Ngày dạy: Xác nhận của TCM
Ngày soạn:
Tiết:
CÂU CÁ MÙA THU
Nguyễn Khuyến
I. Mục tiêu
- Phân tích được những nét đặc trưng cho cảnh thu đồng bằng Bắc Bộ thể hiện trong bài thơ qua các chi tiết, hình ảnh cụ thể.
- Phân tích làm rõ cảm hứng và tấm lòng của thi nhân (tấm lòng ưu thời mẫn thế, tình yêu quê hương đất nước).
- Chứng minh sự sáng tạo của Nguyễn Khuyến về mặt nghệ thuật (cách gieo vần, ngôn ngữ, hình ảnh, nhịp điệu, cách sử dụng từ láy…).
- Tích hợp với hai bài thơ còn lại trong chùm thơ thu: Thu vịnh, Thu ẩm, Thu điếu để làm rõ được nét riêng của bài thơ, từ đó làm rõ tài năng và cảm hứng nghệ sĩ.
- Trau dồi tình yêu quê hương đất nước.
- Trân trọng con người, tấm lòng và tài năng của một nghệ sĩ lớn – Nguyễn Khuyến.
II. Phương pháp, phương tiện dạy học
1. Phương pháp dạy học
Sử dụng kết hợp các phương pháp: đọc sáng tạo, giảng bình, đàm thoại…
2. Phương tiện dạy học
- SGK Ngữ Văn 11, tập 1.
-SGV Ngữ Văn 11
- Bảng, phấn.
III. Yêu cầu học sinh chuẩn bị.
- Soạn bài trước ở nhà
- Tìm hiểu các tài liệu khác liên quan
IV. Tiến trình dạy học
1. Kiểm tra bài cũ.
- Đọc thuộc lòng bài thơ Tự tình của Hồ Xuân Hương và phân tích 2 câu thơ đầu?
2. Tiến trình bài học
Hoạt động GV và HS
Kiến thức cần đạt

Hoạt động 1: Hướng dẫn HS tìm hiểu về tác giả, tác phẩm.
GV hướng dẫn HS tập trung tìm hiểu những nét chính có ảnh hưởng tới cảm hứng sáng tác của tác giả.
Dựa vào phần tiểu dẫn trong SGK và tìm hiểu trước của em, em hãy nêu những nét chính trong cuộc đời Nguyễn Khuyến, có ảnh hưởng tới cảm hứng sáng tác của ông?



















(So sánh Nguyễn Đình Chiểu và Nguyễn Khuyến)



Em hãy nêu những hiểu biết của em về chùm thơ thu của Nguyễn Khuyến, trong đó có bài Thu điếu?




Hai câu đầu là 2 câu đề (đặt vấn đề mà bài thơ đó nói tới). Hai câu tiếp theo là hai câu thực (tả hoặc nói thực về vấn đề đó). Hai câu sau đó là 2 câu luận (bàn luận về vấn đề đó). Cuối cùng là 2 câu kết (kết luận vấn đề)
I. Đọc hiểu tiểu dẫn
1. Tác giả
* Cuộc đời
- Nguyễn Khuyến (1835 – 1909) hiệu là Quế Sơn, quê làng Và, xã Yên Đổ, huyện Bình Lục, tỉnh Hà Nam, xuất thân trong một gia đình nhiều người đỗ đạt, làm quan to.
- Là người tài cao học rộng, đỗ đầu ba kì thi, thường được gọi bằng cái tên trân trọng Tam Nguyên Yên Đổ.
- Ông chỉ làm quan 10 năm, sau đó về ở ẩn. Ông gắn bó sâu nặng với làng quê Bắc Bộ
→ viết về những sự vật bình dị, gần gũi.
- Ông là người có tấm lòng yêu nước thương dân.
* Sự nghiệp
- Nội dung thơ văn Nguyễn Khuyến: Thơ văn ông nói lên tình yêu quê hương đất nước thể hiện trong sự u hoài trước cảnh đổi thay của đất nước, thể hiện trong những bài thơ phản ánh cuộc sống của những người dân quê, những bức tranh làng quê đất Việt và những bức tranh biếm họa thâm trầm
- Ông để lại cả một sự nghiệp rộng lớn trên nhiều thể loại, ở thể loại nào cũng có những đóng góp xuất sắc: thơ thất ngôn bát cú, hát nói, câu đố...Thơ bao gồm cả thơ chữ Hán và chữ Nôm song chỉ có thơ văn Nôm được mọi người khâm phục hơn hết.
=> Cuộc đời của Nguyễn Khuyến là cuộc đời của 1 trí thức dân tộc có tài năng lớn, sống thanh bạch đôn hậu gần gũi với nhân dân lao động, gắn bó sâu nặng với đất nước tuy chưa phải là 1 chiến sĩ cứu nước.
2. Tác phẩm
- Xuất xứ của tác phẩm: bài thơ nằm trong chùm ba bài thơ thu: thu điếu, thu vịnh, thu ẩm. Đây là chùm thơ đặc sắc về mùa thu, đặc trưng cho quê hương làng cảnh Việt Nam. được Nguyễn Khuyến viết vào thời gian sau khi ông đã từ quan về sống ở quê nhà (1884).
- Thể loại bài thơ: thể thất ngôn bát cú Đường luật. Thơ thất ngôn bát cú là loại thơ mỗi bài có 8 câu và mỗi câu 7 chữ.
- Đề tài: mùa thu. Đây là đề tài quen thuộc trong thơ ca