NGƯỜI LÁI ĐÒ SÔNG ĐÀ
2. Tác phẩm
- Tuỳ bút thường là tác phẩm văn xuôi tự sự cỡ nhỏ, có cấu trúc phúng túng, nhà văn thể hiện những ấn tượng suy nghĩ cá nhân về những sự việc, những vấn đề cụ thể.
- Trong tuỳ bút, cái tôi tác giả đa dạng, nên khuôn mặt thể loại ở mỗi tác phẩm cũng có những nét độc đáo riêng
- Ngôn ngữ của tuỳ bút giàu hình ảnh và giàu chất thơ.
- Người lái đò Sông Đà được trích trong tuỳ bút Sông Đà.
- Được sáng tác trong chuyến đi thực tế Tây Bắc
- Cảm hứng sáng tác:
“Đẹp vậy thay, tiếng hát trên dòng sông”
“ Chúng thuỷ giai Đông tẩu
Đà giang độc bắc lưu”
Viết Sông Đà nhà thơ muốn đề thơ, phổ nhạc vào sông nước quê hương. Cảm hứng sông Đà đã thành nghệ thuật, “thành một gợi cảm mênh mang” về sông quê, về con người Việt Nam. Và ông cũng là một “Đà giang độc bắc lưu” trên bình diện nghệ thuật.
II. ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN
1. Vị trí đoạn trích
Phần giữa của tác phẩm Người lái đò Sông Đà, tiêu biểu cho tư tưởng và phong cách nghệ thuật của Nguyễn Tuân sau Cách mạng tháng Tám 1945.
2. Bố cục đoạn trích
Đoạn trích có thể chia làm hai phần:
- Phần một: khắc nổi tính cách “hung bạo” của con sông Đà và ngợi ca phẩm chất trí dũng, tài hoa nghệ sĩ của ông lái đò.
- Phẩn hai: miêu tả vẻ đẹp trữ tình của sông Đà, qua đó thể hiện lòng yêu thiên nhiên đất nước của nhà văn
3. Hình tượng “nhân vật” sông Đà
a. Khái quát hình tượng sông Đà
- Nhân vật sông Đà = tâm hồn nhà văn + sông Đà
- Sông Đà mang hai tính cách hung bạo và trữ tình
b. Hình tượng con sông Đà hùng vĩ và hung bạo
- Con sông Đà hùng vĩ đến dữ dội
+ “Cảnh bờ sông dựng vách thành” chẹt lấy dòng sông hẹp
 + Con sông dữ dội, đá bờ sông “dựng vách thành” và “lúc đúng ngọ mới có mặt trời” diễn tả được độ cao và cái lạnh lẽo, âm u của những khúc sông có đá dựng thành vách. 
+ Chỗ “vách đá…như một cái yết hầu” khắc họa sự hiểm trở bằng thủ pháp so sánh.
+ Cái xoáy nước: nhà văn dùng một thứ văn “cheo leo” “trên cái mặt cái hút xoáy tít đáy, cũng đang quay lừ lừ những cánh quạt đàn”.
- Con sông Đà hung bạo: con sông Đà như một loài thuỷ quái khổng lồ khôn ngoan, nham hiểm, hung ác, sẵn sàng chặn đánh, tiêu diệt con người:
+ Đầy mưu mô: khi ẩn nấp mai phục, đán du kích, khi quay vòng trở lại, khi xông vào đánh tới tấp,…
=> nhà văn quan sát thật tinh xác và phát huy sức mạnh điêu khắc của ngôn từ nghệ thuật mà truyền sự sống cho những hòn đó vô hồn trên sông.
- Bằng so sánh và nhân hóa con sông càng ghê gớm và độc ác với “cái hút nước” lúc thở, lúc kêu, lúc sặc, ặc ặc lên.
- Đá sông Đà như tên lính thủy hung tợn, trông ngỗ ngáo, nhăn nhúm…với những âm mưu, thủ đoạn nham hiểm, sẵn sàng giao chiến.
- Tiếng sóng thác là tiếng thét của thiên nhiên bừng bừng phấn khích mạnh mẽ và man dại “nó rống lên … da cháy bùng bùng”.
=> Sông Đà “thành ra diện mạo và tâm địa của một thứ kẻ thù số một” sẵn sàng cướp đi mạng sống con người, có tâm địa ác độc như dì ghẻ.
- Nguyễn Tuân đã nhân cách hóa con sông, nó như một sinh thể dữ dằn, gào thét với các âm thanh ghê sợ: oán trách, van xin, khiêu khích, chế nhạo, rống lên như tiếng một ngàn con trâu mộng đang lồng lộn…
c. Tính cách trữ tình của nhân vật sông Đà
- Liên tưởng bất ngờ kì thú. Dòng sông như mái tóc của người đàn bà kiều diễm
- Con sông được nhìn qua mây mùa xuân, nắng mùa thu để rồi cảm nhận sắc nước thai đổi theo mùa: xuân xanh ngọc bích, thu thì lừ lừ chín đỏ…
=> hình ảnh dịu dàng trong sáng, gợi cảm đầy chất thơ.
3. Hình tượng người lái đò sông Đà
a. Người lái đò trí dũng – người anh hùng:
 Đây là cuộc chiến không cân sức:
+ Sông Đà dữ dội và hiểm độc: trùng trùng lớp lớp dàn trận bủa vây; hợp sức nhiều thế lực: sóng, nước, đá, gió,…
+ Con người: bé nhỏ, vũ khí chỉ là chiếc cán chèo trên con đò