Tiết: VĂN BẢN: MÙA LÁ RỤNG TRONG VƯỜN (Trích)
- MA VĂN KHÁNG I. MỤC TIÊU CẦN ĐẠT
1. Năng lực
a. Năng lực chung: Bài học góp phần phát triển các năng lực chung cho học sinh: giao
tiếp và hợp tác; tự chủ và tự học; giải quyết vấn đề và sáng tạo.
b. Năng lực đặc thù: Bài học góp phần phát triển năng lực văn học và năng lực ngôn
ngữ. Thông qua quá trình dạy đọc, giúp HS:
- Nhận biết và phân tích được các chi tiết tiêu biểu, cốt truyện, nghệ thuật khắc họa tâm
lý nhân vật và xung đột trong đoạn trích tiểu thuyết hiện đại.
- Hiểu và đánh giá được giá trị của những nét đẹp văn hóa truyền thống (lễ cúng tất niên,
đạo lý gia đình) trước những biến động của xã hội thời kỳ đầu Đổi mới.
- Vận dụng được kiến thức và kĩ năng đã học về văn bản để rèn luyện năng lực đọc hiểu
một tác phẩm truyện/tiểu thuyết hiện đại.
c. Năng lực số
- 1.1.NC1b; 1.2.NC1a: Tìm kiếm, lựa chọn và đánh giá thông tin số: Học sinh biết sử
dụng các công cụ tìm kiếm và nguồn học liệu số để thu thập thông tin về tác giả Ma Văn
Kháng, bối cảnh xã hội Việt Nam những năm đầu Đổi mới (thập niên 1980) và tiểu
thuyết Mùa lá rụng trong vườn; biết so sánh, đối chiếu các nguồn thông tin, đánh giá mức
độ tin cậy trước khi sử dụng.
- 2.2.NC1c; 3.1.NC1a: Khai thác và trình bày thông tin bằng công cụ số: Học sinh sử
dụng thành thạo các công cụ số phù hợp (Canva, PowerPoint, Google Slides, Mindmap,
Padlet,...) để hệ thống hóa và trình bày kết quả tìm hiểu dưới dạng sơ đồ tư duy, bảng
tổng hợp; biết tôn trọng bản quyền khi sử dụng tài nguyên trên Internet.
- 6.3.NC1a: Sử dụng AI có trách nhiệm trong học tập: Học sinh biết sử dụng các công
cụ AI để hỗ trợ tìm ý, gợi ý phân tích diễn biến tâm lý nhân vật ông Bằng, chị Hoài; đồng
thời biết đặt câu hỏi phù hợp, kiểm chứng thông tin bằng nhiều nguồn đáng tin cậy.
2. Phẩm chất
- Bồi dưỡng ý thức trách nhiệm đối với gia đình, trân trọng và gìn giữ các giá trị văn hóa
tinh thần, phong tục tập quán tốt đẹp của dân tộc trước những cám dỗ vật chất.
- Hình thành ý thức trung thực, tôn trọng bản quyền khi khai thác, sử dụng thông tin và
học liệu số; biết trích dẫn nguồn tài liệu đúng quy định.
II. THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU
- Ti vi hoặc máy chiếu, máy tính kết nối Internet.
- Điện thoại thông minh hoặc máy tính cá nhân để học sinh tìm kiếm thông tin, sử dụng
công cụ AI.
- Học liệu: SGK, video/hình ảnh về mâm cơm tất niên truyền thống, phiếu học tập số
(Padlet/Google Forms), công cụ AI (ChatGPT, Gemini, Copilot).
III. TIẾN TRÌNH DẠY – HỌC
1. HOẠT ĐỘNG 1: KHỞI ĐỘNG
a. Mục tiêu: Kết nối tri thức nền về phong tục Tết Việt và tạo hứng thú học tập.
b. Nội dung hoạt động: Tham gia tương tác qua mã QR tìm hiểu nét đẹp văn hóa ngày
Tết.
c. Sản phẩm: Câu trả lời của HS trên Padlet.

d. Tổ chức thực hiện hoạt động:
Hoạt động của GV và HS
Dự kiến sản phẩm
Bước 1. Chuyển giao nhiệm vụ
GV cung cấp ảnh mâm cơm chiều 30 Tết và mã QR Padlet
lớp học.
GV yêu cầu: Quét mã QR để trả lời câu hỏi: Theo em, điều
gì làm nên linh hồn và giá trị thiêng liêng nhất của ngày HS xác định được từ khóa
Tết cổ truyền đối với gia đình Việt Nam?
cốt lõi: Sự sum họp, cội
Bước 2. Thực hiện nhiệm vụ: HS truy cập hệ thống
nguồn, tình thân, sự trang
Padlet, thảo luận nhanh và đăng câu trả lời.
nghiêm.
Bước 3. Báo cáo, thảo luận: GV trình chiếu giao diện
Padlet, mời 2 HS chia sẻ rõ hơn.
HS hình thành hứng thú và
Bước 4. Đánh giá, kết luận
định hướng nội dung bài học.
GV nhận xét kết quả; dẫn dắt: Tết là dịp để sum họp và
neo giữ giá trị nếp nhà. Chúng ta sẽ cùng tìm hiểu thế giới
nội tâm sâu sắc đó qua trích đoạn Mùa lá rụng trong vườn
của Ma Văn Kháng.
2. HOẠT ĐỘNG 2: HÌNH THÀNH KIẾN THỨC
2.1: Tìm hiểu Tri thức Ngữ văn (Đọc hiểu tiểu thuyết hiện đại)
a. Mục tiêu: HS tìm hiểu và trình bày được các tri thức liên quan (nhân vật, tâm lý, xung
đột xã hội trong tiểu thuyết thời kỳ Đổi mới).
b. Nội dung hoạt động: HS đọc SGK, kết hợp dùng NotebookLM/AI để tạo sơ đồ khái
niệm.
c. Sản phẩm: Bảng kiến thức hoặc sơ đồ tư duy số về đặc điểm tiểu thuyết tâm lý - xã
hội.
d. Tổ chức thực hiện hoạt động:
Hoạt động của GV và HS
Dự kiến sản phẩm
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ:
- Làm việc cặp đôi: Chụp ảnh phần
Tri thức Ngữ văn về thể loại
truyện/tiểu thuyết hiện đại. I. Tìm hiểu Tri thức Ngữ văn
- Truy cập phần mềm NotebookLM 1. Tâm lý nhân vật trong tiểu thuyết: Là thế giới
hoặc công cụ AI tương tự; up nội bên trong (suy nghĩ, cảm xúc, góc khuất) được nhà
dung tri thức và tạo sơ đồ tư duy. văn soi chiếu tỉ mỉ, giúp cắt nghĩa hành vi con người.
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ: HS 2. Xung đột văn hóa thời kỳ Đổi mới: Sự va chạm
làm việc theo cặp.
giữa lối sống truyền thống (trọng tình nghĩa, đạo lý)
Bước 3: Báo cáo, thảo luận: Đại và lối sống thực dụng (trọng vật chất, cá nhân) dưới
diện cặp đôi trình chiếu sản phẩm tác động của kinh tế thị trường.
số.
Bước 4: Đánh giá, kết luận: GV
nhận xét và chốt kiến thức.
2.2: Tìm hiểu chung về tác giả và tác phẩm
a. Mục tiêu: HS nêu được nét chính về Ma Văn Kháng và hoàn cảnh sáng tác tác phẩm.

b. Nội dung hoạt động: HS làm việc theo nhóm bàn, đọc SGK và khai thác AI để mở
rộng tư liệu.
c. Sản phẩm: Bảng thông tin tổng hợp về tác giả, tác phẩm.
d. Tổ chức thực hiện hoạt động:
Hoạt động của GV và HS
Dự kiến sản phẩm
II. Tác giả và tác phẩm
1. Tác giả Ma Văn Kháng
- Tên thật là Đinh Trọng Đoàn (sinh
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ:
năm 1936).
- Làm việc theo nhóm bàn: Đọc SGK kết hợp sử
- Phong cách nghệ thuật: Ngòi bút
dụng Chatbot AI tra cứu lệnh: "Tóm tắt ngắn gọn
nhạy cảm với những biến động xã
phong cách nghệ thuật của Ma Văn Kháng và bối
hội; đi sâu vào đời sống thế sự, đời
cảnh lịch sử ra đời tiểu thuyết Mùa lá rụng trong
tư và các mối quan hệ đạo đức con
vườn trong 3 câu".
người.
- Yêu cầu đối chiếu với thông tin SGK xem có dị
2. Tác phẩm "Mùa lá rụng trong
biệt hay điểm gì cần lưu ý không.
vườn"
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ: HS thực hiện nhóm.
- Sáng tác năm 1985 (thềm Đổi
Bước 3: Báo cáo, thảo luận: GV gọi đại diện trình
mới).
bày, chỉ rõ nguồn kiểm chứng.
- Nội dung: Phản ánh sự rạn nứt của
Bước 4: Đánh giá, kết luận: GV nhận xét, chốt
một gia đình Hà Nội truyền thống
kiến thức.
trước làn sóng thực dụng, qua đó
khẳng định sức mạnh cứu rỗi của
tình thân.
2.3: Đọc hiểu văn bản
a. Mục tiêu: Vận dụng kĩ năng đọc hiểu tiểu thuyết để phân tích nhân vật chị Hoài, ông
Bằng và cảnh cúng tất niên.
b. Nội dung hoạt động: Học sinh thảo luận nhóm, sử dụng AI hỗ trợ tìm ý để hoàn thành
phiếu bài tập trên Padlet.
c. Sản phẩm: Câu trả lời nhóm trên Padlet làm rõ hình tượng các nhân vật.
d. Tổ chức thực hiện hoạt động:
Nhiệm vụ 1: Tìm hiểu nhan đề và bối cảnh trích đoạn
Hoạt động của GV và HS
Dự kiến sản phẩm
III. Đọc hiểu văn bản
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ: GV yêu 1. Ý nghĩa nhan đề và bối cảnh:
cầu đọc trích đoạn, giải thích ý nghĩa nhan - Mùa lá rụng trong vườn: Quy luật tự nhiên
đề tác phẩm và bối cảnh diễn ra câu đồng thời là biểu tượng cho sự suy thoái, rụng
chuyện.
rơi của các giá trị nếp nhà truyền thống trước
Bước 2, 3, 4: HS thảo luận cặp đôi, phát thời cuộc.
biểu. GV chốt ý.
- Bối cảnh: Chiều muộn ngày 30 Tết - khoảnh
khắc thiêng liêng để sum họp.
Nhiệm vụ 2: Phân tích các hình tượng nhân vật trung tâm
Hoạt động của GV và HS
Dự kiến sản phẩm
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ
2. Phân tích chi tiết

- GV chia lớp thành Nhóm 1 và Nhóm 2, yêu a. Nhân vật chị Hoài - Hiện thân của
cầu quét mã QR truy cập hệ thống học tập tình nghĩa truyền thống:
chung của lớp (Padlet/Drive).
* Bối cảnh và sự xuất hiện đầy lay
- GV giao nhiệm vụ:
động:
+ Câu hỏi 1 (Khai thác AI): Hãy yêu cầu AI - Xuất hiện bất ngờ vào chiều muộn 30
định nghĩa thế nào là mẫu người phụ nữ "duy Tết – khoảnh khắc giao thời thiêng liêng,
tình" và gợi ý 3 tính từ chính khái quát vẻ đẹp khi "mùa lá rụng" đang gợi cảm giác
nhân vật chị Hoài.
hoang vắng, rạn nứt trong căn vườn nhà
+ Câu hỏi 2 (Đọc sâu văn bản): Tìm và phân ông Bằng.
tích các chi tiết về sự xuất hiện, diện mạo - Chị Hoài bước vào như một người đi ra
(người đàn bà nông thôn trồi lên từ quá khứ), từ ký ức, một "mảnh tâm hồn" cũ của
món quà quê và cách ứng xử của chị Hoài với ngôi nhà. Sự có mặt của chị lập tức làm
từng thành viên (ông Bằng, anh Đông, Lý, thay đổi từ trường cảm xúc, sưởi ấm
Phượng). Việc chị Hoài đã có gia đình riêng không gian đang có phần nguội lạnh.
nhưng vẫn nặng lòng với nhà chồng cũ mang ý * Diện mạo và hành trang giản dị,
nghĩa gì?
thuần hậu:
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ
- Ngoại hình: Mang đậm dấu ấn người
- HS làm việc nhóm, phân công một thành viên đàn bà nông thôn thuần phác: "người trồi
dùng thiết bị tương tác với AI; các thành viên ra trong trang phục thô mộc", gương mặt
còn lại lật mở SGK để tìm chi tiết chứng minh. in dấu vết thời gian nhưng ánh lên nét
- Các nhóm tổng hợp và thiết kế sản phẩm đôn hậu, sương gió.
trình
chiếu. - Món quà quê: Gạo nếp quýt, giò thủ do
Bước 3: Báo cáo, thảo luận
chính tay chị làm... Đây không đơn thuần
- Đại diện Nhóm 1 thuyết trình. Nhóm 2 nhận là vật chất mà là biểu tượng của tấm
xét, bổ sung và đặt câu hỏi phản biện về tính lòng, của hương vị cội nguồn, nếp sống
thực tế của nhân vật trong bối cảnh xã hội ngày xưa cũ được chắt chiu, gìn giữ.
nay.
* Ứng xử tinh tế, giàu lòng vị tha và
Bước 4: Đánh giá, kết luận
trọng tình nghĩa:
- GV đánh giá kỹ năng kiểm chứng thông tin - Dù đã có gia đình riêng, chị vẫn nhớ
của HS (không lệ thuộc vào AI mà phải lấy văn từng thói quen, sở thích của mọi người ở
bản làm gốc).
nhà chồng cũ. Chị ôm lấy ông Bằng, rơm
- GV chốt kiến thức sâu sắc.
rớm nước mắt; chị hỏi han chân tình, chu
đáo đến từng người.
- Cách ứng xử của chị vượt lên trên
những ràng buộc pháp lý thông thường
để chạm tới cốt lõi của đạo lý duy tình
của người Việt.
=> Ý nghĩa hình tượng: Chị Hoài chính
là hiện thân của nếp nhà, của mạch ngầm
văn hóa truyền thống bền bỉ. Chị là "chất
keo" sưởi ấm và hàn gắn những vết rạn
nứt văn hóa, cứu rỗi con người trước làn
sóng thực dụng đương thời.

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ
- GV giao nhiệm vụ cho Nhóm 3 và Nhóm 4 b. Ông Bằng và lễ cúng tất niên – Khát
thông qua Phiếu học tập số trên Google Docs: vọng neo giữ nếp nhà
+ Câu hỏi 1: Hãy phân tích diễn biến tâm lý * Chiều sâu tâm trạng ông Bằng
của ông Bằng từ lúc nghe tiếng chị Hoài đến – Người gác đền u sầu:
khi đứng trước bàn thờ gia tiên. Tìm các chi - Khi gặp lại chị Hoài: Ông Bằng kinh
tiết miêu tả ngoại hình, cử chỉ chứng minh cho ngạc đến mức "buông thõng hai tay",
nội
tâm
đó. "môi mấp máy", "ngực nghẹn ngào".
+ Câu hỏi 2 (Suy ngẫm sâu sắc): Vì sao cảnh Đó là sự vỡ òa của nỗi lòng bấy lâu đè
cúng tất niên lại được nhà văn miêu tả trang nén, niềm hạnh phúc khi thấy giá trị
nghiêm, thành kính đến thế? Không gian tâm tình nghĩa cũ vẫn còn hiện hữu.
linh này có vai trò gì trong việc giải tỏa những - Hình ảnh ông Bằng: Hiện thân cho
xung đột, u sầu trong lòng người tráng sĩ nếp thế hệ cũ, nếp nhà cũ - trang nghiêm,
nhà cũ (ông Bằng)?
mực thước nhưng cô đơn và u sầu
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ
trước thực tại gia đình đang đứng
- HS thảo luận, tra cứu thêm bối cảnh để thấy trước bờ vực rạn vỡ vì lốc xoáy kinh tế
được xung đột ngầm giữa lối sống của ông thị trường.
Bằng với lối sống thực dụng đang len lỏi vào * Ý nghĩa biểu tượng mang tính cứu rỗi
các con của ông (như Luận, Lý).
của lễ cúng tất niên:
Bước 3: Báo cáo, thảo luận
- Không gian thiêng liêng: Khói hương
- Đại diện Nhóm 3 trình bày bảng đối chiếu trầm nghi ngút, bàn thờ gia tiên rực rỡ,
tâm lý. Nhóm 4 đặt câu hỏi phản biện về việc ông Bằng khẩn nguyện trong tư thế trang
giữ gìn lễ nghi ngày Tết trong thời đại công trọng, thành kính.
nghệ.
- Sự giao thoa tâm linh: Lễ cúng tất niên
Bước 4: Đánh giá, kết luận
không còn là thủ tục tôn giáo máy móc,
- GV nhận xét, phân tích sâu giọng điệu đượm mà là sợi dây vô hình kết nối Quá khứ chất triết lý, thế sự của Ma Văn Kháng để chốt Hiện tại, kết nối những người đã khuất
kiến thức.
với người đang sống, và kết nối những
trái tim đang có nguy cơ rời xa nhau dưới
một mái nhà.
- Tác động đến con người: Đứng trước
bàn thờ, tất cả các thành viên (kể cả
những người đang chạy theo lối sống
thực dụng) đều rũ bỏ được vẻ nhỏ nhen,
ích kỷ thường nhật để trở về với phần
hồn trong sáng, thuần khiết nhất.
=> Ý nghĩa xung đột: Đoạn trích phản
ánh sâu sắc cuộc đấu tranh âm thầm
nhưng quyết liệt giữa văn hóa truyền
thống trọng tình và lối sống thực dụng
trọng tiền. Nhà văn khẳng định: Dù nếp
nhà có lúc lung lay như "mùa lá rụng",
nhưng các giá trị truyền thống, cội nguồn
vẫn luôn là điểm tựa vững chãi, là thành

trì cuối cùng bảo vệ nhân tính con người.
- Tâm trạng ông Bằng: Đột ngột, xúc
động nghẹn ngào khi thấy con dâu trưởng
cũ xuất hiện. Ông tìm lại cảm giác ấm áp
nếp nhà.
- Cảnh cúng tất niên: Ông Bằng đứng
trước bàn thờ nghiêm trang, khẩn nguyện
gia tiên.
=> Lễ cúng tất niên là không gian tâm
linh linh thiêng, đánh thức phần hồn
trong sáng của con người, giúp neo giữ
đạo lý gia đình trước sóng gió thời cuộc.

2.4: Hướng dẫn tổng kết
a. Mục tiêu: HS khái quát được giá trị nội dung, nghệ thuật của trích đoạn.
b. Nội dung hoạt động: Làm việc cá nhân để tổng hợp kiến thức bằng sơ đồ.
c. Sản phẩm: Phần tổng kết ghi nhận giá trị tác phẩm.
Hoạt động của GV và HS
Dự kiến sản phẩm
IV. Tổng kết
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ: 1. Nội dung: Thấy được dòng chảy văn hóa truyền
GV yêu cầu nêu đặc sắc nội dung thống tốt đẹp sưởi ấm con người trước những biến
và nghệ thuật của tác phẩm.
động, rạn nứt của xã hội buổi đầu kinh tế thị trường.
Bước 2, 3, 4: HS trả lời, GV chuẩn 2. Nghệ thuật: Biện pháp khắc họa tâm lý tinh tế;
hóa kiến thức.
giọng điệu đượm chất triết lý, thế sự; xây dựng tình
huống truyện giàu tính xung đột đạo đức.
2.5: Hướng dẫn cách đọc hiểu một văn bản thuộc thể loại truyện/tiểu thuyết hiện đại
- GV chuẩn kiến thức phương pháp đọc:
+ Xác định bối cảnh không gian, thời gian diễn ra câu chuyện.
+ Phân tích diễn biến tâm lý, hành động để làm rõ tính cách nhân vật.
+ Phát hiện xung đột thế sự/đạo đức và thông điệp tư tưởng của nhà văn.
3. HOẠT ĐỘNG 3: LUYỆN TẬP
a. Mục tiêu: Hệ thống hóa toàn bộ kiến thức bài học bằng công cụ số.
b. Nội dung hoạt động: Vẽ sơ đồ tư duy trên Canva/MindMeister và đăng tải lên Padlet.
c. Sản phẩm: Sơ đồ tư duy hoàn chỉnh của học sinh.
Hoạt động của GV và HS
Dự kiến sản phẩm
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ: Thiết kế
sơ đồ tư duy tổng hợp bài học Mùa lá
rụng trong vườn và up lên Padlet lớp học. Học sinh hoàn thiện sơ đồ tư duy gồm các
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ: HS làm nhánh: Tác giả - Tác phẩm; Nhân vật chị
việc cá nhân/nhóm trong 5 phút. Hoài; Ông Bằng và cảnh cúng tế; Nghệ thuật
Bước 3, 4: Báo cáo, đánh giá: GV chọn - Ý nghĩa văn bản.
3 sản phẩm số trực quan tốt nhất để trình
chiếu và nhận xét.
4. HOẠT ĐỘNG 4: VẬN DỤNG

a. Mục tiêu: HS vận dụng năng lực phản biện, kết hợp sử dụng công cụ AI một cách có
trách nhiệm để viết đoạn văn nghị luận.
b. Nội dung hoạt động: Viết đoạn văn nghị luận xã hội ngắn (150 chữ) về giá trị nếp nhà
truyền thống.
c. Sản phẩm: Đoạn văn cá nhân + Minh chứng so sánh phản biện với sản phẩm của AI.
d. Tổ chức thực hiện:
Hoạt động của GV và HS
Dự kiến sản phẩm
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ
GV giao đề bài về nhà: Viết đoạn văn Đoạn văn tham khảo:
(khoảng 150 chữ) trình bày suy nghĩ của Qua trích đoạn Mùa lá rụng trong vườn, ta
em về thông điệp: "Gia đình là thành trì nhận ra một triết lý sâu sắc: gia đình chính là
cuối cùng bảo vệ con người trước những bến đỗ bình yên nâng đỡ tâm hồn con người
biến động xã hội".
trước những cơn lốc kinh tế thực dụng. Sự xuất
Quy trình thực hiện
hiện của chị Hoài vào chiều 30 Tết đã sưởi ấm
- Bước 1: Tự lập dàn ý và viết bản nháp không gian u sầu của gia đình ông Bằng, chứng
của cá nhân.
minh rằng tình thân không bị chia cắt bởi
- Bước 2: Dùng ChatGPT/Gemini tạo lập những ràng buộc pháp lý thông thường. Trước
một đoạn văn tương tự theo đề bài. làn sóng xô bồ của cuộc sống hiện đại, giá trị
- Bước 3: So sánh, đối chiếu hai bản văn của nếp nhà và lễ cúng tất niên chính là sợi dây
theo Rubric để chỉ ra điểm máy móc của neo giữ phần người trong sạch nhất. Nhìn vào
AI và điểm sáng tạo cá nhân.
hình ảnh ông Bằng trang nghiêm trước bàn thờ
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ: HS làm ở gia tiên, mỗi chúng ta hiểu rằng dù xã hội biến
nhà.
chuyển ra sao, các giá trị đạo đức gia đình
Bước 3, 4: Báo cáo, đánh giá: Kiểm tra truyền thống vẫn luôn là điểm tựa tinh thần
và trình chiếu ảnh chụp minh chứng hội vững chãi nhất giúp con người không bị lạc lối.
thoại với AI của học sinh ở tiết học sau.
RÚT KINH NGHIỆM TIẾT DẠY
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................