QUYEÀN TREÛ EM
QUYEÀN CUÛA CHUÙNG MÌNH

NHÀ XUẤT BẢN THANH NIÊN
© Quỹ Nhi đồng Liên Hợp Quốc (UNICEF), tháng 5/2013
Việc sử dụng bất cứ nội dung nào trong ấn phẩm cần phải được UNICEF cho phép.
Các tổ chức giáo dục và phi lợi nhuận được phép sử dụng miễn phí khi đề nghị.
Các tổ chức khác sẽ được yêu cầu trả một khoản phí nhỏ.

LỜI NÓI ĐẦU
Chúng ta thường được nghe hoặc đề cập đến quyền trẻ em, nhưng không
phải lúc nào cũng hiểu được quyền trẻ em là gì. Công ước Liên Hợp Quốc
về Quyền trẻ em (Công ước) là một tài liệu quốc tế do người lớn viết và
dùng ngôn ngữ của người lớn. Rất khó để cho trẻ em có thể hiểu ngôn
ngữ này. Và không chỉ có trẻ em, ngay cả người lớn cũng thấy khó khăn
để hiểu tường tận ý nghĩa của những quyền này.
Việt Nam là nước thứ hai trên thế giới và là nước đầu tiên ở Châu Á đồng
ý thông qua các quyền trẻ em trong Công ước. Đó là vào năm 1990. Cho
tới nay, hầu hết các quốc gia trên thế giới cũng đã thông qua Công ước, và
do vậy quyền trẻ em được áp dụng đối với trẻ em ở tất cả các quốc gia này.
Tuy nhiên, điều này không có nghĩa là quyền của tất cả trẻ em ở các quốc
gia nói trên đều đã được thực hiện đầy đủ. Tất nhiên là đối với một số
nước, vì lí do kinh tế mà các quyền này chưa được thực hiện, đặc biệt là ở
các nước nghèo. Tuy nhiên, một lí do quan trọng khác chính là người lớn
chưa hiểu được quyền, nghĩa vụ của mình đối với trẻ em và trẻ em chưa
biết được quyền của mình. Nếu như các em không hiểu được quyền của
mình, các em không thể yêu cầu người lớn tôn trọng và thực hiện quyền:

các em không thể đòi quyền của mình được thực hiện. Nếu cha mẹ các em
không hiểu về quyền của các em, họ không thể hướng dẫn, chăm sóc và hỗ
trợ các em một cách tốt nhất.

Quỹ Nhi Đồng Liên Hợp Quốc (UNICEF) hoạt động trên toàn cầu nhằm hỗ
trợ các quốc gia thực hiện Công ước Quốc tế về Quyền trẻ em. Hội Bảo vệ
quyền trẻ em Việt Nam hoạt động tại Việt Nam nhằm hỗ trợ trẻ em Việt Nam
hiểu và biết đòi hỏi quyền của mình. Với sự hỗ trợ của Đại sứ quán Na Uy,
UNICEF Việt Nam và Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam đã cùng hơn 300
bạn nhỏ nam và nữ có hoàn cảnh khác nhau, từ những vùng miền khác nhau

của Việt Nam tham gia 'chuyển thể' Công ước từ ngôn ngữ của người lớn
sang ngôn ngữ thân thiện, dễ hiểu cho cả trẻ em lẫn người lớn. Trẻ em đã
đưa ý tưởng giúp họa sĩ chuyên nghiệp của Nhà xuất bản Kim Đồng vẽ nên
những tranh minh họa cho nội dung các quyền và đưa ra các ví dụ thực tế để
các em dễ hiểu hơn.
Trong tay các em lúc này là sản phẩm cuối cùng của sự hợp tác này. Chúng
tôi hi vọng rằng cuốn sách sẽ giúp các em hiểu rõ về quyền của mình, giúp
các em thảo luận về quyền trẻ em với các bạn nhỏ khác, với cha mẹ, gia
đình, người chăm sóc các em, giáo viên của các em và những người xung
quanh. Khi các em đã hiểu rõ hơn về quyền của mình, các em có thể có khả
năng trao đổi với bạn bè, người chăm sóc và thậm chí là các bác lãnh đạo địa
phương để thực hiện những quyền này một cách tốt nhất: các em có thể yêu
cầu quyền trẻ em được thực hiện.
Cuối cùng, chúng tôi muốn chân thành cảm ơn các em nhỏ đã làm việc rất
tích cực để 'chuyển thể' Công ước, những chuyên gia đã hỗ trợ các em và các
họa sĩ cùng Nhà xuất bản Kim Đồng(1) đã lắng nghe ý kiến và đóng góp của
các em. Quá trình thực hiện cuốn sách này thực sự là một ví dụ điển hình cho
việc khuyến khích sự tham gia của trẻ!
Hi vọng các em yêu thích cuốn sách này!

Lotta Sylwander

Trưởng đại diện
UNICEF Việt Nam

(1)

Tiến sĩ Trần Thị Thanh Thanh

Chủ tịch Hội Bảo vệ
Quyền trẻ em Việt Nam

Ấn bản lần này theo bản in của NXB Kim Đồng năm 2014.

Ståle Risa

Đại sứ, Sứ quán Na Uy
tại Việt Nam

4

Chào người bạn đang cầm trên tay cuốn sách này!
Quyền trẻ em là gì? Bạn biết gì về quyền của chính mình? Bạn có
thể trả lời câu hỏi này một cách chính xác không? Nhiều người cho
rằng quyền trẻ em chỉ được biết đến qua sách pháp luật và thường
rất khô khan, khó nhớ. Nhưng không phải vậy đâu. Nào, mời bạn
hãy mở cuốn sách “Quyền trẻ em - Quyền của chúng mình” ra để
tham khảo 42 điều khoản liên quan trực tiếp đến trẻ em chúng
mình nhé! Đảm bảo bạn sẽ ngạc nhiên và nghĩ: “Ồ! Công ước Quốc
tế về Quyền trẻ em chẳng hề khô khan chút nào! Dễ nhớ, dễ thuộc
và thật gần gũi với chúng mình!”
Điều đặc biệt lí thú là cuốn sách này được chính trẻ em tham gia
chuyển thể dựa trên nguyên bản Công ước Quốc tế về Quyền trẻ
em của Liên Hợp Quốc. Cuốn sách được hoàn thành với sự tham
gia của 300 bạn nhỏ đến từ khắp nơi trên cả nước và sự hỗ trợ nhiệt
tình của các chuyên gia, nhà văn, nhà báo, họa sĩ có kinh nghiệm.
Cuốn sách là sáng kiến tuyệt vời của UNICEF, Hội Bảo vệ quyền
trẻ em Việt Nam và Đại sứ quán Na Uy tại Việt Nam nhằm thúc
đẩy quyền tham gia của trẻ em trong việc tuyên truyền với sự tin
tưởng rất lớn của người lớn dành cho chúng mình.
Mong rằng cuốn sách mỏng thân thiện này sẽ là Chiếc chìa khóa
nhỏ diệu kì mở cánh cửa tương lai, giúp bạn tìm hiểu và thực
hành về quyền trẻ em, quyền mà bạn, tôi và mọi trẻ em được
hưởng. Nhóm chuyển thể cũng mong muốn thiết tha rằng mỗi bạn
nhỏ chúng ta đọc thật kĩ để hiểu rõ những gì trẻ em được hưởng
khi đang sống trên lãnh thổ Việt Nam và biết cách vận động mọi
người cùng tôn trọng và thực hiện quyền trẻ em. Bạn hãy tuyên
truyền để nhiều bạn nhỏ cùng lớp, cùng trường và cộng đồng nơi
bạn sinh sống đọc cuốn sách này. Và sẽ càng tuyệt vời hơn, nếu
chúng mình chuyển cuốn sách này đến tay ông bà, cha mẹ, thầy
giáo, cô giáo yêu quý để mọi người cùng đọc, cùng thực hiện tốt
nhất quyền trẻ em ngay từ mỗi gia đình, mỗi lớp học và trong cộng
đồng của chúng ta.


Thân ái!

Bạn ơi nên biết!
Trẻ em chúng ta không chỉ lớn lên từng ngày mà còn học hỏi nhiều điều hay
và tích lũy các kĩ năng cần thiết. Vì chưa trưởng thành, chúng ta cần sự chỉ
dẫn, hỗ trợ và bảo vệ đặc biệt để tránh khỏi nguy hại và được phát triển một
cách tối đa.
Công ước Quốc tế về Quyền trẻ em được xây dựng năm 1989. Năm 1990,
Việt Nam là quốc gia thứ hai trên thế giới và là quốc gia đầu tiên ở Châu Á
đã phê chuẩn Công ước này.
Ngày nay, hầu hết các quốc gia trên thế giới đã phê chuẩn Công ước Quốc tế
về Quyền trẻ em. Điều đó có nghĩa là các quốc gia cùng thống nhất rằng tất
cả trẻ em đều có những quyền như trong Công ước. Do vậy, tất cả các quốc
gia nói trên phải tôn trọng, bảo vệ và thực hiện quyền trẻ em. Tại Việt Nam,
điều này được thể hiện ở:
Nghĩa vụ Tôn trọng: Nhà nước Việt Nam, luật pháp, chính sách, quy
định, điều lệ và các dịch vụ xã hội của Việt Nam cũng như tất cả những ai
làm việc cho Nhà nước (quan chức Chính phủ, cảnh sát, quan tòa, giáo viên,
bác sĩ, v v…) không được phép vi phạm bất cứ quyền nào của chúng ta.
Nghĩa vụ Bảo vệ: Nhà nước Việt Nam, thông qua luật pháp, chính sách,
quy định, điều lệ và dịch vụ cũng như những người làm việc cho Nhà nước,
đảm bảo rằng không ai được vi phạm quyền trẻ em và nếu ai vi phạm, người
đó sẽ bị xử lí.
Nghĩa vụ Thực hiện: Nhà nước Việt Nam, thông qua luật pháp, chính
sách, quy định, điều lệ và dịch vụ cũng như những người làm việc cho Nhà
nước, đảm bảo rằng người lớn có trách nhiệm trông nom, chăm sóc, giáo dục
và bảo vệ chúng ta. Đồng thời người lớn cần hiểu rõ được nghĩa vụ của mình

trong việc nuôi dạy chúng ta một cách tốt nhất. Trong trường hợp cần, Nhà
nước hỗ trợ cho gia đình và trẻ em cần sự trợ giúp. Điều này cũng có nghĩa
là Nhà nước phải đảm bảo có đủ trường học, giáo viên, bác sĩ, bệnh viện, cán
bộ xã hội, cảnh sát, quan tòa, v v… để giúp chúng ta sống một cách an toàn,
phát triển một cách khỏe mạnh.
Tuy nhiên, cha mẹ là những người quan trọng nhất trong việc chăm sóc
chúng ta. Cha mẹ cho chúng ta cái ăn, cái mặc, và đảm bảo cho chúng ta
được đi học, được khám chữa bệnh khi ốm đau.
Chỉ khi cha mẹ không thể hoặc không sẵn lòng bảo vệ và chăm sóc con cái,
Nhà nước phải can thiệp và giúp đỡ cha mẹ trong việc chăm sóc và bảo vệ
trẻ em. Giải pháp cuối cùng là bạn và tôi nhận được sự chăm sóc và bảo vệ
từ người khác không phải cha mẹ, nhằm đảm bảo lợi ích tốt nhất cho trẻ em
chúng mình.
Khi đọc các điều khoản của Công ước này, bạn cần nhớ 4 nguyên tắc chính
của Công ước:
1. Tất cả trẻ em đều bình đẳng và không có trẻ em nào bị phân biệt đối xử
vì bất cứ lí do gì.
2. Mọi quyết định và hành động có ảnh hưởng đến trẻ em đều nhằm đảm
bảo lợi ích tốt nhất của trẻ em.
3. Trẻ em có quyền sống, sinh tồn và phát triển khỏe mạnh.
4. Trẻ em có quyền được đưa ra ý kiến trong những quyết định và hành
động có ảnh hưởng đến trẻ em.
Trẻ em cần phải biết quyền của chính mình. Điều này giúp chúng ta hiểu
được người lớn cần phải làm gì để giúp trẻ em lớn lên và phát triển, cũng
như những điều người lớn không được phép làm đối với trẻ em. Một khi đã
hiểu rõ quyền của mình, trẻ em có khả năng đòi hỏi quyền được thực hiện,
có thể tìm kiếm sự trợ giúp nếu quyền của mình không được thực hiện hay
bị vi phạm. Cuối cùng, nhận thức về quyền còn giúp chúng ta có khả năng
giúp đỡ các bạn khác cũng như chính người lớn hiểu rõ hơn về quyền trẻ em.

Quyền trẻ em
Quyền của chúng mình
Công ước Quốc tế về Quyền trẻ em do trẻ em chuyển thể
bằng ngôn ngữ thân thiện.

Điều 1
Bạn và Tôi là trẻ em nếu dưới 18 tuổi, và chúng ta có tất cả
những quyền dưới đây.

10

Điều 2
Bạn và Tôi có tất cả những quyền này, cho dù chúng ta là ai, bố mẹ
chúng ta làm gì, chúng ta sống ở đâu, sử dụng ngôn ngữ gì, theo
tôn giáo nào, là trai hay gái, thuộc nền văn hóa và dân tộc nào, có
khuyết tật hay không, giàu hay nghèo. Chúng ta có quyền được đối
xử công bằng trong mọi hoàn cảnh.

11

Điều 3
Người lớn cần làm những gì tốt nhất cho mỗi chúng ta. Khi đưa
ra bất kì quyết định nào, người lớn cần cân nhắc xem các quyết
định này sẽ có tác động đến chúng ta như thế nào.

12

Điều 4
Nhà nước có trách nhiệm đảm bảo việc thực hiện tất cả các
quyền này. Nhà nước có trách nhiệm hỗ trợ các gia đình và tạo
mọi điều kiện thuận lợi để trẻ em chúng ta phát huy hết tiềm
năng của mình.

13

Điều 5
Cha mẹ chúng ta có trách nhiệm đầu tiên trong việc đảm bảo
việc thực hiện quyền và giúp chúng ta học cách áp dụng những
quyền này.

14

Điều 6
Bạn và Tôi có quyền được sống, lớn lên và phát triển.

15

Điều 7
Ngay khi chào đời, Bạn và Tôi có quyền được khai sinh, có quốc
tịch, được biết đến cha mẹ mình và được cha mẹ chăm sóc.

16

Điều 8
Bạn và Tôi có quyền được Nhà nước bảo vệ và giữ gìn bản sắc
của mình, trong đó có tên tuổi, quốc tịch và quan hệ gia đình.

17

Điều 9
Bạn và Tôi có quyền được sống với cha mẹ của mình, trừ phi
điều này không có lợi cho chúng ta. Nếu phải sống xa cha mẹ,
chúng ta có quyền được duy trì mối quan hệ và nhận thông tin
về cha mẹ mình.

18

Điều 10
Nếu cha mẹ và con cái không sống với nhau trong cùng một
quốc gia, chúng ta có quyền được đoàn tụ với cha mẹ mình.

19

Điều 11
Không ai được phép đưa chúng ta ra nước ngoài một cách bất
hợp pháp cũng như giữ chúng ta ở nước ngoài bất hợp pháp.

20

Điều 12
Bạn và Tôi có quyền bày tỏ ý kiến của mình. Người lớn phải lắng
nghe và xem xét ý kiến của chúng ta một cách nghiêm túc.

21

Điều 13
Bạn và Tôi có quyền tìm hiểu thông tin và chia sẻ suy nghĩ của
mình với người khác, bằng cách nói, vẽ, viết hoặc bất cứ hình
thức nào khác, trừ phi điều đó làm phương hại hoặc xúc phạm
người khác.

22

Điều 14
Bạn và Tôi có quyền tự do lựa chọn tôn giáo và tín ngưỡng của
mình. Cha mẹ nên giúp chúng ta quyết định điều gì là đúng, sai
và điều gì là tốt nhất cho chúng ta.

23

Điều 15
Chúng ta có quyền tự do kết bạn, giao lưu, hội họp nếu như việc
làm đó không làm hại đến người khác.

24

Điều 16
Không ai được can thiệp vào sự riêng tư của Bạn và Tôi (như đọc
thư, nhật kí...) cũng như xúc phạm đến danh dự của chúng ta.

25

Điều 17
Bạn và Tôi có quyền được tiếp cận thông tin quan trọng cho sự
phát triển của chúng ta, từ đài, báo, sách, internet và các nguồn
khác. Người lớn cần đảm bảo những thông tin này không có
hại với chúng ta, cũng như giúp chúng ta tìm kiếm và tìm hiểu
thông tin.

26

Điều 18
Cả cha và mẹ đều có trách nhiệm nuôi dưỡng và chăm sóc
chúng ta.

27

Điều 19
Trong bất cứ hoàn cảnh nào, không ai được phép làm tổn hại
cơ thể cũng như tinh thần chúng ta như đánh đập, dọa nạt, xúc
phạm hoặc bất cứ hình thức nào khác.

28

Điều 20
Nếu không được sống cùng cha mẹ, Bạn và Tôi có quyền được
chăm sóc và giúp đỡ đặc biệt từ họ hàng trước tiên, rồi đến cha
mẹ đỡ đầu, cha mẹ nuôi và cuối cùng là trung tâm bảo trợ.

29

Điều 21
Khi được nhận làm con nuôi, lợi ích tốt nhất của Bạn phải được
coi là ưu tiên hàng đầu. Bạn có thể được nhận làm con nuôi
(trong nước cũng như nước ngoài) chỉ khi đó là sự lựa chọn tốt
nhất cho Bạn.

30

Điều 22
Nếu buộc phải rời xa Tổ quốc mình để sống ở một nơi khác, Bạn
có quyền được bảo vệ và trợ giúp đặc biệt cũng như có tất cả
các quyền khác của trẻ em.

31

Điều 23
Tất cả các bạn khuyết tật có quyền được chăm sóc đặc biệt,
được tôn trọng và được tạo điều kiện tốt nhất để phát huy tối
đa tiềm năng và tạo dựng một cuộc sống độc lập.

32

Điều 24
Bạn và Tôi có quyền được hưởng chăm sóc y tế tốt nhất có thể,
được dùng nước sạch, được ăn uống đầy đủ, có một môi trường
sạch và an toàn cũng như được cung cấp thông tin để giúp
chúng ta sống khỏe mạnh. Bên cạnh đó, mẹ của chúng ta có
quyền được chăm sóc trước và sau khi sinh.

33

Điều 25
Nếu Bạn sống ở trung tâm nuôi dưỡng, được nhận đỡ đầu hoặc
được chăm sóc trong các điều kiện xa nhà, các hình thức chăm
sóc này phải được xem xét định kì để xác định liệu đó có phải
giải pháp thích hợp nhất cho Bạn hay không.

34

Điều 26
Bạn và gia đình có quyền được hưởng trợ cấp của Nhà nước nếu
gia đình Bạn nghèo và không đủ điều kiện để chăm sóc Bạn.

35

Điều 27
Bạn và Tôi có quyền được ăn, mặc và sống ở nơi an toàn cũng
như được hưởng các điều kiện cần thiết khác cho sự phát triển
toàn diện của chúng ta.

36

Điều 28
Cho dù Bạn là ai, Bạn có quyền được đi học. Giáo dục tiểu học
phải được miễn phí và bắt buộc đối với tất cả trẻ em. Bạn được
khuyến khích học tới bậc học cao nhất có thể. Trong trường học,
không ai được phép làm hại bạn về cả thân thể lẫn tinh thần.

37

Điều 29
Bạn và Tôi có quyền được hưởng nền giáo dục tạo điều kiện
phát huy năng lực thể chất và trí tuệ, cũng như tài năng và tính
cách của chúng ta. Chúng ta cũng cần được trang bị kĩ năng
sinh sống một cách hòa bình, bảo vệ môi trường và tôn trọng
những người xung quanh.

38

Điều 30
Bạn và Tôi có quyền được sống trong nền văn hóa với bản sắc
riêng, sử dụng ngôn ngữ của mình và tự do tín ngưỡng. Các
nhóm dân tộc thiểu số đặc biệt phải được bảo vệ quyền này.

39

Điều 31
Bạn và Tôi có quyền được nghỉ ngơi, giải trí và vui chơi cũng
như tham gia vào các hoạt động văn hóa nghệ thuật phù hợp
với lứa tuổi mà chúng ta mong muốn.

40

Điều 32
Bạn và Tôi không được phép tham gia và cần được bảo vệ khỏi
những công việc làm tổn hại sức khỏe, ảnh hưởng tới việc học
tập và sự phát triển của chúng ta. Nếu lao động, chúng ta có
quyền được làm việc trong điều kiện an toàn và được trả lương
một cách công bằng.

41

Điều 33
Bạn và Tôi không được phép sử dụng và cần được bảo vệ để
không phải sử dụng bất kì loại ma túy nào cũng như không bị
bắt tham gia vào sản xuất và buôn bán ma túy.

42

Điều 34
Không ai được phép bóc lột và lạm dụng tình dục đối với Bạn,
trong đó có việc khuyến khích cũng như cưỡng ép bạn quan hệ
tình dục.

43

Điều 35
Không ai được phép bắt cóc hoặc buôn bán Bạn.

44

Điều 36
Không ai được phép bóc lột và lợi dụng Bạn dưới bất kì hình
thức nào có hại cho sự phát triển và sự sống của Bạn.

45

Điều 37
Không ai trong chúng ta phải chịu tra tấn, trừng phạt và
đối xử tàn ác. Người dưới 18 tuổi không phải chịu án chung
thân hay tử hình nếu vi phạm pháp luật. Nếu bị mất tự do,
bạn có quyền được giữ liên lạc với gia đình của mình.

46

Điều 38
Trẻ em trong hoàn cảnh xung đột vũ trang phải được bảo vệ
đặc biệt. Trẻ em dưới 15 tuổi không phải nhập ngũ hay trực tiếp
tham gia chiến sự.

47

Điều 39
Nếu Bạn đã từng bị xâm hại về thân thể hay tinh thần, Bạn có
quyền được nhận sự trợ giúp để phục hồi và tái hòa nhập xã hội.

48

Điều 40
Nếu vi phạm pháp luật, Bạn có quyền được giúp đỡ về pháp lí,
được đối xử công bằng và phù hợp với độ tuổi.

49

Điều 41
Nếu luật pháp Việt Nam quy định những điều luật bảo vệ quyền
trẻ em tốt hơn các điều khoản của Công ước này, những điều
luật đó cần được áp dụng.

50