Hình tượng con sông Đà.
Nguyễn Tuân là một nhà văn tài hoa, uyên bác, một người nghệ sĩ trong nghệ thuật ngôn từ. Người lái đò sông Đà là một áng văn trong tập tùy bút sông Đà của ông. Đây là thành quả nghệ thuật đẹp đẽ trong chuyến đi đến miền Tây Bắc rộng lớn của Tổ quốc. Qua tùy bút, ta cảm nhận được vẻ đẹp của hình tượng con sông Đà trên cả hai phương diện hùng vĩ, hung bạo và thơ mộng, trữ tình. Với hình tượng sông Đà, Nguyễn Tuân không chỉ tôn vinh vẻ đẹp của dòng sông mà còn trực tiếp bày tỏ tình cảm yêu mến, niềm tự hào về vẻ đẹp của con sông xứ sở, về chất vàng 10 của thiên nhiên Tây Bắc.
Sự hùng vĩ và hung dữ của sông Đà được thể hiện ở cảnh đá bờ sông dựng vách thành. Chỉ với một hình ảnh: "Mặt sông chỗ ấy chỉ lúc đúng ngọ mới có mặt trời", Nguyễn Tuân đã giúp người đọc hình dung được độ cao của cảnh đá hai bên bờ sông vừa diễn tả được cái lạnh lẽo, âm u của khúc sông có đá dựng vách thành. Thì ra đá ở hai bên bờ sông đã chắn hết ánh nắng, chúng không cho bất cứ tia nắng nào rọi xuống mặt sông trừ lúc giữa trưa. Bởi thế quãng sông này ngoài lúc chín ngọ luôn âm âm u u, lạnh lẽo đến ghê người. Chưa hết vách đá còn chẹt lòng sông Đà như 1 cái yết hầu. Lấy 1 bộ phận nhỏ, hẹp ở cổ họng con người, Nguyễn Tuân đã diễn tả 1 cách hình ảnh sự nhỏ hẹp của dòng chảy. Như để tô đậm thêm cho điều đó, nhà văn đã sử dụng liên tiếp 2 hình ảnh so sánh: " Đứng bên này bờ nhẹ tay ném hòn đá qua bên kia vách. Có quãng con nai con hổ đã có lần vọt từ bờ này sang bờ kia. Nguyễn Tuân không trực tiếp nói ra nhưng ai cũng hiểu rằng ở những chỗ chẹt lòng sông Đà như thế lưu tốc của dòng chảy là rất lớn, nhất là vào mùa lũ. Đi vào 1 khúc sông như thế không thể không cảm thấy nguy hiểm đang rình rập. Như chưa thỏa mãn với sự miêu tả trên, Nguyễn Tuân tiếp tục khắc sâu ấn tượng về độ cao của những vách đá, sự lạnh lẽo, u tối của đoạn sông và sự nhỏ hẹp của dòng chảy bằng 1 liên tưởng độc đáo: " Ngồi trong khoang đò qua quãng ấy, đang mùa hè mà cũng thấy lạ, cảm thấy mình như đứng ở hè 1 cái ngõ mà ngóng vọng lên 1 khung cửa sổ nào trên cái tầng nhà thứ mấy nào vừa tắt phụt đèn điện" thật bất ngờ và thú vị khi nhà văn so sánh cảm nhận của con người dưới thiên nhiên hoang sơ, hùng vĩ với 1 khoảnh khắc của đời sống hiện đại giữa trốn thị thành. Tưởng như xa cách mà lại hóa gần, ai chưa có dịp được trải nghiệm cái cảm giác "Ngồi trong khoang đò qua quãng ấy" cũng có thể cảm nhận được 1 hiện thực rất gần với mình. Phải là người có óc tưởng tượng sáng tạo và trường liên tưởng phong phú, Nguyễn Tuân mới tạo ra được 1 đoạn văn độc đáo, thú vị như vậy.
Trước hết nhà văn đã nhân hóa con sông như một kẻ chuyên đi đòi nợ dữ dằn:" gùn ghè suốt năm như lúc nào cũng đi đòi nợ xuýt bất cứ người lái đò Sông Đà nào tóm được qua đấy." Thủ pháp điệp từ, điệp ngữ, điệp cấu trúc được thể hiện rõ trong các vế câu: "Nước xô đá, đá xô sóng, sóng xô gió". Lại được hỗ trợ bởi những thanh trắc liên tiếp tạo nên âm hưởng dữ dội, dồn dập như vừa xô đẩy, vừa hợp sức của gió, của sóng và đá khiến cho cả ghềnh sông như sôi lên, cuộn chảy dữ dằn. Câu văn đang đi những nhịp ngắn bỗng duỗi dài ra theo lối tăng tiến: "Cuồn cuộn luồng gió, gùn ghè suốt năm như lúc nào cũng đi đòi nợ xuýt bất cứ người lái đò nào qua quãng ấy." Câu văn dài nhiều vế gợi tả được những vận chuyển của sóng, của gió và đá ngày càng lớn, càng bức thúc tạo nên một mối đe dọa thực sự đối với bất cứ người lái đò nào qua quãng ấy.
Bất cứ ai cũng có thể hình dung những hút nước xoáy siết trên sông nhưng nó chưa thể độc hiểm bằng những cái hút nước mà Nguyễn Tuân miêu tả. Bằng so sánh và nhân hóa, bằng kể và tả, bằng những hiện tượng và tưởng tượng bất ngờ, nhà văn đã khiến cho những cái hút nước ấy hiện hình dưới nhiều góc độ khác nhau, đồng thời giúp người đọc cảm nhận được tất cả sự ghê gớm và độc ác của chúng. Dưới ngòi bút của Nguyễn Tuân, những cái hút nước sông Đà giống như những cái giếng bê tông thả xuống sông chuẩn bị làm móng cầu. Lúc thì "Nước ở đây thở và kêu như cửa cống cái bị