vÒ
®¹o ®øc c¸h m¹ng

héi ®ång chØ ®¹o xuÊt b¶n
Chñ tÞch Héi ®ång:
TS. nguyÔn thÕ kû

Phã Chñ tÞch Héi ®ång:
TS. nguyÔn duy hïng

Thµnh viªn:
ts. nguyÔn tiÕn hoµng
ts. nguyÔn an tiªm
ts. vò träng l©m

Tham gia tuyÓn chän
PGS, TS. Lª V¨n Yªn
PGS, TS. Vò Quang Vinh
TS. NguyÔn Duy Quang

Lêi Nhµ xuÊt b¶n

Chñ tÞch Hå ChÝ Minh - l·nh tô vÜ ®¹i cña nh©n
d©n ViÖt Nam, lµ mét con ng­êi tµi n¨ng, ®øc ®é vÑn
toµn. Trong suèt cuéc ®êi ho¹t ®éng c¸ch m¹ng cña
m×nh, Ng­êi lu«n lu«n nªu mét tÊm g­¬ng ®¹o ®øc
s¸ng ngêi cña ng­êi c¸ch m¹ng, hÕt lßng phÊn ®Êu, hy
sinh cho d©n, cho n­íc; ®ång thêi, Ng­êi hÕt søc quan
t©m ®Õn viÖc tu d­ìng, rÌn luyÖn ®¹o ®øc c¸ch m¹ng
cho c¸n bé, ®¶ng viªn. Lµ mét nhµ m¸cxÝt s¸ng t¹o, Hå
ChÝ Minh ®· sím x¸c ®Þnh ®¹o ®øc lµ mét ph¹m trï
cña chÝnh trÞ, lµ nÒn t¶ng, lµ c¸i c¨n b¶n cña ng­êi
c¸ch m¹ng. C¸ch m¹ng lµ mét sù nghiÖp vÜ ®¹i, ng­êi
c¸ch m¹ng ph¶i cã c¸i c¨n b¶n lµ ®¹o ®øc th× míi hoµn
thµnh ®­îc sù nghiÖp Êy. Trong c¸c thêi kú cña c¸ch
m¹ng n­íc ta, Hå ChÝ Minh ®· cã nhiÒu bµi nãi, bµi
viÕt nh»m gi¸o dôc, rÌn luyÖn ®¹o ®øc c¸ch m¹ng cho
c¸n bé, ®¶ng viªn vµ nh©n d©n ta.
NhËn thøc râ tÇm quan träng cña ®¹o ®øc c¸ch m¹ng,
thùc hµnh tiÕt kiÖm, chèng tham «, l·ng phÝ, chèng bÖnh
quan liªu vµ ®Ó tiÕp tôc thùc hiÖn ChØ thÞ sè 06-CT/TW,
ngµy 7 th¸ng 11 n¨m 2006 cña Bé ChÝnh trÞ Trung ­¬ng
§¶ng Céng s¶n ViÖt Nam vÒ tæ chøc Cuéc vËn ®éng
Häc tËp vµ lµm theo tÊm g­¬ng ®¹o ®øc Hå ChÝ Minh,
thiÕt thùc kû niÖm c¸c ngµy lÔ lín trong n¨m 2010,

5

Nhµ xuÊt b¶n ChÝnh trÞ quèc gia t¸i b¶n lÇn thø ba
cuèn s¸ch VÒ ®¹o ®øc c¸ch m¹ng.
Néi dung cuèn s¸ch gåm mét sè t¸c phÈm vµ bµi
viÕt cña Chñ tÞch Hå ChÝ Minh:
- §êi sèng míi
- Söa ®æi lèi lµm viÖc
- CÇn kiÖm liªm chÝnh
- Thùc hµnh tiÕt kiÖm, chèng tham «, l·ng phÝ,
chèng bÖnh quan liªu
- §¹o ®øc c¸ch m¹ng
- §¹o ®øc c¸ch m¹ng
- N©ng cao ®¹o ®øc c¸ch m¹ng, quÐt s¹ch chñ nghÜa
c¸ nh©n.
C¸c t¸c phÈm, bµi viÕt nµy ®­îc tuyÓn chän tõ bé
s¸ch Hå ChÝ Minh Toµn tËp do Nhµ xuÊt b¶n ChÝnh trÞ
quèc gia - Sù thËt xuÊt b¶n lÇn thø hai.
Xin tr©n träng giíi thiÖu cuèn s¸ch víi b¹n ®äc.
Th¸ng 3 n¨m 2011
Nhµ xuÊt b¶n chÝnh trÞ quèc gia - sù thËt

6

§êI SèNG MíI

ViÕt xong ngµy 20-3-1947.
Ký tªn: T©n Sinh.
Uû ban Trung ­¬ng vËn ®éng
§êi sèng míi xuÊt b¶n,
n¨m 1947.

Theo s¸ch do Uû ban
Trung ­¬ng vËn ®éng
§êi sèng míi xuÊt b¶n.

7

8

Tùa

Trong lóc kh¸ng chiÕn cøu quèc chóng ta ph¶i ®ång
thêi kiÕn quèc. Thùc hµnh ®êi sèng míi lµ mét ®iÒu cÇn
kÝp cho c«ng cuéc cøu quèc vµ kiÕn quèc.
Anh T¢N SINH viÕt quyÓn “§êi sèng míi” mét c¸ch
v¾n t¾t, râ rµng, thiÕt thùc, dÔ hiÓu. §ã lµ mét quyÓn
s¸ch nhá, chØ râ b­íc ®­êng ®êi sèng míi.
T«i mong ®ång bµo ta mçi ng­êi cã mét quyÓn §êi
sèng míi ®Ó xem, ®Ó hiÓu, ®Ó thùc hµnh ®êi sèng míi.
Nh­ thÕ, chóng ta nhÊt ®Þnh sÏ tiÕn bé lín.
Hå CHÝ MINH

9

I
HáI: Trong lóc nµy, ng­êi th× lo ®¸nh giÆc,
ng­êi th× lo ph¸ ho¹i, ng­êi th× lo t¶n c­, toµn d©n
ai còng khã nhäc vÊt v¶. Kªu gäi thùc hµnh ®êi
sèng míi, ch¼ng kh«ng hîp thêi sao?
§¸P: Hîp thêi l¾m. ChÝnh trong lóc nµy cµng
ph¶i thùc hµnh ®êi sèng míi lµ CÇn, KiÖm, Liªm,
ChÝnh.
Qu©n ®éi ph¶i siªng tËp, siªng ®¸nh. Nh©n
d©n t¨ng gia s¶n xuÊt, ph¶i siªng lµm, th× kh¸ng
chiÕn ch¾c ch¾n th¾ng lîi, thÕ cho nªn ph¶i CÇn.
Binh sÜ ph¶i tiÕt kiÖm ®¹n d­îc, mçi viªn ®¹n
mét tªn thï. Nh©n d©n ph¶i tiÕt kiÖm vËt liÖu,
míi gióp ®­îc bé ®éi vµ ®ång bµo t¶n c­. ThÕ cho
nªn ph¶i KiÖm.
Mäi ng­êi ®Òu trong s¹ch, kh«ng tham lam,
kh«ng ®em cña c«ng dïng vµo viÖc t­, th× mäi viÖc
míi ch¹y. Cho nªn ai còng ph¶i Liªm.
Mçi ng­êi quèc d©n ®Òu ph¶i v× n­íc quªn nhµ,
h¨ng h¸i ñng hé kh¸ng chiÕn, ra søc t¨ng gia s¶n
xuÊt, trõ diÖt bän b¸n n­íc h¹i d©n quyÕt lµm cho
Tæ quèc thèng nhÊt ®éc lËp. ThÕ lµ ChÝnh. Do ®ã
th× biÕt, ®êi sèng míi lóc nµy rÊt hîp thêi.
10

II
HáI: Sao gäi lµ ®êi sèng míi?
§¸P: §êi sèng míi kh«ng ph¶i c¸i g× cò còng
bá hÕt, kh«ng ph¶i c¸i g× còng lµm míi.
C¸i g× cò mµ xÊu, th× ph¶i bá. ThÝ dô: Ta ph¶i
bá hÕt tÝnh l­êi biÕng, tham lam.
C¸i g× cò mµ kh«ng xÊu, nh­ng phiÒn phøc th×
ph¶i söa ®æi l¹i cho hîp lý. ThÝ dô: §¬m cóng, c­íi
hái qu¸ xa xØ, ta ph¶i gi¶m bít ®i.
C¸i g× cò mµ tèt, th× ph¶i ph¸t triÓn thªm. ThÝ
dô: Ta ph¶i t­¬ng th©n t­¬ng ¸i, tËn trung víi
n­íc, tËn hiÕu víi d©n h¬n khi tr­íc.
C¸i g× míi mµ hay, th× ta ph¶i lµm. ThÝ dô: ¡n
ë cho hîp vÖ sinh, lµm viÖc cho cã ng¨n n¾p.
Lµm thÕ nµo cho ®êi sèng cña d©n ta, vËt chÊt
®­îc ®Çy ®ñ h¬n, tinh thÇn ®­îc vui m¹nh h¬n.
§ã lµ môc ®Ých ®êi sèng míi.
III
HáI: §êi sèng míi viÖc ®Çu hÕt1 lµ g×?
§¸P: BÊt kú ai, muèn sèng th× ph¶i cã bèn
®iÒu2 ¨n, mÆc, ë, ®i l¹i.
Muèn cã c¬m ¨n, ¸o mÆc, nhµ ë, ®­êng ®i, th×
ph¶i lµm. Tõ tr­íc ®Õn giê, ta vÉn cã lµm, vÉn cã
___________
1. ViÖc tr­íc tiªn (BT).
2. ë c¸c trang sau, t¸c gi¶ nãi n¨m ®iÒu: ¨n, mÆc, ë, ®i
l¹i vµ lµm viÖc (BT).

11

c¬m, ¸o, nhµ, ®­êng s¸. Nh­ng v× lµm ch­a hîp lý
cho nªn sè ®«ng d©n ta ¨n ®ãi, mÆc r¸ch, nhµ cöa
chËt hÑp, ®­êng s¸ gËp ghÒnh.
Ng­êi nghÌo khæ th× nhiÒu, ng­êi no Êm th× Ýt.
§êi sèng míi kh«ng ph¶i cao xa g×, còng kh«ng
ph¶i khã kh¨n g×. Nã kh«ng b¶o ai ph¶i hy sinh
chót g×.
Nã chØ söa ®æi nh÷ng viÖc rÊt cÇn thiÕt, rÊt
phæ th«ng, trong ®êi sèng cña mäi ng­êi, tøc lµ
söa ®æi c¸ch ¨n, c¸ch mÆc, c¸ch ë, c¸ch ®i l¹i, c¸ch
lµm viÖc.
Söa ®æi ®­îc nh÷ng ®iÒu ®ã, th× mäi ng­êi ®Òu
®­îc h­ëng h¹nh phóc. Mµ ch¾c söa ®æi ®­îc, v× nã
kh«ng cã g× lµ gay go, khã lµm.

IV
HáI: Nh÷ng ng­êi giµu, ®· s½n sung s­íng
kh«ng cÇn lµm ®êi sèng míi. Nh÷ng ng­êi nghÌo,
kh«ng tiÒn, kh«ng cña, th× lµm ®êi sèng míi thÕ nµo?
§¸P: Kh«ng ph¶i nh­ vËy, cµng giµu cã, cµng
cÇn lµm ®êi sèng míi. NÕu mét m×nh no Êm, mµ nì
®Ó ®ång bµo xung quanh ®ãi rÐt, ®Õn khi giÆc c­íp
lung tung, th× dï giµu còng kh«ng h­ëng ®­îc. L¹i
thÝ dô: NÕu ng­êi giµu kh«ng gióp cho d©n nghÌo
¨n ë ®óng vÖ sinh, ®Õn khi cã bÖnh dÞch th× ng­êi
giµu còng khã sèng.
NghÌo mµ lµm ®êi sèng míi th× cã ngµy trë nªn
12

®Çy ®ñ. Tôc ng÷ nãi: “Tay siªng lµm, th× hµm cã
nhai”. Siªng lµm lµ mét trong bèn ®iÒu ®êi sèng míi.
V× cã lµm th× nhÊt ®Þnh cã ¨n. Tôc ng÷ l¹i nãi:
“§ãi cho s¹ch, r¸ch cho th¬m”, m×nh dï nghÌo, ai
cÊm m×nh ¨n ë s¹ch sÏ? S¹ch sÏ tøc lµ mét phÇn
®êi sèng míi. S¹ch sÏ th× Ýt ®au èm. Søc khoÎ th×
lµm ®­îc viÖc, lµm ®­îc viÖc th× cã ¨n. Xem ®ã th×
biÕt r»ng ai còng nªn lµm ®êi sèng míi.
V
HáI: KhÈu hiÖu ®êi sèng míi ra mét n¨m nay
®· cã kÕt qu¶ ch­a?
§¸P: §· cã kÕt qu¶. Trong nhiÒu lµng, c¸c cô
phô l·o ®· gi¶m bít viÖc cóng tÕ; ®em tiÒn ®ã hoÆc
gióp b×nh d©n häc vô, hoÆc lµm viÖc Ých chung.
D©n ta ph¶i biÕt ¬n c¸c cô ®· h¨ng h¸i lµm g­¬ng
nh­ thÕ.
NhiÒu n¬i, chÞ em phô n÷ ®· söa ®æi c¸ch ¨n
mÆc gän gµng, ®· biÕt chung nhau nu«i gµ, nu«i lîn.
NhiÒu n¬i, thãi cê b¹c, say s­a, hót x¸ch, trém
c¾p gi¶m bít rÊt nhiÒu.
§ã lµ nh÷ng kÕt qu¶ ®Çu. Tuy vËy kÕt qu¶ nh­
thÕ ch­a ®ñ. Cßn thiÕu nhiÒu l¾m. Mçi ®ång bµo,
bÊt kú giµ trÎ, g¸i trai, giµu nghÌo, cÇn ph¶i cè
g¾ng, lµm cho ®êi sèng míi lan kh¾p c¶ n­íc. Lóc
®ã míi cã thÓ nãi r»ng: Chóng ta ®· thùc hµnh ®êi
sèng míi.
13

VI
HáI: §êi sèng míi cã mÊy thø?
§¸P: Nãi chung, th× ®êi sèng míi cã thÓ chia
lµm hai thø. Mét lµ ®êi sèng míi riªng, tõng
ng­êi. Hai lµ ®êi sèng míi chung, tõng nhãm
ng­êi, nh­ c¸c bé ®éi, c¸c nhµ m¸y, c¸c tr­êng
häc, c¸c c«ng së, v.v..
Mçi ng­êi, mçi ®oµn thÓ l¹i ph¶i theo c«ng
viÖc, nghÒ nghiÖp cña m×nh, mµ lµm ®êi sèng míi
cho hîp víi hoµn c¶nh. Nh­ng bÊt kú ng­êi nµo,
®oµn thÓ nµo, còng kh«ng ngoµi n¨m viÖc lµ: ¨n,
mÆc, ë, ®i, lµm.
ThÝ dô: Mét em nhi ®ång, khi ë nhµ th× siªng
gióp ®ì cha mÑ, anh em, ¨n ë s¹ch sÏ, kh«ng gÆp
®©u n»m ®ã, kh«ng gÆp g× ¨n nÊy, kh«ng Øa bËy,
®¸i bËy.
Lóc ®Õn tr­êng, th× siªng häc, gi÷ kû luËt, biÕt
tiÕt kiÖm giÊy bót, yªu anh em.
Lóc ra ®­êng th× biÕt gióp ®ì gia ®×nh c¸c
chiÕn sÜ, an ñi ®ång bµo t¶n c­, biÕt gi÷ bÝ mËt,
biÕt chó ý nh÷ng kÎ l¹ mÆt, ®Ò phßng ViÖt gian.
Nh÷ng viÖc ®ã kh«ng cã g× lµ khã, em bÐ nµo
còng cã thÓ lµm. Mµ ®ã tøc lµ ®êi sèng míi cña c¸c
em nhi ®ång.
VII
HáI: TrÎ em nh­ thÕ cßn ng­êi lín th× sao?
14

§¸P: Lóc nµy ®ang kh¸ng chiÕn, c¸i g× còng
hiÕm. Kh¸ng chiÕn th¾ng lîi råi, th× ph¶i kiÕn
thiÕt. Lóc kh¸ng chiÕn còng nh­ khi kiÕn quèc,
d©n ta cÇn ph¶i tiÕt kiÖm, nh÷ng c¸i g× kh«ng cÇn
thiÕt lµm th× ph¶i bít ®i, bá ®i, míi cã thÓ tù cÊp,
tù tóc. ThÝ dô: §µn «ng kh«ng cã cæ cån, ca v¸t
còng kh«ng h¹i g×. §µn bµ kh«ng cã son phÊn,
xuyÕn vßng còng vÉn sèng ®­îc. VËy th× nh÷ng
thø ®ã vµ c¸c thø xa xØ kh¸c ta ph¶i bá ®i.
L¹i thÝ dô: Phô n÷ ta mÆc rÊt dµi. §i, ch¹y
hoÆc lµm viÖc ®· khã, l¹i tèn nhiÒu v¶i. Hai c¸i ¸o
dµi cã thÓ lµm thµnh ba c¸i ¸o v¾n. N­íc ta c¶ giµ
lÉn trÎ cã 10 triÖu phô n÷. TÝnh ®æ ®ång cÇn ®Õn
25 triÖu th­íc v¶i may ¸o. Theo thêi gi¸, 25 triÖu
th­íc v¶i ®ång lÇm lóc nµy còng ®Õn 1.000 triÖu
®ång. NÕu phô n÷ ta kh«ng ham mÆc ¸o dµi nh­
b©y giê th× tù m×nh ®i ®øng lµm viÖc ®· tiÖn, l¹i
sÎn ®­îc 200 triÖu ®ång ®Ó gióp viÖc kiÕn quèc. V×
vËy, phô n÷ ta bá c¸ch ¨n mÆc l­ît th­ît, tøc lµ
lµm ®êi sèng míi.
ViÖc nãi trªn ch¼ng khã g×. Phô n÷ ai còng lµm
®­îc. Mµ ®ã tøc lµ mét viÖc trong ®êi sèng míi cña
phô n÷.
VIII
HáI: §êi sèng míi víi viÖc t¨ng gia s¶n xuÊt,
quan hÖ víi nhau thÕ nµo?
§¸P: ViÖc t¨ng gia s¶n xuÊt còng nh­ mäi
viÖc kh¸c, ®Òu rÊt quan hÖ víi ®êi sèng míi.
15

T¨ng gia s¶n xuÊt tøc lµ mét bé phËn trong ®êi
sèng míi. Cã tinh thÇn ®êi sèng míi, th× t¨ng gia
s¶n xuÊt míi chãng thµnh c«ng. Mµ t¨ng gia s¶n
xuÊt cã thµnh c«ng, th× ®êi sèng míi dÔ thùc hiÖn.
Muèn t¨ng gia s¶n xuÊt, mäi ng­êi ph¶i CÇn,
ph¶i KiÖm. Kh«ng CÇn, th× phÝ thêi giê nhiÒu mµ
s¶n xuÊt ®­îc Ýt. Kh«ng KiÖm th× lµm ®­îc bao
nhiªu, dïng hÕt bÊy nhiªu, rót côc còng nh­ s¶n
xuÊt Ýt. T¨ng gia s¶n xuÊt Ých riªng cho m×nh mµ
còng Ých chung cho c¶ n­íc. NÕu kh«ng cã tinh thÇn
Liªm vµ ChÝnh, nÕu tham lam Ých kû, th× kh«ng thÓ
ph¸t ®¹t viÖc t¨ng gia s¶n xuÊt. V× vËy, t¨ng gia s¶n
xuÊt vµ ®êi sèng míi ph¶i ®i ®«i víi nhau, kh«ng thÓ
l×a nhau.
IX
HáI: Riªng mét ng­êi mµ nãi, th× ®êi sèng míi
lµ thÕ nµo?
§¸P: Do nhiÒu ng­êi nhãm l¹i mµ thµnh lµng.
Do nhiÒu lµng nhãm l¹i mµ thµnh n­íc. NÕu
ng­êi nµy còng xÊu, ng­êi kia còng xÊu, th× thµnh
lµng xÊu, n­íc hÌn. NÕu mçi ng­êi ®Òu tèt, th×
thµnh lµng tèt, n­íc m¹nh. Ng­êi lµ gèc cña lµng
n­íc. NÕu mäi ng­êi ®Òu cè g¾ng lµm ®óng ®êi
sèng míi, th× d©n téc nhÊt ®Þnh sÏ phó c­êng.
B©y giê lÊy mét ng­êi chung mµ nãi, nghÜa lµ
mét ng­êi quèc d©n ViÖt Nam, kh«ng kú giµu hay
16

nghÌo, giµ hay trÎ, g¸i hay trai, th× ®êi sèng míi
®¹i kh¸i gåm mÊy ®iÓm sau nµy:
VÒ tinh thÇn, mét lµ sèt s¾ng yªu Tæ quèc. ViÖc
g× lîi cho n­íc, ph¶i ra søc lµm. ViÖc g× h¹i ®Õn
n­íc, ph¶i hÕt søc tr¸nh.
Hai lµ s½n lßng c«ng Ých. BÊt kú viÖc to viÖc
nhá, cã Ých chung th× ph¶i h¨ng h¸i lµm. ThÝ dô:
ThÊy mét ngµnh gai n»m gi÷a ®­êng, ta lÊy vÊt
®i, cho ng­êi kh¸c khái dÉm ph¶i. ThÕ còng lµ
c«ng Ých. Hy sinh tµi s¶n gióp kh¸ng chiÕn, ®ång
bµo t¶n c­, di c­, còng lµ c«ng Ých.
Ba lµ m×nh h¬n ng­êi th× chí kiªu c¨ng.
Ng­êi h¬n m×nh, th× chí nÞnh hãt.
ThÊy cña ng­êi th× chí tham lam.
§èi cña m×nh th× chí bñn xØn.
C¸ch ¨n mÆc ph¶i s¹ch sÏ, gi¶n ®¬n, chÊt ph¸c,
chí l­ît th­ît, xa xØ, loÌ loÑt.
C¸ch lµm viÖc, ph¶i siªng n¨ng, cã ng¨n n¾p,
cã tinh thÇn phô tr¸ch, ®· lµm viÖc g×, th× lµm cho
kú ®­îc, lµm ®Õn n¬i ®Õn chèn. Chí lµm dèi.
C¸ch c­ xö, ®èi víi ®ång bµo th× nªn thµnh
thùc, th©n ¸i, s½n lßng gióp ®ì.
BiÕt ham häc. Tr­íc hÕt lµ häc ch÷, häc lµm
tÝnh. BiÕt ch÷, biÕt tÝnh, th× lµm viÖc g× còng dÔ
dµng h¬n. Mét ng­êi kh«ng biÕt ch÷, biÕt tÝnh th×
nh­ nöa mï nöa qu¸ng. BiÕt råi, ta häc thªm.
Ngoµi ra, cßn biÕt bao nhiªu ®iÒu cÇn häc. ViÖc
17

thÕ giíi rÊt nhiÒu, häc kh«ng bao giê hÕt. Ng­êi cã
häc míi cã tiÕn bé. Cµng häc cµng tiÕn bé.
§ã lµ ®êi sèng míi cña mét ng­êi. Thö hái cã g×
cao xa, khã kh¨n kh«ng? Kh«ng cã g× lµ khã.
Kh«ng cÇn th«ng minh tµi trÝ, miÔn lµ m×nh muèn
lµm, cã chÝ lµm th× nhÊt ®Þnh lµm ®­îc. Ai còng
lµm nh­ thÕ, th× tù nhiªn n­íc ViÖt Nam ta trë
nªn mét n­íc míi, mét n­íc v¨n minh.
X
HáI: §êi sèng míi trong mét nhµ nªn thÕ nµo?
§¸P: Mçi ng­êi lµm ®óng theo ®êi sèng míi
th× ®êi sèng míi trong mét nhµ còng dÔ dµng th«i.
Còng nh­ mçi viªn ®¸ tr¬n tru v÷ng ch¾c, th× chØ
cÇn mét Ýt v«i lµ ®¾p thµnh mét bøc t­êng tèt.
VÒ tinh thÇn, th× ph¶i trªn thuËn, d­íi hoµ,
kh«ng thiªn t­, thiªn ¸i. Bá thãi mÑ chång hµnh h¹
nµng d©u, d× ghÎ ghÐt bá con chång.
VÒ vËt chÊt, tõ ¨n mÆc ®Õn viÖc lµm, ph¶i ¨n
®Òu, tiªu sßng. Cã kÕ ho¹ch, cã ng¨n n¾p.
C­íi hái, giç TÕt nªn gi¶n ®¬n, tiÕt kiÖm.
Trong nhµ ngoµi v­ên, lu«n lu«n s¹ch sÏ gän gµng.
§èi víi xãm giÒng, ph¶i th©n mËt vµ s½n lßng
gióp ®ì. §èi víi viÖc lµng viÖc n­íc, ph¶i h¨ng h¸i
lµm g­¬ng.
Ng­êi trong nhµ ai còng biÕt ch÷.
Lu«n lu«n cè g¾ng, lµm cho nhµ m×nh thµnh
mét nhµ kiÓu mÉu trong lµng.
18

§êi sèng míi trong nhµ, ®¹i kh¸i lµ nh­ thÕ.
§ã còng kh«ng cã g× lµ khã, kh«ng cÇn tèn tiÒn,
tèn c«ng. Cã chÝ lµm lµ lµm ®­îc. Mµ mét nhµ nh­
thÕ, nhÊt ®Þnh ph¶i ph¸t ®¹t.
XI
HáI: §êi sèng míi trong mét lµng nªn thÕ nµo?
§¸P: Trong mét lµng, nhµ th× cã nhµ giµu,
nhµ võa, nhµ nghÌo. Ng­êi th× cã ng­êi tèt, ng­êi
võa, ng­êi kÐm. Häc th× cã kÎ th«ng, kÎ võa, kÎ
dèt. Hai h¹ng trªn ph¶i t×m c¸ch gióp ®ì, c¶m ho¸
h¹ng thø ba.
C«ng viÖc lµm ¨n th× cã nghÒ lµm ruéng, nghÒ
thñ c«ng vµ nghÒ bu«n b¸n. Ph¶i t×m c¸ch gióp ®ì
lÉn nhau. Tèt nhÊt lµ tæ chøc hîp t¸c x·, th× nghÒ
nµo còng dÔ t¨ng gia s¶n xuÊt. V× nhiÒu ng­êi
®«ng søc, th× tèn th× giê Ýt, mµ kÕt qu¶ nhanh h¬n,
nhiÒu h¬n.
VÒ v¨n ho¸, ph¶i lµm cho c¶ lµng ®Òu biÕt ch÷,
biÕt ®¹o ®øc vµ tr¸ch nhiÖm cña c«ng d©n.
VÒ phong tôc, ph¶i cÊm h¼n say s­a, cê b¹c, hót
x¸ch, bîm b·i, trém c¾p. Ph¶i t×m c¸ch lµm cho
kh«ng cã ®¸nh chöi nhau, kiÖn c¸o nhau. Lµm cho
lµng m×nh thµnh mét lµng “phong thuÇn tôc mü”.
VÒ vÖ sinh, ®­êng s¸ ph¶i s¹ch sÏ. Ao t¾m giÆt,
giÕng n­íc uèng ph¶i ph©n biÖt vµ s¨n sãc cÈn thËn.
Nh÷ng ao hå kh«ng cÇn th× lÊp ®i, cho ®ì muçi.
19

Ph¶i cã cÇu xia chung, hoÆc cÇu xia riªng tõng
nhµ. §· khái h«i thèi, ruåi nhÆng, l¹i cã ph©n tèt.
Trong lóc kh¸ng chiÕn, lµng m×nh cã tiÓu ®éi
du kÝch, ph¶i ra søc gióp viÖc ph¸ ho¹i ®Ó ng¨n
®Þch. Ph¶i cÈn thËn ®Ò phßng ViÖt gian, gióp ®ì bé
®éi, gióp ®ì ®ång bµo t¶n c­, di c­.
Ph¶i tæ chøc nh÷ng héi quÇn chóng, nh÷ng
Héi Cøu quèc1, Héi Liªn hiÖp quèc d©n2.
Nãi tãm l¹i, vÒ tæ chøc, vÒ s¶n xuÊt, vÒ vÖ sinh,
vÒ v¨n ho¸, vÒ kh¸ng chiÕn, viÖc g× lµng m×nh còng
cã thÓ lµm kiÓu mÉu cho c¸c lµng xung quanh.
Muèn nh­ thÕ, mét c¸ch tèt nhÊt lµ tæ chøc thi
®ua. Ng­êi nµy thi ®ua víi ng­êi kh¸c. Nhµ nµy
thi ®ua víi nhµ kh¸c. Lµng nµy thi ®ua víi lµng
kh¸c. Ai h¬n th× ®­îc nh©n d©n kÝnh träng vµ
ChÝnh phñ khen th­ëng. Nh­ vËy, ai còng h¨ng
h¸i. C¸n bé cña lµng ph¶i lµ ng­êi trong s¹ch,
c«ng b×nh, th¹o viÖc, cã thÓ lµm g­¬ng cho d©n
lµng; cã thÓ hy sinh lîi Ých riªng cho lîi Ých chung.
Trong n­íc ViÖt Nam D©n chñ Céng hoµ, d©n cã
quyÒn lùa chän nh÷ng c¸n bé nh­ thÕ.
___________
1. C¸c ®oµn thÓ yªu n­íc thµnh viªn cña MÆt trËn ViÖt
Minh ®Òu lÊy tªn lµ c¸c Héi Cøu quèc thay cho c¸c Héi ph¶n
®Õ tr­íc ®©y (BT).
2. Thµnh lËp ngµy 29-5-1946 theo chñ tr­¬ng cña §¶ng
vµ s¸ng kiÕn cña Chñ tÞch Hå ChÝ Minh. Héi nh»m thu hót
nh÷ng ng­êi yªu n­íc cßn ë ngoµi MÆt trËn ViÖt Minh (BT).

20

XII
HáI: ThÕ nµo lµ ®êi sèng míi trong mét
tr­êng häc?
§¸P: Trong mét tr­êng häc, c¸c thÇy nªn thi
nhau t×m c¸ch d¹y sao cho dÔ hiÓu, dÔ nhí, nhanh
chãng vµ thiÕt thùc.
C¸c trß nªn ®ua nhau häc. §ång thêi, biÕt tiÕt
kiÖm giÊy bót, biÕt gi÷ kû luËt.
Tõ tiÓu häc, trung häc, cho ®Õn ®¹i häc, lµ n¬i
rÌn luyÖn nhi ®ång vµ thanh niªn. ãc nh÷ng
ng­êi tuæi trÎ trong s¹ch nh­ mét tÊm lôa tr¾ng.
Nhuém xanh th× nã sÏ xanh. Nhuém ®á th× nã sÏ
®á. V× vËy sù häc tËp ë trong tr­êng cã ¶nh h­ëng
rÊt lín cho t­¬ng lai cña thanh niªn, vµ t­¬ng lai
cña thanh niªn tøc lµ t­¬ng lai cña n­íc nhµ.
V× vËy, cèt nhÊt lµ ph¶i d¹y cho häc trß biÕt
yªu n­íc, th­¬ng nßi. Ph¶i d¹y cho hä cã chÝ tù
lËp, tù c­êng, quyÕt kh«ng chÞu thua kÐm ai,
quyÕt kh«ng chÞu lµm n« lÖ.
Ph¶i dïng nh÷ng lêi lÏ gi¶n ®¬n, nh÷ng thÝ dô
thiÕt thùc mµ gi¶i thÝch: D©n chñ lµ g×, tù do lµ g×,
thuéc ®Þa lµ g×. V× sao ta ph¶i kh¸ng chiÕn. Hä cã
thÓ lµm nh÷ng viÖc g× ®Ó gióp ®ì kh¸ng chiÕn.
Nªn gi÷ bÝ mËt thÕ nµo, ®Ò phßng ViÖt gian thÕ
nµo. Nªn gióp ®ång bµo t¶n c­ thÕ nµo. Nªn gióp
b×nh d©n häc vô thÕ nµo, v.v..
Cè nhiªn, trong lóc d¹y, chí nªn lµm cho häc
trß cã t­ t­ëng vÞ quèc nh­ bän ph¸t xÝt, vÞ quèc
21

nghÜa lµ chØ biÕt yªu träng n­íc m×nh mµ khinh
ghÐt n­íc ng­êi. Còng ph¶i tr¸nh c¸ch nãi vu v¬,
nh­ cã ng­êi nãi chuyÖn víi c¸c em nhi ®ång, mµ
®em “t©n d©n chñ” vµ “cùu d©n chñ” ra mµ nãi.
Nãi tãm l¹i: Trong ch­¬ng tr×nh häc, ph¶i träng vÒ
m«n tinh thÇn vµ ®¹o ®øc. Ph¶i tÈy s¹ch ãc kiªu
ng¹o, tù phô, mµ gi¸o dôc thùc d©n cßn ®Ó l¹i.
H¬n n÷a, ph¶i khuyªn häc trß tham gia viÖc
t¨ng gia s¶n xuÊt. §iÒu nµy còng quan träng l¾m.
Mét lµ lµm cho hä biÕt kÝnh träng sù cÇn lao. Hai
lµ tËp cho hä quen khæ. Ba lµ cho hä c¸i chÝ khÝ tù
thùc kû lùc (lµm lÊy mµ ¨n), kh«ng ¨n b¸m x· héi.
Bèn lµ cã Ých cho søc khoÎ cña hä. §¹i kh¸i ®êi
sèng míi cña mét tr­êng häc lµ nh­ thÕ.
Líp nµy nªn thi ®ua víi líp kh¸c, tr­êng nµy
víi tr­êng kh¸c, lµm cho häc trß thªm h¨ng h¸i.
XIII
HáI: §êi sèng míi trong bé ®éi nªn thÕ nµo?
§¸P: Bé ®éi lµ mét ®oµn thÓ tæ chøc nghiªm
ngÆt ®· s½n, cµng dÔ thùc hµnh ®êi sèng míi.
Mét lµ kû luËt ph¶i cùc kú nghiªm.
Hai lµ siªng tËp luyÖn.
Ba lµ lµm cho trong bé ®éi ai còng biÕt ch÷.
Trong c¸c bé ®éi ta, Ýt nhÊt lµ mét phÇn nöa binh
sÜ ®· biÕt ch÷. Nh÷ng ng­êi chØ huy ph¶i tæ chøc
cho khÐo, ngoµi nh÷ng líp häc, giao cho mçi mét
ng­êi biÕt ch÷ phô tr¸ch d¹y cho mét hay hai
22

ng­êi ch­a biÕt, th× trong vµi ba th¸ng, tÊt c¶
binh sÜ ®Òu biÕt ch÷.
Bèn lµ mçi ng­êi binh sÜ ph¶i biÕt chÝnh trÞ Ýt
nhiÒu. Hä ®em x­¬ng m¸u ra gi÷ g×n Tæ quèc, th×
ch¼ng nh÷ng hä ph¶i hiÓu v× sao mµ hy sinh, hä
l¹i ph¶i cã thÓ nãi cho ng­êi kh¸c biÕt v× sao ph¶i
yªu n­íc.
N¨m lµ bé ®éi còng ph¶i t¨ng gia s¶n xuÊt. Cè
nhiªn nh÷ng bé ®éi ë tr­íc mÆt trËn, ph¶i lu«n
lu«n lo viÖc ®¸nh giÆc, kh«ng cã th× giê ®©u mµ
lµm viÖc kh¸c. Song nh÷ng bé ®éi ë hËu ph­¬ng
th× cÇn lµm, vµ quyÕt lµm ®­îc. Tuú theo hoµn
c¶nh mçi bé ®éi, hoÆc lµm v­ên, nu«i lîn, hoÆc
lµm gióp d©n. Cã lóc bé ®éi chia phiªn nhau, líp
®¸nh giÆc, líp lµm ruéng lµm v­ên, ®Ó tù cÊp tù
tóc, kh«ng phiÒn ®Õn d©n c¶ mäi viÖc.
S¸u lµ tiÕt kiÖm. TiÕt kiÖm thuèc ®¹n, b¾n cho
®óng, kh«ng b¾n phÝ ®¹n. Nhê thÕ mµ bít ®­îc
nguyªn liÖu, bít ®­îc c«ng khã rÌn ®óc, c«ng khã
vËn t¶i, ®em tµi liÖu vµ c«ng phu ®ã lµm viÖc kh¸c.
TiÕt kiÖm l­¬ng thùc vµ v¶i vãc, chí nghÜ r»ng
c¬m ¨n ¸o mÆc ®· cã ChÝnh phñ lo, ®· cã ®ång bµo
gióp, th× ta kh«ng cÇn tiÕt kiÖm. Bé ®éi cã hµng
mÊy v¹n ng­êi. NÕu mçi ng­êi tiÕt kiÖm mét chót,
s¶n xuÊt mét chót, gãp l¹i sÏ thµnh mét sè rÊt to.
B¶y lµ vÖ sinh. Bé ®éi ®«ng ng­êi ¨n chung, ë
chung, nÕu cã bÖnh cµng dÔ l©y cho nhau. Cho nªn
cµng ph¶i rÊt chó ý viÖc vÖ sinh.
T¸m lµ ¨n ë cho ®­îc d©n tin, d©n phôc, d©n
23

yªu. Hay gióp ®ì d©n, gi÷ ®óng kû luËt th× ®­îc
nh­ thÕ.
ChÝn lµ ®¸nh ®­îc nhiÒu giÆc, lÊy ®­îc nhiÒu
sóng.
Bé ®éi nµy thi ®ua víi bé ®éi kh¸c lµm ®êi
sèng míi.
XIV
HáI: §êi sèng míi trong c¸c c«ng së nªn thÕ nµo?
§¸P: Tõ Chñ tÞch ChÝnh phñ cho ®Õn ng­êi
ch¹y giÊy, ng­êi quÐt dän trong mét c¬ quan nhá,
®Òu lµ nh÷ng ng­êi ¨n l­¬ng cña d©n, lµm viÖc
cho d©n, ph¶i ®­îc d©n tin cËy. V× vËy, nh÷ng
ng­êi lµm trong c¸c c«ng së cµng ph¶i lµm g­¬ng
®êi sèng míi cho d©n b¾t ch­íc.
Nh÷ng ng­êi trong c¸c c«ng së ®Òu cã nhiÒu
hoÆc Ýt quyÒn hµnh. NÕu kh«ng gi÷ ®óng CÇn,
KiÖm, Liªm, ChÝnh th× dÔ trë nªn hñ b¹i, biÕn
thµnh s©u mät cña d©n.
1. CÇn - Lµm viÖc ph¶i ®Õn ®óng giê, chí ®Õn
trÔ, vÒ sím. Lµm cho chãng, cho chu ®¸o. ViÖc
ngµy nµo, nªn lµm xong ngµy Êy, chí ®Ó chê ngµy
mai. Ph¶i nhí r»ng: d©n ®· lÊy tiÒn må h«i n­íc
m¾t ®Ó tr¶ l­¬ng cho ta trong nh÷ng th× giê ®ã. Ai
l­êi biÕng tøc lµ lõa g¹t d©n.
2. KiÖm - GiÊy bót, vËt liÖu, ®Òu tèn tiÒn cña
ChÝnh phñ, tøc lµ cña d©n; ta cÇn ph¶i tiÕt kiÖm.
NÕu mét miÕng giÊy nhá ®ñ viÕt, th× chí dïng mét
24

tê to. Mét c¸i phong b× cã thÓ dïng hai ba lÇn. Mçi
ngµy, c«ng së c¶ n­íc dïng hµng mÊy v¹n tê giÊy vµ
phong b×. N¬i nµo còng tiÕt kiÖm mét chót, th× trong
mét n¨m ®ì ®­îc hµng v¹n tÊn giÊy, tøc lµ hµng
triÖu ®ång b¹c. C¸c vËt liÖu kh¸c còng vËy. Nhê c¸c
c«ng së tiÕt kiÖm, mµ lîi cho d©n rÊt nhiÒu.
3. Liªm - Nh÷ng ng­êi ë c¸c c«ng së, tõ lµng
cho ®Õn ChÝnh phñ trung ­¬ng, ®Òu dÔ t×m dÞp
ph¸t tµi, hoÆc xoay tiÒn cña ChÝnh phñ, hoÆc
khoÐt ®ôc nh©n d©n. §Õn khi lé ra, bÞ ph¹t, th×
mÊt hÕt c¶ danh gi¸, mµ cña phi nghÜa ®ã còng
kh«ng ®­îc h­ëng. V× vËy, nh÷ng ng­êi trong
c«ng së ph¶i lÊy ch÷ Liªm lµm ®Çu.
4. ChÝnh - M×nh lµ ng­êi lµm viÖc c«ng, ph¶i cã
c«ng t©m, c«ng ®øc. Chí ®em cña c«ng dïng vµo
viÖc t­. Chí ®em ng­êi t­ lµm viÖc c«ng. ViÖc g×
còng ph¶i c«ng b×nh, chÝnh trùc, kh«ng nªn v× t­
©n, t­ huÖ, hoÆc t­ thï, t­ o¸n. M×nh cã quyÒn
dïng ng­êi th× ph¶i dïng nh÷ng ng­êi cã tµi
n¨ng, lµm ®­îc viÖc. Chí v× bµ con bÇu b¹n, mµ
kÐo vµo chøc nä chøc kia. Chí v× sî mÊt ®Þa vÞ mµ
d×m nh÷ng kÎ cã tµi n¨ng h¬n m×nh. Ph¶i trung
thµnh víi ChÝnh phñ, víi ®ång bµo. Chí lªn mÆt
lµm quan c¸ch mÖnh.
XV
HáI: Trong mét x­ëng m¸y cã thÓ lµm ®êi
sèng míi kh«ng?
25

§¸P: Cã l¾m chø! Trong mét x­ëng m¸y, mét
bªn lµ chñ, mét bªn lµ thî. Tõ tr­íc ®Õn nay, chñ
bao giê còng muèn lêi nhiÒu, mµ tr¶ c«ng Ýt. Thî
th× muèn lµm viÖc Ýt mµ ®­îc tiÒn c«ng nhiÒu. V×
thÕ sinh xÝch mÝch, kh«ng lîi cho c¶ hai bªn.
NÕu lµm theo ®êi sèng míi th× lîi cho c¶ chñ
lÉn thî.
Chñ ph¶i hiÓu r»ng: nÕu c«ng nh©n ®ñ ¨n, ®ñ
mÆc, th× hä míi ®ñ søc; ®ñ søc th× lµm ®­îc viÖc.
Mét con ngùa ¨n no míi ch¹y nhanh. Mét c¸i m¸y
®ñ dÇu mì míi quay ®Òu. Ng­êi ta còng thÕ.
NÕu c«ng nh©n biÕt r»ng: hä ch¼ng nh÷ng
lµm lîi cho chñ, mµ hä còng cã mét phÇn lîi, th×
hä sÏ h¨ng h¸i lµm.
V× vËy, chñ muèn ®­îc viÖc, th× ®èi víi l­¬ng
bæng, nhµ ë, vÖ sinh vµ c¸ch ®èi ®·i c«ng nh©n,
cÇn ph¶i réng r·i tö tÕ.
L¹i nªn cã nh÷ng líp häc cho thî, vµ con thî.
Thî häc cho tinh x¶o h¬n. Con thî häc sÏ dÔ thÕ
cho nh÷ng ng­êi thî giµ vÒ h­u.
Nªn më hîp t¸c x· cho c«ng nh©n mua c¸c thø
cÇn dïng ®­îc rÎ h¬n. PhÝ tæn lµm nh÷ng viÖc ®ã,
kh«ng mÊt m¸t ®i ®©u. Thî vui vÎ lµm viÖc th× chñ
sÏ lîi gÊp 5 gÊp 10 sè phÝ tæn ®ã.
Mét khi chñ ®· c­ xö nh­ thÕ, th× thî ph¶i cè
g¾ng lµm. Lµm nhanh h¬n, khÐo h¬n. TiÕt kiÖm
th× giê, tiÕt kiÖm vËt liÖu. V× lîi cho chñ tøc lµ
lîi cho m×nh mét phÇn.
Chñ vµ thî hîp t¸c chÆt chÏ, th× hai bªn ®Òu cã
26

lîi. V× hîp t¸c chÆt chÏ, míi thùc hiÖn ®­îc t¨ng
gia s¶n xuÊt vµ t¨ng gia s¶n xuÊt cµng cã kÕt qu¶
th× chñ vµ thî cµng ®­îc lîi.
Chñ vµ thî ®Òu ph¶i nhí r»ng: t¨ng gia s¶n
xuÊt ch¼ng nh÷ng lîi riªng cho chñ vµ thî, mµ cßn
lîi chung cho nÒn kinh tÕ cña Tæ quèc, lîi chung
cho toµn thÓ ®ång bµo. Bëi vËy, c¸c nhµ m¸y cÇn
ph¶i lµm theo ®êi sèng míi.
XVI
HáI: Thùc hµnh ®êi sèng míi dÔ hay lµ khã?
§¸P: Nãi dÔ th× dÔ. Nãi khã th× khã. Tôc ng÷ cã
c©u: “ViÖc ®êi kh«ng g× khã, chØ sî chÝ kh«ng bÒn”.
DÔ lµ v×:
a) Ng­êi ta ai còng muèn sung s­íng m¹nh
khoÎ, ai còng muèn nhµ cöa s¹ch sÏ, con c¸i tèt
t­¬i. Môc ®Ých ®êi sèng míi lµ lµm cho mäi ng­êi
tho¶ lßng mong muèn ®ã. Cho nªn ai còng t¸n
thµnh ®êi sèng míi, kh«ng ai ph¶n ®èi.
b) §êi sèng míi lîi nhiÒu chø kh«ng h¹i. Lîi
cho toµn thÓ, mµ kh«ng h¹i ®Õn c¸ nh©n. Kh«ng cã
g× cao xa khã kh¨n, lµm th× thÊy kÕt qu¶ ngay
tr­íc m¾t.
c) Kh«ng tèn c«ng, tèn cña còng lµm ®­îc.
Nh÷ng viÖc ®êi sèng míi to t¸t, nh­ ®µo kªnh, ®¾p
®­êng, tuy cã tèn c«ng, tèn cña mét lÇn, nh­ng vÒ
sau sÏ cã lîi gÊp 100 gÊp 1000 c«ng cña m×nh bá
ra khi lµm.
27

V× vËy cã quyÕt t©m th× ®êi sèng míi rÊt dÔ lµm.
KHã lµ v×:
a) ViÖc dÔ mÊy nh­ng kh«ng quyÕt chÝ bÒn gan
th× còng kh«ng bao giê lµm ®­îc. Mét hßn nói, ta
cè xuyªn m·i, l©u ngµy xuyªn còng th«ng. Mét c¸i
cµnh c©y kh«, ta kh«ng chÞu khã bÎ, th× kh«ng bao
giê bÎ g·y.
b) Thãi quen rÊt khã ®æi. C¸i tèt mµ l¹, ng­êi
ta cã thÓ cho lµ xÊu. C¸i xÊu mµ quen ng­êi ta cho
lµ th­êng. Mét vµi thÝ dô:
Chång ®¸nh chöi vî, cha mÑ ®¸nh chöi con, lµ
®iÒu rÊt d· man. Nh­ng v× ta quen thÊy, nªn ta
cho lµ viÖc th­êng.
§µn bµ ®Ó tãc dµi, th­êng cã chÊy, d¬ bÈn. NÕu
cã sèt ®Þnh kú th× l¹i dÔ l©y, dÔ chÕt. C¸i h¹i ®ã ai
còng biÕt. NÕu hít tãc ng¾n th× s¹ch sÏ gän gµng.
Kh«ng sî dÞch sèt. Lîi vµ h¹i rÊt râ rµng. Nh­ng
v× thãi quen, ®µn bµ Ýt ng­êi muèn hít tãc.
c) Ta cã tÝnh gÆp sao hay vËy. Thµ chÞu kh¸t
chø kh«ng muèn ®µo giÕng. Nãi tãm l¹i lµ tÝnh
l­êi. V¶ l¹i, bÊt kú viÖc g×, b­íc ®Çu còng khã.
ViÖc ®êi sèng míi còng vËy.
XVII
HáI: ThÕ th× nªn lµm thÕ nµo?
§¸P: Tr­íc hÕt, ph¶i tuyªn truyÒn, gi¶i thÝch
vµ lµm g­¬ng.
28

Ph¶i chÞu khã nãi râ cho mäi ng­êi hiÓu ®êi
sèng míi cã Ých thÕ nµo, c¸ch thi hµnh ®êi sèng
míi thÕ nµo. Nãi mét lÇn hä ch­a hiÓu th× nãi
nhiÒu lÇn.
Nãi ®i, nãi l¹i, bao giê ng­êi ta hiÓu, ng­êi ta
lµm míi th«i.
Nãi th× ph¶i nãi mét c¸ch gi¶n ®¬n, thiÕt thùc
víi hoµn c¶nh mçi ng­êi; nãi sao cho ng­êi ta
nghe råi lµm ®­îc ngay. ViÖc dÔ, viÖc nhá lµm
®­îc råi, sÏ nãi ®Õn viÖc to, viÖc khã.
Cã ng­êi tuyªn truyÒn ®êi sèng míi mµ ®em
nµo “kh¸ch quan, chñ quan”, nµo “tÝch cùc, tiªu
cùc”, nµo “khoa häc ho¸” vµ g× g× ho¸. Nghe th×
hay thËt, nh­ng ch¼ng mÊy ng­êi hiÓu lµ nãi c¸i
g×. Mµ ng­êi nµo hiÓu th× cã c¶m t­ëng r»ng ®êi
sèng míi lµ mét ®iÒu cao xa, oanh liÖt, khã lµm.
Tèt nhÊt lµ miÖng nãi, tay lµm, lµm g­¬ng cho
ng­êi kh¸c b¾t ch­íc. Mét c¸i thÝ dô:
MÊy tr¨m n¨m tr­íc, vµi ng­êi Hµ Lan lÊy
gièng khoai bªn Tµu vÒ, khuyªn ®ång bµo hä
trång. Ban ®Çu ch¼ng nh÷ng kh«ng ai chÞu trång,
mµ còng kh«ng ai d¸m ¨n. MÊy ng­êi ®ã tù trång
lÊy khoai, råi nÊu lªn ¨n víi nhau. Ng­êi xung
quanh thÊy vËy, míi b¾t ch­íc trång. Ch¼ng mÊy
l©u kh¾p c¶ n­íc Hµ Lan ai còng trång khoai.
Ph©n ho¸ häc lµ mét thø ph©n rÊt tèt. Nh­ng
lóc ®Çu còng kh«ng ai chÞu dïng. Sau cã vµi ng­êi
dïng, trång c©y lªn rÊt tèt. Lóc bÊy giê thÊy kÕt
qu¶, ai còng ®ua nhau dïng.
29

§êi sèng míi còng cÇn cã nh÷ng ng­êi lµm
g­¬ng, nh÷ng nhµ lµm g­¬ng, nh÷ng lµng lµm
g­¬ng. Khi tr«ng thÊy hiÖu qu¶ tèt t­¬i, th× ch¾c
nh÷ng n¬i kh¸c sÏ h¨ng h¸i lµm theo. NÕu miÖng
th× tuyªn truyÒn b¶o ng­êi ta siªng lµm, mµ tù
m×nh th× ¨n tr­a, ngñ trÔ; b¶o ng­êi ta tiÕt kiÖm,
mµ tù m×nh th× xa xØ, lung tung, th× tuyªn truyÒn
mét tr¨m n¨m còng v« Ých.
XVIII
HáI: Cã nªn b¾t buéc ng­êi ta lµm ®êi sèng
míi kh«ng?
§¸P: Lóc sè ®«ng quèc d©n ch­a hiÓu, ch­a
lµm ®êi sèng míi, th× tuyÖt ®èi kh«ng nªn b¾t
buéc. ThÝ dô: NÕu t«i kh«ng muèn ¨n thÞt, kh«ng
ai cã quyÒn Ðp t«i ph¶i ¨n.
§Õn khi ®¹i ®a sè ®ång bµo ®· theo ®êi sèng
míi, chØ cßn sè rÊt Ýt kh«ng theo, khuyªn m·i còng
kh«ng ®­îc, lóc ®ã cã thÓ dïng c¸ch c­ìng bøc,
b¾t hä ph¶i theo. ThÝ dô: trong lµng nhiÒu ao,
nhiÒu muçi, th­êng cã ®au èm. Ng­êi lµng biÕt
vËy, ai còng b»ng lßng lÊp ao cña m×nh. ChØ mét
hai ng­êi kh«ng chÞu theo, ®Ó ng­êi lµng vÉn v×
muçi mµ ®au èm liªn miªn. V× vÖ sinh chung lµng
cã quyÒn buéc mét hai ng­êi kia ph¶i lÊp ao.
S½n ®©y xin nh¾c l¹i vµi ba viÖc sai lÇm cña
nh÷ng ng­êi tuyªn truyÒn ®êi sèng míi, v× h¨ng
qu¸ mµ lµm háng viÖc.
30

Mét lµng nä, c¸c chÞ em phô n÷ hít tãc ng¾n,
mÆc ¸o côt. Tèt l¾m. Nh­ng c¸c chÞ em l¹i muèn
Ðp c¶ c¸c bµ cô giµ còng lµm nh­ m×nh. Rót côc,
c¸c bµ cô ph¶n ®èi kÞch liÖt, vµ phong trµo phô n÷
hít tãc vµ ¸o côt còng thÊt b¹i.
MÊy anh em thanh niªn tuyªn truyÒn gi¶m bít
giç TÕt. Nh­ng ®Õn khi ra chî, gÆp ai mua ®å m· th×
giùt lÊy ®èt hÕt. Nh­ thÕ lµ ngèc. Kh«ng biÕt r»ng
tuyªn truyÒn th× ph¶i dÇn dÇn nãi cho ng­êi ta hiÓu,
®Ó ng­êi ta vui lßng lµm, chø kh«ng cã quyÒn Ðp
ng­êi ta. Kh«ng biÕt r»ng ®¬m cóng lµ mét phong
tôc ®· l©u ®êi, kh«ng ph¶i mét ngµy mét b÷a mµ bá
®­îc. Kh«ng biÕt r»ng ng­êi ta ®· mÊt tiÒn mua,
m×nh giùt ®èt ®i, th× ai còng tøc giËn.
Cã n¬i t×m mäi c¸ch ®Ó khuyªn d©n häc quèc
ng÷. Tèt l¾m. Nh­ng v× h¨ng qu¸, ph¹t tiÒn hoÆc
®em mùc vÏ miÖng nh÷ng ng­êi qua ®­êng kh«ng
biÕt ch÷. Nh­ thÕ lµ “tÕu”. Lµm nh­ vËy, chØ ®­îc
ng­êi ta o¸n ghÐt, chø kh«ng Ých g×.
Tuyªn truyÒn ®êi sèng míi còng nh­ tuyªn
truyÒn viÖc kh¸c, ph¶i h¨ng h¸i, bÒn gan, chÞu khã,
®ång thêi ph¶i cÈn thËn, kh«n khÐo, mÒm máng.
XIX
HáI: §êi sèng míi cã thÓ thùc hµnh kh¾p n­íc
kh«ng?
§¸P: RÊt cã thÓ thùc hµnh kh¾p n­íc. Trong
80 n¨m sèng d­íi chÕ ®é thùc d©n Ph¸p, trong 5 n¨m
31

sèng d­íi chÕ ®é ph¸txÝt Ph¸p vµ NhËt, d©n ta bÞ
bãc lét ®Ì nÐn, ch¼ng nh÷ng d©n cïng, tµi tËn, ®êi
sèng tiªu ®iÒu, mµ c¶ tinh thÇn t©m lý còng bÞ ¸p
chÕ. Tuy vËy, d©n ta cßn ®ñ chÝ khÝ quËt c­êng, næi
lªn chèng NhËt, chèng Ph¸p, tranh l¹i quyÒn ®éc
lËp, tù do. Nay d©n ta ®em tinh thÇn vµ lùc l­îng
®ã mµ kh¸ng chiÕn vµ kiÕn quèc, mµ lµm ®êi sèng
míi, th× nhÊt ®Þnh thµnh c«ng.
V¶ l¹i, n­íc ta ng­êi kh¸ ®«ng, ®Êt kh¸ réng;
ruéng kh¸ tèt, cña kh¸ nhiÒu. §ång bµo ta l¹i cã
tÝnh chÞu khæ, chÞu khã, biÕt viÖc ph¶i th× vui lßng
theo. ThÕ lµ nh÷ng ®iÒu kiÖn ®Ó lµm ®êi sèng míi
®· ®ñ råi. Còng nh­ g¹o, n­íc, cñi ®Òu s½n sµng,
chØ cÇn nhen löa th× cã c¬m ¨n.
Nªu cao vµ thùc hµnh CÇn, KiÖm, Liªm, ChÝnh
tøc lµ nhen löa cho ®êi sèng míi.
Chóng ta thùc hµnh ®êi sèng míi trong ba
n¨m th× vÒ viÖc ¨n, mÆc, ë, ®i l¹i, chóng ta quyÕt
cã thÓ tù cÊp, tù tóc. §em tiÒn cña chóng ta tiÕt
kiÖm, tÝch tr÷ ®­îc, mµ mua m¸y mãc to t¸t, ®Ó
söa ®æi thªm nghÒ lµm ruéng vµ më mang c«ng
nghÖ, th× trong 5, 7 n¨m, ®êi sèng toµn thÓ ®ång
bµo ta cã thÓ phong l­u, dåi dµo.
ChÝnh phñ ®Ò x­íng ®êi sèng míi, ra søc chØ
b¶o khuyÕn khÝch gióp ®ì cho d©n lµm, nhµ nµo,
lµng nµo, vïng nµo lµm ®­îc tèt h¬n hÕt, sÏ ®­îc
khen th­ëng.
C¸c c¬ quan, c¸c bé ®éi, c¸c ®oµn thÓ ph¶i h¨ng
h¸i thi ®ua nhau mµ lµm.
32

C¸c c¸n bé tõ lµng ®Õn tØnh vµ kú ph¶i h¨ng
h¸i tuyªn truyÒn cæ ®éng vµ ®Þnh kÕ ho¹ch cho
thÝch hîp víi ®Þa ph­¬ng m×nh. NhÊt lµ ph¶i cè
g¾ng lµm kiÓu mÉu. Chóng ta ®ång t©m mµ lµm,
quyÕt t©m mµ lµm th× ®êi sèng míi nhÊt ®Þnh thùc
hiÖn ®­îc. Mong toµn thÓ ®ång bµo g¾ng søc theo
®êi sèng míi, x©y dùng mét n­íc ViÖt Nam míi
phó c­êng.
Ngµy 20 th¸ng 3 n¨m 1947

33

34

SöA §æI LèI LµM VIÖC

ViÕt xong th¸ng 10-1947.
Ký tªn: X.Y.Z.
Nxb. Sù thËt xuÊt b¶n lÇn
®Çu tiªn n¨m 1948, xuÊt b¶n
lÇn thø 7, n¨m 1959.

Theo s¸ch xuÊt b¶n
lÇn thø 7, n¨m 1959.

35

36

I
PH£ B×NH Vµ SöA CH÷A
1. C¸n bé vµ ®¶ng viªn ta, v× bËn viÖc hµnh
chÝnh hoÆc qu©n sù, mµ xao nh·ng viÖc häc tËp.
§ã lµ mét khuyÕt ®iÓm rÊt to. Kh¸c nµo ng­êi
thÇy thuèc chØ ®i ch÷a ng­êi kh¸c, mµ bÖnh nÆng
trong m×nh th× quªn ch÷a.
Tõ nay, chóng ta cÇn ph¶i thiÕt thùc häc tËp,
söa ch÷a c¸c khuyÕt ®iÓm. V× cã tÈy s¹ch khuyÕt
®iÓm, c«ng viÖc míi cã thÓ tiÕn bé.
2. Trong bøc th­ tr­íc, Hå Chñ tÞch ®· v¹ch râ
khuyÕt ®iÓm cña chóng ta. Nh÷ng c¸n bé vµ ®¶ng
viªn c¸c n¬i, hoÆc chØ nghiªn cøu qua loa, hoÆc
nhËn thÊy khuyÕt ®iÓm råi nh­ng kh«ng cè g¾ng
söa ch÷a.
§ã...