KHBD KHTN 9 - Lí

Tuần 32 – tiết 49, 50
BÀI 14. KHAI THÁC ĐÁ VÔI. CÔNG NGHIỆP SILICATE
Tiết 1. 1. Khai thác đá vôi
Tiết 2. 2. Ứng dụng của silicon và hợp chất của silicon
I. MỤC TIÊU
1. Về kiến thức
- Trình bày được nguồn đá vôi, thành phần chính của đá vôi trong tự nhiên; các
ứng dụng từ đá vôi: sản phẩm đá vôi nghiền, calcium oxide, calcium hydroxide,
nguyên liệu sản xuất xi măng.
- Nêu được một số ứng dụng quan trọng của silicon và hợp chất silicon.
- Trình bày được sơ lược ngành công nghiệp silicste
- Mô tả được các công đoạn chính sản xuất đồ gốm, thủy tinh, xi măng.
2. Về năng lực
a) Năng lực chung
‒ Tự chủ và tự học: Chủ động, tích cực tìm hiểu nguồn đá vôi, thành phần chính
của đá vôi trong tự nhiên và các ứng dụng từ đá vôi.
‒ Giao tiếp và hợp tác: Sử dụng ngôn ngữ khoa học để mô tả các công đoạn chính
sản xuất đồ gốm, thuỷ tinh, xi măng; Hoạt động nhóm một cách hiệu quả theo
đúng yêu cầu của GV, đảm bảo các thành viên trong nhóm đều được tham gia và
trình bày ý kiến.
‒ Giải quyết vấn đề và sáng tạo: Thảo luận với các thành viên trong nhóm nhằm
trình bày được sơ lược ngành công nghiệp silicate để hoàn thành nhiệm vụ học tập.
b) Năng lực khoa học tự nhiên
‒ Nhận thức khoa học tự nhiên: Trình bày được nguồn đá vôi, thành phần chính
của đá vôi trong tự nhiên và các ứng dụng từ đá vôi; Nêu được một số ứng dụng
quan trọng của silicon và hợp chất của silicon.
‒ Tìm hiểu tự nhiên: Trình bày được sơ lược ngành công nghiệp silicate và mô tả
các công đoạn chính sản xuất đồ gốm, thuỷ tinh, xi măng.
‒ Vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học: Sưu tầm và giới thiệu được một số ứng
dụng quan trọng của silicon và hợp chất của silicon được gia đình em sử dụng.
3. Về phẩm chất
‒ Chăm chỉ, chịu khó tìm tòi tài liệu và thực hiện các nhiệm vụ cá nhân để tìm
hiểu về protein.
‒ Có trách nhiệm trong hoạt động nhóm, chủ động nhận và thực hiện nhiệm vụ
khi được GV và bạn cùng nhóm phân công.
‒ Trung thực, cẩn thận trong trình bày kết quả học tập của cá nhân và của nhóm..
II. THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU
– Thí nghiệm trong hoạt động Mở đầu:
+ Các mẫu rắn gồm: Đá vôi, cát (nên đặt trên đĩa thuỷ tinh).
+ Dung dịch HCl (khoảng 1 M) và pipet nhỏ giọt.
– Tranh ảnh: khu khai thác đá vôi, bãi cát, mỏ đất sét,...
– Video hoặc các hình ảnh mô tả quy trình sản xuất gốm, thuỷ tinh, xi măng.
GV có thể tìm video trên youtube:
+ Ví dụ một quy trình sản xuất đồ gốm (làng gốm Bát Tràng):
https://www.youtube.com/watch?v=ttxoMD7sBps&t=146s
+ Ví dụ một quy trình sản xuất thuỷ tinh: https://www.youtube.com/watch?
v=ASJQN_7lo4Q

KHBD KHTN 9 - Lí

+ Ví dụ một quy trình sản xuất xi măng: https://www.youtube.com/watch?
v=O_qlY_LhHRE
Phiếu học tập
Phiếu học tập số 1
Câu 1. a) Ở Việt Nam, đá vôi được khai thác chủ yếu từ nguồn tự nhiên nào?
b) Viết phương trình hoá học của phản ứng nhiệt phân đá vôi và phản ứng vôi
sống.
CaCO3

nung

CaO
Vôi sống

+ H2O

Ca(OH)2

Vôi tôi
Đá vôi
 
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
Câu 2. a) Vì sao đá vôi, vôi sống và vôi tôi đều có thể làm giảm acid trong đất?
b) Vì sao vôi tôi được dùng để xử lí SO2 trong khí thải? Viết phương trình hoá
học của phản ứng xảy ra.
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
Câu 3. Calcium carbonate được sử dụng làm thuốc. Hãy tìm hiểu và cho biết tác
dụng của loại thuốc này.

..................................................................................................................................
Phiếu học tập số 2

Câu 1. 
a) Liệt kê các ứng dụng của cát, đất sét trong đời sống và trong sản xuất.
b) Đất sét thường có màu xám. Tìm hiểu để giải thích vì sao gạch và ngói thường
có màu “đỏ gạch”.
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
Câu 2. Quá trình sản xuất thuỷ tinh, đồ gốm và xi măng có chung các công đoạn
nào? Giải thích.
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
III. TIẾN TRÌNH DẠY HỌC
A. PHƯƠNG PHÁP VÀ KĨ THUẬT DẠY HỌC
- Dạy học theo nhóm, nhóm cặp đôi.
- Kĩ thuật công não, động não, mảnh ghép, trực quan thông qua thí nghiệm.
- Dạy học nêu và giải quyết vấn đề thông qua câu hỏi trong SGK.

KHBD KHTN 9 - Lí

B. CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC
1. Hoạt động 1: Khởi động
a) Mục tiêu: HS sự tò mò, ham thích khám phá các vấn đề liên quan đến thành
phần của các chất nguyên liệu trong sản xuất gốm, thuỷ tinh, xi măng như đá vôi,
cát,..., từ đó xác định được vấn đề của bài học
b) Nội dung:
- GV hướng dẫn học sinh quan sát hình 31.1 đến 31.3 SGK, trả lời câu hỏi
? Đá vôi, cát, đất sét thường được sử dụng để tạo các sản phẩm nào sau đây?

Xi măng
Chai thủy tinh
Cối và chày trong PTN
- Rút ra nhận xét
- Giáo viên chốt giới thiệu nội dung bài học
c) Sản phẩm:
– Đá vôi thường được dùng để sản xuất xi măng.
– Cát thường được dùng để sản xuất chai thủy tinh.
– Đất sét thường được dùng để sản xuất cối và chày trong phòng thí nghiệm.d) Tổ
chức thực hiện:
Hoạt động của GV
Hoạt động của HS
Giao nhiệm vụ:
- GV hướng dẫn học sinh quan sát hình 31.1 đến 31.3 SGK,
trả lời câu hỏi trong SGK: Đá vôi, cát, đất sét thường được
sử dụng để tạo các sản phẩm nào sau đây?
Giáo viên chốt giới thiệu nội dung bài học
Hướng dẫn HS thực hiện nhiệm vụ
‒ HS suy nghĩ độc lập và trả lời theo ý kiến cá nhân.
Báo cáo kết quả:
- GV gọi một vài HS trả lời. Sau đó giáo viên giới thiệu bài

Học sinh quan sát
vật mẫu và trả lời
các câu hỏi của
giáo viên đưa ra.
Nhận nhiệm vụ
Thực hiện nhiệm
vụ

Chốt lại và đặt vấn đề vào bài
2 HÌNH THÀNH KIẾN THỨC MỚI
Hoạt động 2.1: Khai thác đá vôi
a) Mục tiêu:
- Trình bày được nguồn đá vôi, thành phần chính của đá vôi trong tự nhiên; các
ứng dụng từ đá vôi: sản phẩm đá vôi nghiền, calcium oxide, calcium hydroxide,
nguyên liệu sản xuất xi măng.
b) Nội dung:
- GV chia lớp thành 3 nhóm chuyên gia, sử dụng kĩ thuật mảnh ghép và yêu cầu
công việc:
- Nhóm 1: Tìm hiểu về nguồn đá vôi: trên Trái Đất được tìm thấy ở đâu; ở nước ta
đá vôi có nhiều ở đâu?

KHBD KHTN 9 - Lí

- Nhóm 2: Tìm hiểu về thành phần chính của đá vôi là gì; quy trình sản xuất vôi
tôi
- Nhóm 3:
+ Trình bày các ứng dụng từ đá vôi.
+ Việc khai thác đá vôi có ảnh hưởng gì đến môi trường? Hãy đề xuất một số
biện pháp để giảm thiểu những tác động xấu đến môi trường do việc khai thác đá
vôi.
- Yêu cầu HS đọc mục I trong SGK trang 149, 150 và trả lời các câu hỏi dtrong
phiếu học tập số 1
c) Sản phẩm:
Phiếu học tập số 1
Câu 1. a) Ở Việt Nam, đá vôi được khai thác chủ yếu từ nguồn tự nhiên nào?
b) Viết phương trình hoá học của phản ứng nhiệt phân đá vôi và phản ứng vôi
sống.
CaCO3

nung

CaO
Vôi sống

+ H2O

Ca(OH)2

Vôi tôi
Đá vôi
 
a) Ở Việt Nam, đá vôi được khai thác chủ yếu từ các dãy núi đá vôi tập trung ở
các tỉnh thuộc Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ.
b)

– Nhiệt phân đá vôi: CaCO3 

CaO + CO2

– Phản ứng vôi sống tác dụng với nước: CaO + H2O
Ca(OH)2
Câu 2. a) Vì sao đá vôi, vôi sống và vôi tôi đều có thể làm giảm acid trong đất?
b) Vì sao vôi tôi được dùng để xử lí SO2 trong khí thải? Viết phương trình hoá
học của phản ứng xảy ra.
a) Đá vôi (CaCO3), vôi sống (CaO) và vôi tôi (Ca(OH)2) đều tác dụng được với
acid trong đất nên có thể làm giảm acid trong đất.
b) Vôi tôi được dùng để xử lí SO 2 trong khí thải vì nó có khả năng hấp thụ
SO2 tạo thành chất kết tủa.
Phương trình hóa học: Ca(OH)2 + SO2 → CaSO3↓ + H2O
Câu 3. Calcium carbonate được sử dụng làm thuốc. Hãy tìm hiểu và cho biết tác
dụng của loại thuốc này.

Tác dụng: Bổ sung calcium và vitamin D3.
d) Tổ chức thực hiện

KHBD KHTN 9 - Lí

Hoạt động của GV

Giao nhiệm vụ:
– GV sử dụng kĩ thuật mảnh ghép, thực hiện:
Vòng 1: Nhóm chuyên gia
- Chia lớp thành 3 nhóm chuyên gia.
- Yêu cầu HS đọc mục I trong SGK trang 149, 150 và
thực hiện:
- Nhóm 1: Tìm hiểu về nguồn đá vôi: trên Trái Đất được
tìm thấy ở đâu; ở nước ta đá vôi có nhiều ở đâu?
- Nhóm 2: Tìm hiểu về thành phần chính của đá vôi là
gì; quy trình sản xuất vôi tôi
- Nhóm 3:
+ Trình bày các ứng dụng từ đá vôi.
+ Việc khai thác đá vôi có ảnh hưởng gì đến môi
trường? Hãy đề xuất một số biện pháp để giảm thiểu
những tác động xấu đến môi trường do việc khai thác đá
vôi.
Vòng 2: Nhóm các mảnh ghép:
+ Hướng dẫn HS hình thành nhóm mới: mỗi nhóm mới
gồm 6 thành viên, hai thành viên đến từ 1 nhóm chuyên
gia.
+ Yêu cầu các thành viên trong nhóm chia sẻ đầy đủ các
thông tin tìm hiểu được từ vòng chuyên gia cho các
thành viên còn lại của nhóm.
+ Yêu cầu HS các nhóm thảo luận và thực hiện các
nhiệm vụ trả lời phiếu học tập số 1
Hướng dẫn HS thực hiện nhiệm vụ
- Thảo luận với các thành viên trong nhóm để thực hiện
các nhiệm vụ
- GV quan sát HS thực hiện nhiệm vụ, hướng dẫn và hỗ
trợ (nếu cần).
Báo cáo kết quả:
- Các nhóm báo cáo kết quả thảo luận
- Các nhóm khác theo dõi, nhận xét, bổ sung.
- GV kết luận về nội dung kiến thức mà các nhóm đã
đưa ra.
Tổng kết
– GV chốt kiến thức:
I. KHAI THÁC ĐÁ VÔI
1. Nguồn gốc đá vôi
Đá vôi là loại đá trầm tích được tìm thấy và khai thác
ở các vùng mỏ hoặc núi đá vôi
2. Thành phần chính của đá vôi
Thành phần chính là hợp chất calcium carbonate
(CaCO3). Calcium carbonate là chất rắn màu trắng,
không tan trong nước.

Hoạt động của HS
HS nhận nhiệm vụ.

Thảo luận nhóm.

- HS khác nhận xét

Ghi nhớ kiến thức và
ghi nội dung vào vở

KHBD KHTN 9 - Lí

3. Các ứng dụng từ đá vôi
a) Đá vôi nghiền
Đá vôi được nghiền thành hạt nhỏ mịn, dùng làm chất
độn cao su trong sản xuất săm lốp xe, chất độn trong sản
xuất chất dẻo,...; được sử dụng nhiều trong công nghiệp
thuỷ tinh, xi măng,...
b) Sản xuất Calcium oxide
- Nung nóng đá vôi ở nhiệt độ cao xảy ra phản ứng phân
huỷ tạo thành vôi sống (thành phần chính là calcium
oxide) và khí carbon dioxide.
– Calcium oxide (CaO)
+ Là chất rắn, màu trắng, hút ẩm mạnh, phản ứng với
nước tạo calcium hydroxide.
+ Sử dụng làm nguyên liệu trong sản xuất thuỷ tinh,
làm chất tạo xỉ trong luyện kim và còn được sử dụng
trong xử lí nước thải, khử chua cho đất, khử trùng.
c) Sản xuất calcium hydroxide (Ca(OH)2)
+ Là chất rắn, màu trắng, ít tan trong nước, tạo dung
dịch base mạnh (gọi là nước vôi trong).
+ Ứng dụng như khử chua đất trồng, sản xuất clorua
vôi dùng để tẩy trắng và khử trùng,...
Hoạt động 2.2: Ứng dụng của silicon và hợp chất của silicon
a) Mục tiêu:
- Nêu được một số ứng dụng quan trọng của silicon và hợp chất silicon.
- Trình bày được sơ lược ngành công nghiệp silicste
- Mô tả được các công đoạn chính sản xuất đồ gốm, thủy tinh, xi măng.
b) Nội dung:
- Giáo viên lần lượt chiếu các video: quy trình sản xuất đồ gốm (làng gốm Bát
Tràng), sản xuất thủy tinh, sản xuất xi măng, kết hợp cho học sinh đọc thông tin
trong mục II SGK trang 151, 152 trả lời các câu hỏi trong phiếu học tập
- Giáo viên chia lớp thành 4 nhóm, nhóm thuyết trình các nội dung sau:
+Tìm hiểu nguyên liệu và các công đoạn chính sản xuất thủy tính
+ Tìm hiểu nguyên liệu và các công đoạn chính sản xuất đồ gốm: Gạch ngói
+ Tìm hiểu nguyên liệu và các công đoạn chính sản xuất đồ gốm: Sứ
+ Tìm hiểu nguyên liệu và các công đoạn chính sản xuất Xi măng
c) Sản phẩm:
Phiếu học tập số 2
Câu 1. 
a) Ứng dụng của cát, đất sét trong đời sống và trong sản xuất là nguyên liệu
chính của ngành công nghiệp silicate để sản xuất thủy tinh, đồ gốm, xi măng.
b) Đất sét thường có màu xám nhưng gạch và ngói được sản xuất từ đất sét
thường có màu “đỏ gạch” là do sắt oxide có ở trong đất sét gây ra.
Câu 2. 
– Quá trình sản xuất thuỷ tinh, đồ gốm và xi măng có chung các công đoạn ban
đầu là cần nghiền, phối trộn hỗn hợp nguyên liệu rồi đem nung.
– Giải thích: Việc nghiền, phối trộn hỗn hợp nguyên liệu sẽ giúp các nguyên liệu

KHBD KHTN 9 - Lí

được trộn đều. Việc đem nung sẽ giúp loại bỏ các thành phần không mong muốn.
Sản phẩm

Nguyên liệu
chính

Công đoạn chính

– Nghiền, phối trộn hỗn hợp nguyên liệu rồi
nung chảy.
Thủy tinh
– Kết hợp quá trình làm nguội thuỷ tinh lỏng
với quá trình tạo hình cho sản phẩm.
– Nghiền, phối trộn hỗn hợp nguyên liệu thành
Đất sét, nước,
Gạch
khối dẻo, tạo hình cho sản phẩm thô, sấy khô.
có hoặc không
ngói
– Nung sản phẩm thô đã sấy khô ở nhiệt độ
có cát
cao.
– Nghiền, phối trộn hỗn hợp nguyên liệu thành
Đồ
Đất sét trắng, khối dẻo, tạo hình cho sản phẩm thô, sấy khô.
gốm
cát trắng, nước, – Nung sản phẩm thô:
Sứ
một số hợp
+ Nung lần thứ nhất ở nhiệt độ cao.
chất của kim
+ Trang trí, tầm một số hợp chất của kim loại
loại
(tráng men) lên sản phẩm thô rồi nung lần thứ
hai ở nhiệt độ cao.
– Nghiền, phối trộn hỗn hợp đất sét, đá vôi,...
Đất sét có hàm
rồi nung ở nhiệt độ cao, để nguội thu được hỗn
lượng silicon
Xi măng
hợp rắn gọi là clinker.
cao, đá vôi,
– Thêm chất phụ gia vào clinker trộn, nghiền
chất phụ gia
thu được xi măng.
d) Tổ chức thực hiện:
Hoạt động của GV
Hoạt động của
HS
Giao nhiệm vụ:
HS nhận nhiệm
- Giáo viên lần lượt chiếu các video.
vụ.
+ Ví dụ một quy trình sản xuất đồ gốm (làng gốm Bát
Chia nhóm
Tràng): https://www.youtube.com/watch?
v=ttxoMD7sBps&t=146s
+ Ví dụ một quy trình sản xuất thuỷ tinh:
https://www.youtube.com/watch?v=ASJQN_7lo4Q
+ Ví dụ một quy trình sản xuất xi măng:
https://www.youtube.com/watch?v=O_qlY_LhHRE
- Giáo viên cho học sinh đọc thông tin trong mục II SGK
trang 151, 152 trả lời các câu hỏi trong phiếu học tập
Câu 1. 
a) Liệt kê các ứng dụng của cát, đất sét trong đời sống và
trong sản xuất.
b) Đất sét thường có màu xám. Tìm hiểu để giải thích vì sao
gạch và ngói thường có màu “đỏ gạch”.
Câu 2. Quá trình sản xuất thuỷ tinh, đồ gốm và xi măng có
chung các công đoạn nào? Giải thích.
- Sau đó giáo viên chia lớp thành 4 nhóm, nhóm thuyết trình
Cát thạch anh
(cát trắng), đá
vôi, soda

KHBD KHTN 9 - Lí

các nội dung phân côngcsau:
+ Nhóm 1 tìm hiểu nguyên liệu và các công đoạn chính sản
xuất thủy tính
+ Nhóm 2 tìm hiểu nguyên liệu và các công đoạn chính sản
xuất đồ gốm: Gạch ngói
+ Nhóm 3 tìm hiểu nguyên liệu và các công đoạn chính sản
xuất đồ gốm: Sứ
+ Nhóm 4 tìm hiểu nguyên liệu và các công đoạn chính sản
xuất Xi măng
Hướng dẫn HS thực hiện nhiệm vụ:
- HS xem từng video và đọc từng phần trong SGK, sau đó làm
thảo luận nhóm để tóm tắt về mỗi quy trình sản xuất.
- GV quan sát, hỗ trợ các nhóm khi cần thiết.
Báo cáo kết quả:
- Đại diện các nhóm lần lượt trình bày kết quả
- HS các nhóm khác lắng nghe, nêu ý kiến (nếu có).
- GV thực hiện:
+ Nhận xét chung về kết quả làm việc của các nhóm.
+ Nêu kết luận chung:
Tổng kết:
II. CÔNG NGIỆP SILICATE
1. Ứng dụng của silicon
- Silicon tinh khiết là vật liệu bán dẫn, được sử dụng rộng
rãi để chế tạo các vi mạch điện tử, thiết bị quang điện, cảm
biến, pin Mặt Trời,...

a) Sản xuất các tấm
c) Sản xuất
b) Chế tạo hợp kim
pin Mặt trời
chất bán dẫn
Hình. Một số ứng dụng quan trọng của silicon
2. Ứng dụng của các hợp chất chứa nguyên tố silicon
Ngành công nghiệp silicate là ngành công nghiệp sản xuất
các sản phẩm như: đồ gốm, thuỷ tinh, xi măng từ những hợp
chất của silicon và các hoá chất khác.
Bảng. Nguyên liệu và các công đoạn chính sản xuất thuỷ tinh,
đồ gốm, xi măng
Nguyên liệu
Sản phẩm
Công đoạn chính
chính
– Nghiền, phối trộn hỗn hợp
Cát thạch
nguyên liệu rồi nung chảy.
anh (cát
Thủy tinh
– Kết hợp quá trình làm nguội
trắng), đá
thuỷ tinh lỏng với quá trình tạo
vôi, soda
hình cho sản phẩm.

- Giải quyết vấn
đề GV đưa ra.
- Đại diện trả lời
câu hỏi

HS tìm hiểu sau
khi học xong bài
học, ghi chếp
nội dụng với vở

KHBD KHTN 9 - Lí

Gạch
ngói

Đồ
gốm
Sứ

Xi măng

– Nghiền, phối trộn hỗn hợp
nguyên liệu thành khối dẻo, tạo
hình cho sản phẩm thô, sấy khô.
– Nung sản phẩm thô đã sấy khô
ở nhiệt độ cao.
– Nghiền, phối trộn hỗn hợp
nguyên liệu thành khối dẻo, tạo
Đất sét
hình cho sản phẩm thô, sấy khô.
trắng, cát
– Nung sản phẩm thô:
trắng, nước,
+ Nung lần thứ nhất ở nhiệt độ
một số hợp cao.
chất của kim + Trang trí, tầm một số hợp chất
loại
của kim loại (tráng men) lên sản
phẩm thô rồi nung lần thứ hai ở
nhiệt độ cao.
– Nghiền, phối trộn hỗn hợp đất
Đất sét có
sét, đá vôi,... rồi nung ở nhiệt độ
hàm lượng
cao, để nguội thu được hỗn hợp
silicon cao,
rắn gọi là clinker.
đá vôi, chất
– Thêm chất phụ gia vào clinker
phụ gia
trộn, nghiền thu được xi măng.
Đất sét,
nước, có
hoặc không
có cát