SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO …
TRƯỜNG TH….

BÁO CÁO SÁNG KIẾN

“BIỆN PHÁP CẢI THIỆN VÀ NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG KỸ
NĂNG ĐỌC CHO HỌC SINH QUA HOẠT ĐỘNG ĐỌC MÔN
TIẾNG VIỆT LỚP 4”
(Bộ sách CHÂN TRỜI SÁNG TẠO)

Tác giả:
Trình độ chuyên môn:
Chức vụ:
Đơn vị công tác:

Năm học 2022-2023

MỤC LỤC

I. PHẦN MỞ ĐẦU.................................................................................................................... 1
1. Lý do chọn đề tài.............................................................................................................1
2. Mục tiêu, nhiệm vụ của đề tài..........................................................................................2
3. Đối tượng nghiên cứu......................................................................................................2
4. Phạm vi nghiên cứu.........................................................................................................2
5. Phương pháp nghiên cứu................................................................................................3
II. PHẦN NỘI DUNG............................................................................................................... 3
1. Cơ sở lý luận...................................................................................................................3
2. Thực trạng vấn đề nghiên cứu.........................................................................................3
3. Nội dung và hình thức của giải pháp...............................................................................4
a. Mục tiêu của giải pháp.................................................................................................4
b. Nội dung và cách thức thực hiện giải pháp..................................................................5
b.1. Chuẩn bị cho giờ dạy.............................................................................................5
b.2. Rèn kĩ năng đọc thành tiếng..................................................................................8

I. PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Trong Chương trình giáo dục phổ thông - cấp Tiểu học, Tiếng Việt là môn
học có nhiệm vụ hình thành năng lực hoạt động ngôn ngữ cho học sinh. Năng
lực hoạt động ngôn ngữ được thể hiện trong bốn dạng hoạt động, tương ứng với
chúng là bốn kỹ năng nghe, nói, đọc, viết. Đọc là một phân môn cơ bản làm cơ
sở cho học sinh học tốt các phân môn khác của môn Tiếng Việt nói riêng cũng
như các môn học khác trong chương trình tiểu học.
Trong chương trình GDPT 2018, mục tiêu cần đạt được ở môn Tiếng việt
cấp Tiểu học là giúp học sinh hình thành và phát triển những phẩm chất chủ yếu
với các biểu hiện cụ thể: yêu thiên nhiên, gia đình, quê hương; có ý thức đối với
cội nguồn; yêu thích cái đẹp, cái thiện và có cảm xúc lành mạnh; có hứng thú
học tập, ham thích lao động; thật thà, ngay thẳng trong học tập và đời sống; có ý
thức thực hiện trách nhiệm đối với bản thân, gia đình, xã hội và môi trường
xung quanh. Để đạt được mục tiêu này, bộ sách Chân trời sáng tạo đã xây dựng
nội dung mới cho sách Tiếng Việt lớp 4. Theo đó, là một giáo viên giảng dạy
trực tiếp môn học, tôi cũng cần tìm ra những phương pháp mới nhằm giúp cho
học sinh nâng cao chất lượng học tập môn nói chung và cải thiện kỹ năng hoạt
động đọc nói riêng.
Hoạt động đọc lớp 4 tiếp tục rèn kĩ năng đọc cho học sinh với yêu cầu củng
cố, nâng cao kĩ năng đọc trơn, đọc thầm, đồng thời tiến hành đọc diễn cảm và
phát triển kĩ năng đọc - hiểu lên mức cao hơn. Bên cạnh đó, nội dung các bài
đọc trong sách giáo khoa Tiếng Việt 4 phản ánh một số vấn đề cơ bản về đạo
đức, phẩm chất, sở thích, thú vui lành mạnh…của con người thông qua ngôn
ngữ văn học và những hình tượng giàu chất thẩm mĩ và nhân văn. Do đó, nó có
tác dụng mở rộng tầm hiểu biết, tầm nhìn về tự nhiên, xã hội và đời sống, bồi
dưỡng tư tưởng, tình cảm và nhân cách cho học sinh.
Xác định đúng vai trò của hoạt động đọc trong việc nâng cao chất lượng
dạy học môn Tiếng Việt lớp 4 nói riêng và các môn học khác trong chương
1

trình, trong những năm học vừa qua, công tác rèn kĩ năng đọc cho học sinh luôn
được sự quan tâm chỉ đạo sát sao của lãnh đạo nhà trường, tổ chuyên môn và sự
trăn trở của đội ngũ giáo viên. Vì vậy, chất lượng học tập của các em đã có
nhiều chuyển biến tích cực.
Tuy nhiên, thực tế cho thấy, đối tượng học sinh trong một lớp học thường
không đồng đều, kĩ năng đọc của học sinh lớp 4 còn có những hạn chế nhất
định; kĩ năng sư phạm của một số giáo viên còn hạn chế; giờ dạy hoạt động đọc
chỉ diễn ra từ 35 - 40 phút… Làm thế nào để giúp học sinh thực hiện tốt cả ba
yêu cầu (đọc đúng, hiểu nội dung bài, đọc diễn cảm hay) trong mỗi tiết học và
đạt chuẩn kiến thức kĩ năng chung là vấn đề nhiều giáo viên luôn băn khoăn,
trăn trở để tìm giải pháp hữu hiệu nhất. Đó cũng chính là lý do tôi chọn đề tài
“Biện pháp cải thiện và nâng cao chất lượng kỹ năng đọc cho học sinh qua
hoạt động Đọc môn Tiếng Việt lớp 4 (Bộ sách Chân rời sáng tạo)”
2. Mục tiêu, nhiệm vụ của đề tài
Nghiên cứu và lựa chọn một số giải pháp phù hợp với đối tượng học sinh,
nhằm giúp giáo viên thực hiện hiệu quả việc rèn kĩ năng đọc cho học lớp 4.
Từng bước nâng cao chất lượng dạy học môn Tiếng Việt và các môn học khác
trong chương trình.
Thông qua việc nghiên cứu, khảo sát nhằm lựa chọn và thực hiện các giải
pháp rèn kĩ năng đọc cho học sinh lớp 4 đảm bảo tính bền vững, hiệu quả.
3. Đối tượng nghiên cứu
Nghiên cứu thực trạng việc dạy và học môn Tiếng Việt nói chung và hoạt
động đọc nói riêng qua các năm học ở trường Tiểu học…. Qua đó, đề xuất một
số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng học đọc cho học sinh theo định hướng
rèn kĩ năng đọc trong giờ tập đọc.
4. Phạm vi nghiên cứu
Giáo viên, học sinh trường Tiểu học … và một số tài liệu, văn bản hướng
dẫn có liên quan đến việc rèn kĩ năng đọc cho học sinh trong trường tiểu học.
2

5. Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp phân tích, tổng hợp tài liệu.
- Phương pháp khảo nghiệm.
- Phương pháp điều tra nghiên cứu các sản phẩm hoạt động.
- Phương pháp thống kê toán học.
II. PHẦN NỘI DUNG
1. Cơ sở lý luận
Thực tế cho thấy, những kinh nghiệm của đời sống, những thành tựu văn
hóa, khoa học, tư tưởng, tình cảm của các thế hệ trước và cả những người đương
thời phần lớn đã được ghi lại bằng chữ viết. Vì vậy, đọc thông, đọc một cách có
ý thức sẽ giúp người đọc tiếp thu được nền văn minh của loài người, có khả
năng chế ngự một phương tiện văn hóa cơ bản để giao tiếp, bồi dưỡng tâm hồn
và hình thành được một nhân cách toàn diện.
Cùng với các môn học khác trong chương trình lớp 4, hoạt động đọc góp
phần trang bị kiến thức, rèn luyện kĩ năng, mở rộng vốn sống, khả năng tư duy
logic, tư duy hình tượng, bồi dưỡng tâm hồn, cảm xúc thẩm mĩ và hình thành
nhân cách cho học sinh. Các bài đọc trong chương trình lớp 4 phản ánh nhiều
lĩnh vực khác nhau, mở tầm nhìn xa rộng hơn so với các lớp dưới, góp phần
cung cấp cho các em những hiểu biết về thiên nhiên, xã hội, con người, từ đó
nâng cao trình độ văn hóa và phát triển nhân cách cho học sinh.
Để lĩnh hội được tri thức qua các bài đọc trong chương trình, đòi hỏi học
sinh phải đọc thông, đọc một cách có ý thức. Vì vậy, trong quá trình dạy học,
nếu đưa ra được những biện pháp giúp học sinh rèn kĩ năng đọc tốt, đọc một
cách có ý thức thì chất lượng học đọc của học sinh sẽ được nâng lên, góp phần
nâng cao chất lượng học tập các môn học và hoạt động giáo dục trong nhà
trường.
2. Thực trạng vấn đề nghiên cứu
3

Trong những năm vừa qua, được sự quan tâm, chỉ đạo sát sao của lãnh đạo
phòng giáo dục cũng như sự quan tâm của lãnh đạo nhà trường đã tạo mọi điều
kiện thuận lợi giúp giáo viên được bồi dưỡng nâng cao tay nghề bằng nhiều hình
thức khác nhau. Chính sự quan tâm đó đã giúp đội ngũ giáo viên vững vàng hơn
về chuyên môn nghiệp vụ, góp phần không nhỏ vào việc nâng cao chất lượng
dạy học.
Hầu hết giáo viên đã nhận thức đầy đủ về tầm quan trọng đặc biệt của việc
rèn kĩ năng đọc cho học sinh trong hoạt động đọc. Song trong thực tiễn vẫn còn
một bộ phận giáo viên chủ quan, chưa chú tâm mấy đến khâu chuẩn bị bài, chưa
tìm được biện pháp rèn kĩ năng đọc phù hợp vì vậy chất lượng học đọc của học
sinh còn có những hạn chế nhất định.
Trong chương trình lớp 4, hoạt động đọc là một phân môn cơ bản làm cơ sở
cho học sinh học tốt các phân môn khác của môn Tiếng Việt cũng như những
môn học khác. Lên lớp 4, đa số học sinh đã có kĩ năng đọc tốt hơn so với các lớp
1,2,3. Tuy nhiên, do ảnh hưởng tiêu cực của tiếng mẹ đẻ, tiếng địa phương nên
các em thường phát âm thiếu hoặc thừa dấu thanh… Nhiều em chưa nắm vững
quan hệ ngữ pháp giữa các tiếng, từ; chưa xác định đúng cách ngắt nghỉ trong
câu khi đọc; kĩ năng đọc - hiểu, đọc diễn cảm… còn nhiều hạn chế.
Xuất phát từ thực trạng trên, để tiếp tục phát huy những điểm mạnh đồng
thời khắc phục những hạn chế, cần phải đưa ra một số giải pháp thiết thực hơn,
phù hợp đối tượng học sinh, điều kiện của đơn vị, địa phương để thực hiện hiệu
quả việc rèn kĩ năng đọc cho học sinh trong hoạt động đọc, từng bước nâng cao
chất lượng giáo dục học sinh trong nhà trường.
3. Nội dung và hình thức của giải pháp
a. Mục tiêu của giải pháp
Giúp giáo viên thực hiện hiệu quả một số giải pháp rèn kĩ năng đọc cho học
sinh trong hoạt động đọc.
Từng bước nâng cao kĩ năng đọc nhằm giúp học sinh học tốt môn Tiếng Việt
4

và các môn học khác để hoàn thành chương trình lớp học; tạo tiền đề để học tập,
lĩnh hội tri thức của các lớp học, cấp học tiếp theo; góp phần nâng cao chất
lượng giáo dục học sinh trong nhà trường.
b. Nội dung và cách thức thực hiện giải pháp
b.1. Chuẩn bị cho giờ dạy
Khâu chuẩn bị của giáo viên chính là nền tảng quan trọng, tạo ra sự khác
biệt giữa một tiết học tốt và một tiết học xuất sắc. Đặc biệt, khi đề cập đến việc
rèn kĩ năng đọc cho học sinh, khâu chuẩn bị trở nên hết sức cần thiết, vì nó định
hình không chỉ mức độ hiểu biết mà còn cả sự yêu thích học sinh dành cho việc
đọc. Đầu tiên và quan trọng nhất, giáo viên cần nghiên cứu kỹ chuẩn kiến thức,
kỹ năng cần đạt cho mỗi bài học. Điều này bao gồm việc hiểu rõ những khái
niệm, thông tin cần truyền đạt, cũng như cách thức để kích thích trí tưởng tượng
và sự tò mò của học sinh. Các giáo viên cũng cần chắc chắn hiểu rõ mục tiêu
học tập của mỗi bài học, từ đó xác định những kỹ năng cần phát triển và những
kiến thức cần đạt được sau mỗi tiết học.
Giáo viên cần xác định mục đích, yêu cầu, nội dung và phương pháp dạy các
bài tập đọc thông qua các câu hỏi như:
+ Trong bài vừa đọc học sinh dễ mắc những lỗi nào về phát âm? (đó thường
là những tiếng khó, những chỗ ngắt nhịp khó, đặc biệt hoặc câu quá dài).
+ Giọng điệu chung của cả bài như thế nào? Đoạn nào cần nhấn giọng, cần
đọc diễn cảm, cần bộc lộ cảm xúc gì ?
+ Bài cần được đọc trong thời gian bao lâu? (xác định tốc độ).
+ Những từ ngữ nào cần được giải nghĩa, những nội dung nào cần hướng
dẫn học sinh tìm hiểu?...
Bên cạnh đó, giáo viên cũng cần xem xét, chuẩn bị hệ thống câu hỏi cuối
mỗi bài để có sự điều chỉnh phù hợp với cách hiểu của mình về bài đọc cũng
như phù hợp với đối tượng học sinh trong lớp. Ngoài ra, giáo viên cần chuẩn bị
đồ dùng dạy học phục vụ cho giờ dạy, ví dụ đồ dùng trực quan như: tranh ảnh,
5

vật thật, video, bảng phụ,...
Ví dụ: Bài đọc “Những ngày hè tươi đẹp” - trang 10 SGK Tiếng việt 4 - bộ
sách Chân trời sáng tạo - tập 1

+ Mục tiêu: Sau bài học, học sinh sẽ:
- Đọc trôi chảy bài đọc, ngắt nghỉ đúng dấu câu, đúng logic ngữ nghĩa;
phân biệt được lời nhân vật và lời người dẫn chuyện; trả lời được các câu hỏi
tìm hiểu bài. Hiểu được nội dung bài đọc: Kỉ niệm đẹp của bạn nhỏ với với
người thân, bạn bè,... ở quê trong ngày chia tay để trở lại thành phố. Từ đó, rút
ra được ý nghĩa: Những lời nói, việc làm cho thấy các bạn đã lớn, đã biết thể
hiện tình cảm, sự quan tâm, chia sẻ với bạn bè, người thân.
- Nhận diện và biết cách sử dụng danh từ.
- Nhận diện được bài văn kể chuyện; xác định được cấu tạo của một bài
văn kể chuyện đã đọc.
- Ghi lại được một kỉ niệm mùa hè mà em nhớ nhất.
6

+ Yêu cầu: Thông qua bài đọc, phát triển cho học sinh:
- Năng lực chung:
Năng lực giao tiếp, hợp tác: Trao đổi, thảo luận để thực hiện các nhiệm vụ
học tập.
Năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo: Sử dụng các kiến thức đã học ứng
dụng vào thực tế, tìm tòi, phát hiện giải quyết các nhiệm vụ trong cuộc sống.
- Năng lực riêng: Hình thành, phát triển năng lực ngôn ngữ và năng lực văn
học (biết cảm nhận về câu văn hay trong bài đọc).
+ Phương pháp dạy: Vấn đáp, động não, trực quan, hoạt động nhóm, đóng
vai, giải quyết vấn đề, lắng nghe tích cực.
+ Đối với bài đọc này, tôi sẽ tiến hành chuẩn bị:
- Tranh hoặc ảnh chụp một số món quà để thực hiện hoạt động khởi động.
- Vật thật hoặc tranh ảnh: cây cỏ chọi gà, hòn bi ve,…
- Bảng phụ ghi đoạn từ Vừa lúc hội bạn ở làng đến ở đình làng.
- Thẻ từ, thẻ câu để tổ chức cho học sinh chơi trò chơi.
- Máy tính, máy chiếu.
+ Thời gian đọc: Từ 2 - 3 phút
+ Giọng đọc của bài được đọc như sau:
- Giọng người dẫn truyện thong thả, vui tươi, nhấn mạnh ở những từ ngữ
chỉ hoạt động, trạng thái và cảm xúc của nhân vật, từ ngữ gọi tên các món quà.
- Giọng Điệp thể hiện tình cảm lưu luyến, không muốn rời xa.
+ Trong bài vừa đọc học sinh dễ mắc những lỗi về cách phát âm các từ khó
như: lớn tướng, bịn rịn, hay cách ngắn nghỉ ở các câu như: “Sau cùng là Tuyết,
nó cho tớ chồng bánh đa chưa nướng, dặn lên phố nướng ăn để nhớ mà về chơi
với nhau”
+ Những từ ngữ cần giải nghĩa:
7

- Bịn rịn: lưu luyến không muốn rời xa khi phải chia tay.
- Cỏ chọi gà (còn gọi là cỏ gà, cỏ chỉ, cỏ ống): loại cỏ có thân rễ bò dài ở
gốc, thẳng đứng ở ngọn, cứng). Thân cỏ thường có nốt sần do những bẹ lá tạo
thành. Trẻ em thường chơi chọi cỏ gà bằng cách “chọi” nốt sần vào nhau, nốt
sần nào bị đứt rời ra thì coi như “gà” thua.
- Đường thơm: đường thơm hương lúa chín, hương hoa cỏ ở làng quê.
- Tưởng tượng: tạo ra trong tâm trí hình ảnh những cái không có hoặc chưa
có ở trước mắt.
Những nội dung trên cần được xem là căn cứ quan trọng để giáo viên xác
định mục tiêu cần đạt cho mỗi tiết học, lựa chọn phương pháp, hình thức tổ chức
dạy học phù hợp với đối tượng học sinh khi thiết kế bài dạy. Chính khâu chuẩn
bị này giúp giáo viên tránh được việc quá lệ thuộc vào sách giáo viên, sách thiết
kế bài giảng, bị động khi tổ chức các hoạt động dạy học trên lớp, áp đặt học sinh
tham gia các hoạt động học một cách máy móc, dập khuôn, không phát huy
được tính tích cực, chủ động của học sinh trong học tập.
b.2. Rèn kĩ năng đọc thành tiếng
b.2.1. Đọc thành tiếng để luyện đọc đúng
Hoạt động đọc ở lớp 4 tiếp tục rèn kĩ năng đọc cho học sinh với yêu cầu
củng cố, nâng cao kĩ năng đọc trơn, đọc thầm, đồng thời tiến hành luyện đọc
diễn cảm. Để thực hiện tốt các yêu cầu này, giáo viên thường xuyên phải sử
dụng biện pháp hướng dẫn học sinh đọc với cả hai hình thức đọc thành tiếng và
đọc thầm theo những mục đích và yêu cầu luyện tập khác nhau.
Đọc thành tiếng để giúp học sinh luyện đọc đúng. Đọc đúng là sự tái hiện
mặt âm thanh của bài đọc một cách chính xác, không có lỗi, không đọc theo
cách phát âm địa phương lệch chuẩn. đọc đúng bao gồm việc đọc đúng các âm,
thanh, nghỉ ngắt hơi đúng chỗ (đọc đúng ngữ điệu).
Vì vậy, trước khi lên lớp giáo viên phải dự tính để ngăn ngừa các lỗi khi đọc.
Căn cứ vào đối tượng học sinh, giáo viên xác định các lỗi phát âm mà học sinh
8

địa phương hoặc các vùng dân tộc thiểu số dễ mắc phải để định ra các tiếng, từ,
cụm từ, câu khó luyện đọc trước.
Giáo viên hướng dẫn học sinh cần phải dựa vào nghĩa, vào quan hệ ngữ pháp
giữa các tiếng, từ để ngắt hơi cho đúng.
Ví dụ: Khi đọc, không được tách một từ làm hai, không ngắt hơi:
“Mẹ bắc/ gầu tát bên sông
Đợi gặt mùa vàng ấm/ áp”
Không tách từ chỉ loại với danh từ mà nó đi kèm, không đọc:
“Bầu/ trời gieo mưa rồi nắng
Cho gió hong những đám/ mây”
(Trích bài đọc “Gieo ngày mới” - trang 18 SGK Tiếng việt 4 - bộ sách Chân
trời sáng tạo - tập 1)

Đối với những câu văn dài, để xác định đúng cách ngắt nghỉ trong câu khi
đọc, giáo viên cần hướng dẫn học sinh căn cứ vào những đặc điểm sau: ý nghĩa
của các từ, cụm từ trong câu và ý nghĩa của cả câu văn; diễn biến nội dung câu
chuyện (bài đọc); đặc điểm, tính cách, thái độ, tình cảm, lời nói nhân vật; diễn
biến tâm lí, cảm xúc khi đọc. Như vậy, ngoài việc ngắt, nghỉ ở các dấu câu còn
có các trường hợp ngắt, nghỉ như: ngắt, nghỉ tâm lý; ngắt, nghỉ theo ý nghĩa;
ngắt, nghỉ tình huống.
Ví dụ: Bài đọc “Cô bé ấy đã lớp” - trang 26 SGK Tiếng Việt 4 - bộ sách
9

Chân trời sáng tạo - tập 1
“Trông thấy/ cây sấu nhỏ xinh trong vườn//, cả bọn/ trầm trồ bàn tán///. Ai
cũng ao ước/ cây sấu lớn thật mau//, cho thật nhiều quả”
Đây là cách ngắt, nghỉ theo ý nghĩa, căn cứ vào ý nghĩa của các từ, cụm từ
trong câu và ý nghĩa của cả câu văn. Trong câu văn này, các hình ảnh cần chú ý
là: cây sấu nhỏ xinh trong vườn; trầm trồ bàn tán. Như vậy, khi đọc không thể
tách ra: cây sấu nhỏ/ xinh trong vườn; trầm/ trồ bàn tán.

Việc ngắt hơi phải phù hợp với các dấu câu (nghỉ ít ở dấu phẩy, nghỉ lâu hơn
ở dấu chấm), đọc đúng các ngữ điệu câu (lên giọng ở cuối câu hỏi, hạ giọng ở
cuối câu kể, thay đổi giọng cho phù hợp với tình cảm diễn đạt trong câu cảm)…
Như vậy đọc đúng đã bao gồm một số tiêu chuẩn của đọc diễn cảm. Rèn kĩ năng
đọc đúng là tiền đề để học sinh đọc diễn cảm tốt. Vì vậy, để giúp học sinh thực
hiện tốt kỹ năng này, trong quá trình học sinh luyện đọc, giáo viên cần lắng nghe
để nhận xét, gợi ý, hướng dẫn về cách phát âm, về ngắt, nghỉ hơi hay tốc độ đọc
cho phù hợp.
b.2.2. Đọc thành tiếng để luyện đọc nhanh (hoặc đọc lưu loát, trôi chảy)
Đọc nhanh là nói đến tốc độ đọc. Vấn đề tốc độ đọc chỉ đặt ra sau khi đã
10

đọc đúng. Đọc nhanh không phải là đọc liến thoắng. Đọc nhanh chỉ thực sự có
ích khi nó không tách rời việc hiểu rõ điều được đọc. Khi đọc cho người khác
nghe thì
Người viết
Đỗ Văn Hiếu
Liên hệ Zalo: 0985598499

11