Huyền thoại Nen-xơn Man-đê-la
Ngày 5-12-2013, vị Tổng thống da màu đầu tiên của Nam Phi Nen-xơn Rô-li-la-la Man-đê-la, hiện thân cho tiến trình hòa giải dân tộc Nam Phi, đã qua đời ở tuổi 95. Ngọn đèn sinh mệnh của lãnh tụ vĩ đại ấy đã tắt, nhưng di sản ông để lại cho đất nước Nam Phi nói riêng, thế giới nói chung sẽ còn sáng mãi.
Hành trình dài trên đôi chân đi tới tự do Cậu bé Nen-xơn Rô-li-la-la Man-đê-la, sinh ngày 18-7-1918, trong một gia đình tù trưởng thuộc bộ tộc Thêm-bu, ở vùng Tran-xkê-an, Nam Phi. Thời niên thiếu, những câu chuyện cổ tích về những người anh hùng đã nuôi dưỡng ý chí đấu tranh giải phóng người da đen trong tâm trí chàng trai trẻ. Nen-xơn Man-đê-la đã học các ngành chính trị học, nhân chủng học và luật học ở nhiều trường đại học ở Nam Phi, đồng thời tham gia các hoạt động chính trị. Năm 1948, đảng Quốc gia của người da trắng chính thức lên nắm quyền tại Nam Phi, đồng thời ban hành chính sách phân biệt chủng tộc A-pác-thai và đàn áp người bản xứ. Nhiều thập niên sau đó, các đạo luật từ chối quyền công dân cơ bản của người da đen liên tiếp được thực thi. Các cơ sở giao thông và dân sự như xe buýt, hồ bơi công cộng, cầu đi bộ, chỗ đỗ xe, sân vườn, công viên, nhà vệ sinh công cộng, rạp chiếu phim... đều có biển chỉ dẫn "Dành cho người da đen" hoặc "Chỉ dành cho người da trắng". Không chỉ trong hoạt động xã hội, người da đen còn bị phân biệt đối xử và bị kỳ thị trong các hoạt động kinh tế, chính trị. Người da đen bị ngăn cấm thành lập các liên đoàn thương mại và phải ở trong các khu nhà tập trung ổ chuột nghèo nàn, bị kiểm soát ngặt nghèo trong các ngành khai mỏ, nông trại, nhà máy...



Ông Nen-xơn Man-đê-la và vợ Uyn-ni chào người dân năm 1990, vào ngày ông được thả tự do sau 27 năm bị cầm tù. Ảnh: Reuters

 Đạo luật hà khắc ấy khiến chàng trai trẻ Man-đê-la cùng những người bạn cùng chí hướng quyết định đứng về phía những người bị áp bức, kỳ thị. Man-đê-la sớm trở thành một người hoạt động tích cực trong phong trào chống chủ nghĩa A-pác-thai rồi gia nhập phong trào Đại hội Dân tộc Phi (ANC) năm 1942 và trở thành một thủ lĩnh không thể thiếu của ANC. Ông và những người bạn đã thành lập một công ty luật để bảo vệ lợi ích cho những người da đen, đồng thời tham gia các hoạt động chống lại chính quyền một cách ôn hòa. Năm 1956, Man-đê-la và 150 người khác bị bắt và kết tội phản quốc vì các hoạt động chính trị, nhưng về sau, họ được tuyên trắng án. Năm 1960, ANC bị đặt ra ngoài vòng pháp luật, buộc Man-đê-la phải lui vào hoạt động bí mật. Cũng năm 1960, cuộc đối đầu giữa người da đen và da trắng lên tới đỉnh điểm, khi 69 người da đen bị cảnh sát bắn chết trong cuộc thảm sát Sác-pơ-vin. Man-đê-la, lúc này là Phó Chủ tịch ANC, đã mở một chiến dịch ngầm phá hoại kinh tế. Rốt cuộc, ông bị bắt và bị buộc tội phá hoại cùng tội âm mưu lật đổ Chính phủ một cách bạo lực. Tự bào chữa cho mình ở Tòa án Ri-vô-ni-a, Man-đê-la đã dùng chỗ đứng của mình để truyền tải lòng tin của ông về dân chủ, tự do và bình đẳng: "Tôi đã ấp ủ những lý tưởng của một xã hội dân chủ và tự do, trong đó tất cả mọi người sống hòa thuận và bình đẳng. Đó là lý tưởng mà tôi sống vì nó và sẵn sàng chết vì lý tưởng ấy". Vào mùa đông năm 1964, ông bị kết án tù chung thân. Trong thời gian ở tù, Man-đê-la bị quản thúc trong buồng giam nhỏ hẹp chỉ có chiếc chăn trên sàn và chiếc xô vệ sinh. Ông phải lao động khổ sai ở mỏ đá vôi, cứ 6 tháng mới được nhận một lá thư và tiếp một người đến thăm. Trong tù, ông đã từng tuyên bố đanh thép rằng: "Trong suốt cuộc đời mình, tôi đã hiến dâng bản thân cho cuộc tranh đấu của người dân châu Phi. Tôi chống lại sự thống trị của người da trắng và tất cả những kẻ thống trị. Tôi ấp ủ trong lòng lý tưởng về một xã hội tự do và dân chủ, trong