VĂN BẢN : QUÊ HƯƠNG (Tế Hanh)

A. KIẾN THỨC CƠ BẢN:
Tác giả
- Tế Hanh (1921- 2009), tên khai sinh là Trần Tế Hanh
- Quê quán: sinh ra tại một làng chài ven biển tỉnh Quảng Ngãi
- Cuộc đời và sự nghiệp sáng tác
+ Ông có mặt trong phong trào thơ Mới ở chặng cuối với những bài thơ mang nỗi buồn và tình yêu quê hương
+ Sau năm 1945, Tế Hanh sáng tác phục vụ cách mạng và kháng chiến
+ Ông được nhà nước trao tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật
- Phong cách sáng tác: thơ ông chân thực với cách diễn đạt bằng ngôn ngữ giản dị, tự nhiên và rất giàu hình ảnh, bình dị mà tha thiết.

Hoàn cảnh sáng tác
Bài thơ viết năm 1939, khi Tế Hanh đang học tại Huế trong nỗi nhớ quê hương- một làng chài ven biển tha thiết.

Xuất xứ
Bài thơ được rút trong tập Nghẹn ngào (1939) và sau đó được in trong tập Hoa niên (1945)

Thể loại
Thơ

Bố cục
- 2 câu đầu: Giới thiệu chung về làng quê.
- 6 câu tiếp: Cảnh dân chài bơi thuyền ra khơi đánh cá
- 8 câu tiếp: Cảnh thuyền cá về bến.
- 4 câu tiếp: Nỗi nhớ làng chài, nhớ quê hương

Giá trị nội dung
Bài thơ đã vẽ ra một bức tranh tươi sáng, sinh động về một làng quê miền biển. Trong đó nổi bật lên hình ảnh khỏe khoắn, đầy sức sống của người dân chài và cảnh sinh hoạt lao động chài lưới. Qua đó cho thấy thấy tình cảm quê hương trong sáng, tha thiết của nhà thơ.

Giá trị nghệ thuật
- Ngôn ngữ bình dị mà gợi cảm, giọng thơ khỏe khoắn hào hùng
- Hình ảnh thơ phong phú, giàu ý nghĩa
- Nhiềuphép tu từ được sử dụng đạt hiệu quả nghệ thuật


B. BÀI TẬP
PHIẾU BÀI TẬP SỐ 1
Cho đoạn thơ:
   “Làng tôi ở vốn làm nghề chài lưới:
   Nước bao vây cách biển nửa ngày sông.
   
Khi trời trong, gió nhẹ, sớm mai hồng,
   Dân trai tráng bơi thuyền đi đánh cá:
   Chiếc thuyền nhẹ hăng như con tuấn mã
   Phăng mái chèo mạnh mẽ vượt trường giang.
   Cánh buồm trương, to như mảnh hồn làng
   Rướn thân trắng bao la thâu góp gió...
      (Trích: Quê hương – Tế Hanh)
Câu 1: Cho biết bội dung chính của 2 đoạn thơ trên?
Câu 2: Chỉ ra các biện pháp tu từ được sử dụng và nêu tác dụng?
Câu 3: Viết đoạn văn trình bày cảm nhận của em về đoạn thơ trên?
* Gợi ý:
Câu 1:
Nội dung 2 khổ thơ đầu bài thơ Quê hương:
- 2 câu đầu giới thiệu về quê hương
- 6 câu tiếp: cảnh thuyền chài ra khơi
Câu 2: Biện pháp nghệ thuật và tác dụng:
- Biện pháp tu từ trong hai câu thơ: so sánh và nhân hoá.
- Phân tích giá trị nghệ thuật:
+ So sánh:
Chiếc thuyền so sánh với con tuấn mã: kết hợp với các động từ mạnh “ hăng”, “ phăng” “ vượt” cho thấy sức mạnh và tinh thần hăm hở ra khơi của con thuyền cũng như người dân chài.
“Cánh buồm” với “mảnh hồn làng”: “ cánh buồm” là một vật cụ thể được so sánh với “ mảnh hồn làng” là hình ảnh trừu tượng mang linh hồn của làng chài, làm cho hình ảnh cánh buồm thêm bay bổng, lớn lao, đẹp đẽ, tràn đầy cảm hứng lãng mạn.
+ Nhân hóa: “ rướn thân”, “ thâu góp” làm cho cánh buồm trở nên sống động, cường tráng, như một cơ thể sống đang chủ động vươn mình.
=> Sự liên tưởng độc đáo của tác giả khiến cho cánh buồm quen thuộc hiện lên với vẻ đẹp bất ngờ, lãng mạn, thơ mộng, lớn lao và thiêng liêng hơn. Cánh buồm đã trở thành biểu tượng của linh hồn làng chài, quê hương của Tế Hanh. Nhờ có các biện pháp nghệ thuật ấy mà nhà thơ Tế Hanh đã vẽ được chính xác cái hình và cảm nhận tinh tế cái hồn của sự vật.
Câu 3:
* Hình thức: Đảm bảo yêu cầu của một đoạn văn, có câu chủ đề ở đầu hoặc cuối đoạn
* Nội dung: Cần triển khai một số ý chính sau:
- 2 câu đầu giới thiệu về quê hương ngắn gọn, tự nhiên nhưng không kém phần da diết. Đó là một làng chài ven biển với con sông Trà Bồng.
 - 6 câu tiếp: cảnh thuyền chài ra khơi
      + Hình ảnh quê hương trong lao động: thiên nhiên thơ mộng, trong sáng “Trời trong,