Nh÷ng c©u chuyÖn
vÒ b¸c hå
trong ho¹t ®éng ngo¹i giao

1

Héi ®ång chØ ®¹o xuÊt b¶n
Chñ tÞch Héi ®ång:
TS. nguyÔn thÕ kû
Phã Chñ tÞch Héi ®ång:
ts. nguyÔn duy hïng
Thμnh viªn:
ts. nguyÔn tiÕn hoμng
ts. nguyÔn an tiªm
ts. vò träng l©m

2

nh÷ng c©u chuyÖn
vÒ b¸c hå
trong ho¹t ®éng ngo¹i giao

Nhμ xuÊt b¶n chÝnh trÞ quèc gia - sù thËt

Hμ Néi - 2011

ban biªn so¹n
TS. NguyÔn §øc Tμi
Bïi Hång Thóy
Lª Thanh HuyÒn

4

lêi Nhμ xuÊt b¶n

Chñ tÞch Hå ChÝ Minh, l·nh tô v« cïng kÝnh yªu
cña nh©n d©n ta, anh hïng gi¶i phãng d©n téc, nhμ yªu
n−íc vÜ ®¹i ®· s¸ng lËp §¶ng vμ Nhμ n−íc ta, danh
nh©n v¨n hãa thÕ giíi, nhμ ngo¹i giao lçi l¹c, tμi ba ®·
®Æt nÒn mãng cho nÒn ngo¹i giao ViÖt Nam hiÖn ®¹i.
T− t−ëng ngo¹i giao Hå ChÝ Minh, ®Æc biÖt lμ ngo¹i
giao “t©m c«ng” vμ nh÷ng ho¹t ®éng ngo¹i giao trùc
tiÕp cña Ng−êi trong nh÷ng n¨m th¸ng khã kh¨n cña
c¸ch m¹ng ViÖt Nam kh«ng nh÷ng lμ niÒm tù hμo cña
ngo¹i giao ViÖt Nam mμ cßn lμ di s¶n quý b¸u cho c¸c
thÕ hÖ ngo¹i giao h«m nay vμ mai sau.
Thùc hiÖn ChØ thÞ sè 06/CT-TW ngμy 7 th¸ng 11
n¨m 2006 cña Bé ChÝnh trÞ vÒ tæ chøc Cuéc vËn ®éng
“Häc tËp vμ lμm theo tÊm g−¬ng ®¹o ®øc Hå ChÝ Minh”
trong toμn §¶ng, toμn d©n vμ phôc vô §Ò ¸n trang bÞ
s¸ch cho c¬ së x·, ph−êng, thÞ trÊn, Nhμ xuÊt b¶n ChÝnh
trÞ quèc gia - Sù thËt xuÊt b¶n cuèn s¸ch “Nh÷ng c©u
chuyÖn vÒ B¸c Hå trong ho¹t ®éng ngo¹i giao”.
Cuèn s¸ch giíi thiÖu mét sè trong rÊt nhiÒu mÈu chuyÖn
vÒ Chñ tÞch Hå ChÝ Minh trong c«ng t¸c ngo¹i giao. Cã
chuyÖn ®· ®−îc in trªn s¸ch b¸o, cã chuyÖn míi ®−îc

5

kÓ lÇn ®Çu, cã chuyÖn do chÝnh c¸n bé, nh©n viªn
ngμnh ngo¹i giao kÓ, còng cã chuyÖn do ng−êi “ngoμi
ngμnh” thuËt l¹i. Qua nh÷ng trang viÕt nhÑ nhμng, sóc
tÝch, cuèn s¸ch gãp phÇn n©ng cao nhËn thøc cña c¸n
bé, ®¶ng viªn, c«ng chøc, viªn chøc vμ nh©n d©n vÒ
nh÷ng gi¸ trÞ to lín cña tÊm g−¬ng ®¹o ®øc Hå ChÝ
Minh, kh¼ng ®Þnh m¹nh mÏ nh÷ng t− t−ëng, ph−¬ng
ph¸p, phong c¸ch vμ nghÖ thuËt ngo¹i giao cña Ng−êi
m·i m·i lμ hμnh trang tri thøc cho nh÷ng ng−êi lμm
c«ng t¸c ®èi ngo¹i ë n−íc ta, ®Æc biÖt lμ hiÖn nay §¶ng
vμ Nhμ n−íc ta ®ang tiÕn hμnh c«ng cuéc ®æi míi, më
cöa vμ héi nhËp quèc tÕ.
Xin tr©n träng giíi thiÖu cuèn s¸ch cïng b¹n ®äc.
Th¸ng 3 n¨m 2011
Nhμ xuÊt b¶n chÝnh trÞ quèc gia - sù thËt

6

MôC LôC
Trang
5

Lêi Nhμ xuÊt b¶n
PhÇn I
Chñ tÞch Hå ChÝ Minh vμ ho¹t ®éng
ngo¹i giao - MÈu chuyÖn nhá, bμi häc lín

9

Lμm c«ng t¸c vËn ®éng kiÒu bμo ph¶i kiªn tr×,
kh«ng sî khã

11

VÞ l·nh tô víi ®«i dÐp cao su vμ l¸ cê ®á sao vμng

14

B¸c Hå víi chÐn n−íc trμ

18

¡n mÆc gi¶n dÞ nh−ng còng ph¶i hîp hoμn c¶nh

21

C¸ch øng ®¸p mÉn tiÖp cña Chñ tÞch Hå ChÝ Minh

23

Tμi øng khÈu cña B¸c

26

Bøc tranh vμ c¸i khung

30

Hoa vμ ng−êi céng s¶n

33

Qu¶ t¸o B¸c Hå cho em bÐ

35

“Yªu ai, yªu b»ng c¶ tÊm lßng!”

37

B¸c Hå vμ lÔ t©n ngo¹i giao

39

B¸c Hå víi vÊn ®Ò tiÕt kiÖm trong ngμnh ngo¹i
giao

41

TiÕt kiÖm

44

Mét cuéc ®èi tho¹i sinh ®éng

46

B¸c Hå vμ Thñ t−íng Ên §é J. Nªru

47

§©y lμ c¸nh cöa hßa b×nh

50

“§èi thñ ®¸ng yªu”

52

7

ChiÕc xe dù phßng cña tr−ëng ®oμn

53

Quan t©m ®Õn kiÒu bμo ph¶i thiÕt thùc, cô thÓ

58

B¸c Hå tÆng quμ c¸c ch¸u trong §oμn Ngo¹i giao

61

Mét kû niÖm kh«ng thÓ nμo quªn

63

Phong c¸ch øng xö th©n t×nh

65

B¸c Hå vμ mèi quan hÖ ViÖt - Lμo

66

B¸c tÆng kh¨n quμng

69

Nh÷ng cuéc tiÕp xóc víi chÝnh kh¸ch Mü

71

C©u chuyÖn nhá vÒ B¸c Hå

73

ThÊu hiÓu phong tôc cña d©n téc

75

PhÇn II
Chñ tÞch Hå ChÝ Minh - nhμ ngo¹i giao
hßa b×nh vμ th©n thiÖn

77

Tμi ngo¹i giao cña Chñ tÞch Hå ChÝ Minh víi
qu©n T−ëng

79

Hoμn ng¶ s¬n hμ

83

Chñ tÞch Hå ChÝ Minh vμ §¹i sø qu¸n Trung Quèc

91

B¸c Hå víi mèi quan hÖ ®Æc biÖt ViÖt Nam - Lμo

99

B¸c Hå kû niÖm C¸ch m¹ng th¸ng M−êi
ë thñ ®« míi tiÕp qu¶n

103

Nh÷ng kh¸ch “®Æc biÖt” cña B¸c Hå

113

Nhê cã B¸c, t«i ®· g¾n trän ®êi m×nh víi ViÖt Nam

117

B¸c Hå, nhμ ngo¹i giao hßa b×nh vμ th©n thiÖn

123

Phong c¸ch ®èi ngo¹i cña B¸c Hå

126

Hå ChÝ Minh trªn ®Êt n−íc cña Mah¸tma Gan®i

136

Thñ t−íng Chu ¢n Lai tÆng vÞt quay cho Chñ tÞch
Hå ChÝ Minh

143

8

PhÇn I

chñ tÞch hå chÝ minh vμ
ho¹t ®éng ngo¹i giao - mÈu chuyÖn nhá,
bμi häc lín

9

10

LμM C¤NG T¸C VËN §éNG KIÒU BμO
PH¶I KI£N TR×, KH¤NG Sî KHã

Trong thêi gian ho¹t ®éng ë Th¸i Lan, ë ®©u
B¸c Hå còng chó träng c«ng t¸c vËn ®éng kiÒu
bμo. Khi B¸c ho¹t ®éng ë Môc §a H¸n, lóc ®Çu cã
nhiÒu gia ®×nh kiÒu bμo lμm ®ñ c¸c nghÒ nh−ng
vÉn rÊt nghÌo. Do tóng bÊn, thiÕu c«ng ¨n viÖc
lμm vμ nÕp sèng v¨n ho¸ míi, ®μn «ng, thanh niªn
sa vμo cê b¹c, nghiÖn ngËp r−îu chÌ, s¸t ph¹t lÉn
nhau. ChÞ em phô n÷ b¸n hμng ngoμi chî th−êng
mua tranh b¸n c−íp, thËm chÝ ®¸nh chöi nhau.
C¸n bé phong trμo ®−îc ph©n c«ng vÒ ®Þa ph−¬ng
lμm c«ng t¸c vËn ®éng kiÒu bμo thÊy t×nh h×nh
nh− vËy, nhiÒu ng−êi ng¹i khã, ng¹i khæ kh«ng
muèn vÒ.
B¸c ®· lu«n lu«n ®i s©u, ®i s¸t phong trμo vμ
B¸c khuyªn c¸c anh chÞ em c¸n bé lμm c«ng t¸c vËn
®éng céng ®ång cÇn kiªn tr×, nhÉn n¹i. B¸c nãi:
Lμm c¸ch m¹ng ®i vËn ®éng, tuyªn truyÒn, gi¸o
dôc quÇn chóng mμ nÕu quÇn chóng tèt c¶ råi th×
®©u cÇn vËn ®éng g× nhiÒu! QuÇn chóng ®ã ®Òu lμ
®ång bμo ViÖt Nam nghÌo khæ, v× mÊt n−íc mμ
11

ph¶i ch¹y sang Xiªm. §ã lμ c¬ së tèt ®Ó vËn ®éng
c¸ch m¹ng. H·y ®Õn ®ã chän gia ®×nh nμo xÊu
nhÊt, h− nhÊt mμ vËn ®éng hä. Khi nμo hä thÊy
mÕn ta th× kh¬i dËy tinh thÇn yªu n−íc cña hä. C¸c
gia ®×nh xung quanh thÊy gia ®×nh nμy tèt lªn tÊt
hä sÏ tin t−ëng vμ ®i theo phong trμo c¸ch m¹ng.
Ban ngμy tham gia lao ®éng s¶n xuÊt cïng víi
bμ con, buæi tèi, B¸c th−êng xuyªn vËn ®éng bμ
con tô häp nhau ®Ó nghe ®äc b¸o, bμn b¹c c«ng
viÖc lμm ¨n vμ tæ chøc ®êi sèng. Sinh ho¹t cña bμ
con tuy cßn rÊt gian khæ nh−ng bï l¹i lμ tinh thÇn
phÊn chÊn, h¨ng h¸i nhê c¸c buæi tèi gÆp gì ®Çm
Êm vμ bæ Ých qua nh÷ng c©u chuyÖn võa thêi sù,
võa chÝnh trÞ nh−ng gÇn gòi vμ s©u s¾c mμ B¸c Hå
lμ ng−êi tæ chøc th−êng xuyªn. Nhê ®ã, n¹n cê
b¹c, tranh chÊp, c·i lén nhau bít h¼n. Ng−êi lín
chó ý gióp ®ì nhau lμm ¨n. N¹n mï ch÷ dÇn dÇn
bÞ xo¸ bá.
B¸c còng dμnh nhiÒu thêi gian d¹y häc, huÊn
luyÖn c«ng t¸c ho¹t ®éng c¸ch m¹ng cho c¸n bé
ViÖt kiÒu. Lóc ®Çu, c¸n bé ViÖt kiÒu cßn kÐm vÒ ý
thøc c¶nh gi¸c, gi÷ bÝ mËt, lμm viÖc quen víi lèi
ho¹t ®éng c«ng khai hoÆc b¸n c«ng khai, ch−a
ph¶i ®èi phã nhiÒu víi nh÷ng thñ ®o¹n th©m ®éc
cña ®Õ quèc nªn B¸c th−êng xuyªn gi¸o dôc vÒ
vÊn ®Ò nμy. Nhê ®ã, t¸c phong c«ng t¸c cña c¸n bé
®−îc chØnh ®èn vμ ngμy cμng tèt h¬n.
B¸c Hå lu«n lu«n c¨n dÆn ViÖt kiÒu ph¶i sinh
sèng vμ lμm ¨n l−¬ng thiÖn, t«n träng luËt ph¸p
12

n−íc Xiªm, quan hÖ th©n ¸i, sèng hoμ ®ång víi
nh©n d©n ®Þa ph−¬ng víi lÊy ph−¬ng ch©m “¨n c©y
nμo rμo c©y Êy”, “b¸n anh em xa mua l¸ng giÒng
gÇn”, “®i cho ng−êi ta nhí, ë cho ng−êi ta th−¬ng”.
Nhê ®ã, quan hÖ gi÷a céng ®ång ng−êi ViÖt vμ
nh©n d©n ®Þa ph−¬ng còng th©n thiÕt h¬n vμ B¸c
Hå còng ®−îc c¸c giíi chøc, s− t¨ng vμ nh©n d©n
®Þa ph−¬ng che chë, ®ïm bäc nh− tr−êng hîp s−
cô chïa V¾tph« (tØnh U®on) che giÊu, b¶o vÖ khi
B¸c bÞ thùc d©n Ph¸p truy lïng.
C¸ch thøc ho¹t ®éng vμ vËn ®éng kiÒu bμo cña
B¸c ®· ®−îc anh chÞ em c¸n bé häc tËp lμm theo,
kh«ng sî khã, kh«ng sî khæ, lu«n lu«n b¸m s¸t
quÇn chóng ®Ó gi¸o dôc tinh thÇn ®oμn kÕt, t−¬ng
trî vμ gi¸c ngé c¸ch m¹ng trong céng ®ång. Ch¼ng
bao l©u bμ con kiÒu bμo ®· thay ®æi c¨n b¶n lèi
sèng vμ c¸ch suy nghÜ cña m×nh. NhiÒu bμ con ®·
tÝch cùc tham gia phong trμo cña kiÒu bμo thi ®ua
®ãng gãp tiÒn cña, c«ng søc ñng hé c¸ch m¹ng.
Nguån: TrÇn §×nh L−u (TrÇn §×nh Riªn):
ViÖt kiÒu Lμo - Th¸i víi quª h−¬ng,
Nxb. ChÝnh trÞ quèc gia, Hμ Néi,
2004.

13

VÞ L·NH Tô VíI §¤I DÐP CAO SU
Vμ L¸ Cê §á SAO VμNG
N¨m 1946, theo lêi mêi cña ChÝnh phñ Ph¸p,
B¸c Hå sang Pari dù héi nghÞ Ph«ngtenn¬bl« bμn
vÒ t−¬ng lai cña n−íc ViÖt Nam D©n chñ Céng hoμ
non trÎ. Héi nghÞ rÊt c¨ng th¼ng do th¸i ®é cè
chÊp cña phÝa Ph¸p. Sau mét thêi gian ®μm ph¸n,
hai bªn ký kÕt t¹m −íc ngμy 14 th¸ng 9 nh»m duy
tr× quan hÖ song ph−¬ng, t¹o c¬ së cho ®μm ph¸n
sau nμy. S¸ng 18 th¸ng 9 n¨m 1946, B¸c Hå lªn
®−êng vÒ n−íc trªn chiÕn h¹m §uym«ng §uÕcvin
cña h¶i qu©n Ph¸p. ChuyÕn ®i kÐo dμi mét th¸ng.
Ngay tõ nh÷ng ngμy ®Çu lªn tμu, B¸c ®· tá ra
lμ mét th−îng kh¸ch gi¶n dÞ, hoμ ®ång. Hμng
ngμy, trong bé quÇn ¸o kaki vμ ®«i dÐp cao su
quen thuéc, B¸c ®· ®i th¨m mäi n¬i, t×m hiÓu vÒ
c¬ chÕ vËn hμnh cña tμu, trß chuyÖn th©n mËt víi
tõng thuû thñ, t×m hiÓu nh÷ng khã kh¨n vÊt v¶
trong cuéc sèng cña anh em. B¸c còng kh«ng nÒ
hμ chia sÎ víi mäi ng−êi nh÷ng ®iÒu kiÖn sèng cña
mét chuyÕn h¶i tr×nh dμi ngμy vÊt v¶. Khi h¹m
14

tr−ëng ¤ N©y ngá ý dμnh riªng khoang chØ huy
®Çy ®ñ tiÖn nghi ®Ó B¸c nghØ, B¸c tr¶ lêi:
- Ba m−¬i n¨m tr−íc, t«i ®· tõng lμ phô bÕp
trªn mét chiÕc tμu bu«n cña c¸c «ng. T«i ®· quen
®i biÓn vμ cã thÓ ngñ ngon trong khoang thuû thñ.
Viªn h¹m tr−ëng rÊt ng¹c nhiªn bëi ch−a cã
mét l·nh tô nμo mμ l¹i chÞu ë khoang thuû thñ.
¤ng ta nãi víi B¸c:
- Nh−ng giê ®©y, Ngμi lμ th−îng kh¸ch cña
ChÝnh phñ Ph¸p, theo nh÷ng ®Æc quyÒn ngo¹i
giao, Ngμi xøng ®¸ng ®−îc ë mét chç tèt h¬n.
B¸c Hå mØm c−êi, ®¸p l¹i:
- ¤ng ®õng lo, t«i cã thÓ sèng nh− mäi ng−êi
mμ kh«ng thÊy phiÒn hμ g× c¶. V¶ l¹i, t«i còng sÏ
c¶m thÊy kh«ng vui nÕu v× m×nh mμ Ngμi ph¶i
chuyÓn sang chç ë chËt chéi h¬n.
B½ng ®i mÊy h«m, khi ®i qua Manta, lóc bÊy
giê vÉn thuéc quyÒn kiÓm so¸t cña n−íc Anh, tμu
®æi h−íng rÏ vμo h¶i c¶ng. H¹m tr−ëng ¤ N©y gi¶i
thÝch:
- HiÖn ®· lμ n¨m 1946 nh−ng lùc l−îng §ång
minh vÉn duy tr× c¸c quy ®Þnh thêi chiÕn. Theo
quy ®Þnh, chóng ta ph¶i vμo lμm thñ tôc víi h¶i
qu©n Anh. Xin Ngμi ®îi cho mét thêi gian.
Vèn ®· b«n ba nhiÒu n¬i vμ hiÓu râ th«ng lÖ
quèc tÕ, B¸c Hå thÊy ®©y lμ mét c¬ héi tèt ®Ó n©ng
cao h×nh ¶nh vμ vÞ thÕ cña ®Êt n−íc. B¸c tr¶ lêi:
- Th−a Ngμi, Ngμi cø tù nhiªn cho. Tuy nhiªn,

15

t«i chØ cã mét yªu cÇu rÊt nhá: khi vμo c¶ng,
phiÒn Ngμi cã thÓ kÐo l¸ cê cña ViÖt Nam lªn
®−îc kh«ng?
Viªn h¹m tr−ëng nghe vËy liÒn th¾c m¾c:
- §©y lμ tμu cña n−íc Ph¸p, t¹i sao chóng t«i
l¹i ph¶i kÐo cê cña ViÖt Nam trªn tμu?
B¸c Hå tõ tèn gi¶i thÝch:
- §©y ®óng lμ tμu cña n−íc Ph¸p c¸c ngμi. Tuy
nhiªn, trªn tμu hiÖn ®ang chë nguyªn thñ cña mét
Nhμ n−íc. Theo c¸c quy ®Þnh quèc tÕ, chóng ta
cÇn kÐo cê cña ViÖt Nam lªn ®Ó chøng tá sù cã mÆt
cña t«i.
Viªn h¹m tr−ëng tho¸i th¸c:
- ¤i, nh−ng chóng t«i kh«ng cã l¸ cê cña ViÖt Nam
trªn tμu. V¶ l¹i, cã mÊy ai biÕt l¸ cê cña ViÖt Nam.
B¸c Hå ®¸p lêi nhÑ nhμng nh−ng c−¬ng quyÕt:
- Th−a Ngμi, ViÖt Nam D©n chñ Céng hßa hiÖn
lμ mét n−íc tù do, lμ mét phÇn tö trong Liªn bang
§«ng D−¬ng. §iÒu ®ã cã nghÜa lμ tμu cña chóng ta
®ang chë ng−êi ®øng ®Çu Nhμ n−íc ViÖt Nam míi.
Ng−êi Ph¸p lμ nh÷ng ng−êi v¨n minh, tiÕn bé,
biÕt râ ph¶i tr¸i. H¬n ai hÕt, c¸c ngμi ph¶i hiÓu
r»ng, l¸ quèc kú cña chóng t«i ph¶i ®−îc kÐo lªn
®Ó cho ng−êi Anh vμ nh÷ng thùc d©n kh¸c ë ch©u
¸ kh«ng thÓ kh«ng biÕt sù hiÖn diÖn cña n−íc ViÖt
Nam.
BÊt ngê v× sù am hiÓu cña B¸c còng nh− bÊt
ngê v× vÞ kh¸ch xuÒ xßa bçng trë nªn cøng r¾n,
¤ N©y kh«ng biÕt ph¶i quyÕt ®Þnh thÕ nμo. ¤ng ta
16

®iÖn vÒ Pari xin chØ thÞ. Lóc bÊy giê, ViÖt Nam cña
chóng ta míi chØ giμnh ®éc lËp ®−îc h¬n mét n¨m.
NhiÒu ng−êi Ph¸p vÉn nh×n ViÖt Nam nh− mét
n−íc thuéc ®Þa. ChÝnh v× vËy, Pari rÊt bùc béi v×
chuyÖn nμy. Nh−ng yªu cÇu cña B¸c lμ rÊt chÝnh
®¸ng. Kh«ng t×m ra lý do nμo ®Ó tõ chèi, nhμ cÇm
quyÒn Ph¸p ®μnh tr¶ lêi ®ång ý.
Cuèi cïng, ngμy 20 th¸ng 10 n¨m 1946, tμu rÏ
sãng, cËp c¶ng CÇu Ngù, H¶i Phßng, kÕt thóc
chuyÕn ®i lÞch sö. Trªn ngän cét cê tμu, l¸ cê ®á
sao vμng tung bay phÊp phíi. Cßi bÕn c¶ng næi lªn
rén r·. Nh©n d©n thμnh phè ®æ ra ®ãn B¸c. L¸ cê
®á sao vμng trªn tμu hßa vμo rõng cê ®á sao vμng
trªn bÕn c¶ng.
Nguån: V¨n phßng §¶ng ñy Bé Ngo¹i giao,
B¸c Hå víi ngo¹i giao - MÈu chuyÖn
nhá, bμi häc lín, Nxb. ChÝnh trÞ
quèc gia, Hμ Néi, 2010.

17

B¸C Hå VíI CHÐN N¦íC TRμ
Anh Bïi L©m, nguyªn §¹i sø n−íc ta t¹i §øc,
tham gia ho¹t ®éng c¸ch m¹ng tõ bªn Ph¸p, d−íi
sù l·nh ®¹o vμ d×u d¾t cña B¸c Hå t¹i Pari, anh ®·
theo B¸c Hå vÒ ho¹t ®éng ë trong n−íc. Anh lμ
thμnh viªn trong Ban B¶o vÖ Trung −¬ng §¶ng vμ
ChÝnh phñ ta. Anh kÓ l¹i:
“Vμo n¨m 1946, lóc Êy nh÷ng phÇn tö ph¶n ®éng
trong Quèc d©n §¶ng ho¹t ®éng r¸o riÕt ë Hμ Néi
nh»m c©u kÕt víi lùc l−îng thùc d©n ®Õ quèc hßng
lËt ®æ chÕ ®é Céng hßa non trÎ cña ViÖt Nam. Suèt
ngμy, chóng g©y sù víi c¸n bé cña ta. B¸c Hå chñ
tr−¬ng ta kh«ng thÓ mét lóc ®èi phã víi nhiÒu “thï
trong, giÆc ngoμi”; trong lóc thÕ vμ lùc cña ta cßn
qu¸ non yÕu, ph¶i tr¸nh mäi khiªu khÝch cña ®èi
ph−¬ng. Nh−ng l¾m lóc, chóng chäc tøc kh«ng chÞu
®−îc. Lóc ®ã, mét sè ®ång chÝ thμnh viªn trong Ban
B¶o vÖ giao cho t«i xin phÐp B¸c cho ®¸nh bän nμy
mét trËn ®Ó chóng bá thãi ng«ng cuång.
T«i vÒ ngay n¬i B¸c lμm viÖc. T«i vÒ phßng,
thÊy B¸c ®ang ®¸nh m¸y ch÷. B¸c ra bμn ngåi
uèng n−íc trμ nãi chuyÖn. B¸c hái:
18

- Chó ®Õn gÆp B¸c cã chuyÖn g× vËy?
T«i kÓ l¹i víi giäng bùc tøc vÒ bän ph¶n ®éng
khiªu khÝch vμ ®Ò nghÞ B¸c cho phÐp bè trÝ ®¸nh
cho chóng mét trËn. B¸c mØm c−êi hái l¹i:
- Chó L©m, b©y giê ë trong phßng nμy chó ®ang
lμm g×?
T«i tr¶ lêi:
- D¹, ®ang ®−îc nãi chuyÖn víi B¸c ¹.
B¸c nãi:
- Chó tr¶ lêi ®óng nh−ng cßn thiÕu, chó cßn
®ang lμm g× n÷a?
T«i nãi:
- §ang ®−îc uèng n−íc trμ cña B¸c.
B¸c nãi:
- §óng! B¸c hái thªm mét c©u cuèi cïng n÷a:
Trong chÐn trμ cã g×? Chó nh×n cho kü ®Ó tr¶ lêi
B¸c.
T«i nãi:
- Th−a B¸c, cã n−íc trμ vμ Ýt cÆn trμ.
B¸c nãi:
- Chó tr¶ lêi ®óng. Trong mét chÐn n−íc trμ
con con mμ chó uèng cßn cã Ýt cÆn th× ë hå, ë s«ng,
ë biÓn thiÕu g× thuång luång, ba ba, c¸ sÊu, c¸
mËp. CÇn cã quyÕt t©m s¾t ®¸ vμ ph¶i bÒn gan,
v÷ng chÝ, ®ång thêi ph¶i b×nh tÜnh vμ s¸ng suèt
th× dÇn dÇn cã thÓ trõ ®−îc mäi lo¹i ¸c vËt d−íi
biÓn, trªn c¹n. Th¾ng lîi cuèi cïng sÏ vÒ chóng ta!
Nghe B¸c nãi xong, t«i ngåi lÆng ng−êi ®i vμ
thËt sù bÞ bÊt ngê vÒ nh÷ng lêi ph©n tÝch cña B¸c.
19

Cã thÓ ®èi víi t«i hay víi mäi ng−êi kh¸c, “chÐn
n−íc trμ chØ lμ chÐn n−íc trμ mμ th«i” nh−ng víi
B¸c, B¸c ®· vËn dông h×nh ¶nh gi¶n dÞ “chÐn n−íc
trμ” ®Ó ®−a ra nh÷ng ph©n tÝch vÒ t×nh thÕ cña
c¸ch m¹ng, ®Ò ra nh÷ng s¸ch l−îc tèi −u cho hoμn
c¶nh cña chóng ta lóc ®ã. §iÒu ®ã lμm cho nh÷ng
ng−êi cÊp d−íi nh− chóng t«i cã thªm nh÷ng bμi
häc kinh nghiÖm quý b¸u trong tõng thêi ®iÓm
nh¹y c¶m cña ngo¹i giao ViÖt Nam.
Nguån: B¸c Hå trong tr¸i tim c¸c nhμ
ngo¹i giao, Nxb. ChÝnh trÞ quèc
gia, Hμ Néi, 1999.

20

¡N MÆC GI¶N DÞ NH¦NG CòNG PH¶I
HîP HOμN C¶NH
Nh÷ng bøc ¶nh B¸c Hå chóng ta biÕt ®−îc ®Õn
ngμy nay, th−êng kh«ng thÊy B¸c mÆc comlª, th¾t
crav¸t. Tuy vËy, lÇn sang th¨m mét n−íc b¹n, mét
c¸n bé ngo¹i giao xin phÐp B¸c ra phè. B¸c yªu
cÇu c¸n bé ®ã mÆc quÇn ¸o, th¾t crav¸t nghiªm
chØnh råi míi cho phÐp ®i.
B¸c nãi:
- §êi sèng kh¸ h¬n th× ¨n mÆc còng kh¸ lªn.
Nh−ng ph¶i tïy c¶nh, tïy thêi.
Vμo kho¶ng cuèi th¸ng 4 n¨m 1946, do t×nh
h×nh thùc d©n Ph¸p kh«ng chÞu tõ bá ý ®å x©m
l−îc trë l¹i ViÖt Nam, ®Ó t¹o ®iÒu kiÖn, thêi gian
chuÈn bÞ kh¸ng chiÕn, B¸c vμ ph¸i ®oμn do Thñ
t−íng Ph¹m V¨n §ång lμm tr−ëng ®oμn, sang
th¨m Ph¸p, ®iÒu ®×nh víi ChÝnh phñ Ph¸p.
Tr−íc ngμy ®i, vÉn thÊy B¸c lμm viÖc theo ®óng
thêi gian biÓu ®· ®Þnh, ch¼ng thÊy B¸c “s¾m söa
g×”. Trong khi ®ã, mét sè c¸n bé trong ph¸i ®oμn lo
t×m hiÓu “mèt” Pari, lo may mÆc nh÷ng bé comlª,
s¬mi, crav¸t, ®ãng giÇy míi vμ cã ng−êi cßn lo c¶
kho¶n n−íc hoa.
21

ViÖc lμm Êy cña c¸c c¸n bé còng lμ tèt, nh−ng
cã ®iÒu ch¾c lμ ®i h¬i xa hay cã thÓ h¬i “ån μo”, cã
vÎ nh− mét cuéc “thi ®ua” may s¾m. ChuyÖn ®Õn
tai B¸c. Th−¬ng yªu, b×nh ®¼ng, nh−ng kh«ng thÓ
kh«ng nh¾c nhë, B¸c nãi:
- C¸c chó muèn thi ®ua víi tæng thèng, thñ
t−íng n−íc ngoμi vÒ c¸ch ¨n mÆc th× thua hä th«i.
B¸c ch¸u ta thi ®ua víi hä vÒ lßng yªu n−íc,
th−¬ng d©n th× ta míi th¾ng.
Nguån: B¸c Hå - Con ng−êi vμ phong c¸ch,
Nxb. Lao ®éng, Hμ Néi, 1993, tËp 4.

22

C¸CH øNG §¸P MÉN TIÖP
CñA CHñ TÞCH Hå CHÝ MINH
Sau C¸ch m¹ng th¸ng T¸m n¨m 1945, mÊy
chôc v¹n qu©n T−ëng kÐo vμo t×m c¸ch khiªu
khÝch ®Ó lÊy cí tiªu diÖt c¸ch m¹ng ViÖt Nam,
Chñ tÞch Hå ChÝ Minh ®· triÖu tËp c¸c vÞ l·nh ®¹o
cao cÊp ®Ó xö lý mét vÊn ®Ò “hÖ träng”. Ng−êi nãi:
- T−íng T.V. cña qu©n ®éi Trung Hoa d©n quèc
cã göi cho t«i mét bøc c«ng v¨n, néi dung nh− sau:
“KÝnh th−a Cô Hå ChÝ Minh, Chñ tÞch n−íc
ViÖt Nam D©n chñ Céng hoμ,
Yªu cÇu Cô cho m−în mét c¸i nåi nÊu c¬m”.
Kh«ng cÇn ph¶i nãi, ai nÊy ®Òu cã thÓ h×nh
dung kh«ng khÝ tøc giËn bao trïm lªn cuéc häp.
Cã nh÷ng ý kiÕn ®ßi ®¸nh.
Víi phong th¸i b×nh tÜnh, ung dung, Ng−êi nãi:
“NÒn ®éc lËp ta võa míi giμnh ®−îc gièng nh− mét
chiÕc b×nh ngäc. Nay cã nh÷ng con kiÕn bß trªn
miÖng b×nh, nÕu ta dïng gËy ®Ëp kiÕn, ch−a ch¾c
kiÕn ®· chÕt mμ b×nh ngäc vì. NÕu ta lÊy mét c¸i
que b¾c cÇu cho chóng xuèng th× kiÕn sÏ ®i hÕt,
nh− vËy cã h¬n kh«ng? Cßn trong sù viÖc võa ®em
23

ra bμn, hä m−în c¸i nåi nÊu c¬m th× ta cho hä
m−în, viÖc g× c¸c chó ph¶i næi nãng nh− vËy!”.
Ngμy 5 th¸ng 10 n¨m 1959, «ng Isi B«n, cè vÊn
biªn tËp b¸o Asahi Simbun, NhËt B¶n, pháng vÊn
Chñ tÞch Hå ChÝ Minh nhiÒu vÊn ®Ò, trong ®ã cã
viÖc ChÝnh phñ NhËt B¶n dù ®Þnh båi th−êng
chiÕn tranh, mμ phÝa NhËt B¶n l¹i chän ViÖt Nam
lóc ®ã do nguþ quyÒn Sμi Gßn kiÓm so¸t lμm ®èi
t¸c. C©u hái vμ tr¶ lêi nh− sau:
Hái: ViÖc ®μm ph¸n vÒ vÊn ®Ò båi th−êng chiÕn
tranh ®· ®−îc tiÕn hμnh gi÷a ChÝnh phñ NhËt
B¶n vμ Nam ViÖt Nam. Ngay ë NhËt B¶n còng cã
ng−êi chØ trÝch viÖc ®μm ph¸n nμy vμ tin tøc cho
biÕt lμ n−íc Ngμi kh«ng hμi lßng.
Theo ý Ngμi, nh©n d©n NhËt B¶n cÇn ®−îc hiÓu
vÊn ®Ò nμy nh− thÕ nμo? Theo ý Ngμi, vÊn ®Ò nμy
cÇn ®−îc gi¶i quyÕt nh− thÕ nμo míi ®óng?
Tr¶ lêi: Trong ChiÕn tranh thÕ giíi thø hai,
qu©n phiÖt NhËt B¶n ®· x©m chiÕm n−íc ViÖt
Nam vμ g©y ra nhiÒu tæn thÊt cho nh©n d©n ViÖt
Nam tõ B¾c chÝ Nam. Toμn thÓ nh©n d©n ViÖt
Nam cã quyÒn ®ßi ChÝnh phñ NhËt B¶n båi
th−êng nh÷ng thiÖt h¹i ®ã. Nh−ng hiÖn nay,
ChÝnh phñ NhËt B¶n ®· tiÕn hμnh ®μm ph¸n vμ
ký kÕt båi th−êng chiÕn tranh víi chÝnh quyÒn
miÒn Nam ViÖt Nam lμ kh«ng hîp ph¸p.
Nh©n d©n ViÖt Nam vμ ChÝnh phñ n−íc ViÖt Nam
D©n chñ Céng hoμ thÊy r»ng, viÖc ®ßi NhËt B¶n
båi th−êng sÏ lμ mét g¸nh nÆng cho nh©n d©n
24

NhËt B¶n. VÊn ®Ò cèt yÕu trong quan hÖ gi÷a hai
n−íc kh«ng ph¶i lμ viÖc ®ßi båi th−êng mμ t×nh
®oμn kÕt hîp t¸c gi÷a hai d©n téc ViÖt - NhËt ®Êu
tranh chèng chiÕn tranh vμ b¶o vÖ hoμ b×nh lμ quý
h¬n hÕt.
Nguån: B¸o An ninh Thñ ®«, sè 562, ngμy 20
th¸ng 2 n¨m 2001.

25

TμI øNG KHÈU CñA B¸C
B¸c lμ mét vÞ l·nh tô nh−ng l¹i lu«n lu«n hoμ
m×nh víi nh©n d©n. ë B¸c næi bËt lªn sù kÕt hîp
hμi hoμ gi÷a t¸c phong quÇn chóng, nh÷ng lêi
nãi b×nh dÞ, dÔ hiÓu vμ kh¶ n¨ng hμi h−íc, dÝ
dám tù nhiªn. Ph¶n x¹, sù øng ®¸p nhanh nh¹y
cña B¸c tr−íc mäi t×nh huèng cã nÐt ®Æc tr−ng
riªng, ®· trë thμnh thãi quen phï hîp víi tõng
®èi t−îng tiÕp nhËn, thÝch øng víi mäi hoμn c¶nh
xung quanh.
§ã lμ sù kÕt tinh cña mét trÝ tuÖ mÉn tiÖp, cña
th¸i ®é vμ phong c¸ch quÇn chóng. ë mäi lóc, mäi
n¬i, B¸c lu«n t¹o nªn mét kh«ng khÝ hoμ ®ång,
mét mèi liªn hÖ gÇn gòi gi÷a ng−êi nãi vμ ng−êi
nghe, xo¸ ®i nh÷ng c¸ch biÖt gi÷a l·nh tô víi
ng−êi d©n vμ ®−a l¹i kh«ng khÝ tù nhiªn vèn cã
gi÷a con ng−êi víi con ng−êi. Sù øng phã nhanh
nh¹y ®Õn ng¹c nhiªn cña B¸c còng thÓ hiÖn râ
nhiÒu lÇn trong ho¹t ®éng, tiÕp xóc ®èi ngo¹i.
Mét lÇn, t¹i b÷a tiÖc do HÇu ChÝ Minh, Chñ
nhiÖm Côc ChÝnh trÞ §Ö tø chiÕn khu Trung Hoa
(ng−êi gãp phÇn ®−a B¸c ra khái nhμ tï cña
26

T−ëng Giíi Th¹ch) chiªu ®·i, B¸c vμ NguyÔn H¶i
ThÇn cïng dù. NguyÔn H¶i ThÇn rÊt tù phô vÒ
vèn H¸n häc cña m×nh vμ nh©n dÞp nμy ®· ra mét
vÕ ®èi:
- HÇu ChÝ Minh, Hå ChÝ Minh, nhÞ vÞ ®ång chÝ,
chÝ giai minh (nghÜa lμ, HÇu ChÝ Minh, Hå ChÝ
Minh hai vÞ ®ång chÝ, chÝ ®Òu s¸ng).
Khi mäi ng−êi cßn ®ang nghÜ vÕ ®¸p, th× B¸c
øng khÈu:
- NhÜ c¸ch mÖnh, ng· c¸ch mÖnh, toμn d©n
c¸ch mÖnh, mÖnh tÊt c¸ch (nghÜa lμ, Anh c¸ch
m¹ng, t«i c¸ch m¹ng, toμn d©n c¸ch m¹ng, m¹ng
ph¶i c¸ch).
Chç khã vμ hay cña vÕ ®èi lμ hai ch÷ “chÝ” vμ
“minh” lμ tªn cña hai nh©n vËt chÝnh trong b÷a
tiÖc. C¸i tμi t×nh cña vÕ ®¸p cña B¸c lμ võa kÞp
thêi, hîp c¶nh vμ chuÈn chØnh c¶ ý lÉn tõ nh−ng
n©ng ®−îc tÇm nhËn thøc, t− t−ëng cao h¬n, mang
tÝnh c¸ch m¹ng h¬n.
HÇu ChÝ Minh hÕt lêi ca ngîi ng−êi ®èi ®¸p:
“§èi tuyÖt l¾m, tuyÖt l¾m!”. Cßn NguyÔn H¶i ThÇn
th× cung kÝnh thèt lªn: “Hå tiªn sinh, tμi trÝ mÉn
tiÖp, béi phôc, béi phôc!”.
Cã lÇn, mét nhμ b¸o n−íc ngoμi xin pháng vÊn
B¸c. Nhμ b¸o ®Æt c©u hái:
- Th−a Chñ tÞch, tr−íc ho¹t ®éng ë n−íc ngoμi,
vμo tï ra kh¸m. Nay lμm Chñ tÞch n−íc, Chñ tÞch
thÊy cã g× thay ®æi trong ®êi m×nh kh«ng?
27

B¸c tr¶ lêi hãm hØnh:
- Kh«ng, kh«ng cã g× thay ®æi c¶. Lóc bÞ tï ë
Qu¶ng T©y lu«n lu«n cã hai lÝnh g¸c gi¶i ®i. Lóc
trong tï mçi ngμy 5 phót ®−îc hai ng−êi lÝnh bång
sóng dÉn ra s©n d¹o ch¬i. Nay lμm Chñ tÞch n−íc
®i ®©u còng cã hai ®ång chÝ mang sóng lôc ®i theo,
«ng thÊy cã g× thay ®æi kh«ng nμo?
Mét lÇn kh¸c, B¸c lªn tμu ®μm ph¸n víi §« ®èc
§¸cgi¨ngli¬ ë VÞnh H¹ Long. Khi bμn vÒ quy ®Þnh
c¸c phï hiÖu ®i l¹i trªn xe cña ñy ban liªn hiÖp
thi hμnh HiÖp ®Þnh Gi¬nev¬, phÝa Ph¸p ®ßi trªn
xe cã hai l¸ cê, mét bªn cña ta, mét bªn cña Ph¸p,
cßn phÝa d−íi lμ cê chÝnh quyÒn B¶o §¹i.
Mäi ng−êi hái ý kiÕn B¸c. B¸c b¶o cø chÊp
nhËn ®i råi sÏ cã nh÷ng diÔn biÕn lý thó. §óng
nh− B¸c nãi, khi xe ®i ®Õn ®©u d©n còng chÕ giÔu
l¸ cê ¨n theo ngo¹i bang. ChuyÖn tÕu lan kh¾p n¬i
“3 cét 3 cê” cã ý nh¹o b¸ng cê B¶o §¹i. Bän bï
nh×n nguþ quyÒn ph¶n ®èi ®ßi thay ®æi. Ta lÊy cí
r»ng, ®ã lμ ý cña Ph¸p nªu ra.
N¨m 1967, Liªn X« quyÕt ®Þnh tÆng Chñ tÞch
Hå ChÝ Minh Hu©n ch−¬ng Lªnin. NÕu B¸c tõ
chèi nhËn Hu©n ch−¬ng th× kh«ng thuËn cho quan
hÖ ngo¹i giao. B¸c vèn x−a nay ch−a bao giê nhËn
hu©n ch−¬ng, lÇn nμy B¸c cã c¸ch tõ chèi khÐo.
B¸c viÕt th− chØ xin ho·n viÖc trao Hu©n ch−¬ng,
chê khi nμo gi¶i phãng hoμn toμn Tæ quèc, lóc ®ã
28

B¸c sÏ thay mÆt nh©n d©n ViÖt Nam nhËn Hu©n
ch−¬ng cao quý ®ã.
H«m sau c¸c b¸o ë Liªn X« ®Òu ®¨ng trang
träng trªn trang nhÊt quyÕt ®Þnh tÆng Hu©n
ch−¬ng cña Nhμ n−íc Liªn X« vμ th− cña B¸c.
Qua ®ã nh©n d©n Liªn X« cμng yªu quý B¸c h¬n.
Nguån: Hå ChÝ Minh - ch©n dung ®êi th−êng,
Nxb. Lao ®éng, Hμ Néi, 1996.

29

BøC TRANH Vμ C¸I KHUNG
Sau khi ký víi ChÝnh phñ Ph¸p b¶n T¹m −íc
ngμy 14 th¸ng 9 n¨m 1946, Chñ tÞch Hå ChÝ Minh
lªn ®−êng vÒ n−íc b»ng tμu §uym«ng §uÕcvin,
mét th«ng tÝn h¹m cña H¶i qu©n Ph¸p. B¸c rêi
c¶ng Toulon ngμy 19 th¸ng 9 vμ cËp bÕn H¶i
Phßng ngμy 21 th¸ng 10 n¨m 1946.
Khi tμu ®Õn h¶i phËn n−íc ta, B¸c nhËn ®−îc
mét bøc ®iÖn ®¸nh tõ Sμi Gßn cña t−íng
§¸cgi¨ngli¬, Cao uû Ph¸p, yªu cÇu ®−îc gÆp B¸c.
B¸c Hå nhËn lêi vμ tμu ghÐ vμo vÞnh Cam Ranh.
§ã lμ ngμy 18 th¸ng 10 n¨m 1946.
VÞnh Cam Ranh h«m ®ã trêi trong xanh, n¾ng
vμng rùc rì. Trªn c¸c chiÕn h¹m Ph¸p, cê ®−îc kÐo
lªn, sóng gi−¬ng cao nßng chμo kh¸ch quý. §« ®èc
§¸cgi¨ngli¬ cïng ®oμn tuú tïng mÆc lÔ phôc ra
®ãn B¸c. Trong bé quÇn ¸o quen thuéc, tay cÇm
can vμ mò c¸t mμu vμng, B¸c ung dung, ®Ünh ®¹c.
Kh«ng dÔ mÊy ai cã ®−îc phong th¸i tù chñ ®ã nÕu
biÕt r»ng, cuéc th−¬ng l−îng ViÖt – Ph¸p mÊy
th¸ng rßng t¹i Pari chØ ®−a ®Õn nh÷ng kÕt qu¶
nöa vêi.
30

Trong b÷a tiÖc h«m ®ã, B¸c ngåi gi÷a hai vÞ
t−íng Ph¸p, mét lμ chØ huy lôc qu©n, mét lμ chØ
huy h¶i qu©n. §« ®èc §¸cgi¨ngli¬ võa c−êi võa
nãi:
- Vous voila bien encadrÐ par l'ArmÐe et la
Marine, Monsieur le PrÐsident! (Th−a Chñ tÞch,
Ngμi ®ang ®−îc ®ãng khung gi÷a lôc qu©n vμ h¶i
qu©n ®ã).
TÊt c¶ sÜ quan trªn chiÕn h¹m ®Òu c−êi t¸n
th−ëng v× cã thÓ hiÓu “®ang ®−îc ®ãng khung” hay
“bÞ bao v©y” còng thÕ. §©y lμ mét kiÓu ch¬i ch÷
trong tiÕng Ph¸p. B¸c th¶n nhiªn mØm c−êi vμ tr¶
lêi:
- Mais vous savez, Monsieur l'Amiral, c'est le
tableau qui fait la valeur du cadre! (Nh−ng mμ,
§« ®èc biÕt ®ã, chÝnh bøc ho¹ míi ®em l¹i gi¸ trÞ
cho chiÕc khung).
Khi nh¾c ®Õn c©u chuyÖn nμy, Gi¸o s− Ph¹m
Huy Th«ng xÕp nã vμo hμng “giai tho¹i v¨n ho¸
d©n gian th«ng th¸i”. ¤ng cho r»ng, c©u chuyÖn
cùc kú ®éc ®¸o, ®Æc s¾c, gi÷ vÞ trÝ riªng trong dßng
nh÷ng giai tho¹i ®Êu trÝ, thi tμi, nãi lªn c¸i th«ng
minh, c¸i uyªn b¸c, c¸i hãm hØnh vμ c¶ khÝ ph¸ch
cña mét con ng−êi, mét d©n téc. Gi¸o s− cho r»ng:
“Víi vèn tiÕng Ph¸p nh− ®· thÊy qua c¸c bμi viÕt
cña B¸c, víi sù uyªn th©m, nhanh trÝ vμ tÕ nhÞ
nh− chóng ta thÊy trong suèt cuéc ®êi Ng−êi, vμ
trong ng«n ng÷ Ph¸p l¹i cßn cã c©u nãi cöa miÖng:
“Ce n'est pas le cadre qui fait la valeur du
31

tableau” (“ChiÕc khung th× cã lμm g× cho gi¸ trÞ
cña bøc ho¹ ®©u!”). Do ®ã, t«i nghÜ r»ng, lêi Ng−êi
øng khÈu víi §¸cgi¨ngli¬ thËt lμ ý nhÞ, thËt lμ
th©m thuý, v× cßn bao hμm c¶ ý “Mais vous savez,
Monsieur l'Amiral, ce n'est pas le cadre qui fait la
valeur du tableau!” (Nh−ng mμ, §« ®èc biÕt ®ã,
chiÕc khung ®©u ph¶i lμ c¸i ®em l¹i gi¸ trÞ cho bøc
häa).
Nguån: Hå ChÝ Minh - ch©n dung ®êi th−êng,
Nxb. Lao ®éng, Hμ Néi, 1996.

32

HOA Vμ NG¦êI CéNG S¶N
Khi bá phiÕu t¸n thμnh gia nhËp Quèc tÕ thø
ba t¹i §¹i héi Tua §¶ng X· héi Ph¸p ®ªm 30
th¸ng 12 n¨m 1920, NguyÔn ¸i Quèc ®· trë thμnh
ng−êi céng s¶n, lμ mét trong nh÷ng ng−êi s¸ng
lËp §¶ng Céng s¶n Ph¸p, ®ång thêi lμ ng−êi céng
s¶n ViÖt Nam ®Çu tiªn.
Tõ mét ng−êi yªu n−íc trë thμnh ng−êi céng
s¶n, nh− Ng−êi ®· nãi râ, lμ do tr¶i qua thùc tÕ
®Êu tranh vμ nghiªn cøu lý luËn, Ng−êi ®· hiÓu
®−îc r»ng, chØ cã chñ nghÜa x· héi, chñ nghÜa céng
s¶n míi gi¶i phãng ®−îc c¸c d©n téc bÞ ¸p bøc vμ
nh÷ng ng−êi lao ®éng trªn thÕ giíi khái ¸ch n« lÖ.
B¸c Hå cña chóng ta, trong cuéc ®êi ho¹t ®éng
c¸ch m¹ng ®i ¢u vÒ ¸, ®· tõng ®èi mÆt víi bao
gian khæ, khã kh¨n (hai lÇn ngåi tï: 1931-1933 vμ
1942-1943), ®· tõng lÜnh ¸n tö h×nh v¾ng mÆt
(n¨m 1929) nh−ng v× tin vμo lý t−ëng, tin vμo
nh©n d©n, tin vμo chÝnh m×nh nªn lóc nμo Ng−êi
còng ung dung tù t¹i, lu«n lu«n thÓ hiÖn nh©n
c¸ch cao ®Ñp cña ng−êi céng s¶n...
33

N¨m 1946, ë Pari, trong mét cuéc häp b¸o, mét
nhμ b¸o Ph¸p ®· ®−a ra mét c©u hái:
- Th−a Chñ tÞch, Ngμi cã ph¶i lμ céng s¶n
kh«ng?
B¸c Hå cña chóng ta liÒn ®i ®Õn l½ng hoa bμy
trªn bμn, võa rót ra tõng b«ng tÆng mçi ng−êi,
võa vui vÎ nãi:
- T«i lμ ng−êi céng s¶n nh− thÕ nμy nμy.
§ã còng lμ ®iÒu gióp chóng ta cã thÓ hiÓu ®−îc
v× sao mÊy chôc n¨m qua, thÕ giíi cã bao sù ®æi
thay, B¸c Hå vÉn lu«n ®−îc c¶ thÕ giíi t«n kÝnh vμ
ng−ìng väng, coi nh− mét biÓu t−îng cao c¶ cña
nh©n ®¹o, chÝnh nghÜa, cña hßa b×nh, mét ng−êi
céng s¶n hμi hßa gi÷a yªu n−íc vμ quèc tÕ, anh
hïng d©n téc vμ danh nh©n v¨n hãa, ph−¬ng §«ng
vμ ph−¬ng T©y.
Cã thÓ dÉn ra ®©y mét ý kiÕn cña nhμ b¸o Mü
Saph¬len, viÕt tõ n¨m 1969: “Trong rõng ViÖt
B¾c, cô Hå nh− mét «ng tiªn. NÕu cã ai b¶o ®Êy lμ
mét ng−êi céng s¶n th× t«i cã thÓ nãi: Cô lμ mét
ng−êi céng s¶n kh¸c víi quan niÖm chóng ta vÉn
th−êng nghÜ; vμ theo t«i, cã thÓ dïng mét tõ míi:
Mét ng−êi céng s¶n ph−¬ng §«ng, mét ng−êi céng
s¶n ViÖt Nam”.
Nguån: B¸c Hå - Con ng−êi vμ phong c¸ch,
Nxb. Lao ®éng, Hμ Néi,1993, tËp 1.

34

QU¶ T¸O B¸C Hå
CHO EM BÐ
Th¸ng 4 n¨m 1946, trªn c−¬ng vÞ Chñ tÞch
n−íc ViÖt Nam D©n chñ Céng hoμ, Chñ tÞch Hå
ChÝ Minh sang Ph¸p ®Ó ®μm ph¸n víi ChÝnh phñ
Ph¸p vÒ nh÷ng vÊn ®Ò träng ®¹i cã liªn quan ®Õn
vËn mÖnh cña ®Êt n−íc.
T¹i thñ ®« Pari cña n−íc Ph¸p, «ng §èc lý
thμnh phè Pari më tiÖc long träng ®ãn tiÕp Chñ
tÞch Hå ChÝ Minh. Khi tan tiÖc ra vÒ, ng−êi ta
thÊy B¸c ®øng l¹i chän lÊy mét qu¶ t¸o ®Ñp trªn
bμn, bá vμo tói. Mäi ng−êi, kÓ c¶ «ng §èc lý ®Òu
lÊy lμm l¹ vÒ viÖc lμm ®ã cña B¸c. Hä tá ra ng¹c
nhiªn vμ kh«ng giÊu ®−îc sù tß mß.
Khi B¸c Hå b−íc ra khái phßng kh¸nh tiÕt, bªn
ngoμi ®· cã rÊt ®«ng bμ con ViÖt kiÒu vμ c¶ ng−êi
Ph¸p n÷a ®ang ®øng chê ®ãn B¸c.
B¸c vui vÎ chμo mäi ng−êi. Khi B¸c tr«ng thÊy
mét bμ mÑ bÕ mét ch¸u nhá, cè l¸ch ®¸m ®«ng l¹i
gÇn, B¸c liÒn gi¬ tay bÕ ch¸u bÐ vμ ®−a cho ch¸u
bÐ qu¶ t¸o.
35

Cö chØ cña B¸c Hå ®· lμm nh÷ng ng−êi cã mÆt
ë ®ã, tõ chç tß mß ng¹c nhiªn ®Õn chç vui mõng vμ
c¶m phôc vÒ tÊm lßng yªu mÕn trÎ em cña B¸c Hå,
mét vÞ Chñ tÞch n−íc.
Nguån: B¸c Hå víi thiÕu nhi vμ phô n÷,
Nxb. Héi Nhμ v¨n, Hμ Néi, 2002.

36

“Y£U AI, Y£U B»NG C¶ TÊM LßNG!”
Trong lÇn Chñ tÞch Hå ChÝ Minh sang th¨m
n−íc Céng hoμ D©n chñ §øc, c¸c ®ång chÝ ë Bé Y
tÕ n−íc b¹n mêi B¸c ®i th¨m mét sè bÖnh viÖn,
Tr−êng §¹i häc Y khoa vμ c¬ së nghiªn cøu khoa
häc ë BÐclin (Berlin).
§Õn mét phßng häc, c¸c b¸c sÜ giíi thiÖu víi
Chñ tÞch Hå ChÝ Minh m« h×nh mét ng−êi thuû
tinh trong suèt, cã ®Çy ®ñ c¸c bé phËn c¬ thÓ vμ cã
thÓ lÊy ra, ®Æt vμo phôc vô cho viÖc nghiªn cøu
c¸c bμi gi¶i phÉu.
Khi cÇm que chØ vμo tr¸i tim, ®ång chÝ b¸c sÜ
n−íc b¹n nãi vui:
- Tr¸i tim nμy cßn chøa ®ùng bao nhiªu t×nh
yªu...
B¸c c−êi, nãi víi ®ång chÝ ng−êi §øc:
- ë n−íc chóng t«i, ng−êi ta kh«ng nãi yªu nhau
b»ng tr¸i tim ®©u. §è ®ång chÝ biÕt ®Êy?
B¸c sÜ xin chÞu.
CÇm lÊy que chØ, B¸c khoanh mét vßng trßn
vμo bông ng−êi mÉu thuû tinh, råi nãi:
37

- Chóng t«i yªu ai, yªu b»ng c¶ tÊm lßng nμy nμy.
Mäi ng−êi c−êi ré lªn...
Nguån: V¨n phßng §¶ng ñy Bé Ngo¹i giao,
B¸c Hå víi ngo¹i giao - MÈu chuyÖn
nhá, bμi häc lín, Nxb. ChÝnh trÞ
quèc gia, Hμ Néi, 2010.

38

B¸C Hå Vμ LÔ T¢N NGO¹I GIAO

Ngμy 16 th¸ng 2 n¨m 1950, ®Ó chμo mõng “HiÖp
−íc h÷u nghÞ t−¬ng trî ®ång minh X« - Trung” võa
®−îc ký kÕt, J. Xtalin lóc ®ã lμ Chñ tÞch Héi ®ång Bé
tr−ëng Liªn X«, tæ chøc mét b÷a tiÖc t¹i §iÖn
Kremlin. Chñ kh¸ch kho¶ng ba bèn chôc ng−êi,
trong ®ã cã Chñ tÞch Mao Tr¹ch §«ng, Thñ t−íng
Chu ¢n Lai cña Trung Quèc. B¸c Hå lóc ®ã còng
®ang cã mÆt t¹i M¸txc¬va vμ còng ®−îc mêi dù tiÖc.
Trong b÷a tiÖc, B¸c Hå nãi víi J. Xtalin:
- Th−a ®ång chÝ Xtalin, t«i xin ®−îc thØnh thÞ
®ång chÝ.
Xtalin c−êi, nãi:
- Sao ®ång chÝ l¹i thØnh thÞ t«i? T«i lμ Chñ tÞch
Héi ®ång Bé tr−ëng, cßn ®ång chÝ lμ Chñ tÞch
n−íc, chøc vÞ cao h¬n t«i, t«i ph¶i thØnh thÞ ®ång
chÝ míi ®óng.
B¸c Hå nãi nöa ®ïa nöa thËt:
- C¸c ®ång chÝ võa ký hiÖp −íc víi c¸c ®ång chÝ
Trung Quèc. Nh©n t«i ®ang ë ®©y, chóng ta còng
ký víi nhau mét b¶n hiÖp −íc chø?
39

Xtalin ®¸p:
- §ång chÝ sang ®©y lμ sang bÝ mËt, lμm sao cã
thÓ ký hiÖp −íc víi ®ång chÝ ®−îc?
B¸c tr¶ lêi mét c¸ch hμi h−íc:
- RÊt ®¬n gi¶n. §ång chÝ cø cho mét chiÕc m¸y
bay chë t«i l−în mét vßng råi cö mét Ýt ng−êi ra s©n
bay ®ãn t«i råi ®−a t«i lªn b¸o c«ng khai. ThÕ råi
sau ®ã chóng ta sÏ ký víi nhau mét b¶n hiÖp −íc.
Xtalin nghe vËy kh«ng cßn biÕt nãi thÕ nμo
n÷a, chØ c−êi:
- Søc t−ëng t−îng cña ng−êi ph−¬ng §«ng c¸c
®ång chÝ thËt lμ phong phó.
Nguån: V¨n phßng §¶ng ñy Bé Ngo¹i giao,
B¸c Hå víi ngo¹i giao - MÈu chuyÖn
nhá, bμi häc lín, Nxb. ChÝnh trÞ
quèc gia, Hμ Néi, 2010.

40

B¸C Hå VíI VÊN §Ò TIÕT KIÖM
TRONG NGμNH NGO¹I GIAO*
Lμ mét c¸n bé ngo¹i giao l©u n¨m, t«i vinh dù
vμ may m¾n ®−îc tiÕp xóc víi B¸c Hå nhiÒu lÇn.
Nh÷ng lÇn B¸c ®Õn th¨m ®¹i sø qu¸n ta ë n−íc së
t¹i, B¸c nãi nhiÒu vÊn ®Ò, trong ®ã cã vÊn ®Ò tiÕt
kiÖm cña ngμnh ngo¹i giao.
N¨m 1957, B¸c th¨m Liªn X« vμ mét sè n−íc
§«ng ¢u. Khi ®Õn th¨m c¸n bé, nh©n viªn §¹i sø
qu¸n ViÖt Nam t¹i Ba Lan, B¸c c¨n dÆn chóng t«i
ph¶i ra søc tiÕt kiÖm trong...