BÀI HỌC STEM: MÔ HÌNH NGÀY VÀ ĐÊM
Lớp 3

Thời lượng: 2-3 tiết

Thời điểm tổ chức: Khi dạy nội dung Trái Đất trong hệ Mặt Trời (môn Tự
nhiên và Xã hội)
Mô tả bài học:
Nội dung môn Tự nhiên và Xã hội lớp 3 có yêu cầu cần đạt về sự chuyển động
của Trái Đất trong hệ Mặt trời như sau:
- Chỉ và trình bày được chiều chuyển động của Trái Đất quanh mình nó
(quanh trục) và quanh Mặt Trời.
- Giải thích được ở mức độ đơn giản hiện tượng ngày và đêm.
Để đạt được các yêu cầu này, trong bài học STEM “Ngày và đêm”, học sinh
sẽ làm một mô hình gồm có nguồn sáng (tượng trưng cho Mặt Trời) và khối
cầu (tượng trưng cho Trái Đất), sử dụng mô hình này bằng cách quay Trái Đất
(quanh 1 trục) và quan sát để giải thích hiện tượng ngày và đêm.
Nội dung chủ đạo và tích hợp trong bài học:

Môn học
Môn
học
chủ
đạo

Yêu cầu cần đạt

Tự nhiên - Chỉ và trình bày được chiều chuyển động của Trái Đất
và Xã hội quanh mình nó và quanh Mặt Trời trên sơ đồ và (hoặc)
mô hình.
- Giải thích được ở mức độ đơn giản hiện tượng ngày và
đêm, qua sử dụng mô hình hoặc video.
Mĩ thuật

Môn
hoc
tích
hợp

- Tạo được sản phẩm có sự tương phản của hình, khối
dạng cơ bản.
- Thể hiện được chi tiết hoặc hình ảnh trọng tâm ở sản
phẩm.
- Trưng bày, giới thiệu được sản phẩm, chia sẻ mục đích
sử dụng.

Toán

- Nhận dạng được khối cầu thông qua việc sử dụng vật
thật.

- Giải quyết được một số vấn đề thực tiễn đơn giản liên
quan đến hình khối đã học.

Công
nghệ

- Lựa chọn được vật liệu làm đồ dùng học tập đúng yêu
cầu.
- Sử dụng được các dụng cụ để làm đồ dùng học tập
đúng cách, an toàn.
- Làm được một đồ dùng học tập đơn giản theo các bước
cho trước, đảm bảo yêu cầu về kĩ thuật, thẩm mĩ.

I. Yêu cầu cần đạt (của bài học)
- Chỉ và trình bày được chiều chuyển động của Trái Đất quanh mình nó
và quanh Mặt Trời trên sơ đồ và (hoặc) mô hình.
- Giải thích được hiện tượng ngày và đêm trên Trái Đất ở mức độ đơn
giản dựa trên sự chuyển động của Trái Đất trong hệ Mặt Trời qua sử dụng mô
hình hoặc video.
- Nhận dạng được khối cầu thông qua việc sử dụng vật thật (quả bóng xốp
làm mô hình Trái Đất).
- Lựa chọn và sử dụng được các nguyên liệu, dụng cụ để làm mô hình 3D
“Ngày và đêm” đúng cách, an toàn.
- Thể hiện được chi tiết hoặc hình ảnh trọng tâm ở sản phẩm (vẽ trang trí
đại dương, đất liền trên được khối cầu làm nổi bật đặc điểm của Trái Đất).
- Hợp tác được với các thành viên trong nhóm khi thực hiện các nhiệm vụ
học tập.
- Tích cực, chủ động nêu ý kiến cá nhân, lắng nghe, góp ý và đưa ra các
kết luận hay điều chỉnh trong quá trình làm việc nhóm, đóng góp ý kiến cá nhân
để hoàn thiện sản phẩm của nhóm mình và các nhóm khác.
II. Đồ dùng dạy học
1. Chuẩn bị của giáo viên
- Các phiếu học tập và phiếu đánh giá.
- Các video hướng dẫn học sinh tìm hiểu hiện tượng, chế tạo mô hình.
- Nguyên vật liệu giáo viên chuẩn bị cho 1 nhóm học sinh:

STT

Thiết bị/ Học liệu

Số lượng

1

Quả bóng xốp màu trắng,
1
đường kính 8-9cm. (Giáo viên
xuyên sẵn lỗ qua tâm quả
bóng xốp

2

Thùng giấy carton kích thước
khoảng 35cmx20cmx20cm
(Giáo viên hỗ trợ học sinh cắt
và khoét các lỗ trên thùng
giấy)

1 thùng

3

Que tre dài 30-35cm, đường
kính 2,5-3mm (Không có đầu
nhọn)

1 que

4

Giấy màu đen, xanh da trời
75cm x 50cm

Mỗi màu 1
tờ

5

Giấy màu trắng và màu khổ
A4

Mỗi mài 1
tờ

6

Đất nặn

1 viên

7

Đèn pin loại nhỏ (dạng móc
khóa)

1 cái

8

Băng keo hai măt

1 cuộn

9

Quả địa cầu (đường kính 30
cm)

1 quả

10

Đèn pin cầm tay

1 cái

Hình ảnh minh họa

2. Chuẩn bị của học sinh
- Giao cho mỗi nhóm (5-6 học sinh) tự chuẩn bị một số nguyên vật liệu như
sau:
STT

Thiết bị/ Học liệu

Số lượng

1

Kéo

1 cái

2

Bút chì

1 cái

3

Thước kẻ

1 cái

4

Compa

1 cái

5

Hồ dán

1 cái

Hình ảnh minh họa

III. Các hoạt động day học chủ yếu
1. Hoạt động 1: Mở đầu (Xác định vấn đề)
a. Khởi động
- Học sinh tham gia trò chơi “Ngày hay đêm” trong thời gian 3 phút 2
- Giáo viên chia lớp thành hai nhóm, một nhóm kể tên một hoạt động
của con người, nhóm còn lại trả lời hoạt động đó thường diễn ra vào ban ngày
hay ban đêm và giải thích vì sao.
- Giáo viên tổng kết trò chơi và đưa ra câu hỏi “Tại sao lại có hiện tượng
ngày và đêm?” và dẫn dắt sang hoạt động giao nhiệm vụ.
b. Giao nhiệm vụ

Để hiểu và giải thích được nguyên nhân hiện tượng ngày và đêm trên
Trái Đất cho mọi người xung quanh, giáo viên giao nhiệm vụ cho các nhóm
học sinh làm mô hình “Ngày và đêm” với các yêu cầu:
(1) Mô hình bao gồm khối cầu tượng trưng cho Trái Đất được trang trí gồm
các lục địa và đại dương.
(2) Mô hình có nguồn sáng tượng trưng cho Mặt Trời chiếu vào Trái Đất.
(3) Khối cầu tượng trưng cho Trái Đất có thể chuyển động quanh mình nó.
(4) Mô hình được trang trí bằng giấy màu và các chi tiết phù hợp để thể hiện
bầu trời vào ban ngày và ban đêm.
Giáo viên thông báo đến học sinh để làm được mô hình Ngày và Đêm
theo yêu cầu trên, cần tìm hiểu các kiến thức nền ở hoạt động tiếp theo.
2. Hoạt động 2: Hình thành kiến thức mới (Nghiên cứu kiến thức
nền)
- Học sinh xem video về sự chuyển động của Trái Đất trong hệ Mặt Trời
(từ đầu đến phút 1:56) và trả lời các câu hỏi sau:
Nguồn video: https://www.youtube.com/watch?v=qm94yFdCNog
*Câu 1: Trái Đất chuyển động như thế nào trong hệ Mặt Trời?
A. Không chuyển động
B. Quay quanh Mặt Trời
C. Vừa quay xung quanh Mặt Trời, vừa tự quay quanh mình nó
D. Chỉ tự quay quanh mình nó.
Gợi ý trả lời: Đáp án C

*Câu 2: Trái Đất quay quanh Mặt Trời theo chiều nào?

Gợi ý trả lời: Trái Đất chuyển động quanh Mặt Trời theo chiều từ tây sang
đông
*Câu 3: Trái Đất chuyển động quanh mình nó theo chiều nào? Nếu nhìn
từ cực Bắc xuống, chuyển động này cùng chiều hay ngược chiều kim đồng hồ?
Gợi ý trả lời: Trái Đất chuyển động quanh mình nó theo chiều từ tây sang
đông. Nếu nhìn từ cực Bắc xuống, chuyển động này ngược chiều kim đồng hồ.
*Câu 4: Thời gian để Trái Đất quay hết một vòng quanh Mặt Trời là bao
lâu?
Gợi ý trả lời: Thời gian để Trái Đất quay hết một vòng quanh Mặt Trời là một
năm.
*Câu 5: Trong hình sau, phần nào của Trái Đất là ban ngày và phần nào
là ban đêm?

Gợi ý trả lời:

*Câu 6: Có phải mọi nơi trên Trái Đất đều là ban ngày hay ban đêm
cùng lúc? Vì sao?

Gợi ý trả lời: Chỉ có một phần của Trái đất là ban ngày và phần còn lại là
ban đêm vì Trái Đất dạng hình cầu nên Mặt Trời chỉ chiếu sáng một nửa Trái
Đất
*Câu 7: Vì sao ở mọi nơi trên Trái Đất luôn có hiện tượng ngày và đêm
kế tiếp nhau?
Gợi ý trả lời: Mọi nơi trên Trái Đất đều lần lượt có ngày và đêm kế tiếp
nhau do Trái Đất luôn tự quay quanh mình nó.
- Giáo viên kết luận:
+ Trái Đất vừa chuyển động quanh mình nó, vừa chuyển động quanh Mặt
Trời.
+ Trái Đất chuyển động quanh mình nó theo chiều từ tây sang đông. Nếu
nhìn từ cực Bắc xuống, chuyển động này ngược chiều kim đồng hồ.
+ Trái Đất chuyển động quanh Mặt Trời theo chiều từ tây sang đông.
Thời gian để Trái Đất quay hết một vòng quanh Mặt Trời là một năm.
+ Có hiện tượng ngày và đêm là do Trái Đất luôn tự quay quanh mình nó
và Trái Đất có dạng hình cầu nên Mặt trời chỉ chiếu sáng một nửa Trái Đất. Tại
một vị trí trên Trái Đất khoảng thời gian được Mặt Trời chiếu sáng là ban ngày,
khoảng thời gian không được Mặt Trời chiếu sáng là ban đêm.
- Giáo viên có thể tổ chức cho học sinh quan sát, thực hành với quả địa
cầu để học sinh hiểu rõ hơn về mô hình mà mình cần chế tạo.
- Đại diện 2 học sinh thực hành mô tả chiều chuyển động của Trái Đất
quanh mình nó và giải thích ở mức độ đơn giản hiện tượng ngày và đêm trên
Trái Đất.
+ Học sinh 1: chiếu đèn pin về phía quả địa cầu, ánh sáng chiếu từ đèn pin
minh họa cho Mặt Trời.
+ Học sinh 2: xoay quả địa cầu nhiều vòng từ từ quanh trục ngược chiều
kim đồng hồ và giải thích khu vực nào của Trái Đất là ban ngày, khu vực nào là
ban đêm.
3. Hoạt động 3: Luyện tập và vận dụng (Tìm giải pháp, chế tạo và
chia sẻ)
a) Đề xuất và lựa chọn giải pháp
- Giáo viên chia lớp thành 5-6 nhóm theo sự sắp xếp ngẫu nhiên hoặc theo
tổ.
- Các nhóm học sinh dựa trên những nguyên vật liệu và dựa vào các câu
hỏi gợi ý để thảo luận đề xuất ý tưởng làm mô hình:

+ Em dùng vật liệu nào để làm quả địa cầu?
+ Em cần trang trí màu gì để minh hoạ đó là đại dương hay đất liền?
+ Em dùng vật liệu gì làm trục cho Trái đất?
+ Trục Trái Đất sẽ thẳng đứng hay nghiêng?
+ Làm sao để Trái đất xoay được quanh trục?
+ Em dùng dụng cụ gì để làm ánh sáng chiếu ra từ Mặt Trời?
+ Em đặt "Mặt Trời" ở đâu so với Trái đất? (trên/dưới/trái/phải)?
+ Em sẽ trang trí những gì trên bầu trời để phân biệt ban ngày và ban
đêm?
- Các nhóm học sinh thảo luận đề xuất ý tưởng, thực hiện vẽ hình mô tả
các bộ phận cho mô hình Ngày và đêm, ghi chú các nguyên vật liệu cần sử dụng
và đề xuất các bước thực hiện làm sản phẩm vào phiếu học tập. Giáo viên lưu ý
học sinh cần cẩn thận khi sử dụng compa để vẽ hình tròn.
- Các nhóm trình bày phương án làm sản phẩm của nhóm, sau đó nghe
góp ý nhận xét từ nhóm bạn và giáo viên.
- Giáo viên nhận xét và bổ sung, nhắc lại các yêu cầu của sản phẩm và lưu
ý học sinh như sau:
+ Khi mô tả bầu trời cần lưu ý trang trí bầu trời ban ngày có màu xanh,
trên bầu trời sẽ có Mặt Trời các đám mây; bầu trời ban đêm có màu đen, trên
bầu trời sẽ có mặt trăng và các ngôi sao.
+ Khi mô tả Trái Đất cần lưu ý Trái Đất có hình cầu và trên bề mặt Trái
Đất có các lục địa và đại dương.
+ Cần đặt quả cầu Trái Đất ở vị trí đối diện với nguồn sáng Mặt Trời,
cách nguồn sáng Mặt Trời khoảng 20cm.
+ Khi xuyên que tre qua quả bóng xốp cần cẩn thận, tránh làm vỡ quả
bóng xốp.
+ Trục của Trái Đất hơi nghiêng về bên phải.
Lưu ý: Nếu học sinh gặp khó khăn khi vẽ hình mô tả mô hình Ngày và
đêm, giáo viên cung cấp Phiếu Hỗ trợ vẽ hình mô tả (Phụ lục) để học sinh điền
tên bộ phận và vật liệu.
b)Chế tạo, thử nghiệm và đánh giá
- Các nhóm học sinh sử dụng các nguyên vật liệu để tiến hành thực hiện
mô hình theo bản vẽ đã được giáo viên góp ý. Giáo viên hướng dẫn, hỗ trợ các
nhóm học sinh khi cần thiết.

- Giáo viên yêu cầu học sinh sau khi làm sản phẩm sẽ tiến hành thử
nghiệm bằng cách bật đèn pin mô tả Mặt Trời và xoay khối cầu Trái Đất để
minh họa được hiện tượng ngày và đêm và thực hiện tìm hiểu hiện tượng ngày
đêm ở 2 vị trí trên Trái Đất bằng cách đánh dấu chữ X ở vị trí em cho rằng là
nước Việt Nam và đánh dấu chữ Y ở vị trí của nước Cu Ba ở phía bên kia trên
quả cầu Trái Đất. Bằng mô hình xác định khi Việt Nam là ban ngày thì Cu Ba là
ban ngày hay ban đêm?
- Các nhóm học sinh đối chiếu lại với các yêu cầu của sản phẩm do giáo
viên đặt ra từ đầu, nêu những thay đổi và điều chỉnh mô hình (nếu có).
c) Chia sẻ, thảo luận, điều chỉnh
- Các nhóm trưng bày sản phẩm, có thể cho tất cả các nhóm hoặc chọn 12 nhóm học sinh đại diện trình bày và giải thích hiện tượng (nhóm có 2 học sinh,
1 học sinh trình bày, 1 học sinh sử dụng mô hình để mô tả hiện tượng) trong thời
gian 3 phút.
- Học sinh các nhóm khác lắng nghe và nhận xét kết quả của nhóm bạn.
- Giáo viên kết hợp đặt câu hỏi làm rõ vấn đề như:
+ Giải thích hiện tượng ngày và đêm dựa trên mô hình vừa chế tạo.
+ Ánh sáng của Mặt Trời chiếu vào các vị trí khác nhau trên Trái Đất có
giống nhau không?
+ Hãy tưởng tượng nếu Trái Đất ngừng tự quay quanh trục thì hiện
tượng ngày và đêm trên Trái Đất sẽ thay đổi như thế nào?
- Các nhóm đánh giá sản phẩm và phần thuyết trình của nhóm bạn theo
Phiếu đánh giá 1 và tự đánh giá kết quả làm việc nhóm theo Phiếu đánh giá 2.
- Giáo viên tổng hợp kết quả đánh giá, nhận xét về sự tham gia hoạt động
học tập của học sinh trong bài học. Đồng thời giáo viên tổng kết một số nội
dung quan trọng của bài học Ngày và Đêm.
IV. Phụ lục

Phiếu học tập - Phác thảo mô hình “Ngày và Đêm”

2. Phiếu hỗ trợ vẽ hình mô tả
Viết tên và ghi chú vật liệu sử dụng cho mỗi bộ phận của mô hình trong hình vẽ
dưới đây.

3. Phiếu đánh giá