câu chuyện khám phá thiên
nhiên và những nhận thức của con người. Hi vọng sau khi đọc xong cuốn
sách này, các em sẽ thêm yêu đại dương và trờ thành những người bạn
tốt của đại dương.

Mục lục
Trang
1. Nguồn gốc của Thái Bình Dương . ........................................................................... 7
2. Những dãy núi hàng nghìn mét và những rãnh đại dương
hàng vạn mét dưới đáy b iể n . ................................................................................. 12
3. Bí mật của việc di chuyển dưới đáy đại dương........................................................18
4. El Nino - Đòng hải lưu bí ẩn. ................................................................................... 22
5. Kì quan dưới đáy Đại dương. ................................................................................. 28
6. Những ngọn núi lửa dưới đáy b iể n ..........................................................................33
7. Những báu vật dưới đáy đại dương ........................................................................38
8. Tác dụng kì diệu của nước biển tầng sâu. ...............................................................45
9. Thủy triều - Hơi thở của đại dương. .......................................................................49
10. Nguồn năng lượng đại dương tinh khiết. .............................................................. 55
11. Sóng biển thú v ị . ..................................................................................................... 63
12. Đại dương thay đổi không ngừng. ........................................................................ 67
13. Cảnh biển đẹp mê h ổ n . ...........................................................................................73
14. Biển cả kì d iệ u . .........................................................................................................78
15. Đại dương đẩy màu sắc............................................................................................83
16. "Ngọn đèn" giữa lòng đại dương. ........................................................................... 87
17. Các kiến trúc sư san hô. ............................................................................................92
18. Thế giới thực vật dưới nước. .................................................................................... 98
19. Những động vật biển nguy h iể m . .........................................................................105
20. Lẻ hội âm nhạc dưới đáy đại dư ơng. ................................................................... 112
21. Cùng đến đại dương trổng trọt chăn nuôi............................................................ 117
22. Những phòng thí nghiệm dưới đáy b iể n ...............................................................123
23. Thiết bị lặn dưới biển sâu. ......................................................................................126
24. Người máy dưới nước. .......................................................................................... 131
25. Những chiếc máy bay "bay" về đại dương........................................................... 136
26. Đài thiên văn dưới đáy b iể n . ................................................................................ 139
27. Những thành phố trên biển trong tương la i.........................................................142
28. Sân bay trên biển. ...................................................................................................147
29. Du lịch dưới đáy b iể n . ........................................................................................... 150
30. Eo biển biến thành đường giao th ô n g . ................................................................ 155
31. Còng trình thế k ỉ . ...................................................................................................162
32. Xuống biển không khó hơn lên Mặt Trăng. ..........................................................164

1 . NGUÓN GỐC CỦA THÁI BINH

dương

Trái Đất là ngôi nhà chung của con người. Trên hành tinh mà con người cùng
nhau chung sống này có bảy châu lục và bốn đại dương lớn. Bảy châu là: chầu Á,
châu Âu, châu Phi, châu Bắc Mĩ, châu Nam Mĩ, châu Đại dương và châu Nam cực.
Bốn đại dương là Thái Bình Dương, Đại Tây Dương, Ấn Độ Dương và Bắc Băng
Dương. Những dại dương này được hình thành như thế nào? Đây quả thật là vấn
đế khiến nhiều người say mê tìm hiểu. Lịch sử của nhân loại cũng chỉ vài triệu
năm, nhưng tuổi thọ của Trái Đất đã là năm tỉ năm rồi. Trái Đất sinh ra trong
Thái Dương hệ, lại trải qua một khoảng thời gian rất dài mới hình thành các lớp
vật chất bên trong, phân thành các tầng, các lớp như lớp vỏ, lớp manti và lớp lõi.
Những “bức vẽ” mấp mô trên vỏ Trái Đất được lưu lại như thế nào? Tại sao lại có
biển? Trong những cuốn sách lịch sử Trái Đất đầy biến động hàm chứa biết bao
nhiêu là câu chuyện và những trải nghiệm ly kì! Trong bốn đại dương lớn, diện
tích của Thái Bình Dương là lớn nhất, và nó cũng chứa đựng nhiếu bí mật nhất!

Đó có phải là quê hương của Mặt Trăng?
Có người nói Thái Bình Dương chính là quê hương của Mặt Trăng, câu nói
này nghe thật là khó tin!
Các bạn biết không? Giả thuyết này không phải do những người bình thường
nói bừa đầu nhé! Mà đây là nhận định của G. Darvvin, con trai cùa Darvvin người
sáng lập ra thuyết tiến hóa vô cùng nổi tiếng. Năm 1897, trong quá trình tìm lời
giải đáp cho câu hỏi vể sự hình thành của Thái Bình Dương, G. Darwin đã đặt ra
giả thuyết này.

ông nói, từ xa xưa, từ thời kì Trái Đất mới bắt đầu dược hình thành, vẫn còn ở
trong trạng thái nóng chảy, Trái Đất tự chuyển động rất nhanh xung quanh mình
nó. Chúng ta đểu biết, ngày nay thời gian Trái Đất tự quay một vòng tính thành
một ngày là 23 giờ 56 phút, còn khi dó thời gian Trái Đất tự chuyển động quanh
mình nó tính thời gian một ngày chỉ có bốn tiếng đổng hổ, dây quả thực là một tốc
độ nhanh dến chóng mặt. Sức hút của Mặt trời với nước trên Trái Đất đã khiến cho
Trái Đất vốn đang trong tinh trạng nóng chảy xuất hiện hiện tượng thủy triểu.
Trong khoảng, thời gian dó, khi những chấn dộng của thủy triếu và những chấn
dộng của Trái Đất vốn có vô tình trùng khớp thì hiện tượng chấn động cộng hưởng
sẽ xuất hiện. Điếu này khiến thủy triều trên Trái Đất càng lên xuống mạnh mẽ hơn
bao giờ hết. Và kết quả là trên bế mặt xích dạo Trái Đất xuất hiện những vết rạn nứt
lớn, một mảng vật chất lớn tách ra từ vết nứt dó và bay ra bên ngoài Trái Đất, từ đó
nó bay xung quanh Trái Đất, và hình thành nên Mặt Trăng ngày nay. Còn vết sẹo
dể lại trên bể mặt Trái Đất đó chính là Thái Bình Dương.
Câu chuyện trong giả thuyết của G. Darwin xảy ra trên Trái Đẩt trong thời kì
quá xa xưa, khi mà loài người còn chưa hể xuất hiện. Dó dó, nó chỉ là những suy
doán khoa học mà thôi, tin hay không còn tùy mọi người! Cũng có không ít các
nhà khoa học cho rằng giả thuyết trên không có tính thuyết phục. Họ đã tính toán
và chứng minh rằng, Mặt Trăng không thể nào được phân tách ra từ bế mặt Trái
Đất. Và sự hình thành của Thái Bình Dương không hế liên quan gì đến Mặt Trăng.
Vào thế kỉ XIX, nhà khí tượng học người Đức, Wegener đặt ra giả thuyết lục
dịa chuyển động, ông cho rằng những lục địa cổ chia tách đã tạo nên những lục
dịa và đại dương trên Trái Đất ngày nay. Các bạn thử nhìn xem, hai bờ Đại Tây
Dương nếu ghép chúng vào với nhau thì rất khớp, một bên thì nhô ra, một bên thì
thụt vào, giống như là do cùng một lục địa tách rời ra vậy. Học thuyết này của ông
được các nhà khoa học của thế kỉ XX rất tán thành, bởi ngành cổ sinh học và
ngành từ trường Trái Đất cổ tìm dược rất nhiều chứng cứ chứng minh được sự
dịch chuyển của các lục địa. Nhưng nếu dùng học thuyết này để lí giải nguyên
nhân sự hình thành của Đại Tây Dương, Ấn Độ Dương và Bắc Băng Dương thì có
thể được, còn dùng nó để giải thích nguồn gốc của Thái Bình Dương thì xem ra
không hề hợp lí chút nào. Các bạn thấy đó, hình dáng của Thái Bình Dương là
hình tròn, hơn nữa đặc trưng địa chất của hai bên bờ Đại dương lại hoàn toàn

khác nhau. Nếu như nói Thái Bình Dương được hình thành bởi sự phân tách của
lục dịa trong thời kì xa xưa, thì cũng khó mà khiến người ta tin tưởng được.

Là hố thiên thạch?
Để giải mã câu bí ẩn về nguồn gốc của Thái Bình Dương, năm 1995 học giả
người Pháp G. Mochil đã đặt ra một giả thuyết hoàn toàn mới. Giả thuyết của ông
cho rằng; Thái Bình Dương là sản phẩm của một biến cố lớn trên Trái Đất.
Ông cho rằng vào 245 triệu năm trước, một ngôi sao băng có đường kính ước
tính khoảng 200 kí lô mét đã va chạm mạnh vào khu vực Thái Bình Dương, tạo
nên một hố lớn có dường kính 14 nghìn kí lô mét, sâu từ ba dến bốn kí lô mét,
nước biển dã tràn vào hố lớn dó và hình thành nên Thái Bình dương. Nếu nhìn
trong bản dổ thì Thái Bình Dương quả thực rất giống một cái hố lớn!

Hố thiên thạch ỞArizona

Thái Bình Dương quả thực là một hố thiên thạch khổng lổ chăng?
Có rất nhiếu những hố sâu do thiên thạch va chạm gây nên trên bê' mặt Trái
Đất. Bồn địa Arizona ở Mĩ cũng chính là một cái hố thiên thạch. Xung quanh bổn
địa này, người ta tìm thấy rất nhiếu các mảnh vụn của thiên thạch sao băng. Các
nhà khoa học địa chất và các nhà thiên văn học đã tiến hành kháo sát nghiên cứu
hố thiên thạch này. Họ thừa nhận rằng khối sao băng của bổn địa này khi rơi
xuống Trái Đất đã xảy ra một vụ nồ lớn, sóng chấn động vô cùng lớn, và đã gây
sức ép tạo nên thung lung thiên thạch này. Xem xét hình dạng của bổn địa này, nó
gần như là một hình tròn, phần đáy khá bằng phẳng, các vách xung quanh tương
đối dốc và các dãy núi nhô lên được phân bố đểu theo viển quanh bôn địa, nhìn
chúng giống như một đường viển được gắn vào bổn địa vậy. Hình dạng cùa bồn
dịa này tương tự như Thái Bình Dương, chỉ có điếu bồn địa Arizona không chứa
nước biển mà thôi.
Ngoài ra, còn có 13 cái hố thiên thạch nguyên vẹn trên bề mặt Trái Đẫt. Nếu
chụp ảnh từ trên máy bay thì hình dạng của chúng đểu rất giống với hình dạng
của Thái Bình Dương!
Những học giả ủng hộ giả thuyết này còn chỉ ra rằng trong những lớp trầm
tích của Trái Đất vào 245 triệu năm trước còn phát hiện được tình trạng bất
thường của những nguyên tố vi lượng do thiên thạch - “những người khách từ
ngoài Trái Đất” để lại. Khi đó hầu hết các sinh vật sống trên Trái Đất đều đã diệt
vong; có dấu vết vế hiện tượng Trái Đất đột ngột tự chuyển động rất nhanh quanh
mình; nhiệt độ trên Trái Đất đột ngột tăng cao và nước biển mất đi một khối
lượng lớn. Sau khi khối thiên thạch khổng lồ này va chạm với Trái Đất, lục địa cổ
Thái Bình Dương ấy rạn nứt và tách rời ra thành nhiểu mảng lớn. Sau đó, những
mảng lục địa lớn ấy lại hợp lại với những lục địa khác thành một khối.
Trên Trái Đất ban đầu vốn chỉ có một lục địa lớn, sau khi thiên thạch va chạm
vào Trái Đất, lục địa vốn là một chỉnh thể ấy đã bị rạn nứt và chia tách ra, và dẩn
dẩn trôi dạt ra các phía, kết quả là đã hình thành nên các lục địa: Âu - Á, lục địa
Mĩ, lục địa Phi, lục địa Ôx-trây-li-a, lục địa Nam Cực. Cùng với nó, ba đại dương
lớn cũng dẩn dần xuất hiện giữa các khoảng trống của các lục địa. Xét cho cùng

10

thì những khối thiên thạch va đập không chỉ tạo nên Thái Bình Dương, mà còn
làm rạn nứt đại lục cổ, tạo thành năm châu lục và ba đại dương lớn đó.
Ngày nay, giả thuyết này ngày càng được nhiếu nhà khoa học công nhận.

Cuộc đấu tranh của Thái Bình Dương và Đại Tây Dương
Thái Bình Dương và Đại Tây Dương là hai đại dương lớn nhất trên thế giới.
Các nhà khoa học vẫn luôn quan sát “động tĩnh” của chúng, với mục đích dự đoán
tương lai của chúng, và họ đã phát hiện, thì ra giữa hai đại dương lớn này đang
xảy ra một cuộc cạnh tranh sống còn!
Trước kia, các nhà địa chất đều đã biết rằng: Đại Tây Dương đang mở rộng,
còn Thái Bình Dương đang bị thu hẹp lại. Cách dây khoảng 225 triệu năm, Đại
Tây Dương xuất hiện trên Trái Đất nhờ sự tách ra của lục địa cổ, từ đó nó đã
không ngừng mở rộng lãnh thổ của mình. Còn Thái Bình Dương thì lại liên tiếp
chịu thua, dần dần thu hẹp nhỏ lại dưới sự mở rộng mạnh mẽ của Đại Tây Dương.
Cách đây không lâu, các chuyên gia nghiên cứu đo lường mặt đất đã sử dụng kĩ
thuật thăm dò tân tiến nhất kiểm tra dược rằng, lục địa Bắc Mĩ và lục địa Âu Á
đang chuyển động dần ra xa nhau với tốc độ khoảng 1,9 milimet mỗi năm, điều
này cũng có nghĩa là Đại Tây Dương dang rộng ra, Thái Bình Dương đang thu
hẹp lại. Sẽ không sai khi nói rằng Đại Tây Dương rộng thêm bao nhiêu thì Thái
Bình Dương sẽ thu hẹp lại bấy nhiêu.
Nếu cứ tiếp tục như vậy thì kết quả cuối cùng sẽ ra sao? Các chuyên gia địa
chất cho rằng diện tích của Đại Tầy Dương không ngừng tăng lên như vậy thì
Thái Bình Dương rất có thể sẽ bị mất đi trong tương lai. Sự biến đổi to lớn này có
thể sẽ xảy ra trong khoảng 100 đến 200 triệu năm sau. Đến khi đó, bờ tây của châu
Mĩ và bờ đông của châu Á sẽ va chạm vào nhau, ở giữa sẽ có một dãy núi cao sừng
sững nhô lên. Nếu cứ như vậy thì theo tình hình này, Việt Nam đương nhiên sẽ
trở thành một quốc gia nằm trong lục địa.
Bạn đọc có lẽ sẽ cảm thấy kết quả này thật đáng sợ? Nhưng đứng ở góc độ lịch
sử phát triển của Trái Đất mà nói thì sự đổi thay như vậy không có gì phải lấy làm
kinh ngạc cả. Ngọn núi Himalaya cũng được hình thành từ biển Địa Trung Hải cổ.

11

Nếu xu hướng mở rộng của Đại Tây Dương không suy giảm, có lẽ 100 đến 200
triệu năm sau e rằng Thái Bình Dương sẽ thực sự biến mất trên Trái Đất.
Nhưng Đại Tây Dương thực sự có thể khiến cho Thái Bình Dương biến mất
được không? Cách đây không lâu, một nhà địa chất của trường đại học Chicago ở
Mĩ đã sử dụng máy vi tính tiến hành dự doán tình trạng cùa các lục địa và đại
dương trên Trái Đất. Kết quả cho thấy việc thu hẹp của Thái Bình Dương chỉ là
tạm thời, và nó sẽ “phản công” lại Đại Tây Dương trong tương lai.
“Thân thế” của Thái Bình Dương và “vận mệnh” của nó trong tương lai luôn
là vấn đề khiến các nhà khoa học quan tâm nghiên cứu.

2 > . NHỮNG DÃY NÚI HÀNG NGHÌN MÉT
VÀ NHỮNG RÃNH ĐẠI DƯƠNG HÀNG VẠN MÉT
DƯỚI ĐÁY BIỂN

Đại dương được một lớp nước biển dày bao phủ, sâu thăm thẳm không thể
nhìn thấy đáy. Nơi sâu thẳm dưới đáy biển đó đang chứa đựng những bí mật gì?
Hình dáng của nó ra sao? Từ cách đây rất lâu, do thiếu thốn những máy móc thiết
bị thám hiểm hiện đại cũng như thiếu thốn kiến thức vể khoa học kĩ thuật, vì thế
mà con người gần như không có chút hiểu biết gì vể đáy biển.
Có người cho rằng biển không có đáy, nó giống như một chiếc hố không có
đáy vậy. Những thứ đã rơi xuống biển thi sẽ bị biển nuốt chửng, mãi mãi không
thể lấy lại được. Lại có người cho rằng đáy biển rất bằng phẳng, cho dù trước kia
có mấp mô gồ ghế, nhưng dưới sự bào mòn của nước biển thì đáy biền cũng dần
trở nên bằng phẳng. Cũng có người cho rằng đáy biển giống như một chiếc chảo
lớn, xung quanh nông và ở giữa thì sâu...
12

Kính thiên văn dưới nước
Những miêu tả vế đáy biển có vẻ như đúng là sự thật, nhưng thực ra đó đếu
chỉ là những tưởng tượng và suy đoán, không hể có căn cứ khoa học. Bởi khi đó
chưa một ai được tận mắt trông thấy diện mạo thực sự của đáy biển.
Vào những năm đầu thế kỉ XX, sau khi hai loại “Kính thiên văn dưới nước” là
thiết bị do độ sâu bằng âm thanh và thiết bị di chuyển, liên lạc dưới nước sử dụng
sự truyền âm thanh và thu hình ảnh (side-looking sonar) được phát minh, con
người mới thực sự nhìn rõ đáy biển.

máy side-looking sonar

Vậy đáy biển có hình thù như thế nào?
Hóa ra đáy biển là cả một thế giới gồ ghẽ nhấp nhô. Nếu như chúng ta rút hết
nước ở biển đi thì địa hình của đáy biển và của lục địa vô cùng giống nhau.
Đáy đại dương sâu thẳm không phải là một vùng bằng phẳng. ở đó cũng có
những dãy núi lớn không thua kém gì núi Albis trên lục địa, cũng có những vết
rạn nứt lớn gấp vài lần vực núi Colorado ở Mĩ; ở đó có những ngọn núi lửa sừng
sững cao vài nghìn mét vẫn còn đang phun trào nham thạch, cũng có những rãnh
đại dương sâu hàng chục nghìn mét có thể chứa đựng được cả Everest; ở đó còn
có những bổn địa đại dương rộng lớn. Địa hình dưới đáy đại dương quả là cao
thấp cách biệt, biến đổi không ngừng.
13

Những dãy núi dưới lòng biển và trên mặt đất nối liền nhau
Những dãy núi nằm dưới đáy biển được cả thế giới chú ý đến đểu nằm ở khu
trung tâm của đại dương. Những dãy núi đó cao vượt khỏi đáy biển vài nghìn mét,
uốn lượn khúc khuỷu và hướng ra xa. Những ngọn núi cao vút nơi đáy biển này
dã ngủ say cả triệu năm nay ở đó, im lìm, lặng lẽ, từ trước đến nay chưa từng bị
loài người làm phiến đến.
Vào những năm đầu thế kỉ XX, trong một sự kiện ngẫu nhiên, cuối cùng thì
những ngọn núi ấy cũng dã lộ mặt ra.
Sau Chiến tranh thế giới lấn thứ nhất, nước Đức bại trận thiếu hụt trầm trọng
vế vật chất sản xuất và sinh hoạt, vê' phương diện tài chính cũng gặp rất nhiều khó
khăn. Có một nhà Hóa học tên là đã Haller nghĩ ra một cách để tăng nguổn tài
nguyên, giúp đất nước thoát khỏi tình cảnh khó khăn, ông nói, trong nước biển
hàm chứa 5,5 triệu tấn vàng, nếu có thể lấy dược 1/10 trong số đó thì nguốn lợi
thu dược dó sẽ thừa dủ để vực dậy và xây dựng lại đất nước.
Dưới sự trợ giúp của Chính phủ, Haller tập trung sức người, sức của thiết kế
ra một hệ thống công nghệ cao chiết xuất vàng từ nước biển, ông biến con tàu
tuần tra biển mang tên “Sao băng” thành một nhà máy di động chuyên tách vàng
từ nước biển. Họ dã lái “Sao băng” bôn ba trên đại dương một thời gian dài, làm
việc cả ngày lẫn đêm, miệt mài xử lí hàng tấn nước biển, nhưng số vàng thu được
lại vô cùng ít ỏi. Bởi hàm lượng vàng trong nước biển quá ít, công cuộc lấy vàng từ
nước biển quả thật là được một mà mất mười. Haller buộc phải đối mặt với thất
bại, ông vô cùng dau buổn và thất vọng.
Ngay khi giác mộng tìm vàng tan vỡ, trong đầu nhà khoa học này lại lóe lên
một ý tưởng mới. Trong khi Haller quan sát “thiết bị đo độ sâu bằng âm thanh”,
ông bỗng phát hiện ra độ sâu của mực nước biển đo được ở khu vực giữa Đại Tây
Dương hóa ra lại rẫt nông. Haller luôn tin rằng đáy biển sâu giống như đáy một
chiếc nổi vậy, sự kiện này đối với ồng quả thật là không thể tin dược. Thế là, ông
quên hết mọi đau khổ của thất bại vừa qua, dồn mọi sự tập trung chú ý vào công
việc do độ sâu của đại dương.
Từ đó trở đi, trải qua bao nỗ lực của rất nhiếu nhà khoa học, cuối cùng cũng
dã dược tìm thấy những dãy núi cao sừng sững nằm giữa Đại Tây Dương. Dãy núi
14

dưới biển sâu này quanh co khúc khuỷu, phía bắc bắt đầu từ Iceland, phía nam
kéo dài dến đảo Bouvet phía Tây Nam mũi Hảo Vọng của miền nam Châu Phi,
trải ra hình chữ s giống như đường viển của bờ Tây vậy. Dãy núi này cao hai
nghìn đến ba nghìn mét so với đáy biển, dài hơn mười lăm nghìn km, chiếm 1/3
chiểu rộng của Đại Tây Dương, mọi người gọi nó là dây núi biển của Đại Tây
Dương, hay còn gọi là xương sống của Đại Tây Dương.
Khu vực giữa của Đại Tây Dương có núi, như vậy thì dáy biển của những đại
dương khác thì như thế nào?
ở khu vực giữa của Ấn Độ Dương, các nhà khoa học đã phát hiện được một dãy
núi dưới biển hlnh chữ “NHÂN” do ba dãy núi tạo thành. Ba dãy núi này chính là:
dãy núi Ấn Độ Ả Rập, dãy núi Tây Ấn Độ Dương, dãy núi Đông Ấn Độ Dương.
Thái Bình Dương cũng có một dãy núi cao từ 2000 đến 3000 mét so với đáy
đại dương, rộng từ hai nghìn đến bốn nghìn mét. Chỉ có điếu nó không nằm ở
khu trung tâm, mà nằm ở phía Đông cùa đại dương, chiều rộng cũng khá lớn, vì
thế nó được gọi là gò đất của Đông Thái Bình Dương.
Bắc Băng Dương cũng tương tự như vậy. Xương sống của Bắc Băng Dương
trải dài qua phần giữa của lòng chảo biển Nansen, dài hai nghìn kí lô mét, rộng
hai trăm km.
Vậy là dưới đáy của các dại dương trên Trái Đất đều có những dãy núi ngầm.
Sau khi các nhà khoa học tiến hành thám hiểm nghiên cứu những dãy núi này, họ
đã phát hiện ra rằng, hóa ra những dãy núi ẩy không hề tổn tại một cách riêng rẽ.
Đầu và đuôi cùa chúng đểu nối liền với nhau và là một hệ thống mang tính toàn
cấu. Tổng độ dài của chúng ước tính khoảng 64 nghìn kí lô mét, có thể quấn một
vòng rưỡi quanh xích đạo Trái Đất đấy nhé!
Sự phát hiện ra những dãy núi dưới đại dương này đã làm thay đổi hoàn toàn
nhận thức cùa con người vể đáy biển, đổng thời cung cấp những cách suy nghĩ
mới cho việc nghiên cứu về sự hình thành của đại dương.

Rãnh đại dương sâu hàng vạn mét không thể đo được
Những ngọn núi cao nhất dưới biển được phần bố ở khu vực trung tâm của
dại dương, vậy bạn có biết nơi sâu nhất của đại dương là nơi nào không? Các nhà
15

khoa học phát hiện ra rằng nơi sâu nhất của đại dương chính là những rãnh đại
dương. Rãnh đại dương thường phân bố ở những vùng ven của các đại dương.
Bạn đã từng nghe những câu chuyện thám hiểm về những rãnh đại dương sầu
thăm thẳm đó chưa?
Trên mặt biển phía Đông Philipin ở khu vực Tây Đại Tây Dương cuổn cuộn
sóng có rãnh đại dương sâu nhất trên thế giới, đó chính là rãnh đại dương
Mariana. NỚ dài hơn 2500 kí lô mét, rộng bình quân 70 kí lô mét, phần lớn rãnh
sâu hơn 8000 mét. Nơi sâu nhất nằm ở đầu phía Nam của rãnh, được gọi là “vực
thẳm của những kẻ thách thức”, lấy tên của con tàu nghiên cứu của Anh mang tên
“CHALLE” (Kẻ thách thức), đó chính là con tàu phát hiện ra rãnh Mariana đầu
tiên. Tháng 8 năm 1959, con tàu “BOIH” (Dũng sĩ) của Liên Xô cũ đã đo dược độ
sâu của nó là 11034 mét.

V
_

2000

/

'%

/ ' Mt. Everest
ẹ

f(8848 meters ahove
sea level) »

4000

Ề

I

6000

••5

:S

§■ 8000

Q

Mariana
Trench

10,000

11,035

Challenger
D&eo
p

—

meters
belovv sea level

Rãnh Mariana

16

Tháng 1 năm 1960, con trai của nhà khoa học nổi tiếng người Thụy Sĩ
Auguste Pickart là Ịacques Pickart cùng trợ lí của ông ngồi trên thiết bị lặn mang
tên “Trieste” tiến vào rãnh đại dương sâu nhất thế giới này.
Trải qua ba giờ đổng hổ lặn rất căng thẳng, cuối cùng họ cũng đến được nơi
sâu nhát có độ sâu 11,034 mét. Ánh sáng phát ra chiếu sáng bốn bề vực thẳm,
Pickart nhìn khắp xung quanh và phát hiện đáy biển nơi đây có màu trắng ghi.
Lẩn đầu tiên ánh sáng vãn minh của con người đã chiếu rọi đến nơi sâu nhất đại
dương, thế giới mới lạ ấy cuối cùng đã hiện ra trước mắt con người chúng ta.
Nhìn qua cừa kính, các nhà thám hiểm còn thấy được sự sống ở nơi vực thẳm đó.
Họ thấy những chú cá và những chú tôm nhỏ đang tung tăng bơi lội.
Có đến 29 vòng rãnh đại dương như Mariana ở Thái Bình Dương, Ấn Độ Dương
có 5 rãnh, Đại Tây Dương có 4 rãnh. Độ sâu của chúng đểu trên sáu nghìn mét.
Điếu thú vị là những bên ngoài của các rãnh đại dương sâu thẳm khôn cùng
này thường có những hòn đảo đi liến với chúng. Giữa chúng có mối liên hệ gì? Sự
hình thành của chúng có liên quan gì dến nhau không? Đấy chính là bí mật mà
Đại dương đã đặt ra cho chúng ta.

17

• Bí MẬT CỦA VIỆC ĐÁY BIỂN DI CHUYỂN

Thám hiểm đáy biển “Pamous”
Ngày 2 tháng 8 năm 1973, con tàu thám hiểm Archimedes chở người lái là
Delphi LuobeixiongEr, quan sát viên khoa học Le Pichon và thợ cơ khí chế tạo
máy Michelle lặn xuống khảo sát đáy Đại Tây Dương. Mục tiêu chuyến đi chính là
khe nứt Pamous dưới đáy đại dương. Nó nằm về phía tây nam của quần đảo
Azores của Đại Tây Dương.
Sau ba tiếng khó khăn lặn xuống, tàu lặn cuối cùng đã xuống được đáy biển
sầu 2600 mét. Tại khe nứt dưới đáy biển này họ nhìn thấy rất nhiêu cảnh tượng kì
lạ. Nơi đó giống như một cung điện pha lê của Hải Long Vương đã bỏ lại vậy,
khắp nơi là những tảng đá nham thạch hình thù kì dị sinh ra do nham thạch nóng
chảy ngưng kết lại. Trên những vách đá dựng đứng, có những dòng nham thạch
của núi lửa tuôn trào ra ngưng kết lại, trông giống như những đường ống đen sì,
không khác gì những thác nước treo đang tuôn chảy. Dưới ánh sáng của đèn thám
hiểm, chúng lấp lánh một vẻ đẹp rực rỡ như ngọc đen vậy. Trên khoảng đất trũng
xuống của đáy biển này chất đầy những tảng đá nham thạch hình thành từ dung
nham núi lửa đã lạnh và đóng lại, từng tảng từng tảng một giống như những chiếc
gối, các nhà khoa học gọi chúng là “đá gối”.
Con tàu thám hiểm Archimedes này lùng sục khắp khe nứt Pamous, lái hết
ngọn núi lửa này sang ngọn núi lửa khác, từ vách núi này sang vách núi khác. Các
nhà thám hiểm thu nhặt được rất nhiều đá nham thạch dưới đáy biển và cứ chốc
chốc họ lại reo lên những tiếng kêu ngạc, nhiên thích thú.
Tại sao họ có thể lưu luyến mãi nơi khe nứt dưới đáy biển này vậy? Tại sao họ
lại thích thú với đá nham thạch như thế? Thực ra, đây chính là một hoạt động
thám hiểm đáy biển mang tên Pamous. Những nhà khoa học tham gia thám hiểm
có người đến vì muốn đi tìm kho báu, có người lại mang trên mình những sứ
mệnh thiêng liêng, họ đến tìm những căn cứ lí luận để ủng hộ cho học thuyết mới
vế sự mở rộng của đáy biển bao la.
18

Đáy biển mới xuất hiện, đáy biển cũ biến mất
Các nhà khoa học chuyên nghiên cứu đại dương đã sớm phát hiện ra đại
dương già cỗi đã có lịch sử một tỉ năm rổi, tuy nhiên lớp trầm tích dưới đáy biển
lại rất mỏng, tuổi thọ của đá nham thạch dưới đáy biển cũng rất trẻ. Những hiện
tượng địa chất này cho chúng ta biết, đáy biển từ khi hình thành đến nay chỉ có
hơn hai trăm triệu năm.
Tại sao tuổi của đáy biển lại ít như vậy? Bí ẩn này củng dần dần được giải đáp.
Con người dã biết sử dụng sóng âm thanh để tìm hiểu địa hình lối lõm của đáy
biển; tìm hiếu kết cấu của đáy biển thông qua sự truyền của sóng địa chấn nhân
tạo. Thậm chí, người ta có thể đo năng lượng của các luống nhiệt bên trong Trái
Đất trên biển thông qua các thiết bị, máy móc. Kết quả của những do đạc khoa
học đó cho chúng ta biết; đáy biển được bao phủ bởi lớp nước biển mênh mông
đó dúng là dang không ngừng mở rộng và di chuyển.
Tại sao đáy biển lại có thể mở rộng và di chuyển?
Hóa ra bên dưới lớp vỏ Trái Đất có vật chất manti kliông cố định. Lớp vật
chất manti này có đặc điểm là; trong quá trình vận động của chính mình, nó sẽ
khiến các vật chất nặng hướng xuống phía dưới tập trung lại gần tâm Trái Đất,
làm cho những vật chất nhẹ hướng lên trên và tiến sát vẽ phía những lớp nham
thạch. Khi nó chảy tới phía dưới đáy của vòng nham thạch, chúng sẽ bị cản lại và
bị chia làm hai và chảy hướng sang hai bên. Sức mạnh của dòng đối lưu này không
nhỏ chút nào, nó có thể làm cho vòng nham thạch nứt rạn ra, khiến cho nham
thạch trong lòng dất phun trào ra.
Những dòng nham thạch được phun ra sau khi nguội đi sẽ trở thành những
bức tường nham thạch vững chắc. Nó ép đáy biển sang hai bên và dần dần ở đây
nổi lên một dãy núi vắt ngang trung tâm của đại dương. Còn đáy biển bị tách ra
thì dấn dẩn di chuyển sang hai bên giống như trên băng chuyền vậy.
Con tàu thám hiểm Archimedes đă tìm thấy rất nhiếu đá nham thạch trẻ ở
những khe núi trên những dãy núi dưới đáy biển này. Những loại đá này quả thật
là rất k...