CÂU CÁ MÙA THU
(Thu điếu)
Nguyễn Khuyến
A. MỤC TIÊU BÀI HỌC: Giúp HS
1. Kiến thức:
- Hiểu được những đặc sắc về nội dung và nghệ thuật của bài thơ Câu cá mùa thu: những tâm sự về con người và thời thế đậm chất nhân văn; nghệ thuật xây dựng hình ảnh, thể hiện cảm xúc, sử dụng ngôn ngữ.
- Hiểu một vài đặc điểm cơ bản của thơ trữ tình trung đại Việt Nam
2. Kĩ năng
- Biết cách đọc - hiểu tác phẩm thơ trữ tình theo đặc trưng thể loại
- Biết vận dụng hiểu biết vào viêc phân tích thơ trữ tình trung đại khi làm bài nghị luận văn học
3. Thái độ:
- Giáo dục lòng yêu thiên nhiên, quê hương đất nước
B. CHUẨN BỊ CỦA GV VÀ HS
1. Giáo Viên:
- SGK, bài soạn, SGV, TLTK
2. Học sinh:
- SGK, vở soạn, vở ghi
C. TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY HỌC
1. Kiểm tra bài cũ:
Câu hỏi: Đọc thuộc lòng bài thơ “Tự tình” của Hồ Xuân Hương và nêu cảm nhận của em về 2 câu thơ mà em thích nhất trong bài thơ?
2. Bài mới:
Dẫn vào bài:
Mùa thu của đất Bắc là khoảng thời gian vừa kết thúc cái oi nồng của mùa hạ, nhưng chưa có cái lạnh giá của mùa đông, là lúc đất trời bừng lên vẻ đẹp dịu dàng, quyến rũ lòng người. Bởi lẽ đó, mùa thu trở thành đề tài lớn trong sáng tác văn học. Ta biết đến “Sang thu” của Hữu Thỉnh, “Đây mùa thu tới” của Xuân Diệu, “Tiếng thu” của Lưu Trọng Lư... Nhưng để thấy hết được vẻ đẹp đặc trưng của mùa thu đồng bằng Bắc Bộ thì hơn hết, chúng ta cần đọc “Câu cá mùa thu” (Thu điếu) của Nguyễn Khuyến.

HOẠT ĐỘNG CỦA GV VÀ HS
NỘI DUNG CẦN ĐẠT

* Hoạt động 1 : Hướng dẫn tìm hiểu chung
- GV gọi HS đọc phần tiểu dẫn
? Nêu xuất xứ bài thơ “Câu cá mùa thu”?
- GV giới thiệu chùm thơ thu của Nguyễn Khuyến.
“ Nguyễn Khuyến nổi tiếng nhất trong Văn học Việt Nam là về thơ Nôm. Mà thơ Nôm nức danh nhất là ba bài thơ mùa thu: Thu điếu, Thu ẩm, Thu vịnh”
Xuân Diệu
“Thu vịnh” phác họa những nét khái quát về mùa thu
“Thu ẩm” bức tranh thu được miêu tả qua cái nhìn của người say.
“Thu điếu” là bức tranh điển hình cho mùa thu của làng cảnh Việt Nam.
- Bài thơ viết về đề tài gì? Điểm mới mẻ của Nguyễn Khuyến khi viết về đề tài này?
Cùng viết về đề tài mùa thu nhưng nếu văn học trung đại sử dụng những thi liệu cổ điển của văn học Trung Quốc:
Gió vàng hiu hắt cảnh tiêu sơ,

Lẻ tẻ bên trời bóng nhạn thưa.

Giếng ngọc sen tàn bông hết thắm,

Rừng phong lá rụng tiếng như mưa.

(Mùa thu - Ngô Chi Lan, trong Hồng Đức quốc âm thi tập)
Bút pháp được sử dụng là ước lệ tượng trưng. Nguyễn Khuyến đã tiếp cận đề tài này với bút pháp tả thực và ước lệ. Thi liệu được sử dụng là những hình ảnh giản dị, quen thuộc của làng quê Đồng bằng Bắc Bộ.
- Nêu chủ đề bài thơ?



- Nhận xét về thể loại, xác định bố cục bài thơ?
I.Tìm hiểu tiểu dẫn
- ``Câu cá mùa thu`` nằm trong chùm 3 bài thơ thu của Nguyễn Khuyến.














- Đề tài: mùa thu, một đề tài quen thuộc trong văn học.




















- Chủ đề: Bài thơ vẽ lên bức tranh thu điển hình cho cảnh thu đồng bằng Bắc Bộ, qua đó gửi gắm những tâm sự kín đáo của nhà thơ.
- Thể thơ: thất ngôn bát cú
- Bố cục: có thể phân chia theo hai cách
+ Cách 1: Đề - thực - luận - kết
+ Cách 2:
6 câu đầu: vẻ đẹp thanh tĩnh của bức tranh thu
2 câu cuối: tâm sự của chủ thể trữ tình.


(?) Điểm nhìn cảnh thu của tác giả có gì đặc sắc? Từ điểm nhìn đó nhà thơ đã bao quát cảnh thu như thế nào ?
- HS: suy nghĩ trả lời.
- GV: nhận xét, nhấn mạnh ý chính.
Nếu ở “Vịnh mùa thu”, cảnh thu được đón nhận từ cao xa, tới gần rồi từ gần đến cao xa thì ở “Câu cá mùa thu”, cảnh thu được đón nhận từ