Đ A N t ì N ỷ i N L Ị E t ì s ử
V IẸ T N A M
^

------------------•

-

mm TIÊN
V

H

w

m

PHẠKiĩRimieiiHiiiie

IIÌIIÌIÙIIÍIIÌI nõRini
'ãiỉ.

Đ iN tí T Ẻ H m m

mm

MbhsA

VIÊTNAM

ĐINH TIÊN
m

m

Ẽ

PHẠIHĨRIỈỈÍIIGKHIỈIIG

HHÌIVỈĨDỈyiỉllHIÌII-IHlÌIIGIIII

LỜI NÓI ĐẦU

Dân tộc Việt Nam ta có lịch sử dựng nước và giữ nước lâu
đời, có một nền văn hóa vô cùng đặc sắc. Nen văn hóa đó là do
công lao tạo dựng của những con người Việt Nam, cỉia những
nhân vật lịch sử cụ thể.
Nằm trong dòng chảy của lịch sử loài người, lịch sử Việt
Nam đã trải qua những biến cố thăng trầm, có những năm tháng
độc lập, tự do, vươn lên mạnh mẽ với những sự tích anh hùng
lẫm liệt, nhưng cũng có những năm tháng loạn ly suy thoái, chìm
đắm trong cảnh nước mất nhà tan. Trong bối cảnh lịch sử đó, đã
xuất hiện những con người làm thay đổi diện mạo của xã hội,
góp phần tích cực vào công cuộc đấu tranh dựng nước và giữ
nước, mở ra một thời kỳ mới cho đất nước, đưa đất nước tiến lên.
Chính vì vậy họ được trang trọng ghi tên vào sử sách, được nhân
dân quý trọng, đời đời tôn vinh. Nhưng bên cạnh họ, còn có
những kẻ yếu hèn đê tiện, gặp khi Tổ quốc lâm nguy đã sẵn sàng
bắt tay với giặc, bị nhân dân căm thù lên án. Do đó, một yêu cầu
lớn đặt ra cho việc tìm hiểu, học tập lịch sử dân tộc là không phải
chỉ hiểu biết về các nhân vật chính diện, mà còn cả về những
nhân vật phản diện...., để trên cơ sở đó hiểu được đặc điểm phát
triển phong phú, đa dạng, phức tạp của lịch sử dân tộc, đặng rút
ra được những nhận xét, đánh giá, những kinh nghiệm và bài học

lịch sử cần thiết. Bộ sách Danh nhân lịch sử Việt Nam là nhằm
mục tiêu phục vụ đông đảo bạn đọc, những người yêu thích lịch
sử dân tộc, là theo tinh thần đó.

Trải qua hàng nghìn năm lịch sử, các thế hệ cha ông chúng ta
ở nhiều thế kỷ trước đã có nhiều nhà văn hóa, nhà sử học ghi lại
khá đầy đủ công tích của các danh nhân kiệt xuất trong các bộ
"chính sử', "dã sử', "dật sử"... Đó là những con người mà sự
nghiệp lẫý lừng của họ đã đóng góp cho quê hương đất nước, hoặc
tạo nên những thành tích lớn lao, hoặc mở ra hẳn một thời đại
mới. Chung quanh các nhân vật này cũng thường có những
truyền thuyết, giai thoại, thơ ca hấp dẫn mọi người bằng những
nét đẹp trí tuệ và cảm thức thẫm mỹ tuyệt vời mà gần gũi như
không có một danh nhân nào đi ra ngoài những nhận xét ấy.

Việc tìm him nghiâi cứu các danh nhân lịch sử vốn là một đề
tài hấp dẫn rất nhiều các nhà nghiên cứu và giới thức giả xưa nay.
Từ các thời xa xưa đã có nhiều học giả quan tâm thể hiện thành
những tác phẩm văn chương kỳ thú. Đến thời cận hiện đại lại có
nhiầi hơn các công trình sáng tác, biên khảo các loại truyện ký, tiểu
|1

Ạ t

fT *

__________

____ r t

_____ 1 _

ỈT

_____ _

^ ___

Bà Trưng, Bà Triệu, Đinh Tiên Hoàng, Ngô Quyền, Lý Thường
Kiệt, Trần Hưng Đạo, Quang Trung, Nguyễn Công Trứ... Nhưng
đến nay, loại sách này cũng đã trở nên khó tìm. Vả lại, những
truyện đó cũng có những điểm hạn chế, bất cập về mặt này mặt khác
trong nội dung biầi hiện của nó, và nó đã bị thời đại vượt qua, cần
được đính chính lại theo nhận thức mới của thời đại hiện nay.

>í-

*

Bộ sách Danh nhân lịch sử Việt Nam đã nhận được sự
hưởng ứng và cộng tác của các nhà nghiên cứu lịch sử, văn hóa
học, những người tâm huyết với việc tìm hiểu lịch sử Việt Nam,
mong muốn phổ biến những kiến thức lịch sử giúp cho độc giả
gần xa hiểu sâu hơn, toàn diện hơn về các danh nhân lịch sử.
Tuy cách tiếp cận các nhãn vật lịch sử của các tác giả chưa đạt
tới mức độ nghiên cứu chuyên sâu ở mức độ hàn lâm, nhưng cũng
đã cố gắng để mang đến những thông tin một cách toàn diện,
nhiầi chiều về các nhân vật lịch sử, phổ cập rộng rãi tới đông đảo
bạn đọc, giúp họ có thể tiếp thu nội dung một cách dễ dàng thoáng
nhẹ, dễ nhớ lâu dài. Nhóm biên soạn cũng đã cố gắng để tránh
những sai sót, bất cập, hạn chế của những cuốn sách của các tác giả
trước đây, đồng thời còn mang đến những kiến thức mới, những
phân tích lý giải rõ ràng, đúng đắn, hợp lôgíc và nhận thức tư duy
đổi mới đối với lịch sử và nhân vật lịch sử....
Trong nội dung của các tập sách này, ngoài phần mô tả, kể
lại đầy đủ con người, cuộc đời và sự nghiệp của danh nhân, ở
phần lớn các tập sách được ấn hành lần này đều cố thêm phần
Phục lục kèm theo, trong đó hàm chứa những trang tư liệu mới
ăược bổ sung nhằm thuyết minh rõ thêm để bổ sung cho phần
chính văn ở trên. Đó là những văn bản bình luận, nhận định,
đánh giá danh nhân đó của những học giả, hoặc các mẩu giai
thoại, huyền sử, thơ ca dân gian, hoặc các tư liệu lịch sử vừa mới
được phát hiện, khai thác từ các gia phả, thần phả, các tư liệu
trong thư tịch cổ Hán Nôm... khá đa dạng phong phú mà từ trước
chưa được biết đến. Phần phụ lục này khá quan trọng và mới mẻ,
sẽ giúp ích cho các nhà nghiên cứu và đông đảo bạn đọc....

Xin mời quý độc giả lần lượt tiếp cận cóc tập sách của bộ sách
này. Tuy nhóm biên soạn đã có nhiều cố gắng, song không tránh
khỏi những thiếu xót và hạn chế, xin quý vị rộng lòng lượng thứ.
Rất mong nhận được những ý kiến phê bình đóng góp của bạn đọc
gần xa để bộ sách được hoàn thiện hơn trong lần xuất bản sau.
Hà Nội, mùa xuân năm Nhâm Thìn 2Ẩ)12
Thay mặt nhóm biên soạn
PGS. TS Sử học Chương Thâu

GIìỉCơiuị J fô t

cuộc CHIẾN TRONG THUNG LŨNG

Vào ngày rằm tháng hai năm Giáp Thần (924), tại châu
Đại Hoàng, sách Đào úc, trong dinh của Đinh Công Trứ,
thứ sử Hoan Châu, các gia nhân bận tíu tít, họ vui vẻ khi
vợ của ông chủ vừa sinh con trai. Ngay từ lúc đứa trẻ cất
tiếng khóc chào đời, bà đỡ đã mỉm cưòi nói với phu nhân
Đàm Thị;
- Chúc mừng phu nhân sinh quý tử. Thằng bé này
tưóng mạo nom khác thường, mắt nó linh hoạt, chân tay lại
dài rộng. Chắc hẳn sau này sẽ làm rạng danh cha họ Đinh.
Đàm Thị nhìn con trai, thấy nó quả có tướng mạo lạ
thường. Bà mỉm cười:
- Không rõ phu quân ta đã biết chuyện này chưa?
Một thị nữ thưa:
- Bẩm, ông đã nhận được tin báo về việc phu nhân
sinh con trai. Chắc ông sắp về đấy ạ.
Thị nữ chưa dứt lời đã thấy E)inh Công vui vẻ bước vào:
- Ta rất vui vì nàng đã sinh cho ta một đứa con trai.
Đưa thằng bé ra đây cho ta ngắm con trai của ta nào.

Một thị nữ nhanh nhẹn ẵm đứa trẻ mới sinh bước ra.
Đinh Công ngắm nhìn đứa bé, cười vui vẻ:
- Chà, trông nó cũng được đấy chứ, khỏe mạnh dài
rộng lắm. Ta đặt tên cho con là Đinh Bộ Lĩnh, nàng thấy
thế nào?
Đàm Thị nhìn chồng vui vẻ:
- Phu quân đặt cho con cái tên ấy, chắc cũng đã cân
nhắc cẩn thận. Thiếp chỉ biết hoan hỉ vâng theo thôi. Mong
rằng con trai chúng ta lớn lên khỏe mạnh, giỏi giang, có thể
như cha nó là may mắn lắm.
- Sao lại như cha nó, hổ phụ sinh hổ tử, chắc chắn con ta
phải hơn cha nó chứ. Đinh Công nhìn vợ vừa cưòi vừa nói:
- Thôi nàng nghỉ đi cho khỏe. Ta có việc phải làm. Để
ta gọi các gia nhân đến, cần gì nàng cứ nói cho ta biết.
Nói xong, Đinh Công vui vẻ bước ra. Đàm Thị là người
thiếp yêu của ông. Giờ ông đã cao tuổi mà lại sinh được
một bé trai kháu klủnh khỏe mạnh, thật là có phúc.
5f
*
Năm tháng trôi qua, Đinh Bộ Lĩnh ngày càng khôn
lớn. Tuy nhiên, cậu không còn nhìn thấy mặt cha bởi cha
cậu đã sớm lìa đời. Hàng ngày, cậu theo đàn trâu vào
thung lũng chăn thả cùng với các trẻ mục đồng khác. Cha
mất sớm, cậu phải nương nhờ người chú là Đinh Thúc Dự
ở làng Uy Viễn, thuộc sách Bông.
Vốn tính hiếu động, Đinh Bộ Lĩnh thường là ngưòi
cầm đầu lũ trẻ mục đồng trong các trò chơi ở thung lũng
và bao giờ cậu cũng là ngưòi chiến thắng.
Hôm nay cũng vậy, sau khi thả trâu cho gặm cỏ trong
10

thung lũng, đám trẻ quây quần chơi trò vật nhau xem đứa
nào khỏe hơn. Chúng vòng trong vòng ngoài hò hét khích
lệ hai đứa trẻ đang quần nhau huỳnh huỵch trên đám cỏ.
Đứa to cao là thằng đầu chòm của đám mục đồng bên
Thung Lá bị một đứa trẻ nhỏ hơn, tóc cắt trái đào đang
ngồi lên trên người, hai chân như hai gọng kìm khóa chặt
khiến nó không thể nhúc nhích. Nó cố tìm cách bật người,
thay đổi tư thế để quật thằng bé đang ngồi trên người nó
nhưng không nổi. Mặt nó đỏ tía, nó gắng sức tìm cách lật
đối thủ nhưng đành thúc thủ hết cách cựa quậy trong khi
đám trẻ Thung Lau ra sức cổ vũ đầu chòm mục đồng của
mình. Thằng bé đã thắng chòm mục đồng bên Thung Lá là
Đinh Bộ Lĩnh. Dù Đinh Bộ Lĩnh nhỏ người hơn nhưng do
nhanh nhẹn và mưu mẹo nên bất cứ keo vật nào, cậu đều
tìm được cách thắng đối thủ. Đám trẻ Thung Lau thắng
cuộc khiến đàn trâu chúng chăn dắt được thả ở bãi cỏ non
hơn, lại gần nguồn nước. Trong thung lũng này, từ xưa tới
giờ, đã thành tiền lệ, ngay trong đám trẻ mục đồng cũng
luôn có sự cạnh tranh về khu chăn thả. Bãi chăn thả chỉ
được xác định khi cuộc tỷ thí giữa hai đầu chòm mục đồng
kết thúc, bên nào thua phải đưa đàn gia súc đi chăn thả nơi
xa hơn, xa cả nguồn nước.
Trước đây, đám trẻ mục đồng bên Thung Lau thường
chịu nước lép bởi đầu chòm mục đồng bên Thung Lá là
thằng bé khỏe mạnh, rất giỏi vật, chưa một đứa trẻ nào bên
Thung Lau hạ nổi nó cho đến khi Đinh Bộ Lĩnh đưa trâu
của người chú đến thung lũng chăn thả. Lúc đầu, thằng bé
cầm đầu đám trẻ bên Thung Lá khinh khỉnh khi nhìn thấy
Đinh Bộ Lĩnh bước ra xới vật trong tiếng hò reo của đám
trẻ bên Thung Lau. Nó không ngờ rằng thằng bé nhỏ
11

người hơn nó lại nhanh nhẹn và có miếng vật hiểm như
thế. Sau khi Đinh Bộ Lĩnh vỗ vào bụng nó 3 cái, nó đành
chịu thua, lồm cồm bò dậy cùng đám trẻ Thung Lá dồn
trâu về bãi chăn thả phía xa, nghĩ bụng sẽ tìm cách dạy cho
thằng bé bên Thung Lau này một bài học.
Khi đám trẻ Thung Lá dồn trâu đi xa, đám trẻ mục
đồng Thung Lau liền quây lấy Đinh Bộ Lĩnh. Đứa nắn tay,
nắn chân, đứa thì vỗ vào người Đinh Bộ Lĩnh, tranh nhau
hỏi Đinh Bộ Lĩnh cách làm thế nào khóa được chòm mục
đồng bên Thung Lá. Đinh Bộ Lĩnh hớn hở nói:
- Học là được thôi mà. Từ mai chúng ta được thả ữâu gần
đây, không lo bị cọp bắt, nên có thể cùng nhau luyện võ.
- Đám trẻ nhao nhao:
- Luyện võ hả, hay quá.
Hôm sau như đã hẹn, đám trẻ Thung Lau rủ nhau
luyện vô. Chúng quần nhau huỳnh huỵch trong tiếng cổ
vũ của những đứa đứng bên ngoài. Chợt Lưu Cơ - một trẻ
mục đồng cũng trạc tuổi Đinh Bộ Lĩnh hớt hải chạy về nói;
- Không ổn rồi, đám trẻ Thung Lá đang chia nhau ra
luyện võ, chúng định quyết chiến một trận vói chúng ta để
giành lại nơi chăn thả cũ.
Nguyễn Bặc, một trẻ mục đồng ở gần nhà Đinh Dự,
chú của Đinh Bộ Lĩnh lên tiếng:
- Không sợ, đánh thì đánh chứ sao.
Đinh Điền lớn tuổi hơn một chút, tỏ vẻ hiểu biết nói:
- Đã biết chúng nó đánh chúng ta thế nào chưa?
Đinh Bộ Lĩnh gật đầu:
- Đúng thế, phải xem chúng định làm gí chúng ta, thi vật
17

hay ném đá, đánh bằng gậy hoặc quất bằng dây rừng chứ?
Trịnh Tú gật đầu:
- Bộ Lĩnh nói phải lắm, để tôi đi thám thính xem thế
nào nhé.
Chỉ một lát sau, Trịnh Tú trở về bảo:
- Đám trẻ bên đó chia thành từng đội. Chúng đã phân
công một đứa ra khiêu khích trước. Chỉ cần bên ta có người
đáp trả là chúng sẽ theo hiệu lệnh của chòm mục đồng, cái
thằng hôm trước thua Bộ Lĩnh ấy xông lên. Mỗi đội đều có
vũ khí riêng. Chắc chắn là chúng nó quyết đòi bằng được
nơi chăn thả mà trước đây chúng đã thả trâu ở đó. Chúng
nó không chấp nhận cuộc đấu giữa hai chòm trưởng đâu.
Đinh Bộ Lĩnh gật đầu:
- Thế cũng phải. Đấu lại cho công bằng. Chúng ta cũng
chia thành đội. Đội ở giữa là Đinh Điền và Nguyễn Bặc chi
huy, hai đội hai bên do Trịnh Tú và Lưu Cơ phụ trách, thế
được không?
Đám trẻ nghi hoặc nhìn Bộ Lĩnh:
- Thế còn cậu thì làm gì?
Tớ sẽ ngồi ưên lưng trâu, làm tổng chỉ huy. Các cậu lại
cả đây.
'
Mấy đứa trẻ chụm đầu lại bàn bạc, có vẻ phấn khích
lắm. Đinh Bộ Lĩnh dặn:
- Theo tớ, đây là việc phải hết sức giữ bí mật, nếu
không chúng ta sẽ thua đấy.
- Được rồi, đám trẻ đồng thanh nói và giải tán, hẹn sớm
mai sẽ quyết chiến với đám trẻ mục đồng bên Thung Lá.
Sớm hôm sau, đám trẻ mục đồng tụ tập ở thung lũng
từ sớm và đúng như Trịnh Tú nói, một mục đồng bên
13

Thung Lá tự tiện đưa trâu tới chăn thả ở bãi của mục đồng
Thung Lau. Hai bên cãi nhau một lúc và theo hiệu lệnh của
chòm mục đồng Thung Lá, một đội quân mục đồng đứa
thì cầm gậy, đứa thì cầm dây rừng xông vào đàn trâu của
mục đồng Thung Lau, ra sức quất gậy và dây rừng vào
lưng trâu. Đàn trâu hoảng sợ bắt đầu chạy tán loạn khỏi
bãi chăn thả.
Ngay lúc ấy, theo tiếng huýt sáo của Đinh Bộ Lĩnh, mấy
cánh quân mục đồng bên Thung Lau từ hai phía và trước
mặt tiến lên, tay cũng lăm lăm gậy và dây rừng. Đám hẻ bên
Thung Lá không ngờ đám trẻ bên Thung Lau đã phòng vệ
trước, bất giác quay đầu bỏ chạy. Nhưng chúng không ngờ,
đàn trâu của chúng đang hoảng hốt giẫm đè lên nhau bỏ
trốn. Hóa ra, Đinh Bộ Lĩnh đã bí mật cùng mấy mục đồng
buộc rơm vào đuôi trâu rồi châm lửa đốt và xua cho chúng
chạy. Mấy con trâu kinh hãi vì bị lửa đốt, chạy nhào vào
giữa đàn ữâu khiến lũ trâu hoảng hốt giẫm đạp lên nhau,
lao về phía bìa rừng. Đám mục đồng Thung Lá sợ hãi, tìm
mọi cách giằng những thứ buộc ở đuôi mấy con trâu ra rồi
đánh mõ liên tục, xua đàn ữâu về bãi chăn thả cũ.
Thế là cánh quân mục đồng của Đinh Bộ Lĩnh toàn
thắng. Sau hôm đó, đám trẻ chăn trâu tôn Đinh Bộ Lĩnh
làm chủ tướng. Hàng ngày chúng bẻ bông lau làm cờ, chia
thành từng đội để tập trận, lúc tiến lúc lui. Sau buổi tập,
chúng lại công kênh Đinh Bộ Lĩnh bằng cách bắt tay như
ngai kiệu cho Bộ Lĩnh ngồi.
Câu chuyện của đám ữẻ mục đồng dần dần lan
truyền. Dân chúng trong vùng, nhất là các cụ phụ lão nhìn
những cảnh ấy đều bảo nhau, chắc sau này Đinh Bộ Lĩnh
sẽ có một sự nghiệp phi thường.
14

Bấy giờ bốn phương loạn lạc, thổ hào các vùng đều ra
sức tranh bá đồ vương, luôn dùng gươm giáo để đọ sức,
đem quân đi gây chiến các nơi khác, cảnh tượng ấy đã tác
động tới Đinh Bộ Lĩnh khiến cậu nuôi ước mơ một ngày
kia cũng có thể uy nghi ừên ngựa, múa gươm trổ tài với
thiên hạ.
Còn ở đây, trong thung lũng này, đám trẻ mục đồng
đang bắt chéo tay làm kiệu cho cậu ngồi rước đi quanh
cánh đồng. Những cây hoa lau được phất cao lên như cờ
nghi vệ của thiên tử. Sau đám cờ lau, kiệu người là hàng
chục, hàng trăm các chiến binh nối đuôi nhau hò hét hoan
hô thật náo nhiệt. Thế rồi dần dần, bọn trẻ các thôn đều
tuân theo mệnh lệnh của Bộ Lĩnh.
Đội quân của Bộ Lĩnh ngày một đông đảo. Lúc này
không thể huýt sáo để ra mệnh lệnh, cần có một cái trống
trận lớn. Đinh Bộ Lĩnh nghĩ mãi và cậu mỉm cưòi khoái
chá. Phải khao quân một bữa, giết trâu rồi lột lấy da làm
trống. Nhưng lấy trâu ở đâu? Chỉ có cách xẻ thịt con trâu
mộng của chú Đinh Dự.
'
Nghĩ là làm, hôm sau Đinh Bộ Lĩnh cho đám trẻ vật
con trâu mộng ra làm thịt. Lũ trẻ được một phen ăn uống
no say, đứa nào cũng ngồi xoa bụng vì ăn quá no. Trong
khi đó, Bộ Lĩnh lấy cái đuôi trâu cắm sâu vào đất ở một cửa
hang rồi chạy về làng hớt hải nói:
- Chú ơi, mau lên, không sẽ mất trâu.
Ngưòi chú ngạc nhiên:
- Sao lại mất trâu?
15

- Con trâu nhà ta nó chui xuống một cái hang sâu
lắm, chỉ còn cái đuôi nhô lên. Cháu đã cố lôi lên nhưng
không được.
Nghe Đinh Bộ Lĩnh nói vậy, người chú hốt hoảng chạy
theo cháu ra một cái hang sâu trong thung lũng, ông cố
lần xuống miệng hang thì nhìn thấy cái đuôi trâu vắt vẻo.
Òng hoảng hốt cầm đuôi trâu lôi mạnh. Cái đuôi bật ra
khỏi đất khiến ông ngã đau điếng. Biết bị cháu lừa, ông
điên tiết nhổm dậy đuổi Đinh Bộ Lĩnh, định cho thằng
cháu bất trị một trận nhớ đời.
Ông vác dao đuổi. Đinh Bộ Lĩnh ba chân bốn cẳng
chạy ra phía bờ sông, người chú bực mình càng đuổi gấp.
Hoảng quá, Đinh Bộ Lĩnh nhảy đại xuống nước mất tăm.
Nước sông tung toé, cao đến hơn đầu người, đúng vào lúc
nắng quái chiều hôm chiếu vào thành một chùm hào
quang óng ánh, rực rỡ. Người chú nhìn ra có cảm giác như
có một cái đầu rồng chúc xuống để cõng thằng bé lên cao.
Ồng bất giác tưởng như có rồng vàng hạ xuống đón cháu,
vội vàng quì xuống nhắm nghiền mắt lại. Khi mở mắt ra thì
mặt sông trở lại bằng phẳng, nắng cũng vừa tàn còn đứa
cháu của ông thì chẳng thấy quay lên. ông đành cắm con
dao xuống đất, ngồi chờ, vừa chờ vừa lo ngại...
Bọn trẻ chăn trâu cũng đồn đại thêm thắt vào việc này.
Chúng đồn rầm lên là Đinh Bộ Lĩnh đã được rồng vàng hạ
xuống đưa đi một nơi xa. Tương truyền sau này, chỗ người
chú cắm dao được gọi là núi cắm gươm, còn dáng điệu
người chú gục đầu thì được cho là noi "chú lạy cháu".

16

Sau lần giết trâu của chú khao quân, uy tín của Đinh
Bộ Lĩnh trong đám trẻ chăn trâu ngày càng cao. Năm
tháng qua đi, đám trẻ mục đồng Thung Lau giờ đây đã
trưởng thành. Trong đám trẻ ấy, Đinh Bộ Lĩnh thực sự gắn
bó với Đinh Điền, Nguyễn Bặc, Lưu Cơ, Trịnh Tú. Họ đã
cùng lớn lên bên nhau, cùng nuôi mơ ước sau này sẽ trở
thành các chiến tướng, tung hoành trên mình ngựa và lập
nên các kỳ tích.
Bấy giờ, trong dân gian có lời đồn đại, Ngô Vương
đang bệnh nặng. Nhà vua không muốn gặp mặt ai, duy chỉ
có Dương Tam Kha là thường xuyên được nhà vua vời vào
triều để bàn công việc. Dương Tam Kha được Ngô Vương
tin tưởng, đã tìm cách ly gián nhà vua với các ữung thần.
Cái thế chia cắt đã manh nha hình thành, vì thế nhiều viên
tướng từng một thời theo Ngô Vương tung hoành ngang
dọc, nay có ý trở về vùng đất xưa của mình để cố thủ.
Thời gian này, Đinh Bộ Lĩnh nghe nói đến tên tuổi
của tướng quân Trần Lãm và nuôi ước mơ một ngày kia
sẽ đầu quân theo viên tướng này. Sau khi cân nhắc cẩn
thận, Đinh Bộ Lĩnh quyết định ròi nhà ra đi, anh nói với
mấy người bạn:
- Tôi quyết định sẽ đầu quân theo Trần Minh Công.
Nghe nói, ông ấy không chỉ là viên tướng tài ba, có thực
lực mà còn rất trọng những người tài giỏi. Vì thế, chẳng lo
không có đất thi thố tài năng. Nếu các cậu cùng đi với tôi
thì tốt biết mấy. Chúng ta sẽ cùng sống chết có nhau, nhất
định sau này chúng ta sẽ có được vị trí xứng đáng. Ý các
cậu thế nào?
Sau một thời gian bàn bạc, cân nhắc, cả bốn người
cùng nhau kéo tới đầu quân dưới trướng của Trần Lãm. Đi
17

theo họ là một số thanh niên ở Thung Lá đã từng cùng họ
chơi đánh trận giả và tập võ. Mới giáp mặt Đinh Bộ Lĩnh,
Trần Minh Công đã có thiện cảm với người thanh niên
này. Ông có cảm nhận đây là một người có phẩm chất đặc
biệt khác thường. Sau này, điều ông linh cảm đã được
chứng minh là đúng, Đinh Bộ Lĩnh luôn tỏ ra can đảm,
mưu lược, có ý chí sắt đá trong việc tạo lập công danh.
Trần Minh Công trò chuyện nhiều lần với Đinh Bộ
Lĩnh và hiểu rằng đây chính là người ông có thể giao phó
cơ nghiệp khi đã già. ông ngày càng gắn bó hơn với Đinh
Bộ Lĩnh vấ theo lòi khuyên của một thuộc hạ tin cẩn, ông
quyết định nhận Đinh Bộ Lĩnh làm con nuôi.
Từ ngày đầu quân theo Trần Lãm, được gần gũi người
chủ tướng quyền uy và mưu mẹo, Đinh Bộ Lĩnh đã dần
hiểu ra thế cục đầy phức tạp của đất nước và nhận thấy
Trần Minh Công kỳ vọng ở anh rất nhiều khi cái thế chia
cắt phân quyền đã ngày càng lộ rõ.

18

ứ/iỉfư/Ịỹ ƯCaỉ
DƯƠNG TAM KHA VÀ 12sứ QUÂN

Năm 944, Ngô Quyền băng hà. Ngay khi nhà vua vừa
qua đòã, trong cung đã có biến. Dưomg Tam Kha, ngưòi
được Ngô vương ủy thác phò giúp con côi quyết định ra
tay. Dương Tam Kha cho đóng kín các cổng thành, tuyên
bố với các quan:
- Trước khi bệ hạ lâm chung, đã ủy thác việc nước cho
ta. Ngô Xương Văn và Ngô Xương Ngập là các hoàng tử
chưa đủ khả năng lo việc nước. Vì vậy tạm thòi ta sẽ điều
hành công việc quốc gia. Chờ cho đến khi một trong hai
hoàng tử trưởng thành, ta sẽ đưa lên ngôi cũng chưa muộn.
Nghe Dương Tam Kha nói, các quan nhiều người có ý
bất mãn nhưng lúc đó thế lực của Dương Tam Kha rất lóm,
hơn nữa ông lại đang nắm giữ quân túc vệ nên không ai
dám tỏ thái độ gì. Hơn thế, Dương Tam Kha là con của
Dương Đình Nghệ, em của Dương hậu Như Ngọc, hoàng
hậu của Ngô vương, đã từng nắm giữ nhiều trọng trách,
liệu có ai dám can đảm đứng lên chống lại ông ta?
Trước đây, khi Dương Đình Nghệ bị nha tướng Kiều
Công Tiễn giết hại để đoạt chức Tiết độ sứ, Ngô Quyền,
19

vốn là bộ tướng, đồng thời là con rể của Dương Đình Nghệ
đã nổi lên giết Kiều Công Tiễn. Bấy giờ Dương Tam Kha là
người theo anh rể làm chỉ huy quân tiên phong tiến ra Đại
La diệt Công Tiễn nên được Ngô Quyền tin tưởng lắm, bởi
thế nên sau này mới có chuyện phó thác con côi. Nay
Dương Tam Kha tự phong vương, không theo di chiếu của
Ngô Vương, lấn át quyền của các hoàng tử, khiến các quan
trong triều tỏ ý không phục dù họ không dám nói ra.
Vì thế, ngay sau lễ tự tấn phong là Dương Bình Vương
của Dương Tam Kha, một số quan lại trung thành đã cùng
hoàng tử Ngô Xương Ngập bỏ chạy khỏi kinh thành. Tin
hoàng tử trưởng của Ngô Vương bỏ chạy lập tức lan nhanh
như gió. Các quan rỉ tai nhau, nào là hoàng tử Ngô Xương
Ngập chạy về làng Trà Hương - Nam Sách (Hải Dương),
được hào trưởng Phạm Lệnh Công che chở, nào là đã ba
lần Dương Tam Kha sai quân đi bắt Ngô Xương Ngập mà
không được bởi hào trưởng đã đưa Ngô Xương Ngập vào
rừng núi Hun Sơn trốn tránh. Không chỉ có thế, dư luận
đều cho rằng Dương Tam Kha ỷ thế quốc mẫu, không theo
di chúc của tiên đế, cướp ngôi cháu, rồi đây đất nước sẽ
loạn lạc, chẳng yên.

Chỉ huy sứ Dương Cát Lợi và Đỗ Cảnh Thạc theo lệnh
của Dương Tam Kha kéo quân về vùng đất của Phạm Lệnh
Công. Quân của Dương Cát Lợi và Đỗ Cảnh Thạc rầm rập
tiến, vó ngựa phi như bay khiến bụi cát mù mịt. Nhận
được tin báo, Phạm Lệnh Công (Phạm Phòng Át) vội cho
người đưa thái tử Ngô Xương Ngập đi trốn rồi lập tức cưỡi
20

ngựa, mặc áo giáp dẫn đầu một đội quân tiến ra đối mặt
với hai viên tướng của Dương Tam Kha. Nhìn thấy Phạm
Lệnh Công, Dương Cát Lợi quát:
- Sao không đem kẻ bỏ trốn, âm mưu làm phản ra đây!
Phạm Lệnh Công cưòi nói:
- Tưởng ai, hóa ra là ngài chỉ huy sứ Dương. Ta lại cứ
ngỡ có kẻ nào bạo gan dám tiến vào vùng đất này kia đấy.
Chẳng hay ngài chỉ huy sứ đến đây vì việc gì mà huy động
lắm quân lính thế kia?
- Đừng có giả ngây, đưa Thái tử ra đây!
- Sao ngài lại hỏi tôi về Thái tử nhỉ? Tôi nghe nói Thái
tử là người kế vị tiên đế, phải ở triều đình chứ đâu lại ở đất
của ta?
Đỗ Cảnh Thạc mềm mỏng;
- Phạm Lệnh Công, ngài chưa rõ đấy thôi. Chúng tôi
cứ theọ quân lệnh mà làm. Dương Bình Vương được sự ủy
thác của Ngô Vương nên tạm điều hành chính sự. Sau này
quyền bính sẽ thuộc về các hoàng tử họ Ngô. Điều này
Dương Bình Vương đã tuyên trong triều đình. Thế mà
hoàng tử Ngô Xương Ngập lại nghe theo lòi xúi bẩy của
mấy tên quan ngu dốt, mang mấy trăm quân trốn khỏi
kinh thành, định kích động dân chúng làm loạn. Vì thế
chúng tôi có nhiệm vụ đưa hoàng tử trở về kinh thành để
lòng dân được yên.
- Lòng dân có yên hay không chắc chỉ huy sứ đã rõ.
Còn hoàng tử Ngô Xương Ngập về trú ở đâu tôi không
được rõ. Không hiểu vì sao các ngài lại động binh khiến
dân chúng phải một phen kinh hãi thế?
Đỗ Cảnh Thạc hạ giọng:
21

- Phạm Lệnh Công, tôi tưởng ngài đã hiểu, xưa Ngô
Vương tin tưởng Dương Bình Vương thế nào nên ngài mới
phải ra giữ vùng này chứ?
Phạm Lệnh Công hiểu ngay thâm ý của Đỗ Cảnh Thạc.
Viên quan họ Đỗ này muốn ông nhớ lại, Ngô Vương xưa
rất tin tưởng Dương Tam Kha, không những không nghe
lời cảnh tỉnh của ông, phải cảnh giác với họ Dương mà còn
bắt ông trấn giữ vùng đất xa kinh thành. Tuy nhiên, ông
vẫn một dạ trung thành với Ngô Vương, ông có nghĩa vụ
cứu hoàng tử Ngô Xương Ngập, không vì có lúc Ngô
Vương không tin tưởng mà nghe theo kẻ phản tặc, làm
loạn cướp ngôi kia. Phạm Lệnh Công nói:
- Tôi và các ông đã từng có thời phò Ngô Vương đánh
Hoằng Thao, tình xưa nghĩa cũ đâu đã phai nhòa. Giả dụ
tôi có giấu hoàng tử thì hai ông liệu có nỡ bắt tội tôi không,
khi tôi hết lòng với Ngô Vương. Nếu hai vị cứ cố lập công
với Dương Bình Vương thì hãy vào tìm xem!
Nghe Phạm Lệnh Công nói vậy, chỉ huy sứ Dương
cảm thấy đôi chút hổ thẹn, liền hạ lệnh lui binh. Khi hai
viên tướng trở về triều đình báo tin không tìm thấy Ngô
Xương Ngập, Dương Bình Vương vô cùng tức tối:
- Thật không dễ bắt được Ngô Xương Ngập bỏfi Phạm
Lệnh Công là con người trí trá. Hắn nói thế mà các ngươi
cũng tin. Hoàng tử vẫn ở đấy chứ không đi đâu xa. Từ
hôm hoàng tử chạy trốn đến nay mói có mấy ngày. Các lối
ra vào ta đã cho ngưòi bịt kín, quân tuần tiễu ngày đêm túc
trực. Ngô Xương Ngập có mọc cánh cũng không trốn đâu
cho thoát. Hơn thế, theo hoàng tử có vài trăm quân chứ có
phải một mình, một ngựa đâu.
22

Hai viên tướng đều im lặng, biết Dương Bình Vương
nói có lý nhưng vốn dĩ, cả hai đều nhận thấy việc làm của
mình có điều không phải với Ngô Vương, vì thế mới
không dám quyết liệt ra tay. Nay Dương Bình Vương lại
thúc ép, cố tránh cũng không xong, buộc phải đem quân
quay trở lại vùng đất của Phạm Lệnh Công. Tuy nhiên,
nhờ tài tiên đoán và cách xử sự khôn khéo của Phạm Lệnh
Công, hoàng tử Ngô Xương Ngập vẫn an toàn.
Sau mấy lần lục tìm không có kết quả, Dương Cát Lợi
và Đỗ Cảnh Thạc bụng vẫn ngờ Phạm Phòng Át đang che
giấu hoàng tử nhưng không có chứng cứ, đành rút quân.
Biết chắc Dương Cát Lợi và Đỗ Cảnh Thạc đã rút
quân, Phạm Phòng Át liền mời Ngô Xương Ngập đến,
buồn rầu nói:
- Dương Bình Vương là kẻ bụng dạ thâm hiểm, biết
cách chiếm được lòng tin của Ngô Vương, lại lợi dụng
danh nghĩa em quốc mẫu, bên ngoài thì nói tạm thời cầm
quyền nhưng thực tâm là cướp ngôi. Kẻ xảo quyệt ấy biết
nếu thái tử còn nương náu ở đây, chắc sẽ không để cho
yên. Thái tử mà gặp nạn ở đây thì tội của Phạm Phòng Át
này, rửa thế nào cho sạch. Vả lại Nam Sách là'vùng đất
trống trải, không có chỗ ẩn náu lâu dài. Nếu kẻ phản loạn
kia quyết bắt thái tử, trước sau thế nào cũng đạt được ý đồ
của hắn. Xin thái tử hãy đến vùng đất khác, kín đáo, an
toàn hơn, rồi mưu tính chuyện thu phục lòng người nhớ
đến cơ nghiệp của tiên chúa mà dấy binh trả thù. Chỉ có
như thế mới mong qua khỏi kiếp nạn này. Mong thái tử
hãy hiểu rõ cho lòng của kẻ hạ thần này.
Ngô Xương Ngập nghe xong, biết Phạm Phòng Át hết
lòng với mình nhưng không thể ở lại đây lâu nên nói:
23

- Bụng ông thế nào, ta đã rõ cả. Sau này khôi phục
được cơ nghiệp của tiên vương, ơn cứu mạng của ông, ta sẽ
ghi nhớ.
Sau đó Phạm Phòng Át cấp lương thực, cấp thuyền rồi
thân đem quân hộ tống thái tử Ngô Xương Ngập ra khỏi
vùng đất của mình. Theo lời bàn của các thuộc hạ, thái tử
Ngô Xương Ngập đem quân đến Giao Thủy, vùng đất do
Trần Lãm nắm giữ.
)í-

*

*

Nghe tin Ngô Xương Ngập đang chạy đến Giao Thủy,
Trần Lãm gọi Đinh Bộ Lĩnh vào nói:
- Chắc con đã biết chuyện Thái tử Ngô Xương Ngập
đang chạy đến vùng đất của ta. Ngô Vương là một vị vua
tốt, nay thái tử lâm nguy, ta không thể ngồi yên nhìn được.
Ta định để thái tử ở đây, ý con thế nào?
Đinh Bộ Lĩnh suy nghĩ hồi lâu rồi lựa lời nói:
- Thưa cha, con rất hiểu tình cảm của cha nhưng con
nghĩ, giờ đây tình thế đang rất phức tạp. Thế của Dương
Bình Vương đang rất lớn, áp chế được cả triều đình, ông ta
còn dám tự tấn ngôi khiến Thái tử Ngô Xưcmg Ngập phải
chạy trốn khỏi triều đình. Cha đang muốn gây dựng sự
nghiệp, nay lại đón thái tử đang phải trốn tránh, e không
có lợi. Nếu Dương Bình Vương biết chuyện, ắt cử quân đến
đánh. Lúc này lực lượng của ta còn mỏng, không những
không đánh thắng mà còn có thể bị Tam Kha tiêu diệt, hơn
thế còn gây nguy hại cho thái tử nữa.
- Vậy chẳng lẽ ta đành ngồi im nhìn mọi việc diễn ra
hay sao?
24

- Thưa cha, con nghĩ thế này, tôn phò Ngô Vương thì
phải đem quân về đánh Dương Tam Kha, giương cao ngọn
cờ chính nghĩa để thiên hạ biết mà cùng theo giúp. Thế
nhưng bây giờ lực chưa làm nổi. Dương Tam Kha ngầm
mưu cướp ngôi vua từ lâu, những tưởng cứ ở ngôi là làm
chủ được thiên hạ, đâu có thấy việc cát cứ phân tranh thế
này bởi các chỉ huy sứ của Ngô Vương xưa, ai cũng thích
hùng cứ một phương. Người có thể giúp Thái tử Xương
Ngập lúc này là Phạm Lệnh Công, thế mà ông ta cũng có
phần e ngại. Con nghe nói, ông ta đã cứu mạng thái tử
nhưng không đủ lực để giúp thái tử tạo lập lại cơ nghiệp
nhà Ngô. Điều này cho thấy, ông ta không những không
đủ mạnh để thắng Dương Bình Vương mà còn thể hiện cái
ý muốn hùng cứ riêng của ông ta. Cha con ta thế lực đâu
bằng Phạm Lệnh Công, nếu bao che cho thái tử, khi Dương
Tam Kha cất quân đến đánh, thử hỏi công cha nuôi binh
luyện quân còn giữ được không? Hơn nữa, sau này thái tử
tụ binh giành lại ngôi vua, nếu cha không theo, sẽ bị thái tử
trị tội. Vì thế, che giấu thái tử là điều không có lợi, xin cha
hãy nghĩ kỹ trước khi quyết định.
Trần Minh Công vẫn có phần áy náy, ông nối:
- Ta đang muốn nêu cao chính nghĩa, chống lại họ
Dương, nay lại không cứu thái tử, người đời sẽ nói ta bất
trung bất nghĩa, thử hỏi ai còn muốn theo ta nữa?
Đinh Bộ Lĩnh vui vẻ:
- Việc này xin cha đừng lo. Con đã có cách.
Trần Minh Công ngạc nhiên:
- Cách ư, con có cách gì, thử nói cha nghe xem?
- Cách tốt nhất là để thái tử thấy lực lượng của ta yếu
25

không thể nương nhờ mà tự bỏ đi. Như thế cha sẽ không
bị người đòi chê cười lại thoát kliỏi hậu họa.
- Đúng thế, nhưng làm thế nào?
Đinh Bộ Lĩnh tươi cưòi:
- Việc này cha cứ để con lo.
Trần Minh Công suy nghĩ một lát rồi nói:
- Thôi được, việc này cha trông cả vào con đấy.
Hôm sau, Đinh Bộ Lĩnh ra mắt thái tử, lạy rồi nói:
- Nghe tin thái từ đến, cha tôi sai tôi đến rước thái tử
về dinh.
Ngô Xương Ngập nhìn thấy Đinh Bộ Lĩnh ăn mặc
nhếch nhác, không có phong thái của con nhà tướng, chợt
nghĩ: "Cha đứng đầu một vùng mà con nhếch nhác thế
này, chắc đây chẳng thể là chỗ có thể nương tựa lâu dài.
Chi bằng phải tìm cách khác thôi".
Ngô Xương Ngập chán nản bảo:
Ta không có ý ở đây lâu. Chút lễ vật này, ta sẽ ghi
nhận. Cho ngươi lui.
Ngày hôm sau, Ngô Xương Ngập cho quân ròi đi. Trần
Minh Công nghe tin thái tử đã đi khỏi vùng đất của ông,
thở phào nhẹ nhõm, rất hài lòng về cách đối đáp và cư xử
của Đinh Bộ Lĩnh.
♦
* ♦
Dương Tam Kha im lặng trầm tư ngồi bên án. Đêm đã
khuya nhưng ông không sao chợp được mắt. Từ khi tự tấn
ngôi là Dương Bình Vương, lòng ông không lúc nào yên.
Theo di chúc của Ngô Vương, ông có nhiệm vụ phò Thái
26

tử Ngô Xương Ngập lên ngôi song ông đã không làm theo
bởi ông cho rằng Ngô Xương Ngập không đủ sức liên kết
các thế lực, các viên chỉ huy sứ từng vào sinh ra tử, cùng
Ngô Vương dựng nên triều đình. Dương Bình Vương đã
nhận thấy cái thế manh nha chia cắt, mỗi người một khoảnh
là điều bất lợi mà người như Ngô Xương Ngập không đủ
khả năng và uy thế để liên kết lòng ngưòi. Đó là lý do ông
tự tấn ngôi. Khi lên ngôi, ông đã cố gắng làm nhiều việc, giữ
chính sự tương đối ổn định, khuyến khích việc khai khẩn
đất hoang, nhất là ở các vùng Chương Dương (Hà Nam) và
Cổ Lễ (Nam Định). Việc làm này của ông có trời đất chứng
giám. Tuy nhiên, việc tự tấn ngôi của ông trong triều đình là
điều không thể biện minh khiến lòng người lý tán. Nhiều
người không hiểu ông, cho là ông có ý cướp ngôi dù
những việc ông làm đều có ích cho dân chúng.
Ông thở dài, trầm ngâm suy nghĩ, những tưởng tự tấn
phong, lên ngôi cao thì mọi người phải tuân phục, ai dè
lòng người vẫn nghiêng về chúa cũ. Liệu có ai hiểu, hoàng
thái tử Ngô Xương Ngập là ngư...