Biện pháp giáo dục lớp 1..............................................................................................................

PHẦN I: MỞ ĐẦU
Phát âm đúng là một trong những yêu cầu quan trọng nhất đối với mỗi
học sinh khi học môn Tiếng Việt. Bởi phát âm đúng thì người nghe mới hiểu
được ý nghĩa của câu mình nói. Nếu phát âm sai thì dẫn đến người nghe hiểu sai
và hậu quả là sẽ bị thất bại trong quá trình giao tiếp. Điều này đã được khẳng
định trong chương trình giáo dục tổng thể 2018 với số tiết 420 môn Tiếng Việt,
nhiều nhất trong tất cả các môn học ở lớp 1. Ở bộ sách Cánh diều, mỗi tiết học
có 5 nội dung, ngoài nội dung cuối cùng là tập viết thì cả 4 nội dung đầu đề có
phát âm. Mộ lần nữa cho thấy vai trò của phát âm đúng trong môn Tiếng Việt
hết sức quan trọng và được chú trọng đúng mức.
Một thực tế hiện nay đối với các em học sinh lớp Một việc dạy các em
phát âm hết sức vất vả và khó khăn đối với giáo viên. Bởi do ảnh hưởng của
nhiều yếu tố làm cho các em thường gặp khó khăn trong việc phát âm từ ngữ khi
học môn này. ở trường tiểu học…..là một đơn vị ….ngay khi tiếp cận với
chương trình giáo dục tổng thể 2018 nhà trường đã hết sức quan tâm về chương
trình, lựa chọn giáo viên, cử giáo viên tham gia tập huấn, trang bị nhiều cơ sở
vật chất, trang thiết bị để phục vụ công tác giảng dạy lớp 1 một cách tốt nhất.
Trong đó việc chú trọng dạy học chất lượng luôn được Ban giám hiệu nhà
trường nhắc nhở thường xuyên với giáo viên trong các buổi sinh hoạt chuyên
môn nhằm giúp giáo viên chủ động, sáng tạo trong dạy học để đáp ứng yêu cầu
của chương trình sách giáo khoa mới.
Là một giáo viên được phân công dạy lớp 1, tôi luôn suy nghĩ, tìm tòi để
xây dựng một kế hoạch dạy học phù hợp với từng đối tượng học sinh, nâng cao
hiệu quả tiết dạy, từng bước giúp các em nắm vững kiến thức bài học. trong đó
phần phát âm đúng luôn được tôi chủ động tìm phương pháp dạy học tối ưu
nhất. Bởi việc phát âm của những học sinh lớp 1 chưa đúng xuất phát từ nhiều
nguyên nhân: Ảnh hưởng của tiếng mẹ đẻ (phương ngữ), Do cách đọc ở nhà
chưa chuẩn và do cá nhân học sinh chưa chú trọng mà chỉ đọc hoặc phát âm teo
cảm tính.
Xuất phát từ những vấn đê trên, để tìm cách giúp các em phát âm chuẩn
các âm, từ, câu tiến tới đọc thông viết thạo trong môn Tiếng Việt lớp 1 thì tôi
chọn đề tài: "Một số biện pháp giúp học sinh lớp 1 phát âm đúng cho học
sinh lớp 1 trong phân môn Tiếng Việt, bộ sách Cánh diều".
Người thực hiện: ............................................................................................................Trang 1

Biện pháp giáo dục lớp 1..............................................................................................................

II. PHẦN NỘI DUNG
1. Nội dung và cách thức thực hiện:
Biện pháp 1: Phát âm đúng qua tập nghe mẫu
Tập nghe mẫu là một thao thác hết sức quan trọng, bởi ngay từ những âm
đầu tiên nêu học sinh không nghe hoặc nghe một cách hời hợt thì khi phát âm sẽ
thường nhầm lẫn nên tôi đã tập trung phát âm mẫu chuẩn cho các em, đồng thời
cho các em lắng nghe thêm một số phát âm có trên sách điện tử (cloudbook.vn/)
để có cơ sở khi phát âm những âm, tiếng đó.
Ví dụ: Khi học bài đầu tiên a c, sau khi hoàn thành phần nhận diện âm và
đánh vần tiếng mẫu, học sinh được học từ mới qua các hình ảnh con vật, đồ vật
có chứ âm a,c lúc này sẽ có nhiều từ học sinh phát âm không được hoặc chưa
chính xác. Tôi cho học sinh nghe đánh vần tiếng mẫu bằng phát âm mẫu ghi âm
sau đó mời học sinh phát âm theo. Nếu sai tôi sẽ trực tiếp đánh vần lại để các em
lắng nghe và làm lại lần hai, ba,…
Cứ như thế, việc giúp các em phát âm đúng phải giúp các em biết lắng
nghe đúng thì quá trình đánh vần và phát âm sẽ đạt chuẩn hơn so với mức độ
hướng dẫn thông thường.
Biện pháp 2: Sửa lỗi phát âm do phương ngữ theo tình huống ngược
Việc các em phát âm sai do phương ngữ hoặc tiếng mẹ đẻ thì rất khó sửa
chữa bởi nếu ở trường giáo viên rèn được thì về nhà các em nghe bố, mẹ và
những người thân nói thì các em lại nói theo, thế là mọi việc lại trở về vạch xuất
phát. Điểm sáng ở đây là tuổi lớp 1 các em bắt chước rất nhanh và rất thích bắt
chước, nắm được đặc điểm tâm sinh lí lứa tuổi các em, trong mỗi bài học tôi
luôn chủ động tạo ra các tình huống ngược để các em tự điều chỉnh cách phát âm
tốt. làm như thế các em sẽ vui hơn, học nhanh nhớ và phát huy được phẩm chất
tự giác, sáng tạo trong học tập.
VD: Khi học tới các âm, vần mà ở địa phương các em thường nhầm lẫn
như l – n; ch-tr,…, ở phần tập đọc tôi thường lồng ghép các hoạt động vui nhộn
pha lẫn hài hước là tình huống ngược để giảm bớt căng thẳng cho các em tự phát
âm đúng các từ như: la, lá, lồ ô, le le… Khi đưa hình ảnh con la để các em nhận
diện âm đang học thì sau khi hỏi, nếu học sinh trả lời sai thì tôi pha trò là con bò
và phát âm b – o – bo huyền bò để học sinh nhận ra cái sau vì không có âm mới
học là âm l, vậy các em phải tìm và sửa lại rồi đánh vần sao cho đúng. Thông
thường khi sử dụng phương pháp ngược này phải pha thêm hyếu tố hài hước để
Người thực hiện: ............................................................................................................Trang 2

Biện pháp giáo dục lớp 1..............................................................................................................

các em không suy nghĩ lệch đó cũng xuất phát từ những tình huống sư phạm mà
tôi đã học trong trường sư phạm.
Biện pháp 3: Sửa lỗi phát âm do cá nhân.
Việc các em phát âm sai do lỗi cá nhân (không chú tâm đến phát âm, do
thói quen ẩu hoặc một lí do nào khác tì việc hướng dẫn và rèn luyện cho các em
không thể làm viẹc theo dạng nhóm hay thi đua mà tôi phân loại học sinh để
hướng dẫn từng em.
VD: Khi dạy bài b bễ, thì thường những em đọc ẩu sẽ phát ân tiếng bễ
thàn bể. Do đó khi nghe các em phát âm xong tôi đến gần và yêu cầu các em
phát âm lại, tôi chỉnh sửa cách phát âm tiếng bễ để các em hoc theo và phát âm
lại.
Đối với trường hợp này ngoài việc giúp đỡ trực tiếp các em phát âm trong
bài học thì tôi sắp xếp em đó ngồi cạnh một em khác có cách phát âm chuẩn để
em học tập bạn, tôi thường mời em phát âm chuẩn đó đọc những từ dễ phát âm
sai và tuyên dương trước lớp để học sinh ngồi cạnh nói theo.
Biện pháp 4: Lồng ghép trò chơi vào giữa bài học để tăng luyện tập
phát âm.
Trò chơi luôn là chủ đề hấp dẫn đối với các em học sinh nhất là các em
lớp 1. Vì thế tôi thường tổ chức lồng ghép một số trò chơi nhỏ nhằm khích lệ các
em học tập vui vẻ hơn và thoải mái hơn. Những trò chơi tôi lồng ghép vào trong
bài học thường là những trò chơi nhỏ, nhanh, không cần luật chơi. Với mục đích
là khích lệ tinh thần học tập của các em, xây dựng tình đoàn kết, phát huy tính
sáng tạo của các em trong học tập. Trò chơi được tổ chức xen kẽ trong bài học,
thường là phần 2. Tìm tiếng chứa âm đang học hoặc dấu thanh đang học.
Ví dụ: Khi dạy bài i ia, đến phần tìm tiếng chứa âm i, ia tôi thường tổ
chức trò chôi để các xác minh tiếng đúng và đánh vần đúng từ vừa tìm được.
Cách chơi như sau:
* Cách 1: Ai nhanh, ai đúng: Tôi in các bức tranh trong sách giáo khoa và
một số tranh ngoài sách như viên bi (vật các em thường xuyên chơi) khổ giấy
A5, sau đó bỏ vào thành hai giỏ để hai bên bảng. Chọn hai đội chơi lên tìm
những bức tranh có âm i, ia rồi gắn lên phần bảng của mình. Sau đó cử đại diện
đánh vần, đọc trơn các tiếng tìm được. đội nào xong trước, đọc đúng sẽ được lớp
tặng thưởng trang pháo tay,…
* Cách 2: Ghép từ với tranh: Tôi in các bức tranh trong sách giáo khoa (có
thể thêm một số tranh có chưa âm đang học mà hình ảnh gần gũi với các em)
Người thực hiện: ............................................................................................................Trang 3

Biện pháp giáo dục lớp 1..............................................................................................................

nhưng tách các từ ngữ ra một nơi khác. Cho học sinh chia thành hai đội chơi.
Tôi gắn các bức tranh trên bảng thành hai bên số lượng tranh như nhau nhưng bị
đảo vị trí. Các đội chơi cùng tham gia một lúc, các thành viên trong đội tìm, thảo
luận các từ ngữ phù hợp với ganh để gắn cho đúng. Gắn xong thì đọc cho cả lớp
nghe. Đội nào xong trước và đúng thì đội đó thắng. Chẳng hạn khi dạy bài kh
m, tôi dán hình mẹ, mỏ chim, khe đá, cá kho, cá mè, con khỉ lên bảng thành hai
bên (tức là mỗi hình in hai tấm). các từ mẹ, mỏ chim, …tôi cũng in thành từng
từ ngữ bỏ vào trong rổ nhỏ. Các đội chơi phải tìm ra từ ngữ phù hợp với bức
tranh và gắn vào đó rồi đọc từ ngữ đó. Chẳng hạn học sinh tìm được từ mỏ chim
thì các em phải dán vào hình mỏ chim và chỉ ra được trong từ mỏ chim có âm m
đang học rồi đọc được từ mỏ chim.
Các trò chơi trên tôi áp dụng mỗi tuần 1 – 2 lần để khuyến khich tinh thần
học tập của các em. Với phương châm dạy học tương tác phát triển phẩm chất
năng lực học sinh.
Biện pháp 5: Luyện tập phát âm qua các môn học khác.
Ngoài việc tổ chức dạy và rèn luyện cho các em trong môn Tiếng Việt, tôi
còn thực hiện rèn kĩ năng phát âm cho các ở các môn học khác. Tôi luôn động
viên nhắc nhở các em phải luôn mạnh dạn rèn phát âm chuẩn trong tất cả các
môn học, chú ý, quan sát, lắng nghe cô giáo hướng dẫn, tự tin, chăm chỉ trong
học tập, biết phối hợp cùng bạn bè, mạnh dạn hỏi thầy, cô giáo và bạn bè khi
mình chưa hiểu, luôn có ý thức luyện phát âm đúng. Không những trong phân
môn tập đọc mà các em cần phải phát âm chuẩn trong các môn học khác như:
Toán khi đọc số, đọc yêu cầu bài tập, bài toán có lời văn. Nếu đọc không đúng
người nghe sẽ không hiểu được bài toán. Hằng ngày dành thời gian hợp lí để đọc
báo măng non, đọc truyện trong sáng lành mạnh. Khi giáo viên nắm chắc các
biện pháp chữa lỗi phát âm và đã phát âm đúng, chuẩn, rõ ràng, diễn cảm rồi thì
người đọc dễ dàng phát âm chuẩn.
Biện pháp 6: Giáo viên kết hợp với phụ huynh rèn phát âm cho học
sinh:
Biết được đặc điểm phát âm sai do phương ngữ của gia đình ngay cuộc
họp phụ huynh đầu năm tôi đã mạnh dạn nêu ra những lỗi phát âm của học sinh
thường mắc phải. Những lỗi đó đa số do ảnh hưởng của phương ngữ nếu sửa lỗi
một mình trên lớp học chưa đủ. Tôi đã nhờ các bậc phụ huynh kết hợp với cô
giáo sửa lỗi phát âm ngay cả khi giao tiếp ở nhà bằng nhiều hình thức như: nói
chuyện, đọc truyện cho bố mẹ nghe...Vì bố mẹ là chìa khóa mở ra cánh cửa trí
Người thực hiện: ............................................................................................................Trang 4

Biện pháp giáo dục lớp 1..............................................................................................................

tuệ và tài năng cho trẻ đặc biệt là nuôi dưỡng tâm hồn lẫn trí tuệ phát triển ngôn
ngữ và sáng tạo. Muốn làm được điều đó phụ huynh cần trang bị đầy đủ đồ
dùng, sách học ở nhà, nói chuyện giao tiếp bằng tiếng phổ thông, hạn chế sử
dụng tiếng địa phương khi nói chuyện với trẻ. Định hướng cách học cho các em
đưa lại kết quả tốt nhất.
2. Kết quả đạt được:
Ngày từ những ngày đầu đến lớp, có nhiều em chưa qua lớp mẫu giáo nên vi ệc ph ất âm
các từ ngữ mới là rất khó khăn, số lượng em phát âm sai còn nhi ều. Đi ều đó đã làm tôi lo l ắng và
nghiên cứu tìm tòi phương pháp dạy học phù hợp. Tôi đa ti ến hành d ạy và ki ểm tra m ức đ ộ phát
âm của từng em và cho kết quả như sau:

TSHS

Số HS phát âm
đúng

Số HS phát âm sai
do phương ngữ

Số HS phát âm sai
do thói quen

12

6

4

2

Sau một thời gian từ đầu năm đến nay tôi đã dạy và áp d ụng nh ững bi ện phát nêu trên
trong mỗi tiết dạy Tiếng Việt, tôi đa thấy các em phát âm chu ẩn ti ếng vi ệt có nhi ều ti ến b ộ rõ
rệt. Ban đầu có tới 10 em phát âm sai, 12 em đ ọc sai dấu thanh. Nh ưng đ ến nay còn 6 em sai
phát âm và 7 em sai về dấu câu. Như vậy là một tín hi ệu m ừng, ch ứng tr ỏ nh ững bi ện pháp tôi
áp dụng là có hiệu quả cao.

TSHS

Số HS phát âm
đúng

Số HS phát âm sai
do phương ngữ

Số HS phát âm sai
do thói quen

12

9

3

0

Dựa vào kết quả thống kê sau 4 tuần học, tôi thấy vui hơn khi đã làm được
những việc vừa trình bày. Tôi sẽ tiếp tục áp dụng các biện pháp đó về sau và
thêm vào các tiết ôn tập và kể chuyện, luyện tập buổi chiều,... mong sao cuối
năm học sẽ có 100% học sinh đọc tốt, viết đẹp.

Người thực hiện: ............................................................................................................Trang 5

Biện pháp giáo dục lớp 1..............................................................................................................

III. PHẦN KẾT LUẬN
Đề tài: " Một số biện pháp giúp học sinh lớp 1 phát âm đúng cho học
sinh lớp 1 trong phân môn Tiếng Việt, bộ sách Cánh diều" là một đề tài vừa
được nghiên cứu hoàn toàn mới dựa trên sơ sở bộ sác giáo khoa Cánh diều của
nhà xuất bản giáo dục. nội dung nghiên cứu trong một phạm vi hẹp đó là tìm
phương hướng dạy các em pát âm đúng để học tập các môn học khác cũng như
làm ngôn ngữ giao tiếp.
Tôi nghĩ những giải pháp nêu trên có thể áp dụng rộng rãi ở các lớp đó là
những yếu tố không thể thiếu được để nâng cao chất lượng dạy học. Tôi mong
rằng kinh nghiệm này sẽ được nhân rộng ra ở các lớp ở bậc tiểu học nói chung
và đặc biệt là ở lớp 1 nói riêng để tạo cho các em có một hành trang đầy tự tin
khi học phân môn này. Là giáo viên ở bậc Tiểu học tôi nghĩ rằng, người giáo
viên cần phải tăng cường sử dụng các phương tiện, đồ dùng dạy học, đổi mới
cách đánh giá, kiểm tra. Bên cạnh đó người giáo viên phải có lòng nhiệt tình,
tâm huyết trong việc giảng dạy. Thường xuyên theo dõi, quan tâm, giúp đỡ đến
mọi đối tượng học sinh. Tạo điều kiện để tất cả các em đều được hoạt động. Tổ
chức cho các em tự phát hiện, tìm tòi ra kiến thức mới từ đó sẽ phát huy được
óc tư duy sáng tạo, tính độc lập, tự giác cho các em. Bên cạnh đó cần thường
xuyên trao đổi, liên lạc với phụ huynh học sinh để phối kết hợp với phụ huynh
nhằm giúp đỡ các em một cách kịp thời trong quá trình học tập.
- Trong quá trình dạy học, nếu giáo viên phát hiện được những sai sót của
học sinh, tìm hiểu nguyên nhân của những lỗi sai đó và tìm ra những biện pháp
khắc phục kịp thời thì hiệu quả các tiết học chắc chắn sẽ được nâng cao.
- Trong thời gian tìm tòi và nghiên cứu, khi áp dụng những giải thực
nghiệm đã đạt những kết quả đáng khích lệ. Tuy nhiên do thời gian và trình độ
còn hạn chế, vì vậy không tránh khỏi những thiếu sót nhất định. Tôi rất mong
được sự đóng góp ý kiến của Hội đồng khoa học quý cấp để sáng kiến kinh
nghiệm áp dụng rộng rãi hơn trong quá trình giảng dạy nói riêng và giáo dục hóa
nói chung.
Người viết

Đỗ Văn Hiếu
Liên hệ Zalo: 0985598499

Người thực hiện: ............................................................................................................Trang 6

Biện pháp giáo dục lớp 1..............................................................................................................

Người thực hiện: ............................................................................................................Trang 7