TRÂN TRỌNG GIỚI THIỆU

PHÓ ĐỨC HOÀ – BÙI NGỌC DIỆP (Đồng chủ biên)
LÊ THỊ THU HUYỀN – NGUYỄN HÀ MY
ĐẶNG THỊ THANH NHÀN – NGUYỄN HUYỀN TRANG

TÀI LIỆU TẬP HUẤN,
BỒI DƯỠNG GIÁO VIÊN
SỬ DỤNG SÁCH GIÁO KHOA

TÀI LIỆU TẬP HUẤN,
BỒI DƯỠNG GIÁO VIÊN
SỬ DỤNG SÁCH GIÁO KHOA

HOẠT ĐỘNG
TRẢI NGHIỆM
(BẢN 1)

BỘ SÁCH CHÂN TRỜI SÁNG TẠO

LỚP

5

S ách không bán

HOẠT ĐỘNG
TRẢI NGHIỆM
(BẢN 1)

BỘ SÁCH CHÂN TRỜI SÁNG TẠO
(Tài liệu lưu hành nội bộ)

LỚP

NHÀ XUẤT BẢN GIÁO DỤC VIỆT NAM

5

PHÓ ĐỨC HOÀ – BÙI NGỌC DIỆP (Đồng chủ biên)
LÊ THỊ THU HUYỀN – NGUYỄN HÀ MY
ĐẶNG THỊ THANH NHÀN – NGUYỄN HUYỀN TRANG

TÀI LIỆU TẬP HUẤN,
BỒI DƯỠNG GIÁO VIÊN
SỬ DỤNG SÁCH GIÁO KHOA

HOẠT ĐỘNG
TRẢI NGHIỆM
(BẢN 1)

BỘ SÁCH CHÂN TRỜI SÁNG TẠO
(Tài liệu lưu hành nội bộ)

LỚP

NHÀ XUẤT BẢN GIÁO DỤC VIỆT NAM

5

2

Tài liệu tập huấn, bồi dưỡng giáo viên sử dụng sách giáo khoa Hoạt động trải nghiệm lớp 5

Danh mục chữ viết tắt
GV

Giáo viên

HS

Học sinh

SGK

Sách giáo khoa

SGV

Sách giáo viên

3

Lời nói đầu
Nhằm giúp cho các giáo viên tiểu học hiểu rõ những nội dung cơ bản của Chương
trình Giáo dục phổ thông ban hành theo Thông tư số 32/2018/TT-BGDĐT ngày 26
tháng 12 năm 2018 của Bộ Giáo dục và Đào tạo và tổ chức hoạt động theo sách giáo
khoa Hoạt động trải nghiệm hiệu quả, Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam đã tổ chức
biên soạn Tài liệu tập huấn, bồi dưỡng giáo viên sử dụng sách giáo khoa Hoạt động
trải nghiệm lớp 5 (Bộ sách Chân trời sáng tạo – bản 1).
Cuốn tài liệu được cấu trúc gồm 3 phần:
Phần I: Tìm hiểu về chương trình Hoạt động trải nghiệm. Nội dung phần này tập
trung giới thiệu khái quát về đặc điểm và quan điểm xây dựng chương trình; mục tiêu
chương trình; yêu cầu cần đạt về phẩm chất, năng lực; nội dung giáo dục; phương pháp
và hình thức tổ chức hoạt động để phát triển phẩm chất, năng lực cho học sinh; hướng
dẫn kiểm tra, đánh giá kết quả hoạt động trải nghiệm; thiết bị tổ chức hoạt động trải
nghiệm; những điểm mới của chương trình Hoạt động trải nghiệm cấp Tiểu học.
Phần II: Hướng dẫn sử dụng sách giáo khoa Hoạt động trải nghiệm 5. Nội dung
phần này chủ yếu giới thiệu về sách giáo khoa Hoạt động trải nghiệm và phân tích
cấu trúc sách, cấu trúc chủ đề của SGK Hoạt động trải nghiệm 5.
Phần III: Hướng dẫn xây dựng và tổ chức thực hiện kế hoạch tổ chức hoạt động
trải nghiệm theo sách giáo khoa Hoạt động trải nghiệm 5 (Chân trời sáng tạo – bản 1).
Nội dung phần này chú trọng gợi ý hướng dẫn tổ chức một số loại hình hoạt động;
giới thiệu và hướng dẫn cho giáo viên cách sử dụng hiệu quả sách giáo viên và vở
bài tập Hoạt động trải nghiệm 4; một số lưu ý khi lập kế hoạch tổ chức Hoạt động
trải nghiệm; hướng dẫn sử dụng nguồn tài nguyên sách và các học liệu điện tử của
Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam; khai thác thiết bị và học liệu trong tổ chức Hoạt động
trải nghiệm.
Tài liệu tập huấn, bồi dưỡng giáo viên sử dụng sách giáo khoa Hoạt động trải
nghiệm lớp 5 (Bộ sách Chân trời sáng tạo – bản 1) được biên soạn theo Chương trình
Giáo dục phổ thông và trên cơ sở kế thừa, phát triển những thành tựu đổi mới về
phương pháp và hình thức tổ chức hoạt động theo định hướng phát triển năng lực.
Do đó, các tác giả hi vọng đây sẽ là tài liệu hữu ích, thiết thực cho các giáo viên khi
triển khai đồng bộ, đại trà chương trình và sách giáo khoa Hoạt động trải nghiệm.
Đồng thời, tài liệu cũng được biên soạn theo hướng mở nhằm giúp giáo viên có thể
chủ động, linh hoạt trong tổ chức các hoạt động phù hợp với điều kiện của các địa
phương và năng lực thực tế của học sinh trên mọi vùng miền đất nước.
Các tác giả rất mong nhận được ý kiến góp ý của quý thầy, cô giáo và độc giả để
tài liệu được hoàn thiện hơn.
Trân trọng cảm ơn!
CÁC TÁC GIẢ

4

Tài liệu tập huấn, bồi dưỡng giáo viên sử dụng sách giáo khoa Hoạt động trải nghiệm lớp 5

Mục lục
Danh mục chữ viết tắt........................................................................................................... 2
Lời nói đầu................................................................................................................................. 3
PHẦN I: TÌM HIỂU VỀ CHƯƠNG TRÌNH HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM LỚP 5
1. Khái quát đặc điểm và quan điểm xây dựng chương trình ................................ 5
2. Mục tiêu chương trình ..................................................................................................... 6
3. Yêu cầu cần đạt về phẩm chất, năng lực.................................................................... 7
4. Nội dung giáo dục ............................................................................................................. 8
5. Phương pháp và hình thức tổ chức hoạt động để phát triển phẩm chất,
năng lực cho học sinh .....................................................................................................10
6. Hướng dẫn kiểm tra, đánh giá kết quả hoạt động trải nghiệm........................19
7. Thiết bị tổ chức hoạt động trải nghiệm ................................................................... 21
8. Những điểm mới của Chương trình Hoạt động trải nghiệm cấp Tiểu học ..... 21
PHẦN II: HƯỚNG DẪN SỬ DỤNG SÁCH GIÁO KHOA
HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM 5
1. Giới thiệu sách giáo khoa Hoạt động trải nghiệm ............................................... 23
2. Phân tích cấu trúc sách và cấu trúc chủ đề ............................................................. 29
PHẦN III: H
 ƯỚNG DẪN XÂY DỰNG VÀ TỔ CHỨC THỰC HIỆN KẾ HOẠCH
TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM THEO SÁCH GIÁO KHOA
HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM 5 (CHÂN TRỜI SÁNG TẠO – BẢN 1)
1. Gợi ý, hướng dẫn tổ chức một số loại hình hoạt động ...................................... 44
2. Hướng dẫn sử dụng sách giáo viên Hoạt động trải nghiệm 5
(Chân trời sáng tạo – bản 1)............................................................................................ 50
3. Giới thiệu và hướng dẫn sử dụng vở bài tập
Hoạt động trải nghiệm 5 (Chân trời sáng tạo – bản 1) ............................................... 55
4. Một số lưu ý khi lập kế hoạch tổ chức Hoạt động trải nghiệm ...................... 58
5. Hướng dẫn sử dụng nguồn tài nguyên sách và các học liệu điện tử của
Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam ............................................................................... 65
6. Khai thác thiết bị và học liệu trong tổ chức Hoạt động trải nghiệm ............ 71

5

PHẦN I

TÌM HIỂU VỀ CHƯƠNG TRÌNH
HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM LỚP 5
1. KHÁI QUÁT ĐẶC ĐIỂM VÀ QUAN ĐIỂM XÂY DỰNG CHƯƠNG TRÌNH
Hoạt động trải nghiệm là hoạt động giáo dục bắt buộc được thực hiện từ lớp 1
đến lớp 12.
Hoạt động trải nghiệm có vị trí, vai trò rất quan trọng trong quá trình giáo dục
HS, đặc biệt là hình thành và phát triển nhân cách toàn diện cho HS, tạo cơ hội cho
HS được trải nghiệm trong thực tiễn cuộc sống, được thể hiện, bộc lộ, tự khẳng định
bản thân; được giao lưu, học hỏi bạn bè và mọi người xung quanh; được tự mình đưa
ra những quyết định đối với các vấn đề có liên quan đến bản thân các em. Từ đó, tác
động tích cực đến nhận thức, tình cảm, niềm tin và hành vi của HS, giúp các em phát
triển nhân cách hài hoà và toàn diện.
Hoạt động trải nghiệm là hoạt động giáo dục do nhà giáo dục định hướng, thiết
kế và hướng dẫn thực hiện, tạo cơ hội cho HS tiếp cận thực tế, thể nghiệm các cảm
xúc tích cực, khai thác những kinh nghiệm đã có và huy động tổng hợp kiến thức,
kĩ năng của các môn học để thực hiện những nhiệm vụ được giao hoặc giải quyết
những vấn đề của thực tiễn đời sống nhà trường, gia đình, xã hội phù hợp với lứa tuổi;
thông qua đó, chuyển hoá những kinh nghiệm đã trải qua thành tri thức mới, hiểu
biết mới, kĩ năng mới góp phần phát huy tiềm năng sáng tạo và khả năng thích ứng
với cuộc sống, môi trường và nghề nghiệp tương lai.
Hoạt động trải nghiệm góp phần hình thành, phát triển các phẩm chất chủ yếu,
năng lực chung và các năng lực đặc thù cho HS; nội dung hoạt động được xây dựng
dựa trên các mối quan hệ của cá nhân HS với bản thân, với xã hội, với tự nhiên và với
nghề nghiệp.
Chương trình Hoạt động trải nghiệm được xây dựng theo quan điểm quán triệt
mục tiêu, yêu cầu cần đạt, kế hoạch giáo dục, nội dung giáo dục, phương pháp giáo
dục, đánh giá kết quả giáo dục, điều kiện thực hiện và phát triển Chương trình Giáo
dục phổ thông nêu tại Chương trình Giáo dục phổ thông tổng thể, đồng thời nhấn
mạnh các quan điểm sau:
1. Chương trình được xây dựng dựa trên lí thuyết hoạt động, lí thuyết về nhân
cách, lí thuyết học tập trải nghiệm và lí luận giáo dục nói chung; các ưu điểm của
chương trình hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp, hoạt động giáo dục hướng nghiệp
hiện hành; kinh nghiệm quốc tế trong phát triển chương trình Hoạt động trải nghiệm,
Hoạt động hướng nghiệp; bản sắc văn hoá các vùng miền, văn hoá truyền thống
Việt Nam và các giá trị văn hoá chung của thời đại.

6

Tài liệu tập huấn, bồi dưỡng giáo viên sử dụng sách giáo khoa Hoạt động trải nghiệm lớp 5

2. Chương trình bảo đảm tính chỉnh thể, sự nhất quán và phát triển liên tục qua
các lớp, các cấp học. Chương trình được thiết kế theo hướng vừa đồng tâm, vừa tuyến
tính, xuyên suốt từ lớp 1 đến lớp 12 với các mạch nội dung hoạt động thống nhất:
Hoạt động hướng vào bản thân, Hoạt động hướng đến xã hội, Hoạt động hướng đến
tự nhiên và Hoạt động hướng nghiệp.
3. Chương trình bảo đảm tính mở, linh hoạt. Cơ sở giáo dục và GV chủ động lựa
chọn nội dung, phương thức, không gian, thời gian hoạt động phù hợp với hoàn
cảnh và điều kiện của mình trên nguyên tắc bảo đảm mục tiêu giáo dục và các yêu
cầu cần đạt về phẩm chất, năng lực đối với mỗi lớp học, cấp học.
Có thể hiểu, hoạt động trải nghiệm là hoạt động mang xã hội, thực tiễn đến với
môi trường giáo dục trong nhà trường để HS tự chủ trải nghiệm trong tập thể, qua đó
hình thành và thể hiện được phẩm chất, năng lực; nhận ra năng khiếu, sở thích, đam mê;
bộc lộ và điều chỉnh cá tính, giá trị; nhận ra chính mình cũng như khuynh hướng phát
triển của bản thân; bổ trợ cho và cùng với các hoạt động dạy học trong chương trình
giáo dục thực hiện tốt nhất mục tiêu giáo dục. Hoạt động này nhấn mạnh đến sự trải
nghiệm, thúc đẩy năng lực sáng tạo của người học và được tổ chức thực hiện một
cách linh hoạt, sáng tạo.

2. MỤC TIÊU CHƯƠNG TRÌNH
2.1. Mục tiêu chung
Hoạt động trải nghiệm hình thành, phát triển ở HS năng lực thích ứng với cuộc
sống, năng lực thiết kế và tổ chức hoạt động, năng lực định hướng nghề nghiệp;
đồng thời góp phần hình thành, phát triển các phẩm chất chủ yếu và năng lực chung
quy định trong Chương trình Giáo dục phổ thông tổng thể.
Hoạt động trải nghiệm giúp HS khám phá bản thân và thế giới xung quanh, phát
triển đời sống tâm hồn phong phú, biết rung cảm trước cái đẹp của thiên nhiên và
tình người, có quan niệm sống và ứng xử đúng đắn, đồng thời bồi dưỡng cho HS tình
yêu đối với quê hương, đất nước, ý thức về cội nguồn và bản sắc của dân tộc để góp
phần giữ gìn, phát triển các giá trị tốt đẹp của con người Việt Nam trong một thế giới
hội nhập.

2.2. Mục tiêu cấp Tiểu học
Hoạt động trải nghiệm hình thành cho HS thói quen tích cực trong cuộc sống
hằng ngày, chăm chỉ lao động; thực hiện trách nhiệm của người HS ở nhà, ở trường
và địa phương; biết tự đánh giá và tự điều chỉnh bản thân; hình thành những hành
vi giao tiếp, ứng xử có văn hoá; có ý thức hợp tác nhóm và hình thành được năng lực
giải quyết vấn đề.

7

3. YÊU CẦU CẦN ĐẠT VỀ PHẨM CHẤT, NĂNG LỰC
3.1. Về phẩm chất
Hoạt động trải nghiệm góp phần hình thành và phát triển các phẩm chất chủ
yếu theo các mức độ phù hợp với mỗi cấp học đã được quy định trong Chương trình
Giáo dục phổ thông: yêu nước, nhân ái, chăm chỉ, trung thực, trách nhiệm.

3.2. Về năng lực
Hoạt động trải nghiệm giúp hình thành và phát triển ở HS các năng lực chung:
tự chủ và tự học, giao tiếp và hợp tác, giải quyết vấn đề và sáng tạo. Đồng thời, Hoạt
động trải nghiệm giúp HS hình thành và phát triển các năng lực đặc thù: năng lực
thích ứng với cuộc sống, năng lực thiết kế và tổ chức hoạt động, năng lực định hướng
nghề nghiệp.
Yêu cầu cần đạt về các năng lực đặc thù cấp Tiểu học như sau:
Năng lực thích ứng với cuộc sống
Hiểu biết về bản thân và môi trường sống
– Nhận biết được sự thay đổi của cơ thể, cảm xúc, suy nghĩ của bản thân.
– Hình thành được một số thói quen, nếp sống sinh hoạt và kĩ năng tự phục vụ.
– Nhận ra được nhu cầu phù hợp và nhu cầu không phù hợp.
– Phát hiện được vấn đề và tự tin trao đổi những suy nghĩ của mình.
– Chỉ ra được sự khác biệt giữa các cá nhân về thái độ, năng lực, sở thích và
hành động.
– Nhận diện được một số nguy hiểm từ môi trường sống đối với bản thân.
Kĩ năng điều chỉnh bản thân và đáp ứng với sự thay đổi
– Đề xuất được những cách giải quyết khác nhau cho cùng một vấn đề.
– Làm chủ được cảm xúc, thái độ và hành vi của mình và thể hiện sự tự tin trước
đông người.
– Tự lực trong việc thực hiện một số việc phù hợp với lứa tuổi.
– Biết cách thoả mãn nhu cầu phù hợp và kiềm chế nhu cầu không phù hợp.
– Thực hiện được các nhiệm vụ với những yêu cầu khác nhau.
– Biết cách xử lí trong một số tình huống nguy hiểm.
Năng lực thiết kế và tổ chức hoạt động
Kĩ năng lập kế hoạch
– Xác định được mục tiêu cho các hoạt động cá nhân và hoạt động nhóm.

8

Tài liệu tập huấn, bồi dưỡng giáo viên sử dụng sách giáo khoa Hoạt động trải nghiệm lớp 5

– Tham gia xác định được nội dung và cách thức thực hiện hoạt động cá nhân,
hoạt động nhóm.
– Dự kiến được thời gian thực hiện nhiệm vụ.
Kĩ năng thực hiện kế hoạch và điều chỉnh hoạt động
– Thực hiện được kế hoạch hoạt động của cá nhân.
– Biết tìm sự hỗ trợ khi cần thiết.
– Tham gia tích cực vào hoạt động nhóm.
– Thể hiện được sự chia sẻ và hỗ trợ bạn trong hoạt động.
– Biết cách giải quyết mâu thuẫn nảy sinh trong hoạt động.
Kĩ năng đánh giá hoạt động
– Nêu được ý nghĩa của hoạt động đối với bản thân và tập thể.
– Chỉ ra được sự tiến bộ của bản thân sau hoạt động.
– Chỉ ra được những điểm cần rút kinh nghiệm trong tổ chức hoạt động và sự
tích cực hoạt động của cá nhân, nhóm.
Năng lực định hướng nghề nghiệp
Hiểu biết về nghề nghiệp
– Nêu được nét đặc trưng và ý nghĩa của một số công việc, nghề nghiệp của
người thân và nghề ở địa phương.
– Chỉ ra được một số phẩm chất và năng lực cần có để làm một số nghề
quen thuộc.
– Mô tả được một số công cụ của nghề và cách sử dụng an toàn.
Hiểu biết và rèn luyện phẩm chất, năng lực liên quan đến nghề nghiệp
– Thể hiện được sự quan tâm và sở thích đối với một số nghề quen thuộc với
bản thân.
– Hình thành được trách nhiệm trong công việc và sự tuân thủ các quy định.
– Thực hiện và hoàn thành được các nhiệm vụ.
– Biết sử dụng một số công cụ lao động trong gia đình một cách an toàn.

4. NỘI DUNG GIÁO DỤC
Nội dung hoạt động trải nghiệm được phân chia thành 4 mạch hoạt động: Hoạt
động hướng vào bản thân; Hoạt động hướng đến xã hội; Hoạt động hướng đến tự
nhiên và Hoạt động hướng nghiệp. Bốn mạch nội dung này được cụ thể hoá thành
các nội dung nhỏ tương ứng như sau:

9

Mạch nội dung
hoạt động

Hoạt động
hướng vào
bản thân

Hoạt động
Hoạt động khám
phá bản thân

Nội dung hoạt động
Tìm hiểu hình ảnh và tính cách của bản thân.
Tìm hiểu khả năng của bản thân.

Rèn luyện nền nếp, thói quen tự phục vụ và ý thức
Hoạt động rèn luyện trách nhiệm trong cuộc sống.
bản thân
Rèn luyện các kĩ năng thích ứng với cuộc sống.
Quan tâm, chăm sóc người thân và các quan hệ
Hoạt động chăm sóc trong gia đình.
gia đình
Tham gia các công việc của gia đình.

Hoạt động
hướng đến
xã hội

Xây dựng và phát triển quan hệ với bạn bè và thầy
Hoạt động xây dựng cô.
nhà trường
Tham gia xây dựng và phát huy truyền thống của
nhà trường và của tổ chức Đoàn, Đội.
Xây dựng và phát triển quan hệ với mọi người.
Hoạt động xây dựng
Tham gia các hoạt động xã hội, hoạt động giáo dục
cộng đồng
truyền thống, giáo dục chính trị, đạo đức, pháp luật.

Hoạt động
hướng đến
tự nhiên

Hoạt động tìm hiểu K
 hám phá vẻ đẹp, ý nghĩa của cảnh quan thiên nhiên.
và bảo tồn cảnh quan
thiên nhiên
Tham gia bảo tồn cảnh quan thiên nhiên.
Hoạt động tìm hiểu
và bảo vệ môi trường

Tìm hiểu thực trạng môi trường.
Tham gia bảo vệ môi trường.
Tìm hiểu ý nghĩa, đặc điểm và yêu cầu của nghề.

Hoạt động
hướng
nghiệp

Hoạt động tìm hiểu
Tìm hiểu yêu cầu về an toàn và sức khoẻ nghề nghiệp.
nghề nghiệp
Tìm hiểu thị trường lao động.
Hoạt động rèn luyện
phẩm chất, năng lực
phù hợp với định
hướng nghề nghiệp

Tự đánh giá sự phù hợp của bản thân với định
hướng nghề nghiệp.
Rèn luyện phẩm chất và năng lực phù hợp với định
hướng nghề nghiệp.

(Riêng ở lớp 1 không có mạch nội dung hướng nghiệp.)

10

Tài liệu tập huấn, bồi dưỡng giáo viên sử dụng sách giáo khoa Hoạt động trải nghiệm lớp 5

5. PHƯƠNG PHÁP VÀ HÌNH THỨC TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG ĐỂ PHÁT TRIỂN
PHẨM CHẤT, NĂNG LỰC CHO HỌC SINH
5.1. Một số phương thức tổ chức hoạt động chủ yếu
Với quan điểm hoạt động trải nghiệm là các hoạt động giáo dục (theo nghĩa hẹp)
phương thức tổ chức hoạt động trải nghiệm được sử dụng phối hợp giữa phương
pháp giáo dục và hình thức tổ chức hoạt động.
Các phương pháp giáo dục thường sử dụng trong Hoạt động trải nghiệm là: nêu
gương, giải thích, động viên – khích lệ, đảm bảo môi trường đạo đức, kì vọng vào sự
hoàn thiện,...
Các phương thức tổ chức hoạt động được khái quát thành 4 nhóm phương thức sau:
a) Phương thức Khám phá: là cách tổ chức hoạt động tạo cơ hội cho HS trải nghiệm
thực tế cuộc sống và công việc, giúp HS khám phá những điều mới lạ, tìm hiểu, phát
hiện vấn đề từ môi trường xung quanh, bồi dưỡng những cảm xúc tích cực và tình yêu
quê hương đất nước. Nhóm phương thức tổ chức này bao gồm các hoạt động thực địa,
tham quan, cắm trại, trải nghiệm tại hiện trường và các phương thức tương tự khác.
b) Phương thức Thể nghiệm, tương tác: là cách tổ chức hoạt động tạo cơ hội cho
HS giao lưu, tác nghiệp và thể nghiệm ý tưởng như diễn đàn, đóng kịch, hội thảo, hội
thi, trò chơi, giao lưu và các phương thức tương tự khác.
c) Phương thức Cống hiến: là cách tổ chức hoạt động tạo cơ hội cho HS mang lại
những giá trị xã hội bằng những đóng góp và cống hiến thực tế của mình thông qua
các hoạt động tình nguyện nhân đạo, lao động công ích, tuyên truyền và các phương
thức tương tự khác.
d) Phương thức Nghiên cứu: là cách tổ chức hoạt động tạo cơ hội cho HS tham
gia các đề tài, dự án nghiên cứu khoa học nhờ cảm hứng từ những trải nghiệm thực
tế, qua đó đề xuất những biện pháp giải quyết vấn đề một cách khoa học. Nhóm
phương thức tổ chức này bao gồm các hoạt động khảo sát, điều tra, làm dự án
nghiên cứu, sáng tạo công nghệ, nghệ thuật và các phương thức tương tự khác.

5.2. Những yêu cầu cơ bản về phương pháp và hình thức tổ chức hoạt động
trải nghiệm
Cách tiếp cận phương pháp giáo dục trong Hoạt động trải nghiệm là cách tiếp
cận toàn diện, được thể hiện ở việc giáo dục không chỉ được thực hiện thông qua
các giờ hoạt động trên lớp, mà còn có thể được tiến hành ở mọi lúc, mọi nơi, trong
bất kì không gian nào: sân chơi, trên xe bus, hành lang, thư viện, căng tin, nhà ăn
của trường, sân tập thể thao,... Ngôn ngữ và hành vi, cách ứng xử của GV, cán bộ
nhà trường, HS, phụ huynh tại các bối cảnh, không gian,… đều là những cơ hội để
giáo dục cho HS.

11

Một số định hướng chung về phương pháp giáo dục trong Hoạt động trải nghiệm
cần được chú ý như sau:
– Phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của HS, làm cho mỗi HS đều sẵn sàng
tham gia trải nghiệm tích cực.
– Tạo điều kiện cho HS trải nghiệm, sáng tạo thông qua các hoạt động tìm tòi,
vận dụng kiến thức và kinh nghiệm đã có vào đời sống; hình thành, phát triển kĩ năng
giải quyết vấn đề và ra quyết định dựa trên những tri thức và ý tưởng mới thu được
từ trải nghiệm.
– Tạo cơ hội cho HS suy nghĩ, phân tích, khái quát hoá những trải nghiệm để
kiến tạo kiến thức, kinh nghiệm và kĩ năng mới.
– Lựa chọn linh hoạt, sáng tạo các phương pháp giáo dục phù hợp: phương
pháp nêu gương; phương pháp giáo dục bằng tập thể; phương pháp thuyết phục;
phương pháp tranh luận; phương pháp luyện tập; phương pháp khích lệ, động viên;
phương pháp tạo sản phẩm,...

5.3. Một số phương pháp và hình thức tổ chức hoạt động trải nghiệm
5.3.1. Trò chơi
Trò chơi là hình thức tổ chức các hoạt động vui chơi với nội dung kiến thức thuộc
nhiều lĩnh vực khác nhau, làm cho hoạt động trở nên nhẹ nhàng, thú vị “Chơi mà học,
học mà chơi”.
Trò chơi có thể được Hoạt động trải nghiệm sử dụng trong nhiều tình huống
khác nhau như làm quen, khởi động, dẫn nhập vào nội dung học tập, cung cấp và
tiếp nhận tri thức; đánh giá kết quả, rèn luyện các kĩ năng và củng cố những tri thức
đã được tiếp nhận,… Trò chơi giúp phát huy tính sáng tạo, hấp dẫn và gây hứng thú
cho HS; giúp HS dễ tiếp thu kiến thức mới; giúp truyền tải nhiều tri thức của nhiều
lĩnh vực khác nhau; tạo được bầu không khí thân thiện; tạo cho các em tác phong
nhanh nhẹn, đồng thời phát triển các kĩ năng sống như: kĩ năng giao tiếp, kĩ năng ra
quyết định và giải quyết vấn đề, kĩ năng hợp tác, kĩ năng tư duy phê phán, kĩ năng
tư duy sáng tạo.
Trò chơi là phương tiện giáo dục hấp dẫn, đáp ứng nhu cầu thiết thực của HS,
tác động đến tất cả các mặt của nhân cách: thể chất, tâm lí, đạo đức và xã hội. Trò
chơi giúp các em nâng cao thể lực, rèn luyện sự nhanh nhẹn, dẻo dai và bền bỉ của
cơ bắp, thần kinh, phát triển tốt chức năng của các giác quan (thị giác, xúc giác, khứu
giác, thính giác,...), các chức năng vận động, phát triển tốt các phẩm chất và năng lực
tư duy sáng tạo, linh hoạt.
Trò chơi còn phát triển tốt các phẩm chất nhân cách cho HS như tính tập thể,
tinh thần hợp tác, tính kỉ luật, tính sáng tạo, tính tự chủ, tính tích cực, sự nỗ lực ý chí,
lòng dũng cảm, tính linh hoạt, sự tự tin, sự thân thiện, lòng bao dung, những tình cảm
đạo đức, tình cảm thẩm mĩ lành mạnh.

12

Tài liệu tập huấn, bồi dưỡng giáo viên sử dụng sách giáo khoa Hoạt động trải nghiệm lớp 5

Trò chơi là một phương tiện để giúp HS nâng cao hiểu biết về tự nhiên, xã hội,
về khoa học – kĩ thuật, văn hoá văn nghệ, phát triển tốt các năng lực tư duy, trí nhớ,
ngôn ngữ, tưởng tượng (đặc biệt là các trò chơi học tập và trò chơi sáng tạo). Chơi đòi
hỏi HS tư duy, ứng dụng tri thức vào hành động, phát triển năng lực thực hành.
Chơi cũng là một con đường học tập tích cực.

5.3.2. Sắm vai
Sắm vai là phương pháp tổ chức cho HS thực hành, “làm thử” một số cách ứng xử
nào đó trong một tình huống giả định. Đây là phương pháp nhằm giúp HS suy nghĩ
sâu sắc về một vấn đề bằng cách tập trung vào một sự việc cụ thể mà các em vừa
thực hiện hoặc quan sát được. Việc “diễn” không phải là phần chính của phương pháp
này mà điều quan trọng là sự thảo luận sau phần diễn ấy.
Trong sắm vai, HS được rèn luyện, thực hành những kĩ năng ứng xử và bày tỏ
thái độ trong môi trường an toàn trước khi thực hành trong thực tiễn. Phương pháp
sắm vai gây hứng thú và chú ý cho HS, tạo điều kiện làm nảy sinh óc sáng tạo của
HS, đồng thời khích lệ sự thay đổi thái độ, hành vi của HS theo chuẩn mực, từ đó góp
phần tích cực thúc đẩy động cơ và hiệu quả học tập, rèn luyện kĩ năng giải quyết tình
huống cho HS.
Sắm vai còn giúp HS nhập vai, diễn tả thái độ, ý kiến của người mà mình nhập vai,
rèn thái độ, kĩ năng giao tiếp linh hoạt, khả năng giải quyết vấn đề, chủ động trong
mọi tình huống nhằm tìm ra phương thức xử lí mới. Thông qua sắm vai, HS được
tập dượt qua những tình huống, phát huy tính chủ động sáng tạo, tập phân tích,
đánh giá lợi ích của từng giải pháp, so sánh, lựa chọn,… để có được những kĩ năng
cần thiết đáp ứng nhu cầu xã hội hiện nay.
Để việc triển khai phương pháp sắm vai đạt hiệu quả, tình huống sắm vai
phải phù hợp với chủ đề bài học, phù hợp với lứa tuổi, trình độ HS và điều kiện, hoàn
cảnh lớp học. Với HS tiểu học, tình huống không nên quá dài và phức tạp, vượt quá
thời gian cho phép; tình huống nên có nhiều cách giải quyết và cần để mở để HS tự
tìm cách giải quyết, cách ứng xử phù hợp, không cho trước “kịch bản”, lời thoại.

5.3.3. Tiểu phẩm
Tiểu phẩm, hiểu một cách giản dị, đó là một sáng tác nhỏ. Tiểu phẩm có thể
là một bài tản văn, một mẩu chuyện nhỏ hay một dạng văn bản khác được viết ra,
tuy nhiên khái niệm “tiểu phẩm” thường được dùng để chỉ những tác phẩm mang
tính kịch, một vở kịch ngắn được viết ra để trình diễn trên sân khấu. Nội dung của
một tiểu phẩm là một câu chuyện có mở đầu, diễn biến và kết thúc, có nhân vật và
tình huống truyện, có mâu thuẫn và kịch tính, trong đó nhân vật chính cần trải qua
các bước phát triển tâm lí, cảm xúc để tăng tính kịch của câu chuyện, tất cả diễn biến
của câu chuyện đều phải thông qua hành động của nhân vật (diễn viên). Và vì đây
là tiểu phẩm nên nội dung câu chuyện có thể chỉ xoay quanh một tình huống, một
biến cố nhỏ, và càng ít lời càng tốt, nghĩa là chỉ thông qua những cử chỉ, hành động,

13

lời nói của nhân vật, người xem sẽ hiểu được chuyện xảy ra là gì, nhân vật phải
ứng xử ra sao và kết quả thế nào.
Nội dung của tiểu phẩm giáo dục HS rất phong phú, có thể là những tình huống
về mối quan hệ trong tình bạn, tình yêu, có thể là vấn đề bạo lực học đường hay
những vấn đề về quan hệ trên mạng xã hội,...

5.3.4. Diễn đàn
Diễn đàn là một trong những hình thức tổ chức Hoạt động trải nghiệm mang
lại hiệu quả giáo dục thiết thực. Thông qua diễn đàn, HS có cơ hội bày tỏ suy nghĩ,
quan niệm của mình về một vấn đề nào đó có liên quan đến nhu cầu, hứng thú,
nguyện vọng của các em; đồng thời đây cũng là dịp để các em học cách lắng nghe ý
kiến, học tập lẫn nhau. Vì vậy, diễn đàn như một sân chơi tạo điều kiện để HS được biểu
đạt ý kiến của mình một cách trực tiếp với đông đảo bạn bè, bố mẹ, thầy, cô giáo và
những người lớn khác. Diễn đàn thường được tổ chức rất linh hoạt, phong phú và đa
dạng với những nội dung, hình thức hoạt động cụ thể, phù hợp với lứa tuổi HS.
Mục đích của việc tổ chức diễn đàn là để tạo cơ hội, môi trường cho HS được
bày tỏ ý kiến về những vấn đề các em quan tâm, giúp các em khẳng định vai trò và
tiếng nói của mình, đưa ra những suy nghĩ và hành vi tích cực để khẳng định mình.
Diễn đàn cũng giúp các em nâng cao sự tự tin và hình thành được các kĩ năng
cần thiết như: kĩ năng phát biểu trước tập thể, kĩ năng trình bày vấn đề, kĩ năng giao
tiếp, kĩ năng lắng nghe, kĩ năng thể hiện sự tự tin, kĩ năng phát hiện vấn đề,...
Qua các diễn đàn, các thầy, cô giáo, cha mẹ HS và những người lớn có liên quan
nắm bắt được những băn khoăn, lo lắng và mong đợi của các em về bạn bè, thầy
cô, nhà trường và gia đình,...; tăng cường cơ hội giao lưu giữa người lớn và trẻ em,
giữa trẻ em với trẻ em và thúc đẩy quyền trẻ em trong trường học. Giúp HS được
thực hành quyền được bày tỏ ý kiến, quyền được lắng nghe và quyền được tham
gia,... đồng thời giúp các nhà quản lí giáo dục và hoạch định chính sách nắm bắt,
nhận biết được những vấn đề mà HS quan tâm, từ đó có những biện pháp giáo dục
và xây dựng chính sách phù hợp hơn với các em.
Diễn đàn có thể được tổ chức ở quy mô khối lớp, cấp trường, cấp quận/ huyện,
cấp tỉnh hoặc cấp khu vực hay cao hơn nữa. Chủ đề của diễn đàn có thể xây dựng
dựa trên nội dung các hoạt động giáo dục, những nhu cầu và mong muốn của các
em về nhà trường, thầy cô, bố mẹ, hoặc căn cứ vào vấn đề thực tiễn của các lớp như
mối quan hệ giữa các bạn HS trong lớp hoặc cách ứng xử của thầy, cô giáo với HS,...

5.3.5. Sân khấu tương tác
Sân khấu tương tác (hay kịch tham gia) là một hình thức nghệ thuật tương tác
dựa trên hoạt động diễn kịch, trong đó vở kịch chỉ có phần mở đầu đưa ra tình huống,
phần còn lại được sáng tạo bởi những người tham gia. Phần trình diễn chính là một
cuộc chia sẻ, thảo luận giữa những người thực hiện và khán giả, trong đó đề cao tính
tương tác hay sự tham gia của khán giả.

14

Tài liệu tập huấn, bồi dưỡng giáo viên sử dụng sách giáo khoa Hoạt động trải nghiệm lớp 5

Mục đích của hoạt động này nhằm tăng cường nhận thức, khích lệ HS đưa ra
quan điểm, suy nghĩ và cách xử lí tình huống thực tế gặp phải trong bất kì nội dung
nào của cuộc sống. Thông qua sân khấu tương tác, sự tham gia của HS được tăng
cường và thúc đẩy, tạo cơ hội cho các em được rèn luyện những kĩ năng như: kĩ
năng phát hiện vấn đề, kĩ năng phân tích vấn đề, kĩ năng ra quyết định và giải quyết
vấn đề, khả năng sáng tạo khi giải quyết tình huống và khả năng ứng phó với những
thay đổi của cuộc sống,…
Sân khấu tương tác tăng sự sáng tạo, tăng khả năng hoạt động tập thể cũng như
tính phản ứng với tập thể. Sân khấu tương tác thường có những trò chơi và những
bài tập khác nhau nhằm tăng cường sự nhận thức và tính tự chủ ở HS. Sân khấu
tương tác có thể khởi đầu bằng kinh nghiệm của một cá nhân nhưng kết thúc phải
bằng kinh nghiệm của cả tập thể. Do vậy, trong môi trường này thì kinh nghiệm
cá nhân là rất quan trọng cho chính bản thân cá nhân đó, đồng thời kinh nghiệm
cá nhân có vai trò như một công cụ nhằm củng cố kinh nghiệm nhóm.
Nội dung của sân khấu tương tác là những vấn đề, những điều trực tiếp tác động
tới cuộc sống của HS. HS tự chọn ra vấn đề, các em tự xây dựng kịch bản và cuối cùng
là chọn ra những diễn viên cho vở diễn đó để thực hiện và sẽ không có sự trợ giúp từ
bên ngoài.
Sân khấu tương tác có thể diễn ra trong phạm vi hẹp (trong lớp học) hoặc rộng
hơn (phạm vi toàn trường).

5.3.6. Hội thi/Cuộc thi
Hội thi/cuộc thi là một trong những hình thức tổ chức hoạt động hấp dẫn,
lôi cuốn HS và mang lại hiệu quả cao trong việc tập hợp, giáo dục, rèn luyện và
định hướng giá trị cho HS. Hội thi mang tính chất thi đua giữa các cá nhân,
nhóm hoặc tập thể tích cực hoạt động để vươn lên đạt được mục tiêu mong muốn
thắng cuộc. Chính vì vậy, tổ chức hội thi cho HS là một yêu cầu quan trọng, cần thiết
của nhà trường, của GV trong quá trình tổ chức Hoạt động trải nghiệm.
Mục đích tổ chức hội thi/cuộc thi là nhằm lôi cuốn HS tham gia một cách
chủ động, tích cực vào các hoạt động giáo dục của nhà trường; đáp ứng nhu cầu về
vui chơi giải trí của HS; thu hút tài năng và sự sáng tạo của HS; phát triển khả năng
hoạt động tích cực và tương tác của HS, góp phần bồi dưỡng cho các em động cơ
học tập tích cực, kích thích hứng thú trong quá trình nhận thức.
Hội thi/cuộc thi có thể được thực hiện dưới nhiều hình thức khác nhau như:
Thi vẽ, thi viết, thi tìm hiểu, thi đố vui, thi giải ô chữ, thi tiểu phẩm, thi thời trang,
thi kể chuyện, thi chụp ảnh, thi kể chuyện theo tranh, thi sán...