BÁC HỒ

Người cho em tất cả

HOÄI ÑOÀNG CHÆ ÑAÏO XUAÁT BAÛN
Chuû tòch Hoäi ñoàng
TS. NGUYEÃN THEÁ KYÛ
Phoù Chuû tòch Hoäi ñoàng
TS. NGUYEÃN DUY HUØNG
Thaønh vieân
TS. NGUYEÃN AN TIEÂM
TS. KHUAÁT DUY KIM HAÛI
NGUYEÃN VUÕ THANH HAÛO

BÁC HỒ
Người cho em tất cả

NHÀ XUẤT BẢN
CHÍNH TRỊ QUỐC GIA
HÀ NỘI - 2012

NHÀ XUẤT BẢN
KIM ĐỒNG

5

LÔØI NHAØ XUAÁT BAÛN
"Ai yeâu Baùc Hoà Chí Minh hôn chuùng em nhi
ñoàng. Ai yeâu Baùc Hoà Chí Minh hôn thieáu nhi Vieät
Nam...'' Coù vò laõnh tuï naøo gaàn guõi vôùi thieáu nhi
hôn Baùc cuûa chuùng em? Bao naêm qua, nhöõng lôøi
haùt luoân ngaân vang trong haøng trieäu traùi tim
nhieàu theá heä tuoåi thô caû nöôùc.
Thöïc hieän Ñeà aùn trang bò saùch cho cô sôû xaõ,
phöôøng, thò traán naêm 2012, Nhaø xuaát baûn Chính
trò quoác gia - Söï thaät phoái hôïp vôùi Nhaø xuaát baûn
Kim Ñoàng xuaát baûn cuoán saùch Baùc Hoà - Ngöôøi
cho em taát caû. Noäi dung cuoán saùch goàm moät soá
ca khuùc noåi tieáng vieát veà tình caûm cuûa Baùc daønh
cho thieáu nhi Vieät Nam, tình caûm kính yeâu cuûa
thieáu nhi Vieät Nam vôùi Chuû tòch Hoà Chí Minh ñaõ
ñöôïc caùc nhaïc só Phaïm Tuyeân, Phong Nhaõ, Haø
Haûi, Hoaøng Long, Hoaøng Laân, Phan Huyønh
Ñieåu... khaéc saâu vaøo trong töøng giai ñieäu vaø lôøi ca
chaân thaønh, giaûn dò, tha thieát vôùi hình aûnh Chuû
tòch Hoà Chí Minh bình dò vaø gaàn guõi.
Moãi giai ñieäu, töøng lôøi ca ñaõ ñöôïc caùc nhaïc só
theå hieän theo maøu saéc rieâng cuûa mình, nhöng taát
7

caû ñeàu daït daøo taám loøng kính yeâu Baùc, nhôù ôn
coâng lao trôøi bieån cuûa Baùc ñaõ daønh cho daân toäc
Vieät Nam, cho thieáu nhi Vieät Nam.
Xin giôùi thieäu cuoán saùch cuøng baïn ñoïc.
Thaùng 10 naêm 2012
NHAØ XUAÁT BAÛN CHÍNH TRÒ QUOÁC GIA - SÖÏ THAÄT

8

9

10

B

aøi Ai yeâu Baùc Hoà Chí Minh hôn chuùng em

nhi ñoàng laø baøi haùt ñaõ ñaùnh daáu böôùc

ngoaët trong cuoäc ñôøi toâi. Nhôù laïi moät thôøi

soâi noåi laø Bí thö ñaàu tieân Hoäi nhi ñoàng cöùu quoác
Thuû ñoâ trong Caùch maïng Thaùng Taùm, caùc em ñoøi
haùt. Luùc ñoù phaàn nhieàu chæ coù baøi haùt cuûa ngöôøi
lôùn. Anh phuï traùch bieát chuùt ít aâm nhaïc. Theá laø

cöù maïnh daïn laøm baøi haùt cho caùc em haùt. Baøi haùt
ñöôïc caùc em ñoùn haùt noàng nhieät. Phaán khôûi quaù,
laïi saùng taùc tieáp. Laïi ñöôïc caùc em haùt. Roài ñöôïc goïi
laø "nhaïc só" luùc naøo khoâng bieát. Caùc ñeà taøi, chuû ñeà
aâm nhaïc luùc naøy, do tình hình thôøi söï vaø caûm
höùng töï naûy ra, chöa coù ai quy ñònh cho mình phaûi
saùng taùc baøi naøy baøi noï. Ai yeâu Baùc Hoà Chí Minh
hôn chuùng em nhi ñoàng laø moät ñeà taøi loùe saùng
khi laàn ñaàu tieân ñöôïc nhìn thaáy laõnh tuï vó ñaïi Hoà
Chí Minh. Ñeán luùc ñoù chöa nghe noùi ai laø Hoà Chí
Minh? Caáp treân coøn giöõ bí maät chöa phoå bieán. Thì
ñaây, ngaøy 2-9-1945, taùc giaû ñaõ ñöôïc nhìn thaáy Hoà
Chí Minh laàn ñaàu tieân trong cuoäc ñôøi, ñoïc Tuyeân
ngoân Ñoäc laäp ôû Quaûng tröôøng Ba Ñình, Haø Noäi.
Ngaøy aáy, caùc em thieáu nhi ñoäi Traàn Höng Ñaïo
(coù luùc goïi laø ñoäi Nguyeãn Thaùi Hoïc, laáy teân phoá
laøm teân ñoäi), ñöôïc xeáp öu tieân haøng ñaàu, treân væa
11

heø Boä Ngoaïi giao baáy giôø, troâng leân leã ñaøi. Caùc
em cuøng caùc anh chò phuï traùch ñaõ ñöôïc thaáy taän
maét xe Baùc Hoà ñi ñeán vaø ñi veà qua choã caùc em
trong khoaûnh khaéc. Tuyeät vôøi quaù, toâi ñaõ thaáy
Baùc Hoà nhoaøi ngöôøi ra vaãy caùc chaùu nhieät tình voâ
cuøng baèng caû hai tay. Vaø toâi ñaõ thaáy hình aûnh
Baùc Hoà roõ neùt vôùi vaàng traùn cao, goø maù cao, tai
to, maét saùng... Lieân töôûng tôùi moät böùc aûnh chaân
dung Nguyeãn AÙi Quoác baûn thaân ñaõ ñöôïc xem, thaáy
ñuùng Baùc ñaây roài: Baùc Hoà laø Nguyeãn AÙi Quoác! Töï
nhieân nöôùc maét chaûy quanh vôùi nieàm tin voâ bôø:
Coù laõnh tuï Nguyeãn AÙi Quoác, Caùch maïng Vieät Nam
nhaát ñònh thaéng lôïi. Ñoù laø moät phaùt hieän cuûa baûn
thaân maø töï mình chöa noùi ra vôùi caùc em vì vaãn
coøn phaûi toân troïng nguyeân taéc giöõ bí maät. Giaû duï
thaáy Baùc ngoài laëng im khoâng ñöôïc xeâ dòch nhieàu
nhö quy ñònh cuûa Ñoäi baûo veä thì chöa bieát theá naøo.
Ñaèng naøy laïi thaáy Baùc nhoaøi caû ngöôøi ra ngoaøi
cöûa xe, vaãy caùc chaùu baèng caû hai tay. Thaân yeâu
quaù, khoâng buùt naøo taû xieát. Caùc chaùu thieáu nhi
luùc naøy cuõng nhaûy leân reo hoø, vaãy tay chaøo ñoùn
Baùc... Giaây phuùt naøy maõi maõi khaéc ghi trong traùi
tim toâi. Töø caûm höùng aáy toâi naûy ra yù töù maõnh lieät
saùng taùc baøi haùt Baùc Hoà vôùi thieáu nhi vaø thieáu
nhi vôùi Baùc Hoà, tha thieát vaø chaân chaát hoàn nhieân,
dí doûm, khaùc baøi haùt ngöôøi lôùn. Theá laø trong moät
buoåi sinh hoaït Ñoäi, anh phuï traùch ñoá caùc em: "Ai
yeâu Baùc Hoà nhaát?" Nhi ñoàng reo to: "Nhi ñoàng yeâu
12

Baùc Hoà nhaát!". Anh phuï traùch trong thaâm taâm
ñoàng yù vôùi caùc em, xong cöù treâu caùc em khoâng
phaûi nhö vaäy: "Phuï laõo, phuï nöõ, thanh nieân môùi
yeâu Baùc Hoà nhaát!". Caùc em khoâng chòu cöù reo leân:
"Nhi ñoàng yeâu Baùc Hoà nhaát!" aùt caû tieáng anh phuï
traùch. Cuoái cuøng anh phuï traùch ñoàng yù vôùi caùc em
raèng: Khoâng ai yeâu Baùc Hoà hôn caùc em nhi ñoàng!
Theá laø caû chuû ñeà vaø giai ñieäu ñaõ tìm thaáy cuøng
moät luùc dieãn ñaït theo caùch noùi daân gian: Ai yeâu
Baùc Hoà Chí Minh hôn chuùng em nhi ñoàng. Caâu
môû ñaàu aáy ñan xen, moâ phoûng ñeán boán laàn nhö
caùc em muoán nhaéc laïi, nhaán maïnh yù kieán caùc em
yeâu thích. Tieáp ñeán môùi moâ taû Baùc theo con maét
cuûa nhieàu em ñaõ taû veà Baùc: Baùc chuùng em daùng cao
cao ngöôøi thanh thanh, Baùc chuùng em maét nhö
sao, raâu hôi daøi... Nhö caùc baïn ñaõ bieát.
Hai caâu cuoái nhaán maïnh yù ban ñaàu, keát ôû aâm
khu cao: Hoà Chí Minh kính yeâu chuùng em kính
yeâu Baùc Hoà Chí Minh troïn moät ñôøi - Hoà Chí Minh
kính yeâu chuùng em öôùc sao Baùc Hoà Chí Minh soáng
muoân naêm.
Nhôù kyõ laïi, baøi haùt ra ñôøi vaøo cuoái naêm 1945
lieàn ñöôïc caùc em yeâu thích. Ñeán naêm 1946, khi
trình baøy taäp theå trong leã kyû nieäm ngaøy sinh cuûa
Baùc Hoà, laàn ñaàu tieân ñöôïc toå chöùc ôû Haø Noäi, vaø
cuõng töø ñoù baøi haùt ñaõ trôû neân thaân quen vôùi caùc
theá heä thieáu nhi Vieät Nam.
Trích Hoài kyù cuûa nhaïc só Phong Nhaõ

13

B

aøi haùt veà thieáu nhi vôùi Baùc Hoà laøm ít laâu

sau ñoù, cuï theå laø muøa thu naêm 1946, khi

Baùc Hoà ñang ñi döï hoäi nghò Phoângtennôbloâ

beân Phaùp, laø baøi "Baùc chuùng em saép veà a! a! a!".
Baùc Hoà laàn aáy xuaát ngoaïi sang Phaùp, laø nöôùc
Baùc ñaõ töøng hoaït ñoäng khaù laâu, khoâng maáy ai laø

khoâng lo. Nöôùc Vieät Nam vöøa môùi tuyeân boá ñoäc
laäp, chöa ñöôïc söï coâng nhaän quoác teá. Duø laàn naøy
Baùc sang Phaùp vôùi cöông vò laø Chuû tòch ñaàu tieân
cuûa nöôùc Vieät Nam Daân chuû Coäng hoøa, nhöng bieát
ñaâu boïn thöïc daân xaûo quyeät chaúng gaây khoù deã cho
Baùc, thaäm chí coøn lo coù nhöõng boïn "dieàu haâu"
muoán baét bôù hoaëc aùm haïi Baùc nöõa. Taâm traïng cuûa
boá meï caùc em lo sôï cho Baùc theá naøo thì caùc em
cuõng lo sôï cho Baùc khoâng keùm. Caøng yeâu Baùc,
caøng lo laéng cho Baùc. Ñaõ coù moät baøi haùt cuûa moät
taùc giaû khuyeát danh noùi leân taâm traïng naøy:
"Vaéng Baùc Hoà yeâu daáu loøng baâng khuaâng chaùu
saàu nhôù nhung.
Baùc coù nhôù chaùu khoâng töø luùc con chim baèng
caát caùnh...".
Theá roài treân moät chuyeán xe ñieän ñöôøng "Mô Böôûi", ñöa caùc em ñi traïi leân Hoà Khaåu vaø Voõng
Thò treân Böôûi, toâi ñaõ naûy ra yù laøm moät baøi haùt
14

baøy toû noãi vui möøng cuûa caùc em khi ñi ñoùn Baùc
veà, ñeå laøm dòu bôùt phaàn naøo noãi lo toan chung.
Caâu ñaàu tieân baät ra cuøng vôùi nhaïc vaø lôøi:
"Baùc chuùng em saép veà a! a! a!"
Baùc chuùng em saép tôùi a! a! a!
Vui vui thích thay a! a! a! Baùc em saép veà a! a! a!
Chuùng em vui möøng, möøng, möøng, möøng
möøng quaù ñi thoâi!
Saép veà laø chöa veà. Khi Baùc ñaõ veà roài thì haùt
ñoåi laø ñaõ veà do caùc em töï ñoåi khi haùt ñuùng vaøo
thôøi ñieåm thích hôïp.
Töø boán caâu ñaàu gôïi ra caùc caâu sau nhö noùi maø
laø haùt:
"Chæ vì Toå quoác Baùc em ra ñi
Vaø vì ñaøn chaùu Baùc em ra ñi
Baùc ñi xa vôøi loøng em mong nhôù
Hoâm nay Baùc veà chuùng em raát möøng."
Khi taøu ñieän ñeán ga choùt "Böôûi" thì baøi haùt cuõng
vöøa laøm xong. Haàu nhö chaúng phaûi söûa chöõa gì.
Treân taøu, moät soá baø con xuùm xít nghe caùc em
haùt. Coù ngöôøi coøn haùt theo vaø thuoäc luoân.
Baøi haùt ñaõ noùi leân ñöôïc phaàn naøo taâm traïng
vaø nieàm hy voïng cuûa caùc em vaø caû caùc vò phuï
huynh luùc ñoù neân chæ maáy ngaøy sau caû Haø Noäi ñaõ
reo, ñaõ haùt.
Sau teát Trung thu Bính Tuaát 1946 ít laâu, khi
Baùc Hoà ñaùp taøu bieån veà ñeán Haûi Phoøng thì thieáu
15

nhi Haûi Phoøng ñaõ thuoäc baøi naøy. Theo nhaïc só
Traàn Vieát Bính keå laïi: hoâm aáy anh cuõng laø moät
thieáu nhi ñi ñoùn Baùc vaø may maén ñöôïc ñöùng gaàn
beân Baùc. Anh ñaõ thaáy Baùc Hoà khoùc, nöôùc maét
giaøn giuïa vì xuùc ñoäng.
Trích Hoài kyù cuûa nhaïc só Phong Nhaõ

16

17

B

aøi Baùc soáng ñôøi ñôøi ñöôïc saùng taùc naêm

1969, sau khi Baùc Hoà maát. Luùc naøy toâi
ñang ñöôïc nghæ an döôõng taïi baõi bieån Haûi

Thònh, Nam Ñònh. Boãng Ñaøi Tieáng noùi Vieät Nam,
sau nhaïc hieäu, coù gioïng phaùt thanh vieân buoàn
raàu, chaäm raõi baùo tin söûng soát, ñau ñôùn: Baùc Hoà
ñaõ maát!
Theá laø toâi vaø caùc chaùu ñi nghæ cuøng ñôït, baøn

nhau töï tìm phöông tieän, boû dôû cuoäc nghæ, veà Haø
Noäi ñeå coøn kòp chöùng kieán tang leã Baùc.
Khi oâtoâ ñi ñeán huyeän Haûi Haäu ñaõ thaáy baø con
löông giaùo vaø caùc em thieáu nhi ñeo baêng tang
ñuùng quy ñònh cuûa ban tang leã quoác gia: Nöûa ñen,
nöûa ñoû theo chieàu ngang. Ngoaøi trôøi möa gioù, caây
nghieâng ngaû. Veà ñeán Haø Noäi thaáy caûnh tröôùc cöûa
nhaø mình, beân bôø hoà Hoaøn Kieám ngaøy thöôøng
ñoâng vui treû em ñeán theá, nay boãng vaéng laëng.
Hoâm sau, chuùng toâi ñöôïc theo cô quan ñoaøn
theå ñi vieáng Baùc ôû Hoäi tröôøng Ba Ñình.
Sau ñoù, toâi ñaõ trôû laïi, ñi theo ñaùm ñoâng nhaân
daân beân ngoaøi ñang laëng leõ ñi beân kia ñöôøng nhìn
vaøo hoäi tröôøng, maëc nieäm töø xa, thöông nhôù Baùc
Hoà khoân xieát. Khi ñoù, ban toå chöùc ñaõ döïng leân
moät böùc chaân dung Baùc raát lôùn ñeå nhaân daân
18

chieâm ngöôõng. Toâi cöù ñi nhö theá vôùi baø con, ñi
qua roài voøng laïi nhieàu laàn. Khi Haø Noäi leân ñeøn,
chaân dung Baùc cuõng coù ñeøn pha chieáu vaøo, toûa
saùng. Saùng 9-9-1969 laø ngaøy thieâng lieâng, dieãn ra
tang leã Baùc. Toâi ñaõ ra ñöôøng Thanh nieân, ñöùng
trong haøng nguõ nhaân daân laéng nghe buoåi truyeàn
thanh tröïc tieáp treân loa coâng coäng. Ñöôïc nghe baøi
Ñieáu tang ngheïn ngaøo, thoån thöùc cuûa baùc Leâ
Duaån, xen laãn caû tieáng khoùc cuûa thieáu nhi vaø
nhaân daân voïng vaøo. Khi leã tang keát thuùc, caùc em
ñöùng ñaàu haøng ôû Quaûng tröôøng Ba Ñình, cöù ñöùng
khoùc Baùc maõi, khoâng veà. Thuû töôùng Phaïm Vaên
Ñoàng doã caùc em, keøm theo tieáng goïi ''Baùc Hoà ôi!''
ñaõ ñoïng vaøo taâm khaûm toâi.
Toâi töï ñaët mình phaûi laøm xong baøi Thöông
nhôù Baùc Hoà töùc laø baøi Baùc soáng ñôøi ñôøi ngay trong
ñeâm 9-9-1969, khi taâm hoàn ñang ñaày xuùc ñoäng.
Trong moät ñeâm toâi ñaõ saùng taùc xong baøi haùt:
Baùc coøn soáng maõi vôùi queâ höông ñaát nöôùc.
Baùc coøn soáng maõi vôùi ñaøn chaùu yeâu thöông.
Baùc Hoà ôi! (ñaây laø tieáng khoùc nöùc nôû cuûa caùc
chaùu) Khi haùt tôùi caâu naøy toâi cöù ngheïn ngaøo maõi
khoâng sao caàm ñöôïc nöôùc maét...
Boùng Baùc in treân Ba Ñình röïc saùng.
Boùng Baùc in trong traùi tim nhi ñoàng.
Maøu khaên quaøng chaùu luoân ñoû thaém.
Hình huy hieäu Baùc treân ngöïc chaùu.
19

Baùc kính yeâu ôi! Queâ Vieät Nam Baùc soáng
ñôøi ñôøi.
Choã ''Baùc soáng ñôøi ñôøi'' toâi ñaõ ngaét, keùo daøi
2, 3, roài môùi buoâng xuoáng hai chöõ ñôøi ñôøi. Theo
toâi nghó ñoù laø moät chöõ nhaán, caøng laøm cho caâu
haùt theâm tieác thöông, da dieát. Neáu haùt lieàn moät
maïch, hieäu quaû seõ khaùc. Quaû nhieân khi trình baøy
treân ñaøi, caùc em caûm ñoäng, suït sòt, khoâng haùt
ñöôïc neân lôøi phaûi thu laïi laàn khaùc.
Nhaïc só Phong Nhaõ

20

21

H

aøn Ngoïc Bích laø moät nhaø giaùo. OÂng sinh

naêm 1940 trong moät gia ñình coù cha laø
coâng chöùc. Ngay töø nhoû, caäu beù Bích ñaõ

toû ra coù naêng khieáu aâm nhaïc. Nhöng vì caùc cuï

thaân sinh raát thích ngheà giaùo vieân, neân sau naøy
ñaõ höôùng caäu con trai ñi thi sö phaïm, bôûi theo caùc
cuï: "Ngheà giaùo laø moät ngheà hieàn laønh vaø ñeïp...".
"Theá laø toâi thi ñoã vaø theo hoïc sö phaïm. Toâi
ra tröôøng naêm 1962. Sau ñoù, daïy Trung caáp Sö
phaïm ôû Sôn Taây, roài chuyeån veà laøm giaùo vieân daïy
lòch söû ôû Tröôøng caáp 3 Chöông Myõ, roài laïi chuyeån
ñeán daïy ôû caáp 3 Phuùc Thoï (nay thuoäc Haø Noäi),
cuoái cuøng thì döøng laïi ôû Vuï Tieåu hoïc cho tôùi luùc
veà höu, naêm 2000." - Haøn Ngoïc Bích keå veà haønh
trình laøm nhaø giaùo cuûa mình moät caùch ngaén goïn,
giaûn dò nhö chính cuoäc ñôøi oâng.
Caùi duyeân vôùi aâm nhaïc thieáu nhi döôøng nhö
ngaøy moät gaén boù vôùi Haøn Ngoïc Bích. Haøng loaït
ca khuùc noái nhau ra ñôøi. Ñaëc bieät, Haøn Ngoïc Bích
coøn thaønh coâng hôn khi keát hôïp hình töôïng Baùc
Hoà vôùi caùc chaùu thieáu nieân nhi ñoàng.
Nhaïc só keå: "Toâi raát muoán vieát moät ca khuùc
cho caùc em gaén vôùi Baùc Hoà. Khi aáy, toâi ñaõ ñeán thaêm
Laêng Baùc nhieàu laàn nhöng vaãn chöa vieát ñöôïc.
22

YÙ töôûng trong ñaàu ñaõ coù, ñaáy laø ñöôïc nöông töïa
döôùi boùng maùt cuûa vöôøn caây Baùc Hoà. Nhöng phaûi
ñeán moät buoåi chieàu naéng thaùng tö, ôû vöôøn hoa Chí
Linh, toâi môùi vieát ñöôïc ca khuùc Tieáng chim trong
vöôøn Baùc.
Chieàu aáy, thaáy caây cao quaù, tieáng chim cuõng
cao vuùt, trôøi thì trong xanh quaù. Vaäy laø caûm höùng
chôït ñeán, toâi ngoài ñoù vaø hoaøn thaønh baøi haùt. Ñeán
naêm 1992, toâi laïi hoaøn thaønh baøi Tre ngaø beân
Laêng Baùc. Baøi haùt naøo khi ñaët buùt vieát cuõng coù
caûm giaùc laø nhanh, nhöng thöïc ra laø noù mieân
man, nghó ngôïi trong ñaàu toâi ñaõ laâu laém".

23

24

C

où leõ ít ai nghó raèng moät baøi vieát veà mieàn

nuùi laïi ñöôïc naûy sinh yù töù khi taùc giaû

ñang ôû mieàn bieån. Ñaây laø tröôøng hôïp

saùng taùc baøi Töø röøng xanh chaùu veà thaêm Laêng
Baùc. Nguyeân do laø hoài thaùng 3 naêm 1978, chuùng
toâi cuøng vôùi moät soá anh em nhaïc só ñi thöïc teá ôû
Haûi Haäu - Nam Ñònh. Trong caâu chuyeän trao ñoåi
vôùi nöõ ñoàng chí Bí thö huyeän Ñoaøn Haûi Haäu,
chuùng toâi ñöôïc bieát: ôû ñaây haèng naêm Ñoaøn thöôøng
toå chöùc caùc chuyeán ñi tham quan di tích lòch söû,
danh lam thaéng caûnh cuûa ñaát nöôùc, nhöõng ai ñöôïc
ñi thì phaûi laø ñoaøn vieân öu tuù, ñoäi vieân chaêm
ngoan, hoïc gioûi. Thöôøng caùc chuyeán ñi ñoù bao giôø
cuõng leân Haø Noäi vaø vaøo vieáng Laêng Baùc. Nhieàu
ñoaøn vieân, ñoäi vieân laàn ñaàu tieân ñöôïc nhìn thaáy
Baùc Hoà trong Laêng ñaõ heát söùc xuùc ñoäng vaø trôû
thaønh aán töôïng khoù phai môø. Theá laø chuùng toâi
naûy ra yù xaây döïng moät taùc phaåm kieåu toå khuùc veà
ñeà taøi naøy. Ñaïi yù chuùng toâi ñònh taïo ra boán khuùc
ca daønh cho boán ñoái töôïng thieáu nhi: mieàn nuùi,
mieàn bieån, mieàn Nam vaø Haø Noäi cuøng haùt khi
quaây quaàn beân Laêng Baùc (thöïc tình laø töø khi
khaùnh thaønh Laêng Baùc, chuùng toâi vaãn coù yù ñònh
vieát moät baøi cho thieáu nhi ñeå noùi leân tình caûm
25

cuûa caùc chaùu ngoan Baùc Hoà beân Laêng Ngöôøi,
nhöng tìm maõi vaãn chöa coù yù töù gì).
Veà Haø Noäi, chuùng toâi baét tay ngay vaøo vieäc
thöïc hieän yù ñoà saùng taùc noùi treân. Dó nhieân laø vieäc
laøm khaù thuaän lôïi vì söï aáp uû ñaõ chín muoài. Moät
"tia chôùp" ñaõ tôùi vaø khoâng khoù khaên gì trong vieäc
vieát baøi haùt ñaàu tieân cuûa toå khuùc, daønh cho em
beù mieàn nuùi haùt, ñaõ hoaøn thaønh.
ÔÛ baøi haùt naøy, chuùng toâi söû duïng moät neùt
nhaïc thieáu nhi cuûa daân ca Möôøng, laáy töø baøi
Chuùng mình goùp coâng nhoû ñeå khaéc hoïa tính
caùch vaø hình töôïng em thieáu nhi ngöôøi daân toäc.
Lôøi haùt:
"Ñi töø baûn laøng xa xoâi
Chaân em böôùc qua bao nuùi
Nuùi nhìn theo, laù röøng reo
Chaân em böôùc qua bao ñeøo..."
YÙ nhaïc treân ñöôïc phaùt trieån ñeå hoaøn thaønh
ñoaïn nhaïc ñaàu tieân giôùi thieäu "chaân dung" moät
em beù mieàn nuùi ôû raát xa Thuû ñoâ ñöôïc veà Haø Noäi
thaêm Laêng Baùc. Tính caùch cuûa em, nieàm vui
söôùng cuûa em vaø caûm nghó cuûa em phaàn naøo ñöôïc
boäc loä roõ hôn qua lôøi ca: "Nuùi muoán hoûi, suoái nhaén
hoûi, sao baïn mình vui theá?". ÔÛ ñoaïn nhaïc giöõa
(phaàn B) vaãn laø neùt nhaïc chuû ñeà ñaàu tieân, nhöng
giai ñieäu vuùt leân cao baét ñaàu baèng moät aâm ngaân
daøi môû ra khoâng gian roäng lôùn nhö khung caûnh
26

nôi quaûng tröôøng Ba Ñình vôùi khoaûng trôøi baùt
ngaùt vaø moät caûnh saéc ñeïp ñeõ, theânh thang.
Nhaát ñònh laø em beù seõ khoâng neùn ñöôïc caûm
xuùc traøo daâng khi ñöùng treân Quaûng tröôøng Ba
Ñình vaø nhaát laø khi ñöôïc vaøo beân trong Laêng, em
nhìn roõ thi haøi Baùc, Baùc nhö ñang nguû giaác yeân
laønh. Thaät Baùc ñaõ ñi xa roài ö? Ñoaïn nhaïc vaø lôøi
ca cuûa phaàn thöù hai naøy vöøa muoán moâ taû taâm
traïng, vöøa muoán gôïi leân khung caûnh.
Ñoaïn nhaïc cuoái cuøng laø söï taùi hieän ñoaïn nhaïc
ñaàu tieân vaø ñöôïc coâ ñuùc laïi thaät goïn nhaèm khaúng
ñònh ñieàu maø em beù mieàn nuùi muoán thöa vôùi Baùc:
"Em coøn ñi khaép nôi nôi theo böôùc chaân Baùc Hoà".
Ñoù cuõng laø taâm nieäm cuûa caû lôùp maêng non Vieät
Nam nguyeän laøm theo Di chuùc cuûa Ngöôøi.
Sau khi vieát xong Töø röøng xanh chaùu veà thaêm
Laêng Baùc, chuùng toâi caûm thaáy neáu tieáp tuïc vieát
caû toå khuùc Ñeán thaêm Laêng Baùc, goàm boán ca khuùc
nhö yù ñònh ban ñaàu e toaøn boä taùc phaåm seõ loaõng
maát, vì theá ñaõ quyeát ñònh khoâng vieát tieáp nöõa.
Coù leõ khi saùng taùc aâm nhaïc khoâng moät nhaïc
só naøo laïi khoâng mong taùc phaåm cuûa mình ñeán
ñöôïc vôùi roäng raõi quaàn chuùng. Thöïc ra khi vieát ca
khuùc naøy, chuùng toâi chæ hy voïng goùp moät tieáng
haùt nhaèm theå hieän tình caûm cuûa thieáu nhi Vieät
Nam vôùi Baùc Hoà vaø nhaéc nhôû caùc em nhôù lôøi Baùc,
laøm theo lôøi Baùc daïy. Tuy vaäy, thaät may maén laø
27

töø khi ra ñôøi ñeán nay baøi haùt ñaõ ñöôïc caùc em thieáu
nhi khaép nôi ñoùn nhaän. Chuùng toâi coi ñoù laø phaàn
thöôûng ñoäng vieân chuùng toâi tieáp tuïc saùng taùc phuïc
vuï caùc em.
Nhaïc só HOAØNG LONG
Nhaïc só HOAØNG LAÂN

28

29

30

31

H

Söï gaëp gôõ tay ba
ieám coù caëp nhaïc só naøo cuøng saùng taùc

nhieàu ca khuùc thieáu nhi nhö hai anh em
Hoaøng Long vaø Hoaøng Laân. Hai oâng laø

hieän töôïng anh em sinh ñoâi duy nhaát cuøng saùng taùc
vaø hoaït ñoäng aâm nhaïc trong ngaønh giaùo duïc. Nhaïc
só Hoaøng Laân laø Hieäu phoù, roài Hieäu tröôûng tröôøng

Cao ñaúng ngheä thuaät Haø Noäi; coøn nhaïc só Hoaøng
Long laø caùn boä nghieân cöùu veà sö phaïm aâm nhaïc
phuïc vuï nhaø tröôøng phoå thoâng taïi Vieän Khoa hoïc
giaùo duïc Vieät Nam - Boä Giaùo duïc vaø ñaøo taïo.
Hai oâng ñöùng cuøng teân töø saùng taùc ñaàu naêm
1958 vôùi ca khuùc 'Em ñi thaêm mieàn Nam, Neáu
baïn muoán tìm toâi, Coâ giaùo vuøng cao... Khi aáy caû
hai môùi 16 tuoåi. Tính ñeán nay, hai ngöôøi ñaõ coù tôùi
haøng traêm ca khuùc ñöôïc xuaát baûn, ñaêng baùo, giôùi
thieäu treân soùng phaùt thanh, truyeàn hình, CD, bieåu
dieãn treân saân khaáu vaø ñöa vaøo saùch giaùo khoa daïy
nhaïc ôû tröôøng phoå thoâng.
Hai oâng coù nhieàu cô duyeân vôùi nhaïc phoå thô
cuûa moät soá nhaø thô. Trong ñoù, coù baøi thô Cho em
cuûa nhaø vaên Phong Thu laø moät ñieån hình, Baùc
Hoà, Ngöôøi cho em taát caû ñaõ thaønh coâng. Nhöng
cô duyeân naøy coøn saâu naëng hôn nöõa, bôûi leõ nhaø
vaên Phong Thu cuõng ñaõ töøng laø giaùo vieân daïy hoïc
nhieàu naêm ôû Hoøa Bình vaø cuõng laø moät trong
32

nhöõng taùc giaû chuyeân saùng taùc cho thieáu nhi. Vaäy
laø caû ba nhaø giaùo ñaõ gaëp gôõ nhau vaø saùng taùc ñöôïc
moät ca khuùc hay.
Nhaø vaên Phong Thu ñaõ coù treân 50 ñaàu saùch
vieát cho thieáu nhi. OÂng saùng taùc thô khoâng nhieàu
nhöng ñaõ ñeå laïi moät soá baøi thô coù giaù trò veà ñeà taøi
thieáu nhi. Ca khuùc Baùc Hoà - Ngöôøi cho em taát caû
thaønh coâng bôûi ñaõ ñöa vaøo moät yù töù raát saâu saéc
qua baøi thô Cho em cuûa nhaø vaên Phong Thu. Lôøi
thô gaàn nhö ñöôïc giöõ nguyeân baûn vaø phaùt trieån
cho phuø hôïp vôùi giai ñieäu vaø hình töôïng aâm nhaïc.
Giai ñieäu cuûa hai nhaïc só ñaõ vöôït khoûi tính töï
söï maø giaøu hình aûnh mang veû ñeïp hoàn nhieân cuûa
tuoåi hoïc troø. Söï ñoàng caûm cuûa caùc taùc giaû ñaõ taïo
ñöôïc nieàm xuùc ñoäng maïnh meõ ôû nhöõng caâu haùt
cuoái baøi.
... Cho em taát caû
Ngöôøi mang cho em cuoäc ñôøi môùi, töôi saùng
ñaày öôùc mô
Ngöôøi cho em taát caû laø Baùc Hoà Chí Minh.
Trong saùng, giaûn dò vaø deã haùt, ñoù laø yeáu toá
raát quan troïng cuûa baøi haùt Baùc Hoà - Ngöôøi cho
em taát caû.
Söï hoäi tuï saâu saéc aáy cuûa ba ngöôøi ñaõ taïo neân
moät taùc phaåm aâm nhaïc coù söùc lay ñoäng loøng ngöôøi
vaø soáng maõi vôùi thôøi gian.
MAÏNH CHUNG

33

34

Ngaøy 19 thaùng 5
Ñoù laø ngaøy 19 thaùng 5 naêm 1970.
BAÙC HOÀ muoân vaøn kính yeâu cuûa chuùng ta
maát ñaàu thaùng 9 naêm 1969. Ñôùn ñau vaãn ñang
aâm æ trong noãi nhôù thöông cuûa toaøn daân toäc.
Ñeå kòp coù moät saùng taùc môùi cho caùc chaùu thieáu
nhi Vieät Nam ghi nhôù hình aûnh BAÙC HOÀ nhaân kyû
nieäm "NGAØY SINH NHAÄT 19 THAÙNG 5", chuùng
ta coù nhieàu hình thöùc vaên hoïc ngheä thuaät ñaùnh
daáu ngaøy thieâng lieâng ñoù. Chuùng toâi baøn vôùi nhau
saùng taùc moät baøi haùt theo sôû tröôøng cuûa mình.
Toâi nhaän nhieäm vuï laøm lôøi thô. Nhö BAÙC
ñang gaàn guõi chuùng ta, "...vaãn choøm raâu baïc, vaãn
vaàng traùn cao..." "...vaãn caàm nhòp haùt vang baøi
KEÁT ÑOAØN..."
Khi nhaïc syõ ÑOÃ MAÏNH THÖÔØNG keát thuùc
noát nhaïc cuoái cuøng, vöøa kòp göûi saùng taùc tôùi
chöông trình AÂM NHAÏC cuûa ÑAØI TIEÁNG NOÙI
VIEÄT NAM, chuùng toâi xuùc ñoäng khoâng ngaên ñöôïc
nöôùc maét!...
THY NGOÏC

35

Naêm 1990, nhaân kyû nieäm 100 naêm ngaøy sinh
nhaät Baùc, con gaùi toâi luùc aáy 7 tuoåi hoïc tröôøng phoå
thoâng cô sôû Voõ Thò Saùu, muoán coù moät baøi haùt ñeå
haùt vaøo dòp kyû nieäm naøy. Vaäy laø phaûi chieàu chaùu
thoâi.
Toâi xem laïi caùc baøi haùt thieáu nhi cuûa caùc nhaïc
só ñaøn anh nhö Phong Nhaõ, Phaïm Tuyeân, Hoaøng
Long - Hoaøng Laân, Moäng Laân... thaáy caùc baøi haùt
ñoù ñeàu raát hay, haøo huøng. Toâi nghó coù leõ neân vieát
36

moät giai ñieäu thaät giaûn dò vaø thaät ñôøi thöôøng, thaät
deã haùt. Nhìn aûnh Baùc treo treân töôøng - böùc kyù
hoïa Baùc cuûa hoïa só Phan Keá An - toâi boãng naûy
ra töø "OÂng tieân Baùc Hoà". Coù leõ, vôùi treû nhoû, Baùc
ñuùng laø moät oâng tieân thöôøng böôùc vaøo trong giaác
mô nhö baøi haùt "Ñeâm qua em mô gaëp Baùc Hoà" cuûa
nhaïc só Xuaân Giao, nhöng cuõng coù theå böôùc ngay
vaøo nhöõng ngaøy thöôøng cuûa caùc beù yeâu, chaêm soùc
suy nghó vaø hoïc taäp cuûa ñaøn chaùu nhoû. Vaø theá laø
OÂng tieân Baùc Hoà ñaõ hoaøn thaønh. Toâi thaät vui vì
thaáy con gaùi raát thích giai ñieäu naøy. Gaàn ñaây,
OÂng tieân Baùc Hoà ñaõ ñöôïc thu thanh vaø phaùt treân
laøn soùng Ñaøi Tieáng noùi Vieät Nam. Cuõng laø nieàm
thaønh kính cuûa moät vaên ngheä só tröôùc vò laõnh tuï
vó ñaïi cuûa daân toäc.

37

38

39

40

N

haïc só Xuaân Giao queâ ôû Höng Yeân, sinh
ra vaø lôùn leân ôû Haûi Phoøng. Khaùng chieán
toaøn quoác buøng noå (1946) khi oâng môùi

14, 15 tuoåi, hoïc vaên hoùa ngoaøi vuøng khaùng chieán.

Naêm 1949 ñi boä ñoäi, hoïc tröôøng só quan luïc quaân,
roài ñöôïc xeáp vaøo vaên coâng.
OÂng coøn nhôù: Ñang buoåi hoïp thì nghe tin
chieán thaéng Ñieän Bieân Phuû, oâng laø moät trong soá
nhöõng ngöôøi khoâng trôû veà nhaø maø ôû laïi ñoaøn phuïc
vuï ñôït tieáp quaûn thuû ñoâ. OÂng ñeán vôùi aâm nhaïc laø
duyeân nôï tình côø. Hoài hoïc tieåu hoïc tröôøng Bonan
(Haûi Phoøng), oâng ñaõ töøng mô öôùc trôû thaønh nhaø
thô bôûi oâng coù naêng khieáu vaên hoïc.
Theá roài "bò" aâm nhaïc quyeán ruõ, oâng vöøa hoïc
vöøa laøm, maøy moø töï hoïc vaø keát hôïp vôùi naêng
khieáu baåm sinh. Tuy khoâng qua tröôøng lôùp maø
baøi haùt cuûa oâng vaãn hay, nhieàu baøi "ñöùng" ñöôïc
ñeán taän ngaøy nay, trong soá ñoù coù baøi Ñeâm qua
em mô gaëp Baùc Hoà, moät baøi haùt xinh xaén ñöôïc
nhieàu theá heä thieáu nhi ca haùt.

41

42

43

P

han Long laø nhaïc só tröôûng thaønh töø quaân

ñoäi, naêm 1968 khi ñang hoïc tröôøng aâm

nhaïc Vieät Nam (nay laø nhaïc vieän Haø Noäi),

oâng ñaõ caét maùu ñaàu ngoùn tay vieát huyeát taâm thö,
tình nguyeän ñi boä ñoäi, neâu taám göông saùng cho
tuoåi treû Thuû ñoâ baáy giôø.
Ngay töø nhöõng saùng taùc ñaàu tieân, nhaïc só
Phan Long ñaõ tìm cho mình ñöôïc daáu aán rieâng
giöõa theá giôùi aâm nhaïc roäng lôùn. Daáu aán rieâng aáy
baét ñaàu töø baøi haùt oâng vieát cho thieáu nhi Töø
Radôlíp ñeán Paùc Boù vöøa töôi taén, trong saùng vöøa
daït daøo caûm xuùc vaø traøn ñaày nieàm kính yeâu vôùi
Baùc Hoà. Giai ñieäu ñeïp vaø trong vaét ñöôïc nhieàu
theá heä thieáu nhi ca haùt.

44

Nhieàu ngöôøi Vieät Nam nhôù tôùi hai caâu trong
baøi thô chuùc Teát naêm 1969 cuûa Chuû tòch Hoà Chí
Minh nhö moät lôøi tieân ñoaùn ñaày töï tin:
"Ñaùnh cho Myõ cuùt, ñaùnh cho nguïy nhaøo
Baéc Nam sum hoïp xuaân naøo vui hôn".
Sau naêm 1973 "Myõ ñaõ cuùt" thì ñeán muøa xuaân
naêm 1975 "Nguïy ñaõ nhaøo". Caùi caûm giaùc ñoù ñaõ
ñeán vôùi nhaïc só Phaïm Tuyeân khi trong ñeâm 28
thaùng 4 naêm 1975, qua baûn tin toái cuûa Ñaøi Tieáng
noùi Vieät Nam, oâng ñöôïc bieát moät "phi coâng nguïy"
neùm bom saân bay Taân Sôn Nhaát (sau naøy ta bieát
ñoù laø Anh huøng Quaân ñoäi Nguyeãn Thaønh Trung).
Ñeán Taân Sôn Nhaát töùc laø seõ ñeán Saøi Goøn, ngaøy
45

giaûi phoùng vaø thoáng nhaát ñaát nöôùc seõ chæ ñeán
trong nay mai. Lôøi tieân ñoaùn cuûa Baùc Hoà nhaát
ñònh seõ thaønh hieän thöïc. Trong ngaøy Ñaïi thaéng
aáy nhaø nhaø, ngöôøi ngöôøi seõ ñoå ra ñöôøng ñeå caát
tieáng reo vui. Trong tieáng haùt ca ngôïi chieán thaéng
aáy teân ñaát nöôùc Vieät Nam seõ gaén lieàn vôùi teân laõnh
tuï Hoà Chí Minh. Vaø theá laø ñieäp khuùc Vieät Nam Hoà Chí Minh ngaân vang leân trong ñaàu taùc giaû nhö
moät neùt nhaïc chuû ñaïo cho moät ca khuùc coäng ñoàng
ngaén goïn. Sau ñieäp khuùc ngaén goïn nhö tieáng reo
vui aáy taùc giaû môùi vieát ñeán ngaøy ghi daáu chieán
thaéng ñoù:
"Ba möôi naê m ñaá u tranh giaø n h toaø n veï n
non soâng
Ba möôi naêm Daân chuû Coäng hoøa: khaùng chieán
ñaõ thaønh coâng!".
Söùc lan toûa cuûa baøi haùt ñaõ vöôït ngoaøi öôùc voïng
cuûa taùc giaû. Tình caûm cuûa taùc giaû ñaõ ñöôïc söï coäng
höôûng cuûa haøng chuïc trieäu traùi tim ngöôøi daân
trong caû nöôùc töø em beù ñeán ngöôøi giaø, töø ñoàng
baèng ñeán mieàn nuùi. Baøi haùt ñaõ vöôït khoûi ranh
giôùi cuûa ñaát nöôùc ñeå ñeán vôùi baïn beø khaép nôi, nhö
laø moät lôøi ca ngôïi veà moät chieán thaéng cuûa nöôùc
Vieät Nam döôùi thôøi ñaïi Hoà Chí Minh.
Ca khuùc ñaõ trôû thaønh caâu haùt thaân quen cuûa
nhieàu ngöôøi Vieät Nam vaø baïn beø quoác teá trong
nhöõng laàn lieân hoan gaëp maët suoát maáy chuïc
naêm qua.
46

47

Baøi haùt naøy ñöôïc vieát vaøo cuoái naêm 1959 ñeå
phoå bieán cho caùc em thieáu nieân nhi ñoàng haùt vaøo
dòp kyû nieäm laàn thöù 70 Ngaøy sinh cuûa Chuû tòch
Hoà Chí Minh (19-5-1960).
Mieàn Baéc luùc ñoù môùi giaûi phoùng ñöôïc 5 naêm.
Nhöõng baøi haùt veà Baùc chöa coù nhieàu maø yeâu caàu veà
ca haùt cuûa tuoåi nhoû trong hoøa bình laïi raát caàn theâm
nhöõng baøi haùt veà Baùc Hoà. Nhaïc só Phaïm Tuyeân luùc
ñoù môùi veà coâng taùc taïi Ñaøi Tieáng noùi Vieät Nam muoán
daønh moät moùn quaø cho caùc em nhoû nhaân ngaøy sinh
saép tôùi cuûa Baùc. Baøi Em ñöôïc nghe chuyeän Baùc Hoà
ñöôïc vieát nhö moät daïng keå chuyeän nheï nhaøng veà vò
laõnh tuï maø caùc em yeâu kính. Trong raát nhieàu ñieàu
caàn noùi cho caùc em nhoû veà Baùc, taùc giaû chæ nhaán moät
vaøi neùt maø caùc em thaáy caàn bieát vaø yeâu thích. Nhöõng
chuyeän nhoû naøy ñöôïc theå hieän trong ñoaïn ñaàu cuûa
baøi haùt keå töø luùc Baùc ra ñi tìm ñöôøng cöùu nöôùc ñeán
nhöõng naêm khaùng chieán choáng Phaùp gian khoå. Ñaëc
bieät trong ñoaïn 3 lôøi ca nhaéc tôùi tình caûm cuûa Baùc
ñoái vôùi mieàn Nam vaø cuoäc soáng giaûn dò cuûa Baùc trong
nhöõng ngaøy ñaàu hoøa bình môùi laäp laïi:
"Duø baän vieäc nöôùc sôùm toái ngaøy ñeâm
Baùc vaãn lo vieäc boùn caây chaêm vöôøn
vaø haèng hoûi thaêm caùc chaùu thaân yeâu".
Baøi haùt ñaõ nhanh choùng ñöôïc thieáu nhi mieàn
Baéc luùc ñoù phoå bieán roäng raõi trong ngaøy sinh nhaät
laàn thöù 70 cuûa Ngöôøi vaø sau naøy ñaõ ñöôïc phoå bieán
trong caùc em thieáu nhi treân toaøn quoác khi ñaát
nöôùc thoáng nhaát.
48