CHỦ ĐỀ 5: BẮC TRUNG BỘ VÀ NAM TRUNG BỘ
BÀI 17: MỘT SỐ NÉT VĂN HÓA VÀ TRUYỀN THỐNG YÊU
NƯỚC, CÁCH MẠNG CỦA ĐỒNG BÀO VÙNG BẮC TRUNG BỘ VÀ
NAM TRUNG BỘ
Sau bài học nay em sẽ:
- Kể tên được một số di sản thế giới ở vùng Bắc Trung Bộ và Nam
Trung Bộ.
- Mô tả được một số nét chính về văn hoá các dân tộc ở vùng Bắc
Trung Bộ và Nam Trung Bộ.
- Nêu được truyền thống đấu tranh yêu nước và cách mạng của
đồng bào Bắc Trung Bộ và Nam Trung Bộ (Sử dụng một số tư liệu
tranh ảnh, câu chuyện lịch sử về anh hùng Núp, N'Trang Lơng,…

Hình dưới đây là một di sản văn hóa tiêu biểu ở vùng Bắc
Trung Bộ và Nam Trung Bộ. Hãy kể tên một số di sản văn hóa ở
vùng đất này mà em biết?

Hình 1. Thành nhà Hồ (Tỉnh Thanh Hóa)

1. Vùng đất hội tụ nhiều di sản thế giới
- Đọc thông tin và quan sát hình 3,4, em hãy kể tên một số di
sản thiên nhiên, di sản văn hóa vật thể, di sản văn hóa phi vật
thể và di sản tư liệu ở vùng Bắc Trung Bộ và Nam Trung Bộ.
- Giới thiệu một số nét về Khu di tích Chăm Mỹ Sơn mà em đã tìm hiểu.
Vùng Bắc Trung Bộ và Nam Trung Bộ là vùng đất có nền văn hóa đa dạng,
đậm đà bản sắc dân tộc. Vùng là nơi có nhiều di sản thế giới được UNESCO vinh
danh. Ngoài Di sản Thiên nhiên Thế giới là Phong Nha- Kẻ Bảng (tỉnh Quảng Trị);

vùng còn có các di sản văn hóa vật thể như: Thành nhà Hồ (tỉnh Thanh Hóa), Cố đô
Huế (thành phố Huế), Phố cổ Hội An (thành phố Đà Nẵng), và Di tích Chăm Mỹ Sơn
(thành phố Đà Nẵng), có 2 di sản tư liệu thế giới là Mộc bản triều Nguyễn và Châu
bản triều Nguyễn và nhiều di sản văn hóa thế giới phi vật thể như: Âm nhạc cung
đình Việt Nam- Nhã nhạc (triều Nguyễn), Dân ca Ví, Giặm Nghệ Tĩnh; Nghệ thuật
Bài chòi Trung Bộ; Không gian văn hóa Cồng chiêng Tây Nguyên,…

Hình 2. Biểu diễn Nhã nhạc cung đình Huế

Hình 3. Một góc Di sản Thiên nhiên Thế
giới Phong Nha-Kẻ Bảng (Tỉnh Quảng Trị)

Khu di tích Chăm Mỹ Sơn
(Thành phố Đà Nẵng) là một
quần thể kiến trúc nổi tiếng do
người Chăm xây dựng. Tháng
12-1999, khi di tích được
UNESCO ghi danh là Di sản văn
hóa thế giới.
Hình 4. Khu di tích Chăm Mỹ Sơn
(Thành phố Đà Nẵng)

2. Vùng đất của lễ hội
Đọc thông tin và quan sát hình 5,6,7,8,9, em hãy:
- Kể tên một số lễ hội tiêu biểu ở vùng Bắc Trung Bộ và Nam
Trung Bộ và nêu những nét nổi bật về lễ hội của vùng đất này.
Vùng Bắc Trung Bộ và Nam Trung Bộ nổi tiếng với nhiều lễ hội
đặc sắc, nhằm tôn vinh truyền thống và những giá trị văn hóa tốt
đẹp của dân tộc.
a) Lễ hội Cầu Ngư
Lễ hội Cầu Ngư gắn với tục thờ cá Ông (cá voi) của người dân
ven biển vùng Bắc Trung Bộ và Nam Trung Bộ. Theo truyền thuyết,
cá voi thường cứu giúp ngư dân khi gặp nạn trên biển. Lễ hội là dịp

để người dân tỏ lòng biết ơn với công đức của cá Ông và cầu mong
mùa đánh cá bội thu. Lễ hội gồm hai phần: phần lễ diễn ra trang
trọng với lễ rước, lễ tế theo nghi thức truyền thống; phần hội với các
trò chơi dân gian gắn với hoạt đông sản xuất trên biển như: lắc
thúng, đua thuyền, bơi lội, đan lưới,…

Hình 5. Lễ Nghinh Ông trên biển trong lễ hội Cầu Ngư ở tỉnh
Khánh Hòa
b) Lễ hội Ka-tê
Lễ hội Ka-tê (Kate) là lễ hội dân gian lâu đời của người Chăm,
được tổ chức vào khoảng tháng 9, tháng 10 hằng năm (tháng 7 theo
lịch Chăm) để tưởng nhớ các vị thần và cầu cho cuộc sống ấm no,
hạnh phúc. Lễ hội diễn ra tại khu đền tháp Chăm. Các nghi lễ chính
là: rước y trang, mở cửa tháp chính,… Sau phần lễ là phần hội với
các trò chơi dân gian đặc trưng của người Chăm như: thi giã gạo, thi
đi cà kheo, làm bánh gừng,…

Năm 2022, lễ hội Ka-tê của người
Chăm ở Bình Thuận (nay thuộc
tỉnh Lâm Đồng) được đưa vào
danh mục di sản văn hóa phi vật
thể quốc gia.
Hình 6. Lễ hội Ka-tê tại
tháp Pô Klông Ga-rai
(Tỉnh Lâm Đồng)
c) Lễ Khao lề thế lính Hoàng Sa
Cùng với với quá trình khai phá vùng đất phía Nam, các chúa
Nguyễn dã đặt ra Hải đội Hoàng Sa làm nhiệm vụ đi thuyền đến các
đảo thuộc đặc khu Hoàng Sa và Trường Sa để thu lượm sản vật,
từng bước thực thi chủ quyền biển đảo,… Những người đi thực hiện
nhiệm vụ trong điều kiện rất khó khăn, khắc nghiệt và chỉ bằng
những phương tiện, vật dụng rất thô sơ.

Lễ Khao lề thế lính là một
tập tục cổ truyền có từ thời Hải
đội Hoàng Sa nhằm tri ân những
người đi làm nhiệm vụ và cầu
cho họ được bình an trở về,..
Ngày nay, lễ Khao lề thế
lính vẫn được duy trì, gồm nhiều
hoạt động như: tế lễ cổ truyền,
lễ đua thuyền tứ linh,… nhằm tri Hình 7. Một nghi thức trong lễ Khao
ân Hải đội Hoàng Sa năm xưa, lề thế lính Hoàng Sa ở Lý Sơn (Tỉnh
đồng thời giáo dục thế hệ trẻ về Quảng Ngãi)
trách nhiệm giữ gìn biển đảo
quê hương.
d) Lễ hội Đua voi
Lễ hội Đua voi được tổ chức
hai năm một lần vào tháng Ba âm
lịch, tại Buôn Đôn (tỉnh Đắk Lắk).
Đây là một trong những lễ hội cổ
truyền độc đáo của đồng bào các
dân tộc ở Tây Nguyên nhằm tôn
vinh tinh thần thượng võ và tài Hình 8. Lễ hội Đua voi tại tỉnh
Đắk Lắk
nghệ thuần dưỡng voi.
e) Lễ Tạ ơn cha mẹ
Lễ Tạ ơn cha mẹ là một
sinh hoạt dân gian được lưu
truyền qua nhiều thế hệ của
một số dân tộc ở vùng Bắc
Trung Bộ và Nam Trung Bộ.
Lễ do một người con khi đã
trưởng thành tổ chức để bày
tỏ lòng biết ơn công lao sinh Hình 9. Lễ Tạ ơn cha mẹ của dân tộc
thành và nuôi dưỡng của cha Gia Rai
mẹ.
3. Truyền thống yêu nước và cách mạng của đồng bào vùng
Bắc Trung Bộ và Nam Trung Bộ
Đọc thông tin và quan sát hình 10, 11, em hãy cho biết:
- Truyền yêu nước và cách mạng của đồng bào vùng Bắc Trung
Bộ và Nam Trung Bộ có đặc điểm gì nổi bật?
- Kể lại một câu chuyện lịch sử về truyền thống yêu nước và cách
mạng của đồng bào vùng Bắc Trung Bộ và Nam Trung Bộ.

Vùng Bắc Trung Bộ và Nam Trung Bộ là vùng đất giàu truyền
thống yêu nước, chống giặc ngoại xâm. Khi thực dân Pháp xâm
lược, đồng bào nơi đây đã anh dũng đứng lên chiến đấu, tiêu biểu là
các cuộc đấu tranh dưới sự lãnh đạo của N'Trang Lơng, Đinh Núp,
Hồ Kan Lịch,…
Cuộc khởi nghĩa do
N'Trang Lơng lãnh đạo kéo dài
từ năm 1912 đến năm 1935,
thu hút đông đảo các đồng bào
Mnông, Ê Đê, Xtiêng, Mạ,…
tham gia. Cuộc khởi nghĩa lan
rộng, gây nhiều khó khăn cho
việc chiếm đóng của thực dân
Hình 10. Tượng đài anh hùng
Pháp trên vùng đất Tây
N'Trang Lơng
Nguyên.
(tỉnh Lâm Đồng)

Anh hùng Đinh Núp (1914-1999) là người
dân tộc Ba Na, quê ở xã Tơ Tung, huyện
Kbang, tỉnh Gia Lai.
Năm 1935, trong một lần quân Pháp kéo
về làng bắt phu, dân làng lánh hết vào rừng,
chỉ còn một mình Đinh Núp ở lại. Đinh Núp
dùng nỏ phục kích bắn lính Pháp chảy máu để
chứng minh với dân làng rằng lính Pháp cũng
là người và cũng có thể chống lại được. Từ đó,
ông đã lãnh đạo các buôn làng Ba Na và Ê Đê
đứng lên bản vệ quê hương, chống lại sự càn
quét của thực dân Pháp và lạp nhiều chiến
công. Năm 1955, Đinh Núp được Bác Hồ
phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ
trang nhân dân và thường được gọi với tên
Anh hùng Núp.
(Theo Đinh Xuân Lâm, Trương Hữu Quýnh
(Chủ biên),

Hình 8. Đinh Núp
(ảnh chụp năm
1954)

Từ điển nhân vật lịch sử Việt Nam, Sđd)

Vẽ sơ đồ tư duy về một số nét nổi bật của văn hóa vùng Bắc
Trung Bộ và Nam Trung Bộ (theo gợi ý dưới đây).

Làm bộ sưu tập bằng tranh ảnh về một di sản thế giới hoặc một lễ
hội ở vùng Bắc Trung Bộ và Nam Trung Bộ. Chia sẻ với bạn hoặc người
thân bộ sưu tập của em.