THÔNG TIN CHUNG VỀ SÁNG KIẾN
1. Tên sáng kiến: Rèn kỹ năng viết văn tả cảnh cho học sinh lớp 5
2. Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Phân môn Tập làm văn lớp 4- 5
3. Tác giả:
Họ và tên: Nguyễn Quang Linh

Nam

Ngày tháng/năm sinh: 29/01/2000
Trình độ chuyên môn: Đại học sư phạm Tiểu học
Chức vụ, đơn vị công tác: Trường Tiểu học Cẩm Hưng
Điện thoại: 0978375161
4. Chủ đầu tư tạo ra sáng kiến:
5. Đơn vị áp dụng sáng kiến lần đầu:
6. Các điều kiện cần thiết để áp dụng sáng kiến: Giáo viên, học sinh...
7. Thời gian áp dụng sáng kiến lần đầu: Năm học 2022 - 2023.
TÁC GIẢ
( Ký, ghi rõ họ tên)

XÁC NHẬN CỦA ĐƠN VỊ ÁP
DỤNG SÁNG KIẾN

MỤC LỤC
Tiêu đề từng phần của sáng kiến

STT
1

TÓM TẮT SÁNG KIẾN

2

MÔ TẢ SÁNG KIẾN

3

4

Trang

1. Hoàn cảnh nảy sinh sáng kiến

1

2. Cơ sở lí luận

2

3. Thực trạng của vấn đề

4

3.1. Thực trạng về kỹ năng viết bài văn miêu tả cho học sinh lớp 5

4

3.1.1. Thực trạng chung của nhà trường

4

3.1.2. Thực trạng của lớp

6

4. Các biện pháp thực hiện

6

4.2.1. Biện pháp 1: Điều tra, phân loại học sinh.

6

4.2.2. Biện pháp 2: Xây dựng môi trường sư phạm thân thiện.

7

4.2.3. Biện pháp 3: Xây dựng phong trào đọc sách tích cực.

8

4.2.4. Biện pháp 4: Nâng cao năng lực cảm thụ văn học từ các bài
tập đọc.

11

4.2.5. Biện pháp 5: Làm giàu vốn từ cho học sinh.

20

4.2.6. Biện pháp 6: Rèn kỹ năng quan sát, tìm ý, sắp xếp ý.

22

4.2.7. Biện pháp 7: Trau dồi kỹ năng nói, kỹ năng viết.

26

4.2.8. Biện pháp 8: Tổ chức các tiết học ngoài trời và quan sát
thực tế.

28

4.2.9. Biện pháp 9: Tạo hứng thú học tập cho học sinh từ việc
chấm và chữa bài

29

5. Kết quả đạt được

30

6. Khả năng áp dụng của sáng kiến

31

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
1. Kết luận

33

2. Khuyến nghị

34

TÀI LIỆU THAM KHẢO

35

TÓM TẮT SÁNG KIẾN
Trong trường Tiểu học, môn Tiếng Việt là môn học cơ bản nhất, là tiền đề, là cơ
sở tiếp thu các môn học khác.
Trong đó, Môn Tiếng Việt có các phân môn: Tập đọc, Tập viết, Chính tả, Luyện
từ và câu, Kể chuyện và Tập làm văn. Phân môn Tập làm văn ở Tiểu học có vị
trí, tầm quan trọng rất lớn, nó góp phần rèn luyện cho học sinh năng lực sử dụng
tiếng mẹ đẻ, tạo điều kiện thuận lợi cho các em giao tiếp trong cuộc sống hàng
ngày và học tốt các môn học khác. Mà trong phân môn Tập làm văn thì văn
miêu tả là thể loại văn có vai trò quan trọng trong chương trình Tập làm văn ở
bậc Tiểu học. Như chúng ta đã biết trong đời sống, muốn mọi người cùng nhận
ra những điều mình thấy, đã sống…chúng ta phải miêu tả. Trong văn học, các
truyện ngắn, truyện dài, các bài ký, tùy bút…thường được xây dựng trên nhiều
đoạn văn miêu tả. Ngay cả khi viết văn nghị luận, hay viết thư, nhiều lúc người
ta cũng đan chen vào những đoạn miêu tả. Lớp học có nhiều đối tượng khác
nhau, phương pháp dạy học đa dạng, tìm hiểu hoàn cảnh gia đình của từng đối
tượng nghiên cứu, học sinh nắm được cách đọc một cách có hệ thống và phương
pháp cơ bản mà giáo viên truyền thụ.
Để phát triển đúng năng lực học văn cho học sinh học văn miêu tả, chúng ta cần
nghiên cứu tìm tòi các biện pháp nhằm giúp các em học tốt văn tả cảnh, đặc biệt
là đối với các em học sinh lớp 5.

MÔ TẢ SÁNG KIẾN
1. Hoàn cảnh nảy sinh sáng kiến
Tiếng Việt là tiếng phổ thông của dân tộc Việt Nam. Trong nhà trường Tiểu
học, Tiếng Việt là đối tượng mà học sinh cần chiếm lĩnh. Đồng thời, cũng là một
môn học được gọi là môn Tiếng Việt. Môn Tiếng Việt ở bậc Tiểu học có nhiệm vụ
hình thành và phát triển cho học sinh các kĩ năng: nghe, nói, đọc, viết để học tập và
giao tiếp trong môi trường hoạt động, góp phần rèn luyện các thao tác tư duy. Môn
Tiếng Việt còn cung cấp cho học sinh những kiến thức ban đầu về tiếng Việt. Học
tập môn này, học sinh còn được bồi dưỡng tình yêu tiếng Việt, hình thành thói quen
giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt, góp phần hình thành nhân cách con người Việt
Nam.
Tiếng việt ở trường tiểu học được dạy và học thông qua các phân môn như
Tập đọc, Tập viết, Kể chuyện, chính tả, kể chuyện, luyện từ và câu, tập làm văn.
Phân môn tập làm văn có vị trí đặc biệt quan trọng trong việc dạy học tiếng việt xét
trên hai phương diện:
- Tập làm văn tập trung các hiểu biết kỹ năng về tiếng việt do các phân môn
khác rèn luyện hoặc cung cấp đồng thời góp phần hoàn thiện chúng. Để làm được
một bài văn nói hoặc viết, học sinh phải thành thạo cả bốn kỹ năng : nói, đọc, viết
và vận dụng các kiến thức tiếng việt. Trong quá trình vận dụng này, các kỹ năng và
kiến thức về tiếng việt đó được hoàn thiện nâng cao dần.
- Phân môn tập làm văn rèn luyện cho học sinh các kỹ năng sản sinh văn bản
(nói và viết). Vì vậy tiếng việt không chỉ là một hệ thống cấu trúc được xem xét
từng phần, từng mặt qua từng phân môn mà trở thành một công cụ sinh động trong
quá trình giao tiếp, tư duy, học tập. Nói cách khác, phân môn tập làm văn đã góp
phần thực hiện hoá mục tiêu quan trọng bậc nhất của việc dạy và học tiếng việt là

dạy học sinh sử dụng tiếng việt trong đời sống sinh hoạt, trong quá trình lĩnh hội
các tri thức khoa học….
Từ những mục đích giáo dục trên, việc dạy học phân môn Tập làm văn trong
môn Tiếng Việt là một trong những nhiệm vụ cơ bản của người giáo viên. Vì thế
không thể xem nhẹ hoặc bỏ qua.
Tại trường tôi đang giảng dạy là một đơn vị thuộc vùng đặc biệt khó khăn
của huyện nhưng trong những năm gần đây chất lượng dạy học đã được nhà trường
đặc biệt quan tâm và đã có nhiều định hướng phát triển một cách bền vững. Đội
ngũ giáo viên năng động, sáng tạo đồng thời có trình độ chuyên môn vững vàng và
rất nhiệt tình trong giảng dạy. Vì vậy chất lượng học tập của học sinh ngày được
nâng cao. Tuy nhiên một thực tế hiện nay là đa số các em học sinh tại lớp 5 do tôi
chủ nhiệm còn gặp nhiều khó khăn trong phân môn tập làm văn.
Là một giáo viên trẻ tuổi tôi không nản trong việc giúp các em trau dồi Tiếng
Việt vì thế mà tôi đã tìm nhiều cách để giúp các em học Tiếng Việt một cách chuẩn
mực với tất cả các phân môn của Tiếng Việt, trong đó phân môn Tập làm văn được
tôi đặc biệt lưu ý, nhất là phần làm văn tả cảnh. Bởi vốn Tiếng Việt còn nghèo thì
các em không thể làm một bài văn tả cảnh hay được. Đây cũng là những băn khoăn,
trăn trở của tôi trong năm học này khi tôi tìm hiểu được phân công chủ nhiệm lớp
này.
Vì vậy, tôi đã tìm tòi, nghiên cứu tài liệu và mạnh dạn đề xuất kinh nghiệm
“Rèn kỹ năng viết bài văn tả cảnh cho học sinh lớp 5”.
2. Cơ sở lý luận
Việc nâng cao chất lượng dạy học môn Tiếng việt là một trong những nhiệm
vụ trọng tâm được đưa lên hàng đầu. Cũng như các phân môn khác, Tập làm văn là
một phân môn không thể thiếu trong môn Tiếng Việt và cả ngoài đời sống con
người, trong nhà trường, đóng góp to lớn trong việc rèn luyện nhân cách, năng lực
thẩm mỹ cho học sinh. Yêu cầu đặt ra hiện nay đối với người giáo viên tiểu học là

phải làm thế nào để cung cấp đầy đủ kiến thức, biết cách khắc phục các nhược
điểm cho học sinh trong cách suy nghĩ và tả một bài làm văn trong tập làm văn từ
đó phát triển các khả năng cảm nhận về tri thức, học tập tích cực hơn ở các môn
học khác.
Phân môn Tập làm văn là một môn học đòi hỏi học sinh phải thực sự có năng
khiếu mới có kĩ năng viết văn nhưng thực tế học sinh rất ít em có khả năng này.
Qua những năm giảng dạy, tôi nhận thấy phần lớn các em biết viết một bài văn
miêu tả đầy đủ ba phần (mở bài, thân bài, kết bâì). Song vốn từ của học sinh tiểu
học còn quá nghèo nàn, vì vậy các em thường viết những đoạn văn khô khan, thiếu
tính gợi tả, gợi cảm không hấp dẫn người đọc, người nghe. Các em học sinh chưa
biết sử dụng từ gợi tả, gợi cảm hay dùng biện pháp nghệ thuật nhân hoá, so sánh,
chưa biết dùng các từ âm thanh, hình ảnh để bài văn hấp dẫn cuốn hút hơn. Để rèn
kĩ năng sử dụng từ ngữ hay trong viết văn tả cảnh mỗi giáo viên cần đưa ra cho các
em một số bài tập khắc phục tình trạng đó.
Qua nhiều năm thực hiện đổi mới chương trình và thay sách giáo khoa đã
tích lũy được nhiều kinh nghiệm; ý thức được độ khó và tầm quan trọng của phân
môn Tập làm văn nên trước khi lên lớp bản thân tôi chuẩn bị bài rất chu đáo. Thực
tế nhiều giáo viên vẫn chưa thực sự tự chủ trong việc lựa chọn nội dung, phương
pháp, hình thức tổ chức dạy học dẫn đến tình trạng ôm đồm kiến thức, gây nên sự
chán nản và mệt mỏi cho học sinh trong tiết Tập làm văn. Ở một số tiết giáo viên
còn nói nhiều, chưa phát huy hết khả năng tự học, tự chiếm lĩnh kiến thức của học
sinh.
Mặt khác, trong chương trình phân môn Tập làm văn lớp 5 mới có các dạng
bài học hình thành kiến thức. Hầu hết khi dạy các loại bài này giáo viên mới chỉ
dừng lại ở việc giải quyết hoàn thành các yêu cầu của các bài tập theo chuẩn kiến
thức chứ chưa đi sâu, mở rộng, rèn kỹ năng viết văn cho các em có năng khiếu văn
học. Giáo viên cũng chưa định hướng cụ thể cho các em cách học văn như thế nào

cho có hiệu quả nên bài văn của các em phần nhiều chỉ đạt được ở mức độ bình
thường. Chính vì thế tôi đã tìm tòi nội dung và phương pháp dạy học nhằm giúp
các em có thể học tốt hơn phân môn tập làm văn, đặc biệt với thể loại văn tả cảnh.
3. Thực trạng của vấn đề
3.1. Thực trạng về kỹ năng viết bài văn tả cảnh cho học sinh lớp 5
3.1.1. Thực trạng chung của nhà trường
a) Thuận lợi:
Trong những năm qua, việc tăng cường Tiếng Việt nói chung trong giảng
dạy của giáo viên đã được Ban giám hiệu nhà trường đặc biệt quan tâm và chú
trọng. Công tác kiểm tra, dự giờ nhằm giúp giáo viên khắc phục những thiếu sót
trong dạy học đối với đối tượng học sinh được nhà trường triển khai đều đặn.
Số lượng học sinh trong lớp tôi đảm bảo yêu cầu, các em chăm ngoan nên rất
thuận tiện cho việc giảng dạy của mình.
b) Khó khăn:
Học sinh hầu như không biết làm văn. Nhiều bài văn mặc dù có đầy đủ bố
cục nhưng lại quá nghèo nàn về ý và vốn từ, diễn đạt lủng củng. Khi đọc các bài
đó, người đọc có cảm giác là các em đang liệt kê các cảnh miêu tả chứ không phải
là các em đang tả. Một số bài khác được viết theo một công thức cho sẵn, không có
sự sáng tạo làm cho bài văn trở nên khô khan và nhàm chán. Phần lớn học sinh
chưa biết sử dụng từ gợi tả, gợi cảm hay dùng biện pháp nghệ thuật nhân hoá, so
sánh, chưa biết dùng các từ âm thanh, hình ảnh để bài văn hấp dẫn cuốn hút hơn.
- Tập Làm Văn là một môn học đòi hỏi học sinh phải thực sự có năng khiếu
mới có kĩ năng viết văn nhưng thực tế học sinh rất ít em có khả năng này.
- Nhìn chung các em học sinh rất ngại học phân môn Tập Làm Văn vì đây là
môn học đòi hỏi các em phải dùng ngôn ngữ viết để trình bày bài làm của mình
nhưng vốn từ ngữ của các em còn rất hạn chế. Mặt khác, các em phải học rất nhiều

thể loại văn khác nhau nên nhiều em chưa hiểu hết bố cục và cách làm của từng thể
loại văn.
- Bài làm của các em quá khô khan, lời văn hết sức thô, việc liên kết các từ
ngữ thành câu; câu thành đoạn còn quá vụng về và lủng củng.
- Một số em có bài văn viết có vẻ trôi chảy, nhưng kiểm tra kĩ thì những bài
văn đó hầu như các em vay mượn, sao chép gần như hoàn toàn từ cơ sở của các bài
văn mẫu…
- Có nhiều bài viết của học sinh không thể chấp nhận được khi thấy các em
sử dụng vốn từ hết sức thiếu chính xác, nghèo nàn về vốn từ.
Như vậy ta thấy, khi viết bài Tập làm văn, học sinh tiểu học thường mắc phải
rất nhiều lỗi. Đọc bài văn miêu tả của các em, ta còn thấy sự khô khan, nghèo cảm
xúc, bài văn như một bảng liệt kê các chi tiết của đối tượng miêu tả, lủng củng, lộn
xộn, không lột tả được đối tượng miêu tả, đôi khi còn bịa đặt không căn cứ. Vay
mượn ý của người khác, thường là của bài văn mẫu biến thành bài làm của mình.
Với cách làm này, các em không cần biết đến đối tượng miêu tả, không quan sát và
cũng không có cảm xúc gì về đối tượng đó nên hậu quả là bài làm của học sinh na
ná giống nhau. Nội dung miêu tả còn sơ sài, chung chung, không có sắc thái riêng
biệt nào của đối tượng miêu tả. Dùng từ, đặt câu, liên kết câu còn thiếu chặt chẽ,
chưa chính xác.
Để dạy tốt phân môn Tập Làm Văn, giáo viên phải thực sự là người có tâm
huyết và năng khiếu. Vì để giáo viên dạy và học sinh học tốt môn Tập Làm Văn thì
giáo viên phải thường xuyên chấm và chữa bài một cách chu đáo. Việc này đòi hỏi
giáo viên phải là người giỏi văn, hiểu văn để cảm nhận được cái hay, cái đẹp trong
từng bài làm của học sinh bởi mỗi bài văn của các em là một tác phẩm văn học
khác nhau, muôn màu muôn vẻ. Giáo viên phải hiểu được văn học mang tính sáng
tạo, mỗi bài văn thể hiện một sự suy nghĩ, hiểu biết mang đậm đà màu sắc cá nhân
là những sản phẩm không lặp lại của mỗi học sinh. Đồng thời đây là một việc làm

rất cần nhiều thời gian và tính kiên trì. Vì vậy, rất nhiều giáo viên còn ngại tìm
hiểu và có tâm huyết thực sự với phân môn này. Tập Làm Văn là phân môn cuối
cùng của quá trình luyện tập cho học sinh có năng lực sử dụng tiếng Việt. Tuy
nhiên một số giáo viên và học sinh chưa chú trọng vận dụng điều này.
3.1.2. Thực trạng của lớp
Qua thực tế giảng dạy và thảo luận cùng đồng nghiệp, tôi nhận thấy:
- Các em chưa hiểu rõ đặc điểm cơ bản của văn miêu tả; chưa phân biệt được
sự khác biệt giữa văn miêu tả với các kiểu bài văn khác.
- Khả năng quan sát và lựa chọn hình ảnh để quan sát và miêu tả chưa tinh tế.
- Vốn từ miêu tả còn nghèo nàn, hạn hẹp.
- Kỹ năng lựa chọn từ ngữ, dùng từ đặt câu, viết đoạn văn, kỹ năng diễn đạt
còn rất hạn chế. Chưa biết cách sắp xếp ý khi viết bài, bố cục thiếu rõ ràng và khoa
học.
- Không có thói quen sử dụng các biện pháp nghệ thuật trong viết văn, khả
năng giao cảm với đối tượng miêu tả còn hạn chế, cảm xúc tình cảm không tự
nhiên, còn gượng ép và khô cứng.
Tôi đã khảo sát kĩ năng viết văn của 30 học sinh lớp 5B và thu được kết quả
như sau:
Sĩ số

Dưới mức 1

Mức 1

Mức 2

Mức 3

30 em

7 em = 23%

5 em = 16.6%

10 em = 33.3%

8 em = 26%

4. Các biện pháp thực hiện
4.1. Biện pháp 1: Điều tra, phân loại học sinh.
Để nắm được tình hình học tập và khả năng làm văn của mỗi học sinh thì
việc điều tra, phân loại học sinh là một việc làm không thể thiếu đối với giáo viên
ngay từ đầu năm. Điều tra, phân loại học sinh là cơ sở để giáo viên điều chỉnh nội

dung, lựa chọn phương pháp, xác định được những yêu cầu cần đạt cho phù hợp
với từng đối tượng học sinh lớp mình. Từ đó, đưa ra những bài tập vừa sức với học
sinh, xua tan cảm giác “sợ” học tiết Tập làm văn ở một số em đồng thời nó còn
kích thích sự ham thích khi được học phân môn này.
Vào đầu năm nhận lớp, tôi đã tổ chức kiểm tra đánh giá về việc viết văn của
học sinh với đề văn như sau: “Em hãy tả một cây cho bóng mát trên sân trường
em”. Kết quả bài làm của các em đạt được như sau :
Số học sinh hoàn thành bài viết là : 22 em
Số học sinh chưa hoàn thành bài viết: 8 em
Sau khi nhận được kết quả, tôi căn cứ vào quá trình học tập hằng ngày, kết
hợp với những ý kiến tham khảo thêm ở các giáo viên cũ và phụ huynh học sinh để
phân loại học sinh lớp 5B thành các nhóm theo khả năng. Từ các nhóm phân chia
đó, trong quá trình giảng dạy, tôi sẽ đề ra các yêu cầu cần đạt cho mỗi nhóm giúp
các em hoàn thành bài văn đạt kết quả hơn.
4.2. Biện pháp 2: Xây dựng môi trường sư phạm thân thiện.
Trước hết, tôi giúp học sinh hiểu được khái niệm và đặc điểm của văn miêu
tả như:
1. Khái niệm:
Miêu tả là một thể loại văn bản mà trong đó người viết dùng ngôn ngữ có
tình nghệ thuật của mình để tái hiện, sao chụp lại hình ảnh chân dung của đối tượng
miêu tả với những đặc điểm nổi bật cả về hình thức bên ngoài lẫn những phẩm chất
bên trong nhằm giúp người tiếp nhận có những hiểu biết và rung cảm cảm nhận đối
tượng đó như được trực tiếp tiếp xúc với đối tượng thông qua các giác quan của
mình.
2. Đặc điểm:
+ Bài văn miêu tả được xây dựng trên cơ sở những hình ảnh, những ấn tượng
về đối tượng mà người viết thu lượm, cảm nhận được thông qua các giác quan trực

tiếp của mình. Bài văn miêu tả là thể loại văn bản mang tính nghệ thuật cao, mang
tính sáng tạo, tính cá thể của người viết. Ngôn ngữ trong văn miêu tả là ngôn ngữ
nghệ thuật giàu sức gợi tả gợi cảm và là ngôn ngữ của những biện pháp nghệ thuật.
Tả là mô phỏng, là tô vẽ lại, là so sánh ví von, nhân hóa bằng hình ảnh chứ không
phải là kể lể.
+ Văn miêu tả mang tính chất miêu tả thẩm mỹ, dù miêu tả bất kỳ đối tượng
nào, dù có bám sát thực tế đến đâu thì văn miêu tả cũng không bao giờ là sự sao
chép, chụp ảnh máy móc những sự vật, hiện tượng mà là kết quả của sự nhận xét,
tưởng tượng, đánh giá hết sức phong phú. Đó là sự miêu tả thể hiện được cái mới,
cái riêng biệt của đối tượng thông qua cảm nhận của mỗi người..
4.3. Biện pháp 3: Xây dựng phong trào đọc sách tích cực.
Đọc sách là một việc làm hữu ích đối với các em. Qua bài văn, bài thơ hay
câu chuyện sẽ giúp các em tiếp thu được ở đó nhiều điều bổ ích, lý thú. Các em sẽ
học được ở đó cách diễn đạt, bố cục, dùng từ ... Qua những hình ảnh sinh động, nội
dung câu chuyện hay, bài văn hay mà các em bắt gặp được sẽ giúp cho các em
thêm yêu quê hương, đất nước, con người ...Và rồi hình ảnh cây đa, bến nước, con
đò, những tình cảm chân thành nồng thắm của người với người sẽ giúp các em có
nguồn cảm hứng viết được các bài văn hay. Tuy vậy, nên đọc sách gì? Đọc sách
như thế nào? Và nguồn tài liệu đó ở đâu ra? Điều đó người giáo viên phải có nhiệm
vụ hướng dẫn.
Trên thực tế, nguồn sách rất phong phú và đa dạng nên giáo viên cần chọn và
hướng cho học sinh tìm đọc những cuốn sách có nội dung lành mạnh như truyện cổ
tích, truyện lịch sử, truyện khoa học. Những cuốn sách phục vụ cho chương trình
tiểu học của nhà xuất bản Giáo dục: cảm thụ văn học, những bài văn hay, những
bài văn chọn lọc, tuyển tập các đề thi học sinh giỏi cấp Tiểu học môn Tiếng Việt,
nâng cao Tiếng Việt lớp 4, 5; bồi dưỡng học sinh giỏi môn Tiếng việt lớp 4, 5,
chuyện cổ tích mẹ kể con nghe... Những loại sách này giúp học sinh nâng cao kiến

thức phục vụ và hỗ trợ cho môn học, tạo cho học sinh thói quen đọc sách tích cực,
không đọc những cuốn sách có nội dung xấu và sách không phù hợp với lứa tuổi.
Ngoài những tài liệu tham khảo nêu trên tôi còn động viên các em đặt mua số báo
“Nhi đồng chăm học”, “Toán tuổi thơ”. Trong các số báo này có những trang
“Giúp em học tốt môn Tiếng việt”, các em sẽ lĩnh hội được nhiều kiến thức về văn
học như tham khảo các bài văn hay của các bạn đăng trên trang báo, được đọc lời
bình của các bài văn, bài thơ nổi tiếng trong chương trình Tiểu học. Đặc biệt các
em có thể tập viết những bài văn hay để gửi dự thi đó cũng là động lực để thúc đẩy
các em yêu thích đọc sách, đọc báo.
Bên cạnh đó, để đọc sách báo có hiệu quả, giáo viên còn phải hướng dẫn cho
các em phương pháp và thời gian đọc sách. Đọc sách phải có sự nghiền ngẫm, suy
nghĩ để cảm nhận được cái hay, cái đẹp của câu chuyện hay bài văn mình đọc. Khi
đọc xong nên ghi chép những từ ngữ, những ý hay hoặc đoạn văn mà mình yêu
thích. Tích lũy những điều bổ ích đó sẽ làm giàu vốn văn học cho các em. Trong
năm học vừa qua, tôi đã hướng dẫn cho học sinh và phụ huynh mua những loại
sách phù hợp, những em không có điều kiện mua sách tham khảo, tôi đã giúp đỡ
bằng cách cho các em mượn những cuốn sách hay mà tôi đã sưu tầm được hoặc tôi
mượn ở tủ sách dùng chung của nhà trường để các em có tài liệu tham khảo. Gợi ý
cho các em làm sổ tay văn học để ghi những điều cần thiết, những câu văn, đoạn
văn hay mà các em khám phá được trong quá trình đọc sách và tìm hiểu.
Ví dụ: Khi đọc các bài thuộc thể loại văn miêu tả học sinh có thể ghi lại
những câu văn, câu thơ hoặc đoạn văn, đoạn thơ giàu hình ảnh như sau:
“Những đêm trăng sáng, dòng sông là một đường trắng lung linh dát vàng”
“Dãy Tam Đảo như bức tường xanh sừng sững chắn ngang bên phải đỡ lấy
mây trời cuồn cuộn”
“… Đó là một buổi chiều mùa hạ có những đám mây trắng bay lơ lửng trên
trời cao. Con chim Sơn Ca cất lên tiếng hót ca ngợi tự do thiết tha đến nỗi khiến

người ta phải ao ước giá mình cũng có một đôi cánh. Nhưng bỗng cơn dông kéo
tới. Những đám mây trắng bị xua đuổi rất nhanh, nhường chỗ cho những đám mây
đen kịt. Chim Sơn Ca bị dạt về phía chân trời xa…”
Từ những điều mà các em đã tích lũy được qua quá trình tìm đọc các loại
sách báo, để kiểm tra, tìm hiểu xem các em đã tích luỹ được những vấn đề gì đồng
thời khơi dậy trí tò mò, niềm đam mê đọc sách cho các em tôi đã phối hợp với Đội
Thiếu Niên Tiền Phong Hồ Chí Minh thành lập câu lạc bộ “ Em yêu văn học”. Câu
lạc bộ sinh hoạt 2 tuần một lần vào tiết hoạt động cuối tuần của lớp, nội dung sinh
hoạt chủ yếu là động viên các em thi đua thể hiện, trao đổi, tranh luận những điều
các em tiếp thu, cảm nhận được từ bài văn, bài thơ, câu chuyện, từ các nguồn thông
tin trên sách báo…theo chủ đề, câu chuyện, tác phẩm mà giáo viên đã định hướng.
Sau mỗi lần sinh hoạt, tôi yêu cầu câu lạc bộ bình chọn những thành viên có bài
viết hay, lời bình tốt để biểu dương trước toàn trường.
Để học sinh có điều kiện được đọc nhiều sách hơn và đáp ứng được nhu cầu
đọc sách của các em trong giờ ra chơi, ở lớp tôi đã xây dựng tủ sách “Thật thà”
đặt tại lớp. Tủ sách này nhằm tập hợp những quyển sách hay, số báo các tháng của
giáo viên đặt và phục vụ cho học sinh trong lớp. Khi học sinh có nhu cầu đọc sách
các em sẽ đến mượn ở tủ và đọc xong lại cất vào vị trí một cách tự giác.
Khi phát động phong trào đọc sách, tôi hướng dẫn các em tìm đọc các loại
sách có ở tủ sách thư viện, ở tủ sách của lớp, … (Lưu ý học sinh đọc các loại sách
báo phù hợp với lứa tuổi). Ngoài việc tự đọc tôi còn cho một số em có kỹ năng đọc
tốt đọc các tin, bài, tác phẩm hay trước lớp trong giờ ra chơi, 15 phút sinh hoạt đầu
buổi. Nhìn chung học sinh rất hứng thú nghe và cảm nhận được nhiều cái hay, cái
đẹp trong thơ văn; về đặc điểm, tính cách của từng nhân vật trong mỗi câu chuyện.
Sự cảm nhận đó chính là nội dung sẽ giúp các em có được một tiết sinh hoạt câu lạc
bộ văn học phong phú, sôi nổi góp phần nâng cao vốn kiến thức văn học cho các
em.

4.4. Biện pháp 4: Nâng cao năng lực cảm thụ văn học từ các bài tập đọc.
Tôi thiết nghĩ rằng, nâng cao năng lực cảm thụ văn học là một trong những
nhiệm vụ cần thiết đối với học sinh tiểu học. Có năng lực cảm thụ văn học tốt, các
em sẽ cảm nhận nhiều nét đẹp từ thơ, văn, thêm phong phú tâm hồn, nói viết sinh
động hơn. Các em sẽ có được những bài học thực tế về nghệ thuật dùng từ để vận
dụng vào bài văn của mình.
Hiểu vậy, trong quá trình dạy các bài tập đọc thuộc thể loại văn miêu tả,
ngoài tìm hiểu bài theo hướng câu hỏi hướng dẫn khai thác nội dung, tôi thường
nêu thêm một số câu hỏi hướng dẫn về cảm thụ văn học cho học sinh khá giỏi. Bên
cạnh đó, trong các tiết dạy Luyện Tiếng việt tôi tiến hành dạy học phân hóa, tôi
còn giúp các em tìm hiểu thêm về cảm thụ văn học một số bài trong chương trình
Tiếng việt Tiểu học bằng cách dạy cách làm bài Tập Làm Văn tả cảnh từ bài Tập
đọc. Tôi tiến hành các tiết Luyện Tiếng việt và tiết Hướng dẫn tự học để dạy Tập
Làm Văn theo thứ tự là:
Ví dụ 1: Bài tập đọc: Quang cảnh làng mạc ngày mùa.
Tiết 1: Dạy cách làm bài Tập Làm Văn tả cảnh từ bài tập đọc “Quang
cảnh làng mạc ngày mùa”.
1.Yêu cầu của tiết dạy:
- Biết cách làm bài văn từ bài tập đọc.
- Biết các Biện Pháp Nghệ Thuật, nhờ các Biện Pháp Nghệ Thuật mà tác giả
đã sử dụng để hs biết cách vận dụng khi làm bài văn tả cảnh.
2. Các bước tiến hành chính:
* Tôi gọi 1 em đọc to câu đầu của bài văn.
- Sau đó tôi hỏi: Câu văn này cho em biết điều gì?
- Học sinh trả lời: Tác giả giới thiệu màu sắc bao trùm cảnh làng quê ngày
mùa là màu vàng.

- Dựa vào câu trả lời đó, tôi giới thiệu cho học sinh: “ Đây chính là phần mở
bài của vài văn miêu tả .”
Câu hỏi 1: Kể tên những sự vật trong bài có màu vàng và từ chỉ màu vàng
đó?
Câu hỏi 2: Hãy chọn một từ chỉ màu vàng trong bài và cho biết từ đó gợi
cho em cảm giác gì?
- Sau đó tôi giảng: Sự khác nhau của sắc vàng cho ta những cảm nhận riêng
về đặc điểm của từng cảnh vật. Đây chính là một trong những yêu cầu của cách làm
bài văn miêu tả.
- Từ đây, tôi hướng dẫn học sinh: "Để có một bài văn, chân thực, ta phải biết
cách quan sát thật tỉ mỉ từng cảnh tả, cảm nhận sự vật bằng nhiều giác quan: súc
giác,thị giác và đôi khi là sự liên tưởng”.
Giáo viên giảng:
+ Ở đây tác giả đã sử dụng một loạt từ đồng nghĩa để chỉ các màu vàng khác
nhau của sự vật làm cho việc miêu tả rất đa dạng và phong phú. Đây chính là nghệ
thuật dùng từ rất hay để làm một bài văn tả cảnh mà các em cần phải học tập.
+ Nhưng để bộc lộ được sự đa dạng và phong phú như thế, tác giả đã quan
sát rất cụ thể cảnh tả mới thấy được vẻ đẹp khác nhau của từng màu vàng cụ thể.
+ Ngoài ra, tác giả đã dùng từ rất gợi cảm như:"vàng giòn" gợi tả hạt thóc đã
được phơi khô,"vàng mượt" gợi lên sự béo tốt, mượt mà của gà và chó.
- Câu hỏi này tôi hướng dẫn hs: "Để bài văn tả cảnh được sinh động và gợi
cảm các em cần sử dụng các từ đồng nghĩa để gợi tả các màu sắc và hình dáng
khác nhau của sự vật nhằm làm nổi bật sắc thái riêng của từng cảnh tả".
- Ngoài màu vàng, tác giả còn nói tới màu sắc gì nữa của cảnh vật?
- Cách viết như thế có hay không và hay như thế nào?
Giáo viên giảng: Cách viết như thế không những rất hay mà còn gợi lên vẻ
đẹp muôn màu của sự vật đồng thời thể hiện một bút pháp nghệ thuật tài hoa phối

sắc (phối hợp các màu sắc khác nhau) làm cho bức tranh "Quang cảnh làng mạc
ngày mùa" mang vẻ đẹp rực rỡ, tươi sáng và vô cùng hấp dẫn.
- Từ đây tôi hướng dẫn hs: "Để bộc lộ vẻ đẹp cảnh tả trong bài văn tả cảnh
các em cần sử dụng các từ gợi tả âm thanh, hình ảnh khác nhau để miêu tả cụ thể
vẻ đẹp của từng cảnh vật".
H: Ngoài việc miêu tả bằng thị - Cảm giác: tất cả đượm một "màu vàng
giác, tác giả còn miêu tả sự vật bằng trù phú”
những giác quan nào?

- Khứu giác: hơi thở của "đất trời, mặt
nước thơm...

- Ở câu hỏi này tôi hướng dẫn hs: "Khi quan sát cảnh tả,các em cần quan sát
bằng tất cả các giác quan để miêu tả hết vẻ đẹp của cảnh vật".
Câu hỏi 3: Những chi tiết nào về thời tiết và con người đã làm cho bức tranh
làng quê thêm đẹp và sinh động?
Câu hỏi này yêu cầu các em trả lời từng phần cụ thể theo cảnh tả nên tôi chia
thành 2 câu hỏi nhỏ như sau:
- Những chi tiết nào về thời tiết đã làm cho bức tranh làng quê thêm đẹp và
sinh động?
- Những chi tiết nào về con người đã làm cho bức tranh làng quê thêm đẹp
và sinh động?
- Gíao viên giảng: Cảnh tả về thời tiết và con người giúp ta cảm nhận được
bức tranh làng mạc ngày mùa rất hữu tình (thời tiết đẹp, con người siêng năng) gợi
lên cảnh làng quê thật ấm no và tràn trề sức sống. Bài này tác giả tả cảnh đồng quê
vào ngày mùa theo từng phần của cảnh tả.
- Từ đây tôi cung cấp cho học sinh: "Thời gian, thời tiết và con người góp
phần làm cho bài tả sâu hơn. Vì vậy, khi làm bài văn tả cảnh vật các em cần xen tả
hoạt động của con người và thời tiết để làm cho bài tả thêm đẹp và sinh động đồng
thời làm cho bài văn giàu sắc thái biểu cảm".

+ Phần thân bài của bài văn miêu tả ta có thể tả từng phần của cảnh hoặc sự
thay đổi của cảnh theo thời gian.
+ Tả cảnh bao giờ cũng phải có con người, con vật. Hoạt động của con
người, chim muông sẽ làm cho cảnh vật thêm đẹp và sinh động hơn”.
Câu hỏi 4: Bài văn thể hiện tình cảm gì của tác giả đối với quê hương?
Ở câu hỏi này tôi hướng dẫn học sinh: "Để làm được một bài văn miêu tả
trước hết các em phải thực sự yêu cảnh tả từ đó quan sát cảnh tả thật cụ thể bằng
tình cảm của mình và khi làm bài phải thả hồn mình vào từng cảnh tả đó ở phần
thân bài hoặc nêu nhận xét và cảm nghĩ của mình ở phần kết bài”.
Tôi hỏi tiếp: Đây là bài văn miêu tả, vậy ai có thể cho biết bài văn này tả
cảnh gì?
Và tôi khẳng định với học sinh: Đây là bài văn tả quang cảnh làng mạc ngày
mùa. Phần mở bài chính là câu đầu của bài tập đọc. Phần thân bài tác giả tả cảnh
làng mạc ngày mùa theo từng phần của cảnh(tả các màu vàng rất khác nhau của
cảnh, của vật; tả thời tiết; tả hoạt động của con người). Phần kết bài tác giả đã
lồng cảm xúc của mình vào từng cảnh tả.
H: Vì sao có thể nói bài văn thể hiện tình yêu tha thiết của tác giả đối với quê
hương?
- Gíao viên giảng: Phải thực sự thiết tha yêu cảnh tả thì tác giả mới say sưa
quan sát và dùng những từ ngữ chính xác, những hình ảnh đẹp nhất khi miêu tả
quang cảnh làng mạc ngày mùa đẹp như vậy. Tác giả không chỉ thích thú ngắm
nhìn cảnh đẹp của quê hương mà còn làm nổi bật đức tính siêng năng, cần cù của
bà con ở làng quê.
- Câu hỏi này tôi hướng dẫn học sinh "Để làm bài văn tả cảnh thành công,
trước hết các em phải yêu cảnh tả, quan sát cảnh tả thật cụ thể bằng tất cả tấm
lòng và tình cảm của mình đồng thời phải thả "hồn" mình vào trong từng cảnh tả".

Từ đây, tôi giới thiệu: "Đây chính là bài văn tả cảnh, một thể loại văn mà
chúng ta được học nhiều nhất ở chương trình Tập Làm Văn lớp 5.”
* Qua phương pháp dạy như vậy tôi thấy học sinh đã nhận ra được:
- Đâu là phần mở bài của bài văn và nội dung của phần mở bài là giới thiệu
bao quát cánh tả.
- Để làm bài văn miêu tả trước hết phải quan sát thật tỉ mỉ cách tả bằng tất
cả các giác quan.
- Có thể tả cảnh theo từng phần hoặc sự thay đổi theo thời gian.
- Tả cảnh cần xen tả hoạt động của con người làm cho cảnh vật thêm đẹp và
sinh động hơn.
- Phải yêu cảnh tả thì bài viết mới bộc lộ hết vẻ đẹp của cảnh.
- Bố cục của bài văn tả cảnh.
Tiết thứ 2:
Làm bài văn tả quang cảnh làng mạc ngày mùa theo bố cục và nội dung
của bài TĐ.
I. Mục tiêu:
Giúp học sinh làm được bài văn tả quang cảnh làng mạc ngày mùa có nội
dung như bức tranh mà tác giả Tô Hoài đã tả trong bài Tập Đọc “ quang cảnh làng
mạc ngày mùa ''.
II. Các hoạt động chính:
1. Gọi học sinh đọc đề bài
2. Yêu cầu học sinh xác định trọng tâm của đề bài
3. Hướng dẫn: Dựa vào những cảnh vật mà tác giả đã tả trong bài Tập Đọc,
các em dùng ngôn ngữ của mình để viết lại bài văn tả quang cảnh làng mạc ngày
mùa theo cảm nhận của các em.
4. Học sinh làm bài:
5. Chấm, chữa bài:

Kết luận: Học sinh đã dùng ngôn ngữ của mình để viết lại bài văn tả quang
cảnh làng mạc ngày mùa theo cảm nhận của các em.
Tiết thứ 3: Làm bài văn tả quang cảnh làng mạc ngày mùa ở quê em .
I. Yêu cầu của tiết dạy:
Giúp học sinh làm được bài văn tả quang cảnh làng mạc ngày mùa ở quê em
II. Các hoạt động chính:
Đề bài : Em hãy tả quang cảnh làng mạc ngày mùa ở quê em.
1.Tìm hiểu đề: Gọi học sinh đọc đề bài.
H: Đề bài yêu cầu gì?
2. Hướng dẫn
- Mở bài: Giới thiệu bao quát cảnh làng mạc ở quê em vào ngày mùa.
- Thân bài: Tả chi tiết cảnh làng mạc ngày mùa ở quê em theo trình tự mà em
đã chọn ( tả từng phần của cảnh hoặc sự thay đổi của c...