CÁC NƯỚC VÀ MỘT SỐ LÃNH THỔ TRÊN THẾ GIỚI CHÂU ÂU,CHÂU Á

- 0 / 0
(Tài liệu chưa được thẩm định)
Nguồn: thuvienpdf.com
Người gửi: Nguyễn Thị Minh Châu
Ngày gửi: 14h:10' 18-03-2024
Dung lượng: 853.4 KB
Số lượt tải: 1
Nguồn: thuvienpdf.com
Người gửi: Nguyễn Thị Minh Châu
Ngày gửi: 14h:10' 18-03-2024
Dung lượng: 853.4 KB
Số lượt tải: 1
Số lượt thích:
0 người
CÁC NƯỚC
VÀ MỘT SỐ LÃNH THỔ
TRÊN THẾ GIỚI
CHÂU ÂU, CHÂU Á
HỘI ĐỒNG CHỈ ĐẠO XUẤT BẢN
Chủ tịch Hội đồng
PGS.TS. PHẠM VĂN LINH
Phó Chủ tịch Hội đồng
PHẠM CHÍ THÀNH
Thành viên
TRẦN QUỐC DÂN
TS. NGUYỄN ĐỨC TÀI
TS. NGUYỄN AN TIÊM
NGUYỄN VŨ THANH HẢO
TS. Hoàng Phong Hà
(Chủ biên)
CÁC NƯỚC
VÀ MỘT SỐ LÃNH THỔ
TRÊN THẾ GIỚI
CHÂU ÂU, CHÂU Á
NHÀ XUẤT BẢN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA SỰ THẬT
HÀ NỘI - 2016
V
LÔØI NHAØ XUAÁT BAÛN
Thöïc hieän Ñeà aùn trang bò saùch cho cô sôû xaõ, phöôøng,
thò traán cuûa Ban Tuyeân giaùo Trung öông vaø goùp phaàn
cung caáp theâm thoâng tin phuïc vuï vieäc nghieân cöùu vaø
theo doõi tình hình theá giôùi vaø quaù trình hoäi nhaäp quoác teá
cuûa nöôùc ta hieän nay, Nhaø xuaát baûn Chính trò quoác gia
Söï thaät xuaát baûn cuoán saùch Caùc nöôùc vaø moät soá laõnh
thoå treân theá giôùi - chaâu AÂu, chaâu AÙ.
Cuoán saùch giôùi thieäu khaùi quaùt nhöõng thoâng tin cô
baûn veà caùc nöôùc vaø moät soá laõnh thoå thuoäc khu vöïc
chaâu AÂu, chaâu AÙ: ñieàu kieän ñòa lyù, töï nhieân, lòch söû, toå
chöùc nhaø nöôùc, kinh teá, vaên hoùa - xaõ hoäi,...
Ñeå baïn ñoïc thuaän tieän theo doõi vaø tra cöùu, chuùng toâi
xin löu yù moät soá ñieåm:
- Danh saùch caùc nöôùc vaø laõnh thoå ñöôïc saép xeáp
theo vaàn chöõ caùi tieáng Vieät trong töøng chaâu luïc.
- Teân goïi cuûa caùc quoác gia vaø laõnh thoå ñöôïc trình
baøy döôùi daïng ngaén goïn, ñaày ñuû baèng tieáng Vieät vaø
tieáng Anh.
- Dieän tích caùc nöôùc ñöôïc laáy troøn soá.
- Trong töøng nöôùc, chuùng toâi chæ phieân aâm teân nöôùc,
teân thuû ñoâ, bieån vaø ñaïi döông.
- Trong moät soá nöôùc vaãn coøn thieáu soá lieäu caäp nhaät,
do ñoù chuùng toâi phaûi söû duïng soá lieäu cuûa caùc naêm tröôùc
ñeå baïn ñoïc tham khaûo, nghieân cöùu.
VI
CÁC NƯỚC VÀ MỘT SỐ LÃNH THỔ TRÊN THẾ GIỚI...
Do noäi dung saùch bao quaùt vaán ñeà khaù roäng, neân ñeå
bieân soaïn cuoán saùch naøy, chuùng toâi ñaõ söû duïng nhieàu
taøi lieäu tham khaûo töø nhieàu nguoàn khaùc nhau. Vì vaäy,
khoù traùnh khoûi moät soá tö lieäu, söï kieän khoâng khôùp nhau
giöõa caùc nguoàn daãn, nhaát laø veà teân goïi caùc toân giaùo,
daân toäc, ngoân ngöõ,... Ngoaøi ra, trong saùch coøn coù moät
soá danh töø, teân goïi, thuaät ngöõ rieâng chuùng toâi chöa coù
ñieàu kieän thaåm ñònh. Maëc duø ñaõ heát söùc coá gaéng trong
quaù trình bieân soaïn vaø bieân taäp, nhöng chaéc raèng cuoán
saùch khoù traùnh khoûi thieáu soùt vaø khieám khuyeát. Chuùng
toâi mong nhaän ñöôïc yù kieán ñoùng goùp cuûa baïn ñoïc ñeå
hoaøn thieän cuoán saùch trong laàn xuaát baûn sau.
Xin giôùi thieäu cuoán saùch cuøng baïn ñoïc.
Thaùng 5 naêm 2016
NHAØ XUAÁT BAÛN CHÍNH TRÒ QUOÁC GIA SÖÏ THAÄT
VII
MUÏC LUÏC
Trang
Lôøi Nhaø xuaát baûn. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . V
CHAÂU AÂU
1 Ailen . . . . . . . . . . . . . .
2 Aixôlen . . . . . . . . . . . .
3 Anbani . . . . . . . . . . . . .
4 Anñoâra . . . . . . . . . . . . .
5 Anh . . . . . . . . . . . . . . .
6 AÙo . . . . . . . . . . . . . . . .
7 Ba Lan . . . . . . . . . . . . .
8 Beâlaruùt . . . . . . . . . . . . .
9 Bæ . . . . . . . . . . . . . . . . .
10 Boà Ñaøo Nha . . . . . . . . .
11 Boâxnia vaø Heùcdegoâvina
12 Bungari . . . . . . . . . . . .
13 Croâatia . . . . . . . . . . . . .
14 Ñan Maïch . . . . . . . . . .
15 Ñöùc . . . . . . . . . . . . . . .
16 Extoânia . . . . . . . . . . . .
17 Gibranta . . . . . . . . . . . .
18 Haø Lan . . . . . . . . . . . . .
19 Hunggari . . . . . . . . . . .
20 Hy Laïp . . . . . . . . . . . .
21 Italia . . . . . . . . . . . . . .
22 Laùtvia . . . . . . . . . . . . . .
23 Líchtenxteân . . . . . . . . .
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
. 1
. 3
. 5
. 7
. 9
12
14
17
19
21
23
26
28
31
33
36
38
39
41
44
46
48
50
VIII
CÁC NƯỚC VÀ MỘT SỐ LÃNH THỔ TRÊN THẾ GIỚI...
24 Lítva . . . . . . . . . . .
25 Luùcxaêmbua . . . . . .
26 Manta . . . . . . . . . . .
27 Maxeâñoânia . . . . . . .
28 Moânacoâ . . . . . . . . .
29 Moânñoâva . . . . . . . .
30 Moânteâneâgroâ . . . . . .
31 Na Uy . . . . . . . . . .
32 Nga . . . . . . . . . . . .
33 Phaùp . . . . . . . . . . .
34 Phaàn Lan . . . . . . . .
35 Rumani . . . . . . . . .
36 Seùc . . . . . . . . . . . . .
37 Síp . . . . . . . . . . . . .
38 Taây Ban Nha . . . . .
39 Thoå Nhó Kyø . . . . . .
40 Thuïy Ñieån . . . . . . .
41 Thuïy Só . . . . . . . . .
42 Ucraina . . . . . . . . .
43 Toøa thaùnh Vaticaêng
44 Xan Marinoâ . . . . . . .
45 Xeùcbia . . . . . . . . . .
46 Xloâvakia . . . . . . . . .
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
52
54
56
58
60
62
64
66
68
71
74
76
79
81
83
86
88
90
93
95
96
98
100
47 Xloâvenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 102
CHAÂU AÙ
1 AÙcmeânia . . . .
2 Adeùcbaigian .
3 AÙpganixtan .
4 Araäp Xeâuùt . .
5 AÁn Ñoä . . . . .
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
105
107
109
111
113
MỤC LỤC
6 Baren . . . . . . . . . . . . . . . . .
7 Baênglañeùt . . . . . . . . . . . . . .
8 Brunaây . . . . . . . . . . . . . . . .
9 Butan . . . . . . . . . . . . . . . . .
10 Caùc tieåu vöông quoác Araäp
thoáng nhaát . . . . . . . . . . . . .
11 Cadaécxtan . . . . . . . . . . . . .
12 Campuchia . . . . . . . . . . . . .
13 Cata . . . . . . . . . . . . . . . . . .
14 Coâoeùt . . . . . . . . . . . . . . . . .
15 Cörôgöxtan . . . . . . . . . . . .
16 Ñaøi Loan . . . . . . . . . . . . . .
17 Giooùcñani . . . . . . . . . . . . . .
18 Grudia . . . . . . . . . . . . . . . .
19 Haøn Quoác . . . . . . . . . . . . .
20 Inñoâneâxia . . . . . . . . . . . . . .
21 Iran . . . . . . . . . . . . . . . . . .
22 Iraéc . . . . . . . . . . . . . . . . . .
23 Ixraen . . . . . . . . . . . . . . . . .
24 Laøo . . . . . . . . . . . . . . . . . .
25 Libaêng . . . . . . . . . . . . . . . .
26 Malaixia . . . . . . . . . . . . . . .
27 Manñivô . . . . . . . . . . . . . . .
28 Mianma . . . . . . . . . . . . . . .
29 Moâng Coå . . . . . . . . . . . . . .
30 Neâpan . . . . . . . . . . . . . . . .
31 Nhaät Baûn . . . . . . . . . . . . . .
32 OÂman . . . . . . . . . . . . . . . . .
33 Pakixtan . . . . . . . . . . . . . . .
34 Palextin . . . . . . . . . . . . . . .
35 Philíppin . . . . . . . . . . . . . .
IX
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
115
117
119
121
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
123
126
128
130
132
134
136
138
140
142
145
147
150
152
154
156
159
161
163
165
167
169
172
174
176
179
X
CÁC NƯỚC VÀ MỘT SỐ LÃNH THỔ TRÊN THẾ GIỚI...
36 Taùtgikixtan . . . . . . . . . . . . . .
37 Thaùi Lan . . . . . . . . . . . . . . .
38 Timo Lexte . . . . . . . . . . . . . .
39 Coäng hoøa daân chuû nhaân daân
Trieàu Tieân . . . . . . . . . . . . . .
40 Trung Quoác . . . . . . . . . . . . .
41 Tuoácmeânixtan . . . . . . . . . . .
42 Udôbeâkixtan . . . . . . . . . . . . .
43 Vieät Nam . . . . . . . . . . . . . . .
44 Xingapo . . . . . . . . . . . . . . . .
45 Xri Lanca . . . . . . . . . . . . . . .
46 Xyri . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
47 Yeâmen . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . 181
. . . . . . . .183
. . . . . . . 185
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
188
190
194
196
198
201
204
206
208
Taøi lieäu tham khaûo chính . . . . . . . . . . . . . . . . 211
1
CHAÂU AÂU
AILEN
Ireland
Vò trí Thuoäc Taây AÂu, chieám 5/6 hoøn ñaûo Ailen ôû Baéc
Ñaïi Taây Döông, giaùp Baéc Ailen thuoäc Anh vaø eo Xanh
Giooùc. Coù vò trí chieán löôïc aùn ngöõ caùc ñöôøng bieån vaø
ñöôøng haøng khoâng chuû yeáu giöõa Baéc Myõ vaø Baéc AÂu.
Ñòa hình Haàu heát ñoàng baèng töông ñoái baèng phaúng,
bao quanh laø ñoài vaø caùc daõy nuùi thaáp. Caùc vaùch ñaù nhoâ
ra bieån ôû bôø bieån phía taây.
Khí haäu Ñaïi döông, oân hoøa. Muøa ñoâng aám aùp, muøa heø
maùt; ñoä aåm khoâng ñoåi; baàu trôøi bò maây che phuû khoaûng
moät nöûa thôøi gian trong naêm. Nhieät ñoä trung bình thaùng
1: 5-8oC, thaùng 7: 14-16oC. Löôïng möa trung bình haèng
naêm: 700-1.500 mm, ôû vuøng nuùi: hôn 2.000 mm.
Dieän tích: 70.273 km2
Soá daân (öôùc tính thaùng 7-2015): 4.892.305 ngöôøi
Thuû ñoâ Ñublin (Dublin), soá daân 1.154.900 ngöôøi
Caùc thaønh phoá lôùn Cork, Limerick, Galway, Waterford,...
Caùc daân toäc ngöôøi Ailen (84,5%), ngöôøi da traéng
khaùc (9,8%), ngöôøi goác chaâu AÙ (1,9%), khoâng xaùc ñònh
(1,6%), ngöôøi da ñen (1,4%), ngöôøi lai (0,9%). Ngoân
ngöõ chính tieáng Anh, tieáng Ailen. Toân giaùo ñaïo Thieân
chuùa (84,7%), khoâng toân giaùo (5,7%), coøn laïi laø caùc toân
giaùo khaùc vaø khoaûng 1,5% laø chöa xaùc ñònh ñöôïc.
Ñôn vò tieàn teä euro (EUR)
HDI (2011): 0,908, xeáp thöù 7
Maõ ñieän thoaïi 353. Teân mieàn internet .ie
Quoác khaùnh 17-3 (ngaøy Thaùnh Patrick)
Laäp quan heä ngoaïi giao vôùi Vieät Nam 5-4-1996
Lòch söû Ngöôøi Anh baét ñaàu xaâm chieám Ailen töø theá
kyû XII vaø chieán tranh giöõa Anh - Ailen keùo daøi hôn baûy
2
CÁC NƯỚC VÀ MỘT SỐ LÃNH THỔ TRÊN THẾ GIỚI...
theá kyû vôùi caùc cuoäc xung ñoät ñaãm maùu. Cuoäc noåi daäy
ngaøy thöù hai Leã Phuïc sinh naêm 1916 thaát baïi, sau ñoù
chieán tranh giaûi phoùng daân toäc ñaõ dieãn ra trong nhieàu
naêm. Hieäp ñònh Anh - Ailen naêm 1921 ñaõ thoûa thuaän
taùch 26 tænh mieàn Nam khoûi nöôùc Anh, thaønh laäp nöôùc
Ailen töï do. Coøn saùu tænh mieàn Baéc (Ulster) coù theå töï
löïa choïn gia nhaäp quoác gia môùi hoaëc vaãn laø moät boä
phaän cuûa Anh; cuoái cuøng, saùu tænh mieàn Baéc ñaõ löïa
choïn vaãn laø moät boä phaän cuûa Vöông quoác Anh. Ngaøy
29-12-1937, Hieán phaùp môùi cuûa Ailen ra ñôøi, ñoåi teân
nöôùc Ailen töï do thaønh Ailen. Naêm 1973, Ailen gia nhaäp
Coäng ñoàng chaâu AÂu.
Chính theå Coäng hoøa
Cô quan haønh phaùp Ñöùng ñaàu nhaø nöôùc Toång thoáng.
Ñöùng ñaàu chính phuû Thuû töôùng. Baàu cöû Toång thoáng ñöôïc
baàu theo hình thöùc phoå thoâng ñaàu phieáu vôùi nhieäm kyø 7
naêm, coù theå ñöôïc baàu nhieäm kyø thöù hai; Thuû töôùng do
Haï vieän ñeà cöû vaø ñöôïc Toång thoáng boå nhieäm.
Cô quan laäp phaùp Quoác hoäi hai vieän coù nhieäm kyø 5
naêm, goàm Thöôïng vieän vaø Haï vieän, ñöôïc baàu theo hình
thöùc phoå thoâng ñaàu phieáu döïa vaøo ñaïi dieän tyû leä.
Cô quan tö phaùp Toøa aùn toái cao.
Cheá ñoä baàu cöû Töø 18 tuoåi trôû leân, phoå thoâng ñaàu phieáu.
GDP theo PPP (öôùc tính 2014): 236,4 tyû USD
Tyû leä taêng GDP thöïc teá (öôùc tính 2014): 5,2%
GDP bình quaân ñaàu ngöôøi theo PPP (öôùc tính
2014): 51.300 USD
Heä soá Gini (2010): 33,9, xeáp thöù 88
Ñöôøng saét (2014): 3.237 km. Ñöôøng boä (2014):
96.036 km. Ñöôøng thuûy (2010): 956 km. Caûng Cork,
Dublin, Shannon Foynes, Waterford.
Tham gia caùc toå chöùc quoác teá BIS, CD, CE, EAPC,
EBRD, ECB, EIB, EMU, ESA, EU, FAO, IAEA, IBRD,
ICAO, ICC, ICRM, IDA, IEA, IFAD, IFC, IFRCS, IHO,
ILO, IMF, IMO, Interpol, IOC, IOM, IPU, ISO, ITSO,
CHAÂU AÂU
3
ITU, ITUC, OECD, OPCW, OSCE, Paris Club, UN,
UNCTAD, UNESCO, UNHCR, UNIDO, UNTSO, UPU,
WHO, WIPO, WMO, WTO,...
Giaùo duïc Baét buoäc trong 9 naêm, töø 6 ñeán 15 tuoåi,
mieãn phí ôû baäc tieåu hoïc vaø trung hoïc.
Tuoåi thoï trung bình (öôùc tính 2015): 80,68 tuoåi, xeáp
thöù 31; nam 78,39 tuoåi, nöõ 83,11 tuoåi.
Danh lam thaéng caûnh Thuû ñoâ Ñublin, soâng Liffaây, Ñun
Laoghaire, laâu ñaøi Kikenny, caùc ñaûo Aran, Waterford,...
AIXÔLEN
Coäng hoøa Aixôlen
Republic of Iceland
Vò trí Laø hoøn ñaûo naèm ôû ñoâng baéc chaâu AÂu, giöõa
bieån Grinlen vaø Baéc Ñaïi Taây Döông, phía taây baéc cuûa
nöôùc Anh. Aixôlen coù vò trí chieán löôïc giöõa bieån Grinlen
vaø chaâu AÂu; ôû cöïc taây cuûa chaâu AÂu; nhieàu phaàn ñaát bò
phuû baêng hôn so vôùi toaøn boä caùc phaàn ñaát cuûa luïc ñòa
chaâu AÂu.
Ñòa hình Chuû yeáu laø cao nguyeân ñöôïc phaân boá raûi
raùc cuøng vôùi caùc daõy nuùi vaø ñoàng baèng; bôø bieån coù
nhieàu caùc vònh saâu.
Khí haäu OÂn ñôùi; ñöôïc ñieàu hoøa bôûi caùc luoàng khoâng
khí töø Baéc Ñaïi Taây Döông; muøa ñoâng coù gioù nheï; muøa
heø aåm öôùt, maùt meû. Nhieät ñoä trung bình thaùng 1: töø -1oC
ñeán -5oC vaø thaùng 7: 8-11oC. Hôn 1/10 laõnh thoå (baéc
ñaûo) bò baêng giaù phuû quanh naêm. Löôïng möa trung bình
haèng naêm: 400-4.000 mm.
Dieän tích 103.000 km2
Soá daân (öôùc tính 2015): 331.918 ngöôøi
Thuû ñoâ Raâykiavích (Reykjavik), soá daân 184.171 ngöôøi
Caùc thaønh phoá lôùn Kopavogur
Caùc daân toäc pha troän giöõa nhöõng ngöôøi coù nguoàn goác
Na Uy vaø ngöôøi Xentô (94%), ngöôøi goác ngoaïi quoác (6%).
4
CÁC NƯỚC VÀ MỘT SỐ LÃNH THỔ TRÊN THẾ GIỚI...
Ngoân ngöõ chính tieáng Aixôlen; tieáng Anh, tieáng Baéc
AÂu, tieáng Ñöùc ñöôïc duøng nhieàu. Toân giaùo ñaïo Tin
laønh doøng Luthô cuûa Aixôlen (73,8%), ñaïo Thieân chuùa
(3,6%),...
Ñôn vò tieàn teä cuaron Aixôlen (Kr)
HDI (2014): 0,899, xeáp thöù 16
Maõ ñieän thoaïi 354. Teân mieàn internet .is
Quoác khaùnh 17-6 (1944)
Laäp quan heä ngoaïi giao vôùi Vieät Nam 5-8-1973
Lòch söû Töø theá kyû IX, nhöõng boä toäc ngöôøi Na Uy
vaø ngöôøi Xentô (pha troän giöõa ngöôøi Xcoátlen vaø Ailen)
ñaõ di cö ñeán sinh soáng treân hoøn ñaûo naøy. Naêm 1397,
Aixôlen ñöôïc coi laø moät boä phaän vaø phuï thuoäc vaøo
caùc trieàu vua Ñan Maïch. Naêm 1918, Aixôlen tuyeân boá
ñoäc laäp nhöng vaãn naèm trong lieân minh vôùi Ñan Maïch.
Trong Chieán tranh theá giôùi thöù hai, quaân Anh, sau ñoù
laø quaân Myõ ñaõ ñoå boä leân Aixôlen. Naêm 1944, sau cuoäc
tröng caàu yù daân, lieân minh Aixôlen - Ñan Maïch giaûi theå.
Ngaøy 17-6-1944, Aixôlen chính thöùc tuyeân boá thaønh laäp
nöôùc Coäng hoøa Aixôlen.
Chính theå Coäng hoøa
Cô quan haønh phaùp Ñöùng ñaàu nhaø nöôùc Toång
thoáng; Ñöùng ñaàu chính phuû Thuû töôùng; Baàu cöû Toång
thoáng ñöôïc baàu thoâng qua phoå thoâng ñaàu phieáu, nhieäm
kyø 4 naêm. Thuû töôùng do Toång thoáng boå nhieäm. Thuû lónh
cuûa ñaûng hoaëc cuûa lieân minh caùc ñaûng chieám ña soá
trong Quoác hoäi thöôøng trôû thaønh Thuû töôùng.
Cô quan laäp phaùp Quoác hoäi (moät vieän), ñöôïc löïa
choïn thoâng qua phoå thoâng ñaàu phieáu, nhieäm kyø 4 naêm.
Cô quan tö phaùp Toøa aùn toái cao.
Cheá ñoä baàu cöû Töø 18 tuoåi trôû leân, phoå thoâng ñaàu phieáu.
GDP theo PPP (öôùc tính 2014): 14,34 tyû USD
Tyû leä taêng GDP thöïc teá (öôùc tính 2014): 1,8%
GDP bình quaân ñaàu ngöôøi theo PPP (öôùc tính
2014): 44.000 USD
CHAÂU AÂU
5
Heä soá Gini (2006): 28, xeáp thöù 127
Ñöôøng boä (2012): 12.890 km. Caûng Grundartangi,
Hafnarfjordur, Reykjavik.
Tham gia caùc toå chöùc quoác teá EAPC, EBRD, FAO,
FATF, IAEA, IBRD, ICAO, ICC, ICRM, IDA, IFAD, IFC,
IHO, ILO, IMF, IMO, IMSO, Interpol, IOC, IPU, ISO,
ITSO, ITU, ITUC, NATO, OECD, OSCE, UN, UNCTAD,
UNESCO, UPU, WCO, WHO, WIPO, WMO, WTO,...
Giaùo duïc Baét buoäc trong 10 naêm.
Tuoåi thoï trung bình (öôùc tính 2015): 82,97 tuoåi, xeáp
thöù 6; nam 80,81 tuoåi, nöõ 85,22 tuoåi
Danh lam thaéng caûnh Thuû ñoâ Raâykiavích, thaùc
Haâylamyvat, ñaûo Veùtman, caùc maïch nöôùc phun vaø caùc
suoái nöôùc noùng,...
ANBANI
Coäng hoøa Anbani
Republic of Albania
Vò trí Naèm ôû taây nam baùn ñaûo Bancaêng thuoäc ñoâng
nam chaâu AÂu, giaùp Moânteâneâgroâ, Xeùcbia, Maxeâñoânia,
Hy Laïp, bieån Ionian vaø bieån Añriatic. Coù vò trí chieán löôïc
doïc eo bieån Otranto (noái bieån Añriatic vôùi bieån Ionian vaø
Ñòa Trung Haûi).
Ñòa hình Phaàn lôùn laø ñoài nuùi; ñoàng baèng nhoû heïp
doïc theo bôø bieån.
Khí haäu OÂn hoøa; muøa ñoâng laïnh, trôøi nhieàu maây, aåm
öôùt; muøa heø noùng, trôøi quang maây, khoâ; vuøng trong noäi
ñòa maùt vaø aåm hôn. Nhieät ñoä trung bình thaùng 1: 8-9oC,
thaùng 7: 24-25oC. Löôïng möa trung bình haèng naêm:
800-2.000 mm.
Dieän tích 28.748 km2
Soá daân (öôùc tính thaùng 7-2015): 3.029.278 ngöôøi
Thuû ñoâ Tirana (Tirane), soá daân 444.580 ngöôøi
Caùc thaønh phoá lôùn Durreùs, Elbasan, Shkoder, Vlore,...
6
CÁC NƯỚC VÀ MỘT SỐ LÃNH THỔ TRÊN THẾ GIỚI...
Caùc daân toäc ngöôøi Anbani (82,6%), ngöôøi Hy
Laïp (0,9%), caùc daân toäc khaùc (1%), khoâng xaùc ñònh
(15,5%). Ngoân ngöõ chính tieáng Anbani (98,8%), tieáng
Hy Laïp (0,5%), caùc ngoân ngöõ khaùc (0,6%), khoâng xaùc
ñònh (0,1%). Toân giaùo ñaïo Hoài (56,7%), ñaïo Thieân
chuùa (10%), ñaïo Chính thoáng Anbani (6,8%),...
Ñôn vò tieàn teä leke (leách) - ALL
HDi (2011): 0,733, xeáp thöù 85
Maõ ñieän thoaïi 355. Teân mieàn internet .al
Quoác khaùnh 28-11 (1912)
Laäp quan heä ngoaïi giao vôùi Vieät Nam 11-2-1950
Lòch söû Anbani ñaõ töøng bò ñeá quoác La Maõ, sau ñoù
ñeá quoác Bydaêngtin roài ñeá quoác OÁttoâman (Thoå Nhó Kyø)
thoáng trò. Ngaøy 28-11-1912, Anbani giaønh ñöôïc ñoäc
laäp. Trong nhöõng naêm 1939-1943, Anbani bò phaùt xít
Italia vaø Ñöùc chieám ñoùng. Cuoái naêm 1944, Anbani ñöôïc
giaûi phoùng, chính quyeàn daân chuû nhaân daân ñöôïc thieát
laäp. Ngaøy 11-1-1946, Anbani tuyeân boá laø nöôùc coäng
hoøa nhaân daân vaø xaây döïng chuû nghóa xaõ hoäi. Vaøo cuoái
naêm 1991, tình hình chính trò ôû Anbani dieãn bieán phöùc
taïp. Töø thaùng 3-1992, Anbani coù söï thay ñoåi theå cheá
chính trò, ñaát nöôùc phaùt trieån theo con ñöôøng tö baûn chuû
nghóa. Ngaøy 4-4-2008, Anbani gia nhaäp NATO.
Chính theå Coäng hoøa
Cô quan haønh phaùp Ñöùng ñaàu nhaø nöôùc Toång
thoáng; Ñöùng ñaàu chính phuû Thuû töôùng; Baàu cöû Toång
thoáng do Quoác hoäi baàu, nhieäm kyø 5 naêm; Thuû töôùng do
Toång thoáng boå nhieäm; noäi caùc do Thuû töôùng ñeà xuaát,
Toång thoáng boå nhieäm, Quoác hoäi pheâ chuaån.
Cô quan laäp phaùp Quoác hoäi moät vieän, nhieäm kyø 4 naêm.
Cô quan tö phaùp Toøa aùn toái cao.
Cheá ñoä baàu cöû Töø 18 tuoåi trôû leân, phoå thoâng ñaàu
phieáu vaø baét buoäc.
GDP theo PPP (öôùc tính 2014): 31,59 tyû USD
Tyû leä taêng GDP thöïc teá (öôùc tính 2014): 1,9%
CHAÂU AÂU
7
GDP bình quaân ñaàu ngöôøi theo PPP (öôùc tính
2014): 11.400 USD
Heä soá Gini (öôùc tính 2012): 26,9, xeáp thöù 131
Ñöôøng saét (2014): 677 km; Ñöôøng boä (2002):
18.000 km; Ñöôøng thuûy (2011): 41 km; Caûng Durres,
Sarande, Shengjin, Vlore.
Tham gia caùc toå chöùc quoác teá EAPC, EBRD,
FAO, IAEA, IBRD, ICAO, ICRM, IDA, IDB, IFAD, IFC,
IFRCS, ILO, IMF, IMO, Interpol, IOC, IOM, IPU, ITU,
ITUC, MIGA, NATO, OAS (quan saùt vieân), OIC, OIF,
UN, UNCTAD, UNESCO, UNIDO, UNWTO, UPU,
WCO, WHO, WIPO, WMO, WTO,...
Giaùo duïc Mieãn phí vaø baét buoäc ñoái vôùi treû em töø 7
ñeán 15 tuoåi.
Tuoåi thoï trung bình (öôùc tính 2015): 78,13 tuoåi, xeáp
thöù 60; nam 75,49 tuoåi, nöõ 81,04 tuoåi
Danh lam thaéng caûnh Thuû ñoâ Tirana, caûng Durres,
baõi bieån Vlarô, Apôloânia,...
ANÑOÂRA
Coâng quoác Anñoâra
Principality of Andorra
Vò trí Naèm ôû taây nam chaâu AÂu, giöõa Phaùp vaø Taây
Ban Nha.
Ñòa hình Nuùi non nhaáp nhoâ, coù caùc thung luõng heïp.
Khí haäu OÂn ñôùi; muøa ñoâng laïnh, coù tuyeát; muøa heø
aám, khoâ.
Dieän tích 468 km2
Soá daân (öôùc tính thaùng 7-2015): 85.580 ngöôøi
Thuû ñoâ Anñoâra la Venla (Andorra la Vella), soá daân
23.449 ngöôøi
Caùc thaønh phoá lôùn Leo Escande, Canillo, Encamp,
La Massana,...
8
CÁC NƯỚC VÀ MỘT SỐ LÃNH THỔ TRÊN THẾ GIỚI...
Caùc daân toäc ngöôøi Anñoâra (49%), ngöôøi Taây Ban
Nha (24,6%), ngöôøi Boà Ñaøo Nha (14,3%), ngöôøi Phaùp
(3,9%), caùc daân toäc khaùc (8,2%). Ngoân ngöõ chính
tieáng Catalan; tieáng Phaùp, tieáng Castilia vaø tieáng Boà
Ñaøo Nha cuõng ñöôïc söû duïng roäng raõi. Toân giaùo ñaïo
Thieân chuùa.
Ñôn vò tieàn teä euro (EUR)
HDi (2014): 0,845, xeáp thöù 34
Maõ ñieän thoaïi 376. Teân mieàn internet .ad
Quoác khaùnh 25-10 (1955)
Laäp quan heä ngoaïi giao vôùi Vieät Nam 12-6-2007
Lòch söû Anñoâra thaønh laäp naêm 805. Töø naêm 1278,
Anñoâra ñaët döôùi quyeàn baûo hoä cuûa Toång thoáng Phaùp
vaø Toång giaùm muïc xöù Urôgen cuûa Taây Ban Nha. Naêm
1866, Anñoâra thoâng qua Hieán phaùp. Töø naêm 1933,
quyeàn baàu cöû chæ daønh cho nam giôùi. Töø naêm 1970 trôû ñi,
nöõ giôùi ñöôïc tham gia baàu cöû. Sau khi thoâng qua Hieán
phaùp môùi trong cuoäc tröng caàu yù daân ngaøy 14-3-1993,
Anñoâra trôû thaønh quoác gia coù chuû quyeàn.
Chính theå Daân chuû nghò vieän (keå töø thaùng 3-1993),
nhöng vaãn thöøa nhaän ñöùng ñaàu nhaø nöôùc laø Toång thoáng
Phaùp vaø Toång giaùm muïc xöù Catalan cuûa Taây Ban Nha;
ñaïi dieän cho hoï ôû ñòa phöông laø caùc vieân chöùc.
Cô quan haønh phaùp Ñöùng ñaàu nhaø nöôùc Toång
thoáng Phaùp vaø Toång giaùm muïc xöù Catalan cuûa Taây
Ban Nha; Ñöùng ñaàu chính phuû Chuû tòch Hoäi ñoàng haønh
phaùp; Baàu cöû Chuû tòch Hoäi ñoàng haønh phaùp do Hoäi
ñoàng toaøn daân baàu vaø do hai ngöôøi ñöùng ñaàu nhaø nöôùc
boå nhieäm chính thöùc, nhieäm kyø 4 naêm.
Cô quan laäp phaùp Hoäi ñoàng toaøn daân ñöôïc baàu tröïc
tieáp theo phoå thoâng ñaàu phieáu, nhieäm kyø 4 naêm.
Cô quan tö phaùp Toøa aùn toái cao Anñoâra taïi
Perpignan, Phaùp, Toøa aùn giaùo hoäi cuûa Toång giaùm muïc
Urôgen cuûa Taây Ban Nha.
Cheá ñoä baàu cöû Töø 18 tuoåi trôû leân, phoå thoâng ñaàu phieáu.
CHAÂU AÂU
9
GDP theo PPP (öôùc tính 2012): 3,163 tyû USD
Tyû leä taêng GDP thöïc teá (öôùc tính 2012): -1,6%
GDP bình quaân ñaàu ngöôøi theo PPP (öôùc tính
2011): 37.200 USD
Ñöôøng boä (2008): 320 km
Tham gia caùc toå chöùc quoác teá CE, FAO, ICAO,
ICRM, IFRCS, Interpol, IOC, IPU, ITU, OIF, OPCW,
OSCE, UN, UNCTAD, UNESCO, Union Latina,
UNWTO, WCO, WHO, WIPO,...
Tuoåi thoï trung bình (öôùc tính 2015): 82,72 tuoåi, xeáp
thöù 8; nam 80,56 tuoåi, nöõ 85,02 tuoåi
Danh lam thaéng caûnh Anñoâra la Venla, Leo
Escande En Tate, Pa de la Casa, caùc nhaø thôø Thieân
chuùa giaùo vaø caùc caây caàu.
ANH
Lieân hieäp Vöông quoác Anh vaø Baéc Ailen
United Kingdom of Great Britain
and Northern Ireland
Vò trí Naèm ôû taây baéc luïc ñòa chaâu AÂu, treân quaàn
ñaûo Great Britain vaø phaàn baéc ñaûo Ailen; giaùp Ailen,
bieån Baéc, eo bieån Maêngsô, eo Xanh Giooùc vaø Ñaïi Taây
Döông. Naèm treân con ñöôøng haøng haûi ôû Baéc Ñaïi Taây
Döông; caùch Phaùp 35 km, ñöôïc noái lieàn vôùi Phaùp baèng
ñöôøng haàm qua eo bieån Maêngsô.
Ñòa hình Phaàn lôùn laø ñoài goà gheà vaø caùc ngoïn nuùi
thaáp; ñoàng baèng ôû ñoâng vaø ñoâng nam.
Khí haäu OÂn ñôùi; oân hoøa bôûi gioù taây nam thònh haønh treân
Baéc Ñaïi Taây Döông; hôn moät nöûa soá ngaøy trong naêm baàu
trôøi ñaày maây. Nhieät ñoä trung bình thaùng 2: 3-7oC, thaùng 7:
16-17oC. Löôïng möa trung bình haèng naêm: 2.000 mm (ôû
phía taây), 600-700 mm (vuøng ñoâng nam).
Dieän tích 243.610 km2
Soá daân (öôùc tính thaùng 7-2015): 64.088.222 ngöôøi
10
CÁC NƯỚC VÀ MỘT SỐ LÃNH THỔ TRÊN THẾ GIỚI...
Thuû ñoâ Luaân Ñoân (London), soá daân 10.189.300 ngöôøi
Caùc thaønh phoá lôùn Birmingham, Manchester,
Glasgow, Liverpool, Bristol,...
Caùc daân toäc ngöôøi da traéng (87,2%), ngöôøi da ñen
(3%), ngöôøi AÁn Ñoä (2,3%), ngöôøi Pakixtan (1,9%), ngöôøi
lai (2%), caùc daân toäc khaùc (3,6%). Ngoân ngöõ chính tieáng
Anh, tieáng xöù Ueân (khoaûng 26% soá daân söû duïng), tieáng
Xcoátlen (khoaûng 60.000 ngöôøi söû duïng). Toân giaùo ñaïo
Thieân chuùa (59,5%), ñaïo Hoài (4,4%), ñaïo Hinñu (1,3%),
caùc toân giaùo khaùc (2%), khoâng xaùc ñònh vaø khoâng toân
giaùo (32,8%).
Ñôn vò tieàn teä baûng Anh (£)
HDI (2011): 0,863, xeáp thöù 28
Maõ ñieän thoaïi 44. Teân mieàn internet .uk
Quoác khaùnh 11-6 (ngaøy sinh cuûa Nöõ hoaøng Anh
EÂlidabet II)
Laäp quan heä ngoaïi giao vôùi Vieät Nam 11-9-1973
Lòch söû Chuû nghóa tö baûn ôû Anh phaùt trieån sôùm
(cuoái theá kyû XV). Trong nhöõng naêm 1760-1830 dieãn ra
cuoäc caùch maïng coâng nghieäp ôû Anh. Naêm 1801, ñaïo
luaät hôïp nhaát Anh vaø Baéc Ailen ñöôïc thoâng qua. Neàn
coâng nghieäp vaø haøng haûi cuûa Anh phaùt trieån maïnh töø
theá kyû XIX. Anh ñaõ ñoùng vai troø môû ñaàu trong vieäc phaùt
trieån neàn daân chuû nghò vieän; coù neàn vaên hoùa vaø khoa
hoïc tieân tieán nhaát trong soá caùc nöôùc tö baûn chuû nghóa
luùc ñoù. Tröôùc Chieán tranh theá giôùi thöù hai, laõnh thoå cuûa
ñeá quoác Anh goàm 34,6 trieäu km2 (trong ñoù caùc xöù töï trò
chieám 18,8 trieäu km2) vôùi soá daân hôn 700 trieäu ngöôøi.
Sau Chieán tranh theá giôùi thöù hai, ñeá quoác Anh tan raõ
vaø Anh ñaõ xaây döïng laïi thaønh moät quoác gia chaâu AÂu
hieän ñaïi. Anh laø thaønh vieân cuûa NATO naêm 1949; tham
gia Coäng ñoàng kinh teá chaâu AÂu (EEC, nay laø Lieân minh
chaâu AÂu - EU) töø naêm 1973.
Chính theå Quaân chuû laäp hieán
CHAÂU AÂU
11
Cô quan haønh phaùp Ñöùng ñaàu nhaø nöôùc Nöõ hoaøng
(treân thöïc teá quyeàn löïc cuûa Nöõ hoaøng chæ mang tính
töôïng tröng); Ñöùng ñaàu chính phuû Thuû töôùng. Anh theo
cheá ñoä quaân chuû cha truyeàn con noái. Thuû töôùng do
Nöõ hoaøng boå nhieäm vaø ñöôïc Haï vieän pheâ chuaån. Thuû
töôùng laø ngöôøi ñöùng ñaàu ñaûng hoaëc lieân minh chieám ña
soá trong Haï vieän.
Cô quan laäp phaùp Quoác hoäi goàm hai vieän: Thöôïng
vieän (Vieän Nguyeân laõo) goàm caùc thöôïng nghò só coù
doøng doõi quyù toäc cha truyeàn con noái, nhöõng chính
khaùch coù coâng vôùi ñaát nöôùc, caùc giaùm muïc caáp cao
cuûa giaùo hoäi Anh; Haï vieän (treân thöïc teá laø cô quan laäp
phaùp chuû yeáu), ñöôïc baàu theo phoå thoâng ñaàu phieáu,
nhieäm kyø 5 naêm, ngoaïi tröø tröôøng hôïp Haï vieän bò giaûi
taùn tröôùc thôøi haïn.
Cô quan tö phaùp Toøa toái cao cuûa Anh (ñöôïc thaønh
laäp thaùng 10-2009 thay theá Toøa khaùng aùn (Thöôïng vieän
Anh). Heä thoáng tö phaùp hoaït ñoäng döôùi söï laõnh ñaïo
cuûa Chuû tòch Thöôïng vieän (vöøa laø chaùnh aùn, vöøa laø
thaønh vieân chính phuû).
Cheá ñoä baàu cöû Töø 18 tuoåi trôû leân, phoå thoâng ñaàu phieáu.
GDP theo PPP (öôùc tính 2014): 2.569 tyû USD
Tyû leä taêng GDP thöïc teá (öôùc tính 2014): 3%
GDP bình quaân ñaàu ngöôøi theo PPP (öôùc tính
2014): 39.800 USD
Heä soá Gini (2012): 32,4, xeáp thöù 109
Ñöôøng saét (2014): 30.858,5 km. Ñöôøng boä (2009):
394.428 km. Ñöôøng thuûy (2009): 3.200 km. Caûng
Dover, Felixstowe, Immingham, Liverpool, London,
Southampton, Teesport (Anh); Forth Ports (Xcoátlen);
Milford Haven (Xöù Ueân)
Tham gia caùc toå chöùc quoác teá Australia Group,
BIS, EAPC, EBRD, EIB, ESA, EU, FAO, FATF, G-20,
G-5, G-7, G-8, G-10, IADB, IAEA, IBRD, ICAO, ICC,
ICRM, IDA, IEA, IFAD, IFC, IHO, ILO, IMF, IMO, IMSO,
12
CÁC NƯỚC VÀ MỘT SỐ LÃNH THỔ TRÊN THẾ GIỚI...
Interpol, IOC, IOM, IPU, ISO, ITSO, ITU, ITUC, NATO,
NSG, OECD, OPCW, OSCE, Paris Club, UN, UNCTAD,
UNESCO, UNHCR, UNIDO, UNISFA, UNMISS, UNSC,
UPU, WCO, WHO, WIPO, WMO, WTO,...
Giaùo duïc Baét buoäc vaø mieãn phí trong 11 naêm, töø 5
ñeán 16 tuoåi.
Tuoåi thoï trung bình (öôùc tính 2015): 80,54 tuoåi, xeáp
thöù 33; nam 78,37 tuoåi, nöõ 82,83 tuoåi.
Danh lam thaéng caûnh ÔÛ Luaân Ñoân: Vieän baûo
taøng Anh, Tu vieän Xanh Poân, Thaùp ñoàng hoà Big Ben,
Cung ñieän Baáckinhham, Nhaø khaùnh tieát, Quaûng tröôøng
Tôranxphagô; caùc thaønh phoá: Oxford, Cambridge,
Manchester, Glasgow,...
AÙO
Coäng hoøa AÙo
Republic of Austria
Vò trí Naèm ôû Trung AÂu, giaùp Seùc, Xloâvakia, Hunggari,
Xloâvenia, Italia, Thuïy Só, Líchtenxteân vaø Ñöùc. Coù vò trí
chieán löôïc treân con ñöôøng xuyeân chaâu AÂu, vôùi nhieàu
ñeøo vaø thung luõng, coù theå deã daøng ñi ngang qua daõy
nuùi Anpô.
Ñòa hình ÔÛ phía taây vaø phía nam phaàn lôùn laø nuùi
(daõy Anpô); doïc theo bieân giôùi phía ñoâng vaø phía baéc
chuû yeáu laø ñaát phaúng hoaëc doác thaáp.
Khí haäu OÂn ñôùi; luïc ñòa, nhieàu maây; muøa ñoâng laïnh
vôùi möa thöôøng xuyeân ôû caùc vuøng ñaát thaáp vaø tuyeát
treân nuùi; muøa heø maùt, ñoâi khi coù möa raøo. Nhieät ñoä
trung bình thaùng 1: töø -1oC ñeán -4oC, thaùng 7: 15-18oC.
Löôïng möa trung bình haèng naêm laø 500-900 mm, ôû
vuøng nuùi laø 2.000 mm.
Dieän tích 83.871 km2
Soá daân (öôùc tính thaùng 7-2015): 8.665.550 ngöôøi
Thuû ñoâ Vieân (Vienna), soá daân 1.743.280 ngöôøi
CHAÂU AÂU
13
Caùc thaønh phoá lôùn Graz, Linz, Salzburg,...
Caùc daân toäc ngöôøi AÙo (91,1%), ngöôøi Nam Tö cuõ
(4%), ngöôøi Thoå Nhó Kyø (1,6%), ngöôøi Ñöùc (0,9%), caùc
daân toäc khaùc hoaëc khoâng xaùc ñònh (2,4%). Ngoân ngöõ
chính tieáng Ñöùc (88,6%), tieáng Thoå Nhó Kyø (2,3%),
tieáng Xeùcbia (2,2%), tieáng Croâaùt (1,6%), ngoân ngöõ
khaùc (5,3%). Toân giaùo ñaïo Thieân chuùa (73,8%), ñaïo
Tin laønh (4,9%), ñaïo Hoài (4,2%), caùc toân giaùo khaùc
(3%), khoâng xaùc ñònh (2,1%), khoâng toân giaùo (12%).
Ñôn vò tieàn teä euro (EUR)
HDI (2014): 0,885, xeáp thöù 23
Maõ ñieän thoaïi 43. Teân mieàn internet .at
Quoác khaùnh 26-10 (1955)
Laäp quan heä ngoaïi giao vôùi Vieät Nam 1-12-1972
Lòch söû Coäng hoøa AÙo thaønh laäp thaùng 11-1918, sau
khi ñeá quoác AÙo - Hung bò suïp ñoå. Thaùng 3-1938, AÙo bò
phaùt xít Ñöùc chieám ñoùng. Töø naêm 1945 ñeán 1955, AÙo
do quaân Ñoàng minh cai quaûn. Thaùng 5-1955, ñaïi dieän
caùc Chính phuû Lieân Xoâ, Anh, Myõ vaø AÙo kyù hieäp öôùc taïi
Vieân veà vieäc khoâi phuïc neàn ñoäc laäp vaø daân chuû cuûa
AÙo. Ngaøy 26-10-1955, Quoác hoäi AÙo thoâng qua ñaïo luaät
khaúng ñònh neàn trung laäp vónh vieãn cuûa Coäng hoøa AÙo.
Chính theå Coäng hoøa lieân bang
Cô quan haønh phaùp: Ñöùng ñaàu nhaø nöôùc Toång
thoáng; Ñöùng ...
VÀ MỘT SỐ LÃNH THỔ
TRÊN THẾ GIỚI
CHÂU ÂU, CHÂU Á
HỘI ĐỒNG CHỈ ĐẠO XUẤT BẢN
Chủ tịch Hội đồng
PGS.TS. PHẠM VĂN LINH
Phó Chủ tịch Hội đồng
PHẠM CHÍ THÀNH
Thành viên
TRẦN QUỐC DÂN
TS. NGUYỄN ĐỨC TÀI
TS. NGUYỄN AN TIÊM
NGUYỄN VŨ THANH HẢO
TS. Hoàng Phong Hà
(Chủ biên)
CÁC NƯỚC
VÀ MỘT SỐ LÃNH THỔ
TRÊN THẾ GIỚI
CHÂU ÂU, CHÂU Á
NHÀ XUẤT BẢN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA SỰ THẬT
HÀ NỘI - 2016
V
LÔØI NHAØ XUAÁT BAÛN
Thöïc hieän Ñeà aùn trang bò saùch cho cô sôû xaõ, phöôøng,
thò traán cuûa Ban Tuyeân giaùo Trung öông vaø goùp phaàn
cung caáp theâm thoâng tin phuïc vuï vieäc nghieân cöùu vaø
theo doõi tình hình theá giôùi vaø quaù trình hoäi nhaäp quoác teá
cuûa nöôùc ta hieän nay, Nhaø xuaát baûn Chính trò quoác gia
Söï thaät xuaát baûn cuoán saùch Caùc nöôùc vaø moät soá laõnh
thoå treân theá giôùi - chaâu AÂu, chaâu AÙ.
Cuoán saùch giôùi thieäu khaùi quaùt nhöõng thoâng tin cô
baûn veà caùc nöôùc vaø moät soá laõnh thoå thuoäc khu vöïc
chaâu AÂu, chaâu AÙ: ñieàu kieän ñòa lyù, töï nhieân, lòch söû, toå
chöùc nhaø nöôùc, kinh teá, vaên hoùa - xaõ hoäi,...
Ñeå baïn ñoïc thuaän tieän theo doõi vaø tra cöùu, chuùng toâi
xin löu yù moät soá ñieåm:
- Danh saùch caùc nöôùc vaø laõnh thoå ñöôïc saép xeáp
theo vaàn chöõ caùi tieáng Vieät trong töøng chaâu luïc.
- Teân goïi cuûa caùc quoác gia vaø laõnh thoå ñöôïc trình
baøy döôùi daïng ngaén goïn, ñaày ñuû baèng tieáng Vieät vaø
tieáng Anh.
- Dieän tích caùc nöôùc ñöôïc laáy troøn soá.
- Trong töøng nöôùc, chuùng toâi chæ phieân aâm teân nöôùc,
teân thuû ñoâ, bieån vaø ñaïi döông.
- Trong moät soá nöôùc vaãn coøn thieáu soá lieäu caäp nhaät,
do ñoù chuùng toâi phaûi söû duïng soá lieäu cuûa caùc naêm tröôùc
ñeå baïn ñoïc tham khaûo, nghieân cöùu.
VI
CÁC NƯỚC VÀ MỘT SỐ LÃNH THỔ TRÊN THẾ GIỚI...
Do noäi dung saùch bao quaùt vaán ñeà khaù roäng, neân ñeå
bieân soaïn cuoán saùch naøy, chuùng toâi ñaõ söû duïng nhieàu
taøi lieäu tham khaûo töø nhieàu nguoàn khaùc nhau. Vì vaäy,
khoù traùnh khoûi moät soá tö lieäu, söï kieän khoâng khôùp nhau
giöõa caùc nguoàn daãn, nhaát laø veà teân goïi caùc toân giaùo,
daân toäc, ngoân ngöõ,... Ngoaøi ra, trong saùch coøn coù moät
soá danh töø, teân goïi, thuaät ngöõ rieâng chuùng toâi chöa coù
ñieàu kieän thaåm ñònh. Maëc duø ñaõ heát söùc coá gaéng trong
quaù trình bieân soaïn vaø bieân taäp, nhöng chaéc raèng cuoán
saùch khoù traùnh khoûi thieáu soùt vaø khieám khuyeát. Chuùng
toâi mong nhaän ñöôïc yù kieán ñoùng goùp cuûa baïn ñoïc ñeå
hoaøn thieän cuoán saùch trong laàn xuaát baûn sau.
Xin giôùi thieäu cuoán saùch cuøng baïn ñoïc.
Thaùng 5 naêm 2016
NHAØ XUAÁT BAÛN CHÍNH TRÒ QUOÁC GIA SÖÏ THAÄT
VII
MUÏC LUÏC
Trang
Lôøi Nhaø xuaát baûn. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . V
CHAÂU AÂU
1 Ailen . . . . . . . . . . . . . .
2 Aixôlen . . . . . . . . . . . .
3 Anbani . . . . . . . . . . . . .
4 Anñoâra . . . . . . . . . . . . .
5 Anh . . . . . . . . . . . . . . .
6 AÙo . . . . . . . . . . . . . . . .
7 Ba Lan . . . . . . . . . . . . .
8 Beâlaruùt . . . . . . . . . . . . .
9 Bæ . . . . . . . . . . . . . . . . .
10 Boà Ñaøo Nha . . . . . . . . .
11 Boâxnia vaø Heùcdegoâvina
12 Bungari . . . . . . . . . . . .
13 Croâatia . . . . . . . . . . . . .
14 Ñan Maïch . . . . . . . . . .
15 Ñöùc . . . . . . . . . . . . . . .
16 Extoânia . . . . . . . . . . . .
17 Gibranta . . . . . . . . . . . .
18 Haø Lan . . . . . . . . . . . . .
19 Hunggari . . . . . . . . . . .
20 Hy Laïp . . . . . . . . . . . .
21 Italia . . . . . . . . . . . . . .
22 Laùtvia . . . . . . . . . . . . . .
23 Líchtenxteân . . . . . . . . .
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
. 1
. 3
. 5
. 7
. 9
12
14
17
19
21
23
26
28
31
33
36
38
39
41
44
46
48
50
VIII
CÁC NƯỚC VÀ MỘT SỐ LÃNH THỔ TRÊN THẾ GIỚI...
24 Lítva . . . . . . . . . . .
25 Luùcxaêmbua . . . . . .
26 Manta . . . . . . . . . . .
27 Maxeâñoânia . . . . . . .
28 Moânacoâ . . . . . . . . .
29 Moânñoâva . . . . . . . .
30 Moânteâneâgroâ . . . . . .
31 Na Uy . . . . . . . . . .
32 Nga . . . . . . . . . . . .
33 Phaùp . . . . . . . . . . .
34 Phaàn Lan . . . . . . . .
35 Rumani . . . . . . . . .
36 Seùc . . . . . . . . . . . . .
37 Síp . . . . . . . . . . . . .
38 Taây Ban Nha . . . . .
39 Thoå Nhó Kyø . . . . . .
40 Thuïy Ñieån . . . . . . .
41 Thuïy Só . . . . . . . . .
42 Ucraina . . . . . . . . .
43 Toøa thaùnh Vaticaêng
44 Xan Marinoâ . . . . . . .
45 Xeùcbia . . . . . . . . . .
46 Xloâvakia . . . . . . . . .
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
52
54
56
58
60
62
64
66
68
71
74
76
79
81
83
86
88
90
93
95
96
98
100
47 Xloâvenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 102
CHAÂU AÙ
1 AÙcmeânia . . . .
2 Adeùcbaigian .
3 AÙpganixtan .
4 Araäp Xeâuùt . .
5 AÁn Ñoä . . . . .
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
105
107
109
111
113
MỤC LỤC
6 Baren . . . . . . . . . . . . . . . . .
7 Baênglañeùt . . . . . . . . . . . . . .
8 Brunaây . . . . . . . . . . . . . . . .
9 Butan . . . . . . . . . . . . . . . . .
10 Caùc tieåu vöông quoác Araäp
thoáng nhaát . . . . . . . . . . . . .
11 Cadaécxtan . . . . . . . . . . . . .
12 Campuchia . . . . . . . . . . . . .
13 Cata . . . . . . . . . . . . . . . . . .
14 Coâoeùt . . . . . . . . . . . . . . . . .
15 Cörôgöxtan . . . . . . . . . . . .
16 Ñaøi Loan . . . . . . . . . . . . . .
17 Giooùcñani . . . . . . . . . . . . . .
18 Grudia . . . . . . . . . . . . . . . .
19 Haøn Quoác . . . . . . . . . . . . .
20 Inñoâneâxia . . . . . . . . . . . . . .
21 Iran . . . . . . . . . . . . . . . . . .
22 Iraéc . . . . . . . . . . . . . . . . . .
23 Ixraen . . . . . . . . . . . . . . . . .
24 Laøo . . . . . . . . . . . . . . . . . .
25 Libaêng . . . . . . . . . . . . . . . .
26 Malaixia . . . . . . . . . . . . . . .
27 Manñivô . . . . . . . . . . . . . . .
28 Mianma . . . . . . . . . . . . . . .
29 Moâng Coå . . . . . . . . . . . . . .
30 Neâpan . . . . . . . . . . . . . . . .
31 Nhaät Baûn . . . . . . . . . . . . . .
32 OÂman . . . . . . . . . . . . . . . . .
33 Pakixtan . . . . . . . . . . . . . . .
34 Palextin . . . . . . . . . . . . . . .
35 Philíppin . . . . . . . . . . . . . .
IX
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
115
117
119
121
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
123
126
128
130
132
134
136
138
140
142
145
147
150
152
154
156
159
161
163
165
167
169
172
174
176
179
X
CÁC NƯỚC VÀ MỘT SỐ LÃNH THỔ TRÊN THẾ GIỚI...
36 Taùtgikixtan . . . . . . . . . . . . . .
37 Thaùi Lan . . . . . . . . . . . . . . .
38 Timo Lexte . . . . . . . . . . . . . .
39 Coäng hoøa daân chuû nhaân daân
Trieàu Tieân . . . . . . . . . . . . . .
40 Trung Quoác . . . . . . . . . . . . .
41 Tuoácmeânixtan . . . . . . . . . . .
42 Udôbeâkixtan . . . . . . . . . . . . .
43 Vieät Nam . . . . . . . . . . . . . . .
44 Xingapo . . . . . . . . . . . . . . . .
45 Xri Lanca . . . . . . . . . . . . . . .
46 Xyri . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
47 Yeâmen . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . 181
. . . . . . . .183
. . . . . . . 185
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
188
190
194
196
198
201
204
206
208
Taøi lieäu tham khaûo chính . . . . . . . . . . . . . . . . 211
1
CHAÂU AÂU
AILEN
Ireland
Vò trí Thuoäc Taây AÂu, chieám 5/6 hoøn ñaûo Ailen ôû Baéc
Ñaïi Taây Döông, giaùp Baéc Ailen thuoäc Anh vaø eo Xanh
Giooùc. Coù vò trí chieán löôïc aùn ngöõ caùc ñöôøng bieån vaø
ñöôøng haøng khoâng chuû yeáu giöõa Baéc Myõ vaø Baéc AÂu.
Ñòa hình Haàu heát ñoàng baèng töông ñoái baèng phaúng,
bao quanh laø ñoài vaø caùc daõy nuùi thaáp. Caùc vaùch ñaù nhoâ
ra bieån ôû bôø bieån phía taây.
Khí haäu Ñaïi döông, oân hoøa. Muøa ñoâng aám aùp, muøa heø
maùt; ñoä aåm khoâng ñoåi; baàu trôøi bò maây che phuû khoaûng
moät nöûa thôøi gian trong naêm. Nhieät ñoä trung bình thaùng
1: 5-8oC, thaùng 7: 14-16oC. Löôïng möa trung bình haèng
naêm: 700-1.500 mm, ôû vuøng nuùi: hôn 2.000 mm.
Dieän tích: 70.273 km2
Soá daân (öôùc tính thaùng 7-2015): 4.892.305 ngöôøi
Thuû ñoâ Ñublin (Dublin), soá daân 1.154.900 ngöôøi
Caùc thaønh phoá lôùn Cork, Limerick, Galway, Waterford,...
Caùc daân toäc ngöôøi Ailen (84,5%), ngöôøi da traéng
khaùc (9,8%), ngöôøi goác chaâu AÙ (1,9%), khoâng xaùc ñònh
(1,6%), ngöôøi da ñen (1,4%), ngöôøi lai (0,9%). Ngoân
ngöõ chính tieáng Anh, tieáng Ailen. Toân giaùo ñaïo Thieân
chuùa (84,7%), khoâng toân giaùo (5,7%), coøn laïi laø caùc toân
giaùo khaùc vaø khoaûng 1,5% laø chöa xaùc ñònh ñöôïc.
Ñôn vò tieàn teä euro (EUR)
HDI (2011): 0,908, xeáp thöù 7
Maõ ñieän thoaïi 353. Teân mieàn internet .ie
Quoác khaùnh 17-3 (ngaøy Thaùnh Patrick)
Laäp quan heä ngoaïi giao vôùi Vieät Nam 5-4-1996
Lòch söû Ngöôøi Anh baét ñaàu xaâm chieám Ailen töø theá
kyû XII vaø chieán tranh giöõa Anh - Ailen keùo daøi hôn baûy
2
CÁC NƯỚC VÀ MỘT SỐ LÃNH THỔ TRÊN THẾ GIỚI...
theá kyû vôùi caùc cuoäc xung ñoät ñaãm maùu. Cuoäc noåi daäy
ngaøy thöù hai Leã Phuïc sinh naêm 1916 thaát baïi, sau ñoù
chieán tranh giaûi phoùng daân toäc ñaõ dieãn ra trong nhieàu
naêm. Hieäp ñònh Anh - Ailen naêm 1921 ñaõ thoûa thuaän
taùch 26 tænh mieàn Nam khoûi nöôùc Anh, thaønh laäp nöôùc
Ailen töï do. Coøn saùu tænh mieàn Baéc (Ulster) coù theå töï
löïa choïn gia nhaäp quoác gia môùi hoaëc vaãn laø moät boä
phaän cuûa Anh; cuoái cuøng, saùu tænh mieàn Baéc ñaõ löïa
choïn vaãn laø moät boä phaän cuûa Vöông quoác Anh. Ngaøy
29-12-1937, Hieán phaùp môùi cuûa Ailen ra ñôøi, ñoåi teân
nöôùc Ailen töï do thaønh Ailen. Naêm 1973, Ailen gia nhaäp
Coäng ñoàng chaâu AÂu.
Chính theå Coäng hoøa
Cô quan haønh phaùp Ñöùng ñaàu nhaø nöôùc Toång thoáng.
Ñöùng ñaàu chính phuû Thuû töôùng. Baàu cöû Toång thoáng ñöôïc
baàu theo hình thöùc phoå thoâng ñaàu phieáu vôùi nhieäm kyø 7
naêm, coù theå ñöôïc baàu nhieäm kyø thöù hai; Thuû töôùng do
Haï vieän ñeà cöû vaø ñöôïc Toång thoáng boå nhieäm.
Cô quan laäp phaùp Quoác hoäi hai vieän coù nhieäm kyø 5
naêm, goàm Thöôïng vieän vaø Haï vieän, ñöôïc baàu theo hình
thöùc phoå thoâng ñaàu phieáu döïa vaøo ñaïi dieän tyû leä.
Cô quan tö phaùp Toøa aùn toái cao.
Cheá ñoä baàu cöû Töø 18 tuoåi trôû leân, phoå thoâng ñaàu phieáu.
GDP theo PPP (öôùc tính 2014): 236,4 tyû USD
Tyû leä taêng GDP thöïc teá (öôùc tính 2014): 5,2%
GDP bình quaân ñaàu ngöôøi theo PPP (öôùc tính
2014): 51.300 USD
Heä soá Gini (2010): 33,9, xeáp thöù 88
Ñöôøng saét (2014): 3.237 km. Ñöôøng boä (2014):
96.036 km. Ñöôøng thuûy (2010): 956 km. Caûng Cork,
Dublin, Shannon Foynes, Waterford.
Tham gia caùc toå chöùc quoác teá BIS, CD, CE, EAPC,
EBRD, ECB, EIB, EMU, ESA, EU, FAO, IAEA, IBRD,
ICAO, ICC, ICRM, IDA, IEA, IFAD, IFC, IFRCS, IHO,
ILO, IMF, IMO, Interpol, IOC, IOM, IPU, ISO, ITSO,
CHAÂU AÂU
3
ITU, ITUC, OECD, OPCW, OSCE, Paris Club, UN,
UNCTAD, UNESCO, UNHCR, UNIDO, UNTSO, UPU,
WHO, WIPO, WMO, WTO,...
Giaùo duïc Baét buoäc trong 9 naêm, töø 6 ñeán 15 tuoåi,
mieãn phí ôû baäc tieåu hoïc vaø trung hoïc.
Tuoåi thoï trung bình (öôùc tính 2015): 80,68 tuoåi, xeáp
thöù 31; nam 78,39 tuoåi, nöõ 83,11 tuoåi.
Danh lam thaéng caûnh Thuû ñoâ Ñublin, soâng Liffaây, Ñun
Laoghaire, laâu ñaøi Kikenny, caùc ñaûo Aran, Waterford,...
AIXÔLEN
Coäng hoøa Aixôlen
Republic of Iceland
Vò trí Laø hoøn ñaûo naèm ôû ñoâng baéc chaâu AÂu, giöõa
bieån Grinlen vaø Baéc Ñaïi Taây Döông, phía taây baéc cuûa
nöôùc Anh. Aixôlen coù vò trí chieán löôïc giöõa bieån Grinlen
vaø chaâu AÂu; ôû cöïc taây cuûa chaâu AÂu; nhieàu phaàn ñaát bò
phuû baêng hôn so vôùi toaøn boä caùc phaàn ñaát cuûa luïc ñòa
chaâu AÂu.
Ñòa hình Chuû yeáu laø cao nguyeân ñöôïc phaân boá raûi
raùc cuøng vôùi caùc daõy nuùi vaø ñoàng baèng; bôø bieån coù
nhieàu caùc vònh saâu.
Khí haäu OÂn ñôùi; ñöôïc ñieàu hoøa bôûi caùc luoàng khoâng
khí töø Baéc Ñaïi Taây Döông; muøa ñoâng coù gioù nheï; muøa
heø aåm öôùt, maùt meû. Nhieät ñoä trung bình thaùng 1: töø -1oC
ñeán -5oC vaø thaùng 7: 8-11oC. Hôn 1/10 laõnh thoå (baéc
ñaûo) bò baêng giaù phuû quanh naêm. Löôïng möa trung bình
haèng naêm: 400-4.000 mm.
Dieän tích 103.000 km2
Soá daân (öôùc tính 2015): 331.918 ngöôøi
Thuû ñoâ Raâykiavích (Reykjavik), soá daân 184.171 ngöôøi
Caùc thaønh phoá lôùn Kopavogur
Caùc daân toäc pha troän giöõa nhöõng ngöôøi coù nguoàn goác
Na Uy vaø ngöôøi Xentô (94%), ngöôøi goác ngoaïi quoác (6%).
4
CÁC NƯỚC VÀ MỘT SỐ LÃNH THỔ TRÊN THẾ GIỚI...
Ngoân ngöõ chính tieáng Aixôlen; tieáng Anh, tieáng Baéc
AÂu, tieáng Ñöùc ñöôïc duøng nhieàu. Toân giaùo ñaïo Tin
laønh doøng Luthô cuûa Aixôlen (73,8%), ñaïo Thieân chuùa
(3,6%),...
Ñôn vò tieàn teä cuaron Aixôlen (Kr)
HDI (2014): 0,899, xeáp thöù 16
Maõ ñieän thoaïi 354. Teân mieàn internet .is
Quoác khaùnh 17-6 (1944)
Laäp quan heä ngoaïi giao vôùi Vieät Nam 5-8-1973
Lòch söû Töø theá kyû IX, nhöõng boä toäc ngöôøi Na Uy
vaø ngöôøi Xentô (pha troän giöõa ngöôøi Xcoátlen vaø Ailen)
ñaõ di cö ñeán sinh soáng treân hoøn ñaûo naøy. Naêm 1397,
Aixôlen ñöôïc coi laø moät boä phaän vaø phuï thuoäc vaøo
caùc trieàu vua Ñan Maïch. Naêm 1918, Aixôlen tuyeân boá
ñoäc laäp nhöng vaãn naèm trong lieân minh vôùi Ñan Maïch.
Trong Chieán tranh theá giôùi thöù hai, quaân Anh, sau ñoù
laø quaân Myõ ñaõ ñoå boä leân Aixôlen. Naêm 1944, sau cuoäc
tröng caàu yù daân, lieân minh Aixôlen - Ñan Maïch giaûi theå.
Ngaøy 17-6-1944, Aixôlen chính thöùc tuyeân boá thaønh laäp
nöôùc Coäng hoøa Aixôlen.
Chính theå Coäng hoøa
Cô quan haønh phaùp Ñöùng ñaàu nhaø nöôùc Toång
thoáng; Ñöùng ñaàu chính phuû Thuû töôùng; Baàu cöû Toång
thoáng ñöôïc baàu thoâng qua phoå thoâng ñaàu phieáu, nhieäm
kyø 4 naêm. Thuû töôùng do Toång thoáng boå nhieäm. Thuû lónh
cuûa ñaûng hoaëc cuûa lieân minh caùc ñaûng chieám ña soá
trong Quoác hoäi thöôøng trôû thaønh Thuû töôùng.
Cô quan laäp phaùp Quoác hoäi (moät vieän), ñöôïc löïa
choïn thoâng qua phoå thoâng ñaàu phieáu, nhieäm kyø 4 naêm.
Cô quan tö phaùp Toøa aùn toái cao.
Cheá ñoä baàu cöû Töø 18 tuoåi trôû leân, phoå thoâng ñaàu phieáu.
GDP theo PPP (öôùc tính 2014): 14,34 tyû USD
Tyû leä taêng GDP thöïc teá (öôùc tính 2014): 1,8%
GDP bình quaân ñaàu ngöôøi theo PPP (öôùc tính
2014): 44.000 USD
CHAÂU AÂU
5
Heä soá Gini (2006): 28, xeáp thöù 127
Ñöôøng boä (2012): 12.890 km. Caûng Grundartangi,
Hafnarfjordur, Reykjavik.
Tham gia caùc toå chöùc quoác teá EAPC, EBRD, FAO,
FATF, IAEA, IBRD, ICAO, ICC, ICRM, IDA, IFAD, IFC,
IHO, ILO, IMF, IMO, IMSO, Interpol, IOC, IPU, ISO,
ITSO, ITU, ITUC, NATO, OECD, OSCE, UN, UNCTAD,
UNESCO, UPU, WCO, WHO, WIPO, WMO, WTO,...
Giaùo duïc Baét buoäc trong 10 naêm.
Tuoåi thoï trung bình (öôùc tính 2015): 82,97 tuoåi, xeáp
thöù 6; nam 80,81 tuoåi, nöõ 85,22 tuoåi
Danh lam thaéng caûnh Thuû ñoâ Raâykiavích, thaùc
Haâylamyvat, ñaûo Veùtman, caùc maïch nöôùc phun vaø caùc
suoái nöôùc noùng,...
ANBANI
Coäng hoøa Anbani
Republic of Albania
Vò trí Naèm ôû taây nam baùn ñaûo Bancaêng thuoäc ñoâng
nam chaâu AÂu, giaùp Moânteâneâgroâ, Xeùcbia, Maxeâñoânia,
Hy Laïp, bieån Ionian vaø bieån Añriatic. Coù vò trí chieán löôïc
doïc eo bieån Otranto (noái bieån Añriatic vôùi bieån Ionian vaø
Ñòa Trung Haûi).
Ñòa hình Phaàn lôùn laø ñoài nuùi; ñoàng baèng nhoû heïp
doïc theo bôø bieån.
Khí haäu OÂn hoøa; muøa ñoâng laïnh, trôøi nhieàu maây, aåm
öôùt; muøa heø noùng, trôøi quang maây, khoâ; vuøng trong noäi
ñòa maùt vaø aåm hôn. Nhieät ñoä trung bình thaùng 1: 8-9oC,
thaùng 7: 24-25oC. Löôïng möa trung bình haèng naêm:
800-2.000 mm.
Dieän tích 28.748 km2
Soá daân (öôùc tính thaùng 7-2015): 3.029.278 ngöôøi
Thuû ñoâ Tirana (Tirane), soá daân 444.580 ngöôøi
Caùc thaønh phoá lôùn Durreùs, Elbasan, Shkoder, Vlore,...
6
CÁC NƯỚC VÀ MỘT SỐ LÃNH THỔ TRÊN THẾ GIỚI...
Caùc daân toäc ngöôøi Anbani (82,6%), ngöôøi Hy
Laïp (0,9%), caùc daân toäc khaùc (1%), khoâng xaùc ñònh
(15,5%). Ngoân ngöõ chính tieáng Anbani (98,8%), tieáng
Hy Laïp (0,5%), caùc ngoân ngöõ khaùc (0,6%), khoâng xaùc
ñònh (0,1%). Toân giaùo ñaïo Hoài (56,7%), ñaïo Thieân
chuùa (10%), ñaïo Chính thoáng Anbani (6,8%),...
Ñôn vò tieàn teä leke (leách) - ALL
HDi (2011): 0,733, xeáp thöù 85
Maõ ñieän thoaïi 355. Teân mieàn internet .al
Quoác khaùnh 28-11 (1912)
Laäp quan heä ngoaïi giao vôùi Vieät Nam 11-2-1950
Lòch söû Anbani ñaõ töøng bò ñeá quoác La Maõ, sau ñoù
ñeá quoác Bydaêngtin roài ñeá quoác OÁttoâman (Thoå Nhó Kyø)
thoáng trò. Ngaøy 28-11-1912, Anbani giaønh ñöôïc ñoäc
laäp. Trong nhöõng naêm 1939-1943, Anbani bò phaùt xít
Italia vaø Ñöùc chieám ñoùng. Cuoái naêm 1944, Anbani ñöôïc
giaûi phoùng, chính quyeàn daân chuû nhaân daân ñöôïc thieát
laäp. Ngaøy 11-1-1946, Anbani tuyeân boá laø nöôùc coäng
hoøa nhaân daân vaø xaây döïng chuû nghóa xaõ hoäi. Vaøo cuoái
naêm 1991, tình hình chính trò ôû Anbani dieãn bieán phöùc
taïp. Töø thaùng 3-1992, Anbani coù söï thay ñoåi theå cheá
chính trò, ñaát nöôùc phaùt trieån theo con ñöôøng tö baûn chuû
nghóa. Ngaøy 4-4-2008, Anbani gia nhaäp NATO.
Chính theå Coäng hoøa
Cô quan haønh phaùp Ñöùng ñaàu nhaø nöôùc Toång
thoáng; Ñöùng ñaàu chính phuû Thuû töôùng; Baàu cöû Toång
thoáng do Quoác hoäi baàu, nhieäm kyø 5 naêm; Thuû töôùng do
Toång thoáng boå nhieäm; noäi caùc do Thuû töôùng ñeà xuaát,
Toång thoáng boå nhieäm, Quoác hoäi pheâ chuaån.
Cô quan laäp phaùp Quoác hoäi moät vieän, nhieäm kyø 4 naêm.
Cô quan tö phaùp Toøa aùn toái cao.
Cheá ñoä baàu cöû Töø 18 tuoåi trôû leân, phoå thoâng ñaàu
phieáu vaø baét buoäc.
GDP theo PPP (öôùc tính 2014): 31,59 tyû USD
Tyû leä taêng GDP thöïc teá (öôùc tính 2014): 1,9%
CHAÂU AÂU
7
GDP bình quaân ñaàu ngöôøi theo PPP (öôùc tính
2014): 11.400 USD
Heä soá Gini (öôùc tính 2012): 26,9, xeáp thöù 131
Ñöôøng saét (2014): 677 km; Ñöôøng boä (2002):
18.000 km; Ñöôøng thuûy (2011): 41 km; Caûng Durres,
Sarande, Shengjin, Vlore.
Tham gia caùc toå chöùc quoác teá EAPC, EBRD,
FAO, IAEA, IBRD, ICAO, ICRM, IDA, IDB, IFAD, IFC,
IFRCS, ILO, IMF, IMO, Interpol, IOC, IOM, IPU, ITU,
ITUC, MIGA, NATO, OAS (quan saùt vieân), OIC, OIF,
UN, UNCTAD, UNESCO, UNIDO, UNWTO, UPU,
WCO, WHO, WIPO, WMO, WTO,...
Giaùo duïc Mieãn phí vaø baét buoäc ñoái vôùi treû em töø 7
ñeán 15 tuoåi.
Tuoåi thoï trung bình (öôùc tính 2015): 78,13 tuoåi, xeáp
thöù 60; nam 75,49 tuoåi, nöõ 81,04 tuoåi
Danh lam thaéng caûnh Thuû ñoâ Tirana, caûng Durres,
baõi bieån Vlarô, Apôloânia,...
ANÑOÂRA
Coâng quoác Anñoâra
Principality of Andorra
Vò trí Naèm ôû taây nam chaâu AÂu, giöõa Phaùp vaø Taây
Ban Nha.
Ñòa hình Nuùi non nhaáp nhoâ, coù caùc thung luõng heïp.
Khí haäu OÂn ñôùi; muøa ñoâng laïnh, coù tuyeát; muøa heø
aám, khoâ.
Dieän tích 468 km2
Soá daân (öôùc tính thaùng 7-2015): 85.580 ngöôøi
Thuû ñoâ Anñoâra la Venla (Andorra la Vella), soá daân
23.449 ngöôøi
Caùc thaønh phoá lôùn Leo Escande, Canillo, Encamp,
La Massana,...
8
CÁC NƯỚC VÀ MỘT SỐ LÃNH THỔ TRÊN THẾ GIỚI...
Caùc daân toäc ngöôøi Anñoâra (49%), ngöôøi Taây Ban
Nha (24,6%), ngöôøi Boà Ñaøo Nha (14,3%), ngöôøi Phaùp
(3,9%), caùc daân toäc khaùc (8,2%). Ngoân ngöõ chính
tieáng Catalan; tieáng Phaùp, tieáng Castilia vaø tieáng Boà
Ñaøo Nha cuõng ñöôïc söû duïng roäng raõi. Toân giaùo ñaïo
Thieân chuùa.
Ñôn vò tieàn teä euro (EUR)
HDi (2014): 0,845, xeáp thöù 34
Maõ ñieän thoaïi 376. Teân mieàn internet .ad
Quoác khaùnh 25-10 (1955)
Laäp quan heä ngoaïi giao vôùi Vieät Nam 12-6-2007
Lòch söû Anñoâra thaønh laäp naêm 805. Töø naêm 1278,
Anñoâra ñaët döôùi quyeàn baûo hoä cuûa Toång thoáng Phaùp
vaø Toång giaùm muïc xöù Urôgen cuûa Taây Ban Nha. Naêm
1866, Anñoâra thoâng qua Hieán phaùp. Töø naêm 1933,
quyeàn baàu cöû chæ daønh cho nam giôùi. Töø naêm 1970 trôû ñi,
nöõ giôùi ñöôïc tham gia baàu cöû. Sau khi thoâng qua Hieán
phaùp môùi trong cuoäc tröng caàu yù daân ngaøy 14-3-1993,
Anñoâra trôû thaønh quoác gia coù chuû quyeàn.
Chính theå Daân chuû nghò vieän (keå töø thaùng 3-1993),
nhöng vaãn thöøa nhaän ñöùng ñaàu nhaø nöôùc laø Toång thoáng
Phaùp vaø Toång giaùm muïc xöù Catalan cuûa Taây Ban Nha;
ñaïi dieän cho hoï ôû ñòa phöông laø caùc vieân chöùc.
Cô quan haønh phaùp Ñöùng ñaàu nhaø nöôùc Toång
thoáng Phaùp vaø Toång giaùm muïc xöù Catalan cuûa Taây
Ban Nha; Ñöùng ñaàu chính phuû Chuû tòch Hoäi ñoàng haønh
phaùp; Baàu cöû Chuû tòch Hoäi ñoàng haønh phaùp do Hoäi
ñoàng toaøn daân baàu vaø do hai ngöôøi ñöùng ñaàu nhaø nöôùc
boå nhieäm chính thöùc, nhieäm kyø 4 naêm.
Cô quan laäp phaùp Hoäi ñoàng toaøn daân ñöôïc baàu tröïc
tieáp theo phoå thoâng ñaàu phieáu, nhieäm kyø 4 naêm.
Cô quan tö phaùp Toøa aùn toái cao Anñoâra taïi
Perpignan, Phaùp, Toøa aùn giaùo hoäi cuûa Toång giaùm muïc
Urôgen cuûa Taây Ban Nha.
Cheá ñoä baàu cöû Töø 18 tuoåi trôû leân, phoå thoâng ñaàu phieáu.
CHAÂU AÂU
9
GDP theo PPP (öôùc tính 2012): 3,163 tyû USD
Tyû leä taêng GDP thöïc teá (öôùc tính 2012): -1,6%
GDP bình quaân ñaàu ngöôøi theo PPP (öôùc tính
2011): 37.200 USD
Ñöôøng boä (2008): 320 km
Tham gia caùc toå chöùc quoác teá CE, FAO, ICAO,
ICRM, IFRCS, Interpol, IOC, IPU, ITU, OIF, OPCW,
OSCE, UN, UNCTAD, UNESCO, Union Latina,
UNWTO, WCO, WHO, WIPO,...
Tuoåi thoï trung bình (öôùc tính 2015): 82,72 tuoåi, xeáp
thöù 8; nam 80,56 tuoåi, nöõ 85,02 tuoåi
Danh lam thaéng caûnh Anñoâra la Venla, Leo
Escande En Tate, Pa de la Casa, caùc nhaø thôø Thieân
chuùa giaùo vaø caùc caây caàu.
ANH
Lieân hieäp Vöông quoác Anh vaø Baéc Ailen
United Kingdom of Great Britain
and Northern Ireland
Vò trí Naèm ôû taây baéc luïc ñòa chaâu AÂu, treân quaàn
ñaûo Great Britain vaø phaàn baéc ñaûo Ailen; giaùp Ailen,
bieån Baéc, eo bieån Maêngsô, eo Xanh Giooùc vaø Ñaïi Taây
Döông. Naèm treân con ñöôøng haøng haûi ôû Baéc Ñaïi Taây
Döông; caùch Phaùp 35 km, ñöôïc noái lieàn vôùi Phaùp baèng
ñöôøng haàm qua eo bieån Maêngsô.
Ñòa hình Phaàn lôùn laø ñoài goà gheà vaø caùc ngoïn nuùi
thaáp; ñoàng baèng ôû ñoâng vaø ñoâng nam.
Khí haäu OÂn ñôùi; oân hoøa bôûi gioù taây nam thònh haønh treân
Baéc Ñaïi Taây Döông; hôn moät nöûa soá ngaøy trong naêm baàu
trôøi ñaày maây. Nhieät ñoä trung bình thaùng 2: 3-7oC, thaùng 7:
16-17oC. Löôïng möa trung bình haèng naêm: 2.000 mm (ôû
phía taây), 600-700 mm (vuøng ñoâng nam).
Dieän tích 243.610 km2
Soá daân (öôùc tính thaùng 7-2015): 64.088.222 ngöôøi
10
CÁC NƯỚC VÀ MỘT SỐ LÃNH THỔ TRÊN THẾ GIỚI...
Thuû ñoâ Luaân Ñoân (London), soá daân 10.189.300 ngöôøi
Caùc thaønh phoá lôùn Birmingham, Manchester,
Glasgow, Liverpool, Bristol,...
Caùc daân toäc ngöôøi da traéng (87,2%), ngöôøi da ñen
(3%), ngöôøi AÁn Ñoä (2,3%), ngöôøi Pakixtan (1,9%), ngöôøi
lai (2%), caùc daân toäc khaùc (3,6%). Ngoân ngöõ chính tieáng
Anh, tieáng xöù Ueân (khoaûng 26% soá daân söû duïng), tieáng
Xcoátlen (khoaûng 60.000 ngöôøi söû duïng). Toân giaùo ñaïo
Thieân chuùa (59,5%), ñaïo Hoài (4,4%), ñaïo Hinñu (1,3%),
caùc toân giaùo khaùc (2%), khoâng xaùc ñònh vaø khoâng toân
giaùo (32,8%).
Ñôn vò tieàn teä baûng Anh (£)
HDI (2011): 0,863, xeáp thöù 28
Maõ ñieän thoaïi 44. Teân mieàn internet .uk
Quoác khaùnh 11-6 (ngaøy sinh cuûa Nöõ hoaøng Anh
EÂlidabet II)
Laäp quan heä ngoaïi giao vôùi Vieät Nam 11-9-1973
Lòch söû Chuû nghóa tö baûn ôû Anh phaùt trieån sôùm
(cuoái theá kyû XV). Trong nhöõng naêm 1760-1830 dieãn ra
cuoäc caùch maïng coâng nghieäp ôû Anh. Naêm 1801, ñaïo
luaät hôïp nhaát Anh vaø Baéc Ailen ñöôïc thoâng qua. Neàn
coâng nghieäp vaø haøng haûi cuûa Anh phaùt trieån maïnh töø
theá kyû XIX. Anh ñaõ ñoùng vai troø môû ñaàu trong vieäc phaùt
trieån neàn daân chuû nghò vieän; coù neàn vaên hoùa vaø khoa
hoïc tieân tieán nhaát trong soá caùc nöôùc tö baûn chuû nghóa
luùc ñoù. Tröôùc Chieán tranh theá giôùi thöù hai, laõnh thoå cuûa
ñeá quoác Anh goàm 34,6 trieäu km2 (trong ñoù caùc xöù töï trò
chieám 18,8 trieäu km2) vôùi soá daân hôn 700 trieäu ngöôøi.
Sau Chieán tranh theá giôùi thöù hai, ñeá quoác Anh tan raõ
vaø Anh ñaõ xaây döïng laïi thaønh moät quoác gia chaâu AÂu
hieän ñaïi. Anh laø thaønh vieân cuûa NATO naêm 1949; tham
gia Coäng ñoàng kinh teá chaâu AÂu (EEC, nay laø Lieân minh
chaâu AÂu - EU) töø naêm 1973.
Chính theå Quaân chuû laäp hieán
CHAÂU AÂU
11
Cô quan haønh phaùp Ñöùng ñaàu nhaø nöôùc Nöõ hoaøng
(treân thöïc teá quyeàn löïc cuûa Nöõ hoaøng chæ mang tính
töôïng tröng); Ñöùng ñaàu chính phuû Thuû töôùng. Anh theo
cheá ñoä quaân chuû cha truyeàn con noái. Thuû töôùng do
Nöõ hoaøng boå nhieäm vaø ñöôïc Haï vieän pheâ chuaån. Thuû
töôùng laø ngöôøi ñöùng ñaàu ñaûng hoaëc lieân minh chieám ña
soá trong Haï vieän.
Cô quan laäp phaùp Quoác hoäi goàm hai vieän: Thöôïng
vieän (Vieän Nguyeân laõo) goàm caùc thöôïng nghò só coù
doøng doõi quyù toäc cha truyeàn con noái, nhöõng chính
khaùch coù coâng vôùi ñaát nöôùc, caùc giaùm muïc caáp cao
cuûa giaùo hoäi Anh; Haï vieän (treân thöïc teá laø cô quan laäp
phaùp chuû yeáu), ñöôïc baàu theo phoå thoâng ñaàu phieáu,
nhieäm kyø 5 naêm, ngoaïi tröø tröôøng hôïp Haï vieän bò giaûi
taùn tröôùc thôøi haïn.
Cô quan tö phaùp Toøa toái cao cuûa Anh (ñöôïc thaønh
laäp thaùng 10-2009 thay theá Toøa khaùng aùn (Thöôïng vieän
Anh). Heä thoáng tö phaùp hoaït ñoäng döôùi söï laõnh ñaïo
cuûa Chuû tòch Thöôïng vieän (vöøa laø chaùnh aùn, vöøa laø
thaønh vieân chính phuû).
Cheá ñoä baàu cöû Töø 18 tuoåi trôû leân, phoå thoâng ñaàu phieáu.
GDP theo PPP (öôùc tính 2014): 2.569 tyû USD
Tyû leä taêng GDP thöïc teá (öôùc tính 2014): 3%
GDP bình quaân ñaàu ngöôøi theo PPP (öôùc tính
2014): 39.800 USD
Heä soá Gini (2012): 32,4, xeáp thöù 109
Ñöôøng saét (2014): 30.858,5 km. Ñöôøng boä (2009):
394.428 km. Ñöôøng thuûy (2009): 3.200 km. Caûng
Dover, Felixstowe, Immingham, Liverpool, London,
Southampton, Teesport (Anh); Forth Ports (Xcoátlen);
Milford Haven (Xöù Ueân)
Tham gia caùc toå chöùc quoác teá Australia Group,
BIS, EAPC, EBRD, EIB, ESA, EU, FAO, FATF, G-20,
G-5, G-7, G-8, G-10, IADB, IAEA, IBRD, ICAO, ICC,
ICRM, IDA, IEA, IFAD, IFC, IHO, ILO, IMF, IMO, IMSO,
12
CÁC NƯỚC VÀ MỘT SỐ LÃNH THỔ TRÊN THẾ GIỚI...
Interpol, IOC, IOM, IPU, ISO, ITSO, ITU, ITUC, NATO,
NSG, OECD, OPCW, OSCE, Paris Club, UN, UNCTAD,
UNESCO, UNHCR, UNIDO, UNISFA, UNMISS, UNSC,
UPU, WCO, WHO, WIPO, WMO, WTO,...
Giaùo duïc Baét buoäc vaø mieãn phí trong 11 naêm, töø 5
ñeán 16 tuoåi.
Tuoåi thoï trung bình (öôùc tính 2015): 80,54 tuoåi, xeáp
thöù 33; nam 78,37 tuoåi, nöõ 82,83 tuoåi.
Danh lam thaéng caûnh ÔÛ Luaân Ñoân: Vieän baûo
taøng Anh, Tu vieän Xanh Poân, Thaùp ñoàng hoà Big Ben,
Cung ñieän Baáckinhham, Nhaø khaùnh tieát, Quaûng tröôøng
Tôranxphagô; caùc thaønh phoá: Oxford, Cambridge,
Manchester, Glasgow,...
AÙO
Coäng hoøa AÙo
Republic of Austria
Vò trí Naèm ôû Trung AÂu, giaùp Seùc, Xloâvakia, Hunggari,
Xloâvenia, Italia, Thuïy Só, Líchtenxteân vaø Ñöùc. Coù vò trí
chieán löôïc treân con ñöôøng xuyeân chaâu AÂu, vôùi nhieàu
ñeøo vaø thung luõng, coù theå deã daøng ñi ngang qua daõy
nuùi Anpô.
Ñòa hình ÔÛ phía taây vaø phía nam phaàn lôùn laø nuùi
(daõy Anpô); doïc theo bieân giôùi phía ñoâng vaø phía baéc
chuû yeáu laø ñaát phaúng hoaëc doác thaáp.
Khí haäu OÂn ñôùi; luïc ñòa, nhieàu maây; muøa ñoâng laïnh
vôùi möa thöôøng xuyeân ôû caùc vuøng ñaát thaáp vaø tuyeát
treân nuùi; muøa heø maùt, ñoâi khi coù möa raøo. Nhieät ñoä
trung bình thaùng 1: töø -1oC ñeán -4oC, thaùng 7: 15-18oC.
Löôïng möa trung bình haèng naêm laø 500-900 mm, ôû
vuøng nuùi laø 2.000 mm.
Dieän tích 83.871 km2
Soá daân (öôùc tính thaùng 7-2015): 8.665.550 ngöôøi
Thuû ñoâ Vieân (Vienna), soá daân 1.743.280 ngöôøi
CHAÂU AÂU
13
Caùc thaønh phoá lôùn Graz, Linz, Salzburg,...
Caùc daân toäc ngöôøi AÙo (91,1%), ngöôøi Nam Tö cuõ
(4%), ngöôøi Thoå Nhó Kyø (1,6%), ngöôøi Ñöùc (0,9%), caùc
daân toäc khaùc hoaëc khoâng xaùc ñònh (2,4%). Ngoân ngöõ
chính tieáng Ñöùc (88,6%), tieáng Thoå Nhó Kyø (2,3%),
tieáng Xeùcbia (2,2%), tieáng Croâaùt (1,6%), ngoân ngöõ
khaùc (5,3%). Toân giaùo ñaïo Thieân chuùa (73,8%), ñaïo
Tin laønh (4,9%), ñaïo Hoài (4,2%), caùc toân giaùo khaùc
(3%), khoâng xaùc ñònh (2,1%), khoâng toân giaùo (12%).
Ñôn vò tieàn teä euro (EUR)
HDI (2014): 0,885, xeáp thöù 23
Maõ ñieän thoaïi 43. Teân mieàn internet .at
Quoác khaùnh 26-10 (1955)
Laäp quan heä ngoaïi giao vôùi Vieät Nam 1-12-1972
Lòch söû Coäng hoøa AÙo thaønh laäp thaùng 11-1918, sau
khi ñeá quoác AÙo - Hung bò suïp ñoå. Thaùng 3-1938, AÙo bò
phaùt xít Ñöùc chieám ñoùng. Töø naêm 1945 ñeán 1955, AÙo
do quaân Ñoàng minh cai quaûn. Thaùng 5-1955, ñaïi dieän
caùc Chính phuû Lieân Xoâ, Anh, Myõ vaø AÙo kyù hieäp öôùc taïi
Vieân veà vieäc khoâi phuïc neàn ñoäc laäp vaø daân chuû cuûa
AÙo. Ngaøy 26-10-1955, Quoác hoäi AÙo thoâng qua ñaïo luaät
khaúng ñònh neàn trung laäp vónh vieãn cuûa Coäng hoøa AÙo.
Chính theå Coäng hoøa lieân bang
Cô quan haønh phaùp: Ñöùng ñaàu nhaø nöôùc Toång
thoáng; Ñöùng ...
 








Các ý kiến mới nhất