CHƯƠNG 5: ĐẠI VIỆT THỜI LÝ – TRẦN – HỒ (1009-1407)
BÀI 11: NHÀ LÝ XÂY DỰNG VÀ PHÁT TRIỂN ĐẤT NƯỚC (1009-1225)

 
I. MỤC TIÊU
1. Mục tiêu
Sau bài học này, HS sẽ:
 Trình bày được những nét chính về thành lập nhà Lý.
 Đánh giá được ý nghĩa của sự kiện dời đô ra Đại La của Lý Công Uẩn.
 Mô tả được những nét chính về chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội, tôn giáo thời Lý.
 Giới thiệu được những thành tựu tiêu biểu về văn hóa, giáo dục.
2. Năng lực
 Năng lực chung:
 Tự chủ và tự học: biết lắng nghe và chia sẻ ý kiến cá nhân với bạn, nhóm và GV. Tích cực tham gia
các hoạt động trong lớp.
 Giao tiếp và hợp tác: có thói quen trao đổi, giúp đỡ nhau trong học tập; biết cùng nhau hoàn thành
nhiệm vụ học tập theo sự hướng dẫn của thầy cô.
 Giải quyết vấn đề và sáng tạo: biết phối hợp với bạn bè khi làm việc nhóm, có sáng tạo khi tham
gia các hoạt động lịch sử.
 Năng lực lịch sử:
 Biết sưu tầm, khai thác tư liệu, kênh hình trong học tập lịch sử, rèn luyện năng lực tìm hiểu lịch sử
trong bài Nhà Lý xây dựng và phát triển đất nước (1009-1225).
 Biết trình bày, suy luận, phản biện, tranh luận về một vấn đề lịch sử, rèn luyện năng lực nhận thức
và tư duy lịch sử.
3. Phẩm chất
 Khơi dậy lòng tự hào dân tộc.
 Ý thức chấp hành pháp luật và nghĩa vụ bảo vệ Tổ quốc.
II/ THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU
1. Đối với giáo viên
 SGK, SGV, SBT Lịch sử Địa lí 7 – phần Lịch sử.
 Phiếu học tập dành cho HS.
 Máy tính, máy chiếu.
2. Đối với học sinh
 SGK, SBT Lịch sử 7.
 Tranh ảnh, tư liệu sưu tầm liên quan đến bài học Nhà Lý xây dựng và phát triển đất nước (10091225).
III. TIẾN TRÌNH DẠY HỌC
1. HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG
2. Mục tiêu: Tạo hứng thú, tâm thế cho HS vào bài học và giúp HS có hiểu biết ban đầu về bài học
mới.
3. Nội dung: GV cho HS quan sát hình ảnh; HS quan sát hình ảnh và trả lời câu hỏi
4. Sản phẩm học tập: Câu trả lời của HS về ý nghĩa việc thống nhất đất nước cảu Đinh Bộ Lĩnh.
5. Tổ chức thực hiện:
Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập
- GV trình chiếu cho HS quan hình ảnh Vua Lý Công Uẩn dời đô từ Hoa Lư về Đại La.
- GV yêu cầu HS trả lời câu hỏi: Năm 1009, nhà Lý được thành lập. Không lâu sau khi lên ngôi, Lý Công
Uẩn quyết định dời đô từ Hoa Lư về Đại La. Theo em, sự kiện này có ý nghĩa như thế đối với lịch sử dân
tộc ?
Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập
- HS vận dụng hiểu biết và trả lời câu hỏi.
- GV hướng dẫn, hỗ trợ HS (nếu cần thiết).
Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận
- GV mời đại diện 1-2 HS trả lời câu hỏi (HS có thể trả lời được, hoặc không trả lời được, GV khuyến
khích HS):  Sự kiện Lý Công Uẩn quyết định dời đô từ Hoa Lư về Đại La chứng tỏ đây là quyết định sáng
suốt, là vùng đất địa linh nhân kiệt, có địa thế thuận lợi để phát triển lâu dài.
- GV mời HS khác nhận xét, bổ sung.

Bước 4: Đánh giá kết quả, thực hiện nhiệm vụ học tập
- GV đánh giá, nhận xét, chuẩn kiến thức.
- GV dẫn dắt HS vào bài học: Trong lịch sử Việt Nam, có rất nhiều các sự kiện dời đô của các đời vua. Có
thể kể đến như đặt Phú Xuân làm kinh đô của nhà Tây Sơn hay chọn Huế làm kinh đô của nhà Nguyễn.
Nhưng phải kể đến lần dời đô nổi tiếng và đúng đắn của Lý Công Uẩn. Để nắm rõ hơn về ý nghĩa của sự
kiện dời đô ra Đại La của Lý Công Uẩn, cũng như mô tả được những nét chính về chính trị, kinh tế, văn
hóa, xã hội, tôn giáo thời Lý, chúng ta sẽ cùng nhau đi tìm hiểu trong bài học ngày hôm nay – Bài 11: Nhà
Lý xây dựng và phát triển đất nước (1009-1225).
1. HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC
Hoạt động 1: Công cuộc xây dựng chính quyền và bảo vệ đất nước thời Đinh, Tiền Lê
1. Mục tiêu: Thông qua hoạt động, HS:
- Trình bày được những nét chính về sự thành lập nhà Lý.
- Đánh giá được ý nghĩa của sự kiện dời đô ra Thăng Long của Lý Công Uẩn.
1. Nội dung: GV trình bày vấn đề; HS đọc thông tin mục 1, quan sát Hình 1,2 SGK tr.52, 53, làm việc
cá nhân, thảo luận cặp đôi, thảo luận nhóm và trả lời câu hỏi.
2. Sản phẩm học tập: HS nêu và ghi được vào vở những nét chính về sự thành lập nhà Lý; ý nghĩa
của sự kiện dời đô ra Thăng Long của Lý Công Uẩn.
3. Tổ chức hoạt động :
HOẠT ĐỘNG CỦA GIÁO VIÊN – HỌC SINH

DỰ KIẾN SẢN PHẨM

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập
- GV yêu cầu HS thảo luận cặp đôi, đọc thông tin mục và
trả lời câu hỏi: Nhà Lý được thành lập như thế nào?
- GV cho HS quan sát Hình 1 SGK tr.52, đọc thông tin
mục Em có biết và cho biết: Em biết điều gì về vua Lý
Công Uẩn?
- GV trình bày: Năm 1010, nhà Lý quyết định đời đô từ
Hoa Lư ra thành Đại La và đổi tên là Thăng Long.
- GV sử dụng bản đồ Việt Nam ngày nay, cho HS quan sát
và nhận biết vị trí Hoa Lư và Thăng Long trên bản đồ.
- GV cho HS đọc Tư liệu 1 SGK tr.53, thảo luận cặp đôi
để thực hiện yêu cầu:
+ Gạch chân đưới từ, cụm từ miêu tả về thành Đại La.
+ Những thông tin đó chứng tỏ điều gì về vùng đất này?
- GV chia HS thành các nhóm 6-8 HS, yêu cầu HS thảo
luận theo nhóm, thực hiện nhiệm vụ vào Phiếu học tập số
1: Hãy cho biết ý nghĩa của sự kiện Lý Công Uẩn dời đô
ra Thăng Long.
- GV mở rộng kiến thức: Khi thấy đất Hoa Lư - cố đô của
Đại Cổ Việt chật hẹp, không thể mở mang ra làm chỗ đô
hội được nên Lý Công Uẩn quyết định dời kinh đô từ vùng
núi non hiểm trở ra vùng đồng bằng, trung tâm của đất
nước, thuận tiện giao thông,... Từ đó cho thấy bản lĩnh và
tầm nhìn của vị hoàng đế khai sáng ra triểu Lý. Cũng
trong Chiếu dời đô, Lý Thái Tổ khẳng định làm thế không
phải theo ý riêng như các cựu triểu Đinh và Tiền Lê, mà
để mưu việc lớn.
- GV hướng dẫn HS quan sát Hình 2, kết hợp đọc mục Em
có biết SGK tr.53 và giới thiệu cho HS:
+ Từ năm 2011, Viện Nghiên cứu Kinh thành bắt đầu
nghiên cứu phục dựng bằng công nghệ 3D hoàng cung
Thăng Long thời nhà Lý, dựa trên vết tích khảo cổ học,
quy mô kiến trúc, tư liệu lịch sử, so sánh với cung điện cổ
các nước Á Đông như Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc.
Năm 2016, hoàng cung Thăng Long được phục dựng

1. Nhà Lý thành lập và định đô ở Thăng
Long
- Sự thành lập nhà Lý:
+ Năm 1005, Lê Hoàn mất, Lê Long Đĩnh nối
ngôi, đã thi hãnh nhiều chính sách tàn bạo.
+ Năm 1009, sau khi Lê Long Đĩnh mất, giới
sư sãi và đại thần đã tôn Lý Công Uẩn lên ngôi
vua Nhà Lý được thành lập.
- Nhà Lý dời đô về Thăng Long
+ Năm 1010, vua Lý Công Uẩn đặt niên hiệu là
Thuận Thiên, quyết định dời đô từ Hoa Lư về
thành Đại La (Hà Nội ngày nay) và đổi tên là
Thăng Long.
- Năm 1054, nhá Lý đổi tên nước là Đại Việt.

thành công bước đầu.
+ Đến nay, toàn bộ chỉ tiết, công trình đã được phục dựng
3D thành công, gồm 64 kiến trúc; 38 cung điện và hành
lang; 26 lầu lục giác cùng tường bao, đường đi và cổng ra
vào. Điều này đã chứng tỏ hoàng cung thời Lý được quy
hoạch bài bản, khoa học, được xây dựng nguy nga với
nhiều kiến trúc gỗ lớn, không thua kém cung điện nổi tiếng
ở châu Á với những nét đặc sắc riêng biệt, nhất là mái
được trang trí ngói âm dương, ngói ống có diềm gắn hình
lá đề. Bờ rào tường bao lợp ngói nóc, trang trí rồng,
phượng.
Bước 2 : HS thực hiện nhiệm vụ học tập
- HS đọc thông tin mục 1, quan sát Hình 1,2 SGK tr.52,
53, làm việc cá nhân, thảo luận cặp đôi, thảo luận nhóm và
trả lời câu hỏi.
- GV hướng dẫn, theo dõi, hỗ trợ HS nếu cần thiết.
Bước 3 : Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận
- GV mời đại diện HS trình bày những nét chính về sự
thành lập nhà Lý; ý nghĩa của sự kiện dời đô ra Thăng
Long của Lý Công Uẩn.
- GV mời đại diện HS khác nhận xét, bổ sung.
Bước 4 : Đánh giá kết quả, thực hiện nhiệm vụ học tập
- GV đánh giá, nhận xét, chuẩn kiến thức và chuyển sang
nội dung mới.
2. Tình hình chính trị
Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập
- GV yêu cầu HS thảo luận cặp đôi, đọc thông tin mục và
trả lời câu hỏi: 
Bước 2 : HS thực hiện nhiệm vụ học tập
- HS đọc thông tin mục 2, quan sát Hình … SGK tr…..,
làm việc cá nhân, thảo luận cặp đôi, thảo luận nhóm và trả
lời câu hỏi.
- GV hướng dẫn, theo dõi, hỗ trợ HS nếu cần thiết.
Bước 3 : Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận
- GV mời đại diện HS trình bày những nét chính về Tình
hình chính trị nhà Lý
- GV mời đại diện HS khác nhận xét, bổ sung.
Bước 4 : Đánh giá kết quả, thực hiện nhiệm vụ học tập
- GV đánh giá, nhận xét, chuẩn kiến thức và chuyển sang
nội dung mới.

a) Tổ chức chính quyền
- Nhà Lý xây dựng hệ thống chính quyền từ
trung ương đến địa phương.
- Ở trung ương:
+ Đứng đẩu là vua, ngôi vua được thiết lập
theo chế độ cha truyền con nối.
+ Dưới vua có các quan đại thần giúp việc.
+ Những người thân tin được cất nhắc lên
nắm các chức vụ cao trong triều đình.
- Ở địa phương:
+ Nhà Lý chia cả nước thành 24 lộ, phủ. Ở
miền núi gọi là châu.
+ Dưới lộ (phủ, châu) là hương, huyện. Đơn
vị cấp cơ sở là xã.
b) Xây dựng luật pháp và quân đội
- Luật pháp: bộ Hình thư được ban hành năm
1042.
- Quân đội:
+ Chia thành hai bộ phận: cấm quân và quân
địa phương.
+ Nhà Lý thi hành chính sách “ngụ binh ư
nông”.
c) Chính sách đối nội, đối ngoại
- Đối nội:
+ Thực hiện chính sách mềm dẻo để củng cố
khối đại đoàn kết dân tộc;
+ Kiên quyết trấn áp những thế lực có mưu đồ
tách khỏi Đại Việt.
- Đối ngoại: quan hệ hòa hiếu với nhà Tống,

dẹp tan cuộc tấn công của Chăm-pa.
3. Tình hình kinh tế, xã hội
Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập
- GV yêu cầu HS thảo luận cặp đôi, đọc thông tin
mục và trả lời câu hỏi: 
Bước 2 : HS thực hiện nhiệm vụ học tập
- HS đọc thông tin mục 3, quan sát Hình …. SGK
tr….., làm việc cá nhân, thảo luận cặp đôi, thảo luận
nhóm và trả lời câu hỏi.
- GV hướng dẫn, theo dõi, hỗ trợ HS nếu cần thiết.
Bước 3 : Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận
- GV mời đại diện HS trình bày Tình hình kinh tế,
xã hội nhà Lý
- GV mời đại diện HS khác nhận xét, bổ sung.
Bước 4 : Đánh giá kết quả, thực hiện nhiệm vụ
học tập
- GV đánh giá, nhận xét, chuẩn kiến thức và chuyển
sang nội dung mới.

4. Tình hình văn hoám giáo dục
Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập
- GV yêu cầu HS thảo luận cặp đôi, đọc thông tin
mục và trả lời câu hỏi: 
Bước 2 : HS thực hiện nhiệm vụ học tập
- HS đọc thông tin mục 4, quan sát Hình …. SGK
tr….., làm việc cá nhân, thảo luận cặp đôi, thảo luận
nhóm và trả lời câu hỏi.
- GV hướng dẫn, theo dõi, hỗ trợ HS nếu cần thiết.
Bước 3 : Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận
- GV mời đại diện HS trình bày những nét chính về
Tình hình văn hoám giáo dục nhà Lý;
- GV mời đại diện HS khác nhận xét, bổ sung.
Bước 4 : Đánh giá kết quả, thực hiện nhiệm vụ
học tập
- GV đánh giá, nhận xét, chuẩn kiến thức và chuyển
sang nội dung mới.

a) Tình hình kinh tế
- Nông nghiệp: nhà Lý thực hiện nhiều biện pháp
thúc đẩy sản xuất nông nghiệp, nhờ vậy nhiều năm
mùa màng bội thu.
- Thủ công nghiệp: khá phát triển, bao gồm hai bộ
phận:
+ Thủ công nghiệp nhà nước chuyên sản xuất các
vật phẩm phục vụ nhà vua và hoàng tộc.
+ Thủ công nghiệp trong nhân dân phát triển với
nhiều ngành nghề.
- Thương nghiệp:
+ Nội thương: ở các địa phương, hình thành các chợ
và một số trung tâm trao đổi hàng hóa.
+ Ngoại thương: quan hệ buôn bán giữa Đại Việt
với Trung Quốc khá phát triển; cảng biển Vân Đồn
(Quảng Ninh ngày ngay) trở thành trung tâm buôn
bán sầm uất.
b) Tình hình xã hội
- Lực lượng thống trị:
+ Tầng lớp quý tộc (vua, quan): có nhiều đặc quyền.
+ Một số ít dân thường có nhiều ruộng đất trở thành
địa chủ.
- Lực lượng bị thống trị:
+ Nông dân: chiếm đa số trong dân cư, nhận ruộng
đất công làng xã để cày cấy và nộp thuế, thực hiện
nghĩa vụ với nhà nước; một số phải lĩnh canh ruộng
đất và nộp tô cho địa chủ.
+ Thợ thủ công và thương nhân khá đông đảo.
+ Nô tì có địa vị thấp kém nhất, phục vụ trong triều
đình vá gia đình quan lại.

a) Tôn giáo
- Phật giáo được các vua Lý tôn sùng và truyền bá
rộng rãi trong nhân dân.
- Nho giáo bắt đầu được mở rộng và ngày càng có
vai trò trong xã hội.
- Đạo giáo cũng khá thịnh hành, được kết hợp với
các tín ngưỡng dân gian.
b) Văn học, nghệ thuật
- Văn học:
+ Văn học chữ Hán bước đầu phát triển
+ Xuất hiện một số tác phẩm có giá trị như Chiếu
dời đô, Nam quốc sơn hà,...
- Nghệ thuật:
+ Hát chèo, múa rối nước đều phát triển.
+ Các trò chơi dân gian như đá cầu, đấu vật, đua
thuyền,… rất được ưa chuộng.
- Kiến trúc, điêu khắc:
+ Một số công trình kiến trúc có quy mô tương đối

lớn vá độc đáo được xây dựng như cấm thành, chùa
Một Cột...
+ Trình độ điêu khắc tinh vi, thanh thoát được thể
hiện trên các tượng Phật, ở hình trang trí rồng,
phượng và các bệ đá hình hoa sen,... 
c) Giáo dục
- Nhà Lý đã chú ý đến việc học tập, thi cử để tuyển
chọn những người tài bổ sung vào bộ máy chính
quyền.
+ Năm 1070, nhà Lý cho dựng Văn Miếu.
+ Năm 1075, cho mở khoa thi đầu tiên để tuyển
chọn quan lai.
+ Năm 1076, Quốc Tử Giám được thành lập, là nơi
học tập của con em quý tộc, sau đỏ, mở rộng đến
con quan lại và những người giỏi trong nước.
Lập bảng thống kê hoặc (sơ đồ tư duy) thể hiện những nét chính về tình hình kinh tế, chính trị, văn hóa, xã
hội dưới thời Lý.
Lĩnh vực

Nội dung

Chính trị

- Tổ chức chính quyền được củng cố từ trung ương đến địa phương:
+ Ở trung ương: vua đứng đầu đất nước, dưới vua có quan đại thần giúp việc. Vua ở ngôi
theo chế độ cha truyền con nối. 
+ Ở địa phương: cả nước chia thành 24 lộ,phủ, châu. Dưới lộ (phủ, châu) là hương, huyện.
Đơn vị cấp cơ sở là xã.
- Nhà nước ban hành bộ luật Hình thư (năm 1042).
- Quân đội:
+ Chia thành 2 bộ phận là: cấm quân và quân địa phương.
+ Tổ chức theo chế độ “ngụ binh ư nông”.
- Về đối nội: củng cố khối đoàn kết dân tộc nhưng kiên quyết trấn áp những thế lực có mưu
đồ tách khỏi Đại Việt.
- Về đối ngoại: giữ mối quan hệ hòa hiếu với nhà Tống; dẹp tan cuộc tấn công của Chăm-pa.

Kinh tế

- Nhà nước thi hành nhiều chính sách thúc đẩy sự phát triển của sản xuất nông nghiệp, nhờ
đó nhiều năm mùa màng bội thu.
- Thủ công nghiệp khá phát triển, bao gồm 2 bộ phận: thủ công nghiệp nhà nước và thủ công
nghiệp trong nhân dân.
- Thương nghiệp: hoạt động trao đổi, buôn bán trong và ngoài nước phát triển.

Xã hội

- Xã hội gồm 2 bộ phận: 
+ Bộ phận thống trị gồm: quý tộc (vua, quan), địa chủ… 
+ Bộ phận bị thống trị gồm: nông dân, thợ thủ công, thương nhân và nô tì. 
- Xã hội có xu hướng phân hóa hơn so với thời Đinh – Tiền Lê.

Văn hóa

- Tư tưởng, tôn giáo: Nho giáo được mở rộng, Phật giáo phát triển.
- Văn học chữ Hán bước đầu phát triển.
- Nghệ thuật:
+ Các loại hình nghệ thuật dân gian rất phát triển.
+ Xây dựng nhiều công trình kiến trúc độc đáo, điêu khắc đạt đến độ tinh tế, điêu luyện…

Giáo dục

- Năm 1070, Nhà Lý dựng Văn Miếu ở Thăng Long.
- Năm 1075, khoa thi đầu tiên được mở để tuyển chọn quan lại.
- Năm 1076, mở Quốc tử giám cho con em quý tộc đến học.