“Nâng cao chất lượng dạy học phân môn Địa lí lớp 4 thông qua việc sử dụng bản đồ (lược đồ) và trò chơi”.


PHẦN I: ĐẶT VẤN ĐỀ

I. LỜI MỞ ĐẦU
Trong chương trình Tiểu học hiện hành, phân môn Địa lí lớp 4 đóng một vai trò rất quan trọng. Mục tiêu dạy học phân môn Địa lí lớp 4 là cung cấp cho học sinh một số kiến thức cơ bản, thiết thực về các sự vật, hiện tượng và các mối quan hệ địa lí đơn giản ở các vùng chính trên đất nước Việt Nam. Bước đầu rèn luyện và hình thành một số kĩ năng: Quan sát sự vật, hiện tượng; thu thập, tìm kiếm tư liệu địa lí từ các nguồn khác nhau; biết nêu thắc mắc đặt câu hỏi trong quá trình học tập và chọn thông tin để giải đáp; nhận biết đúng các sự vật, sự kiện, hiện tượng địa lí; biết trình bày lại kết quả học tập bằng lời nói, bài viết, hình vẽ, sơ đồ; biết vận dụng các kiến thức đã học vào thực tiễn đời sống. Trong phân môn Địa lí, bản đồ và bảng số liệu được sử dụng như là một nguồn cung cấp kiến thức, giúp học sinh tự tìm tòi phát hiện ra kiến thức và rèn luyện kĩ năng bộ môn chứ không phải để minh họa cho lời giảng của giáo viên. Như vậy bản đồ, bảng số liệu là đối tượng để học sinh chủ động, tự lực (đến mức tối đa) khai thác kiến thức dưới sự hướng dẫn của giáo viên. Việc sử dụng bản đồ, lược đồ, tranh ảnh và trò chơi trong dạy học phân môn Địa lí là một trong những điều kiện quyết định sự thành công của tiết dạy, vì nó làm tăng hiệu quả giờ dạy, học sinh có hứng thú trong học tập, giờ học vui tươi thoải mái, các em được mở rộng tầm mắt ra xa hơn và nó là phương tiện phát triển tư duy.
Để học sinh chủ động tích cực trong giờ học Địa lí, đòi hỏi người giáo viên phải biết tổ chức, hướng dẫn, phải có phương pháp dạy học phù hợp để lôi cuốn các em trong từng bài học, từng sự vật, hiện tượng địa lí. Muốn làm được như vậy, ngoài kiến thức của giáo viên thì sử dụng những phương pháp mới, phương pháp tích cực, việc sử dụng thành thạo bản đồ, lược đồ, tranh ảnh và trò chơi trong dạy học Địa lí ở Tiểu học là vô cùng cần thiết.

II. THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

1. Thực trạng
1.1) Về giáo viên
- Thực tiễn dạy học Địa lí ở hệ thống giáo dục nói chung và ở trường Tiểu học nói riêng cho thấy: Giáo viên còn gặp nhiều khó khăn trong việc sử dụng các phương pháp dạy học Địa lí, chủ yếu dạy theo lối truyền thụ một chiều, thầy giảng, trò nghe, nên ít đọng lại kiến thức địa lí trong tâm óc học trò, chưa gây hứng thú cho học sinh trong giờ học Địa lí, nên các giờ học còn nặng nề, áp đặt.
- Một số ít giáo viên nắm kiến thức tổng thể về Địa lí còn mờ nhạt, không hệ thống, giáo viên còn phụ thuộc nhiều vào kiến thức sách giáo khoa, ít nghiên cứu tài liệu nên dẫn đến bài giảng rời rạc, không lô-gic, học sinh có thể hiểu ngay nhưng không biết các sự vật hiện tượng đó có liên quan đến nhau.
- Đặc biệt đối với phân môn Địa lí thì việc sử dụng đồ dùng dạy học (bản đồ, lược đồ, tranh ảnh) trong mỗi giờ lên lớp là việc làm thường nhật nó có vai trò quan trọng trong việc khai thác nội dung của bài thì nhiều giáo viên còn dạy chay do không có bản đồ, chưa sử dụng hết tác dụng của bản đồ trong bài dạy, quan niệm dạy phần địa lý dân cư, kinh tế tách biệt với tự nhiên, sử dụng bản đồ không hiệu quả.
- Số giáo viên đưa trò chơi vào dạy học các bài Địa lí còn ít chủ yếu dạy học dựa vào hướng dẫn sách giáo viên, ít đầu tư suy nghĩ nên dẫn đến tiết học không có sự đổi mới, khởi sắc.
1.2) Về học sinh
- Học sinh sử dụng bản đồ không thành thạo nên không khai thác được nội dung của bài dẫn đến ngại học Địa lí.
- Thực tế những năm gần đây cho thấy thế hệ trẻ hiểu địa lí, thích học môn Địa lí và nắm vững kiến thức địa lí còn hạn chế.

2. Kết quả, hiệu quả của hiện trạng trên
Ở Tiểu học môn Tự nhiên - Xã hội được kiểm chứng kết quả cụ thể ở hai lần kiểm tra định kỳ cuối học kỳ I và cuối năm. Nhìn chung so sánh với môn Khoa học và phân môn Lịch sử thì phân môn Địa lí kết quả không cao.