Con nhà nghèo
Hồ Biểu Chánh

Chia sẽ ebook : http://downloadsachmienphi.com/
Tham gia cộng đồng chia sẽ sách :
Fanpage : https://www.facebook.com/downloadsachfree
Cộng đồng Google : http://bit.ly/downloadsach

Mục lục
Chương 1

Chương 2

Chương 3

Chương 4

Chương 5

Chương 6

Chương 7

Hồ Biểu Chánh
Con nhà nghèo

Chương 1

Xóm Đập Ông Canh nằm dựa bên Gò Công qua Mỹ Tho, ngang qua ngã ba tẻ vô Ụ Giữa, bây giờ
nhà chen rất đông đảo, cây đua mọc sum suê. Cái nhà việc cũ sùm sụp của làng hồi trước đã đổ
bao giờ mà cất lại một toà nhà mới, nền cao khoảng khoát, nóc phơi đỏ lòm. Vài cái nhà lá tum
hùm, cửa xịt xạc, vách tả tơi, hồi trước ở rải rác chung quanh đó cũng điêu tàn bao giờ mà
nhường chỗ lại cho hơn chục cái nhà khác, tuy cũng lợp bằng lá dừa, song cột kê táng, vách
đóng be, coi rất đẹp đẽ thơ thới.
Cảnh cũ đổi mới, nhà ít thêm đông, nhưng mà mấy chuyện nào trong xóm từ xưa đến nay thì
mấy ông già cũng còn nhớ hết. Có khi ăn đám giỗ, người ta thử hỏi ông Tám Tiền, ông câu Hữu
vậy chớ nhà việc mới cất hồi nào, ông thôn Tà mất bao giờ, chú chệt Chà về đó mấy năm rồi,
thì hai ông trả lời liền, không do dự mà cũng không sai lầm. Có một chuyện hai ổng không chịu
nói, là chuyện Cai tuần Bưởi.
Một lần nọ, người trong xóm, nhân trăng rầm tháng giêng tỏ rạng, tựu lại sân ông câu Hữu coi
đạp lúa. Mỗi người đều nhắc chuyện xưa lại nghe chơi. Có người hỏi tại sao Cai tuần Bưởi lại
bán nhà mà đi, thì ông câu Hữu nhíu mặt, chau mày, nín thinh một hồi lâu rồi nói rằng: “Các
chú đừng có hỏi. Việc đó nói ra chắc sinh xào xáo trong xóm. Các chú không muốn ở yên chỗ
này hay sao, nên hỏi tới chuyện Cai tuần Bưởi?”.
Ai nấy nghe nói như vậy thì sợ, nên ngó nhau rồi nói lãng sang chuyện khác, mà từ đó về sau
cũng hết dám hỏi tới chuyện Cai Tuần Bưởi nữa.
Nói chuyện Cai tuần Bưởi thì phải bị nạn gì mà người ta sợ đến thế?
Mình không phải ở xóm Đập Ông Canh mà sợ. Vậy để mình thuật Cai tuần Bưởi cho mỗi người
nghe một chút.
Cách chừng hai mươi mấy năm trước, trong xóm Đập Ông Canh, ở phía sau nhà việc, có một cái
nhà ba căn, cột bằng cây bần, nóc lợp lá xẻ, cửa cặp lá chầm, vách gài bằng tre, trước sân một
bên vắt một đống rơm, một bên trồng một cây me, sau kè chuối lá xiêm xơ rơ mấy bụi, mía
sanh diệu lố xố mấy dòng. Cái nhà đó là nhà Cai tuần Bưởi.

Cai tuần Bưởi sinh trưởng ở xóm nầy, từ hồi cha cho đến bây giờ cũng ở trên đất này là đất của
ông Cai Hiếu. Ông ta là con của ông trùm Lại, cha mẹ khuất hết, anh em chỉ có ba người mà
thôi. Anh ta là lớn, năm nay đã được ba mươi hai tuổi rồi, có vợ là Thị Tố, gốc ở trên làng Bình
Phú Tây. Thằng em kế đó tên Cam, năm nay được hai mươi lăm tuổi, hồi trước nó ở đợ đánh xe
ngựa cho Hai Thu ở trong Ụ Giữa , ngựa sanh chứng lật xe gãy bánh, chủ đánh chửi nó nên nó
giận, bỏ trốn đi mất mấy năm nay, không lai vãng về Đập Ông Canh, mà cũng không ai gặp nó
nơi nào hết. Còn đứa em út là gái, tên nó là Lựu, năm nay nó mới được mười tám tuổi, tuy con
nhà nghèo ăn mặc lam lũ, song nết na đằm thắm, đi đứng dịu dàng, ăn nói có duyên, mặt mày
sáng sủa, nó ở với anh nó thuở nay.
Cai tuần Bưởi làm bạn với Thị Tố đã tám năm rồi, sinh được năm đứa con, ba trai hai gái. Thuở
nay anh ta mướn hai dây ruộng của bà Cai Hiếu mà làm, mỗi năm phải đong lúa mướn ba trăm
giạ, năm nào lúa trúng thì té ra chừng một trăm giạ đủ nuôi vợ nuôi con và em, năm nào lúa
thất, đong lúa ruộng rồi không còn dư hột nào, thì phải lo làm mướn đặng lấy tiền độ nhật.
Mùa mới rồi, lúa cấy xong, lúa vừa mới bén, kế bị trời hạn, nắng cháy đọt, nước nóng gốc, lúa
nở không được. Cai Tuần Bưởi đi thăm ruộng về, mặt mày buồn hiu, ngồi khoanh tay thở dài
mà than rằng: “Trời muốn giết con nhà nghèo”. Chẳng hiểu trời sợ con nhà nghèo chết, hay là
sợ chủ điền góp lúa không đặng, mà Cai tuần Bưởi than như vậy. Rồi cách vài bữa trời mưa một
đám thật lớn trong cánh đồng Đập Ông Canh. Lúa nhờ mưa mát mẻ nên đâm đọt bén lại, nhưng
vì bị hạn đã mất sức rồi, bởi vậy chừng trổ bông vắn vắn mà hột lại thưa thớt nữa. Thương cho
Cai tuần Bưởi khi đến gặt , thì số lúa bó coi không thất bao nhiêu mà đến chừng đạp rồi, lường
lúa hột thì chỉ có ba trăm hai chục giạ. Số lúa ruộng mướn của chủ điền bề nào cũng phải đong
cho đủ ba trăm giạ. Thế thì cực nhọc trót một năm trường dang nắng cấm cà, dầm mưa nhổ mạ
chỉ còn lời có hai mươi giạ mà thôi ! Mà trong đó còn phải đong lúa mướn trâu, còn phải trả
tiền công cấy thì dư nổi gì.
Đong lúa ruộng rồi, Cai tuần Bưởi nhắm thế nguy cấp, nếu ngồi khoanh tay mà than dài, thì
chắc vợ con không khỏi chết đói, bởi vậy anh ta gói một cái quần ngắn, một áo cụt và một cái
khăn tắm, rồi cặp nách tuốt vô Ụ Giữa , xin với ông Năm Vi, là lái lúa, mà ở bạn chèo ghe.
Qua năm này trời mưa xuống, ruộng rổi nước, Cai tuần Bưởi mới trở về, trong lưng có dư đuợc
vài chục đồng bạc, đủ làm vốn mà cày cấy nữa, nên lăng xăng mua gióng mạ, mướn trâu đi cày,
thấy vợ con vui mừng thì anh ta cũng vui, coi bộ đã quên những sự cực khổ mới qua rồi, mà
cũng không sợ cái buồn rầu tới nữa.
Năm nay thuận mùa, lúa cấy mới nữa tháng mà coi mòi tốt lắm. Cai Tuần Bưởi hớn hở trong
lòng nên một bữa từ hồi ăn cơm chiều cho tới lúc đỏ đèn, đi ra đi vô cứ nói: “Vái trời mưa
thuận gió may như vậy hoài cho tôi, thì tới mùa ruộng mình không mất 500 giạ lúa”.

Con Lựu bưng một chong đèn để trên bộ ván giữa rồi vô buồng mà dỗ cháu ngũ. Cai tuần Bưởi
nằm trên võng lát giăng phía đầu song trên mà đưa cọt kẹt. Thị Tố thì nằm trên chõng tre lót
phía đầu song dưới mà cho thằng con nhỏ bú. Con mèo mướp chui dưới bàn thờ phía trong mà
kiếm chuột kêu tiếng ngao ngao, con chó vàng đứng tại cửa giữa nhà vảnh tai ngó ra chân nghe
giọt mưa rỉ rả.
Cai tuần Bưởi nằm không một hồi, chắc là trong bụng anh ta buồn, nên cất tiếng ngâm thơ Lục
Vân Tiên mà giải muộn. Sắp nhỏ nhờ nghe giống ngoài giọt mưa đổ rỉ rả, trong tiếng ngâm thơ
ê a bổng trầm, nên êm tai ngủ hết thảy. Thị Tố đấp mền bỏ mùng cho đứa nhỏ rồi, chị mới đi
sập cửa mà gài lại.
Cai tuần Bưởi thấy vợ đã rảnh, anh ta ngừng ngâm thơ, bước lại ngồi dựa chông đèn vấn thuốc
mà hút. Thị Tố muốn nói chuyện với chồng, nên lại đứng cà rà một bên, mà rồi không nói, lại
bước vô bàn thờ bưng khay trầu đem ra, cũng để gần cái chông đèn, rồi têm trầu mà ăn, Cai
tuần Bưởi hút thuốc rê, phần bị trời mưa thuốc ướt, phần bị thuốc phèn chậm lửa, nên kê vô
đèn đốt hoài mà thuốc không chịu cháy.
Thị Tố nhai trầu nhóc nhách, với tay lấy gói thuốc của chồng mở ra rứt một miếng mà xỉa, rồi
ngó chồng cười mơn mà hỏi:
- Mình đi ghe về xưa rày, mình có hay giống gì không?
- Không, có hay giống gì đâu?
Thị Tố cười, ngoái tay xỉa thuốc một hồi nữa, rồi mới hỏi lớn tiếng rằng:
- Vậy chớ mình không thấy cậu Hai khác hơn mọi lần hay sao?
- Cậu Hai nào?
- Cậu Hai con bà Cai chớ cậu Hai nào?
- Ờ. Tưởng mình nói cậu Hai nào chớ, ai mà dè đâu. Cậu Hai thì cũng vậy chớ khác giống gì?
- Xưa rày mình gặp cậu, vậy chứ cậu có nói gì hay không?
- Không, có nói giống gì đâu!
Thị Tố chau mày, ngồi nín thinh, coi bộ lo ra. Cai tuần Bưởi bơ bơ, cặp điếu thuốc mà hút, ngặt
vì thuốc tắt nữa, nên phải kê vô đèn mà đốt lại. Thị Tố suy nghĩ một hồi rồi ngồi xích lại một
bên chồng mà nói rằng:
- Vậy mà cậu hứa chắc với tôi để cậu nói với mình.
- Nói giống gì?. Từ hôm tôi về tới nay đã gần bốn tháng rồi, tôi gặp cậu hoài, tôi thấy cậu có nói
giống gì đâu. Cậu muốn nói chuyện gì đó?
- Cậu muốn nói chuyện con Lựu.
- Chuyện con Lựu là chuyện gì?Cậu muốn nó ở hay sao?
- Không, ở éo gì đâu!. . . Vậy chớ mình không hay giống gì hết hay sao?

- Thiệt đa. Không hay giống gì hết.
- Hôm tháng giêng mình đi ghe, ở nhà cậu Hai tới chèo chẹo hoài, chịu không nổi. Đôi ba bữa
cậu xuống một bữa. Mà hễ cậu xuống thì cậu sai tôi đi đầu này đầu kia, rồi cậu ở nhà chọc ghẹo
giởn hớt với con Lựu. Con nhỏ phần thì nó khờ, phần nó sợ cậu, nên nó có dám nói gì đâu. Ban
đầu tôi không hay, ai dè cậu như vậy mà đi muốn con Lựu. Đến chừng tôi hay mới hỏi nó, nó
mới nói thiệt. Bữa sau cậu xuống thì tôi mới cằn nhằn trách cậu. Tôi nói làm như vậy nhà tôi về
đây nó rầy la tôi, mà mợ Hai đây mợ hay chắc là mợ cũng cào nhà tôi xuống sông nữa. Cậu nói
không sao mà sợ, để mình cậu sẽ nói với mình, còn mợ Hai một ngày chí tối lục đục trong nhà
hoài, có đi đâu mà hay. Cậu mua một cái áo xuyến, một quần lãnh, một chiếc đồng, một đôi
bông nhận hột cho con Lựu. Cậu lại cho nó mấy chục bạc nữa.
Cai tuần Bưởi nghe nói tới đó, anh ta quăng điếu thuốc xuống đất rồi hỏi rằng:
- Con Lựu có chịu hay không?
- Không chịu sao được. Cậu bám sát quá mà.
- Còn mình đó chi.
- Tôi dám cãi hay sao?Tôi tưởng dầu có mình ở nhà cũng không làm sao được.
Cai tuần Bưởi đứng dậy đi lại võng nằm gác tay lên trán không nói chi nữa hết. Đứa nhỏ nằm
trong mùng khóc óe lên. Thị Tố lật đật vô cho con bú.
Ngoài sân trời mưa đã dứt hột, mặt trăng vẹt mây mà rọi lờ mờ, giò nam thổi lao rao, đánh
mấy tàu lá dừa phía đầu song nghe lạch xạch. Trong vách nghe chuột xạ kêu lít chít, ngoài hào
ểnh ương rống uênh oang. Tính đương buồn, mà gặp cảnh cũng buồn. Bởi vậy Cai tuần Bưởi
nằm nín khe mà trong ruột như dao cắt.
Thị Tố dỗ con ngũ lại rồi, chị ta chui ra thấy chồng nằm buồn hiu, mới men lại ngồi chồm hổm
nơi đầu võng mà nói rằng:
- Thôi, việc đã lỡ rồi, mình buồn làm chi. Mình nghèo mà cậu Hai thương nó cũng là một cái
may. Miễn là cậu Hai thương nó hoài, thì thân nó cũng không đến nỗ cực khổ.
- Cậu là bậc giàu sang, cậu chơi qua đường rồi cậu bỏ, chớ phải cậu đem nó về làm bé làm mọn
gì đó hay sao.
- Bỏ sao được. Bỏ là hồi mới kia, chớ nó có thai có nghén rồi mà bỏ nỗi gì.
Cai tuần Bưởi vùng ngồi dậy ngó vợ trân trân mà hỏi rằng:
- Con Lựu có chửa rồi hay sao?
- Chớ sao. Nó có chửa đã hơn sáu tháng rồi.
- Trời ơi !
- Vậy chớ mình không thấy cái bụng của nó đó sao?
- Tôi có dè đâu. . . Cha mẹ sinh ba anh em, có mình nó là gái. Vì nhà nghèo tôi không sắm ăn

sắm mặc tử tế như con người ta được, nhưng tôi thương nó nhiều lắm. Tôi thấy thằng Cu thiệt
thà giỏi giắn nên tôi thương, nên tôi tính để chừng gặt hái xong rồi tôi gã nó cho thằng Cu đặng
nó có đôi bạn lamé ăn với người ta. Cậu Hai làm như vậy thì còn gì mà kể !. . .
- Tại cậu Hai, chớ phải tại nó hay sao. Tôi tưởng dầu mà mình gã nó cho thằng Cu đi nữa, nếu
cậu Hai muốn, , thằng Cu cũng không biết làm sao cho được, chẳng luận là mình.
- Con nhà nghèo thiệt là dở quá ! Thôi thì phận số nó như vậy, tôi cũng không biết làm sao
được. Tôi lo có một nổi là lo mợ Hai hay đây nó mang khốn.
- Không. Cậu Hai bảo biết chuyện đó rồi.
- Đàn bà chừng họ ghen thì rầy rà to chuyện lắm.
- To chuyện thì to chuyện, chớ có phép nào dám giết người ta hay sao. Nói cùng mà nghe, dầu
mợ hai hay muốn làm dữ, thì có cậu Hai đó.
- Biết cậu Hai có xử êm được hay không?
- Sao lại không được. Cậu thương con Lựu lắm mà.
- Thương sao mà tôi về mấy tháng nay tôi không thấy cậu Hai léo xuống đây.
- Cậu sợ thấy mặt mình, cậu ngỡ ngàng, nên cậu tránh. Bề nào chừng con nọ đẻ rồi, cậu cũng
phải ra mặt chớ. Hôm tháng trước tôi có than với cậu. Tôn nói nhà mình nghèo, không biết
chừng đây con nhỏ đẻ rồi làm sao. Cậu nói để chừng đó cậu sẽ cho nó tiền để nó ăn nó đẻ.
- Không biết lối xóm có hay chuyện này hay không?
- Sao lại không hay. Thiên hạ họ đều hay hết, song họ không dám nói chớ.
- Nếu thiên hạ hay thì mợ Hai hay còn gì?
- Mợ Hai chưa hay đâu. Có ai học với mợ đâu mà hay.
Hai vợ chồng đương nói chuyện nho nhỏ với nhau, bỗng con chó vàng nằm dựa cửa hực hực
hai ba tiếng, rồi chun lỗ chạy ra sân đứng sủa om sòm.
Thị Tố bước lại vạch kẹt cửa mà dòm thì thấy có một người bận quần đen áo trắng đương xâm
xâm đi vô sân . Chị ta hỏi:
- Ai đi đó ?
Người ấy đáp rằng:
- Tôi .
- Tôi là ai ?
- Tôi là Cu .
Thị Tố day lại ngó chồng . Cai tuần Bưởi bước lại vừa mở cửa vừa hỏi rằng:
- Cu mày đi đâu chừng này mậy ?
Ở ngoài Cu đáp rằng:
- Có anh Cai tuần ở nhà đó không ?

- Có . Hỏi chi vậy ?
- Anh đó phải không anh Hai ?
- Ừ .
- Mở cửa cho tôi vô chơi với, anh Hai .
Cai tuần Bưởi mở cửa rồi, thì Cu dở lên mà chui vô .
Thằng Cu là trai ở xóm trên, mặt đen, môi dầy, hàm răng thưa, chân mày rậm, vóc trung trung,
mà bộ tướng coi mạnh dạn lắm . Nó mồ côi cha mẹ mà cũng không có anh em chi hết . Năm nay
nó được 23 tuổi rồi . Mẹ nó mất hồi nó được 20 tuổi . Từ bấy đến nay nó ở bạn cầm cày cho ông
Cả Trí . Nó làm thiệt là siêng năng xốc vác, mà ông Cả Tri mướn nó một năm có bốn chục đồng
bạc . Có nhiều người muốn mướn nó một năm năm chục đồng, mà nó không chịu ở, nó nói rằng
nhờ ông Cả cho nó mượn tiền mà chôn mẹ được mồ yên mả đẹp, không lẽ bây giờ nó ham tiền
rồi bỏ ông Cả đi ở chủ khác .
Thằn Cu vô rồi ngó Cai tuần Bưởi miệng cười ngỏn ngoẻn . Thị Tố hỏi nó rằng:
- Có chuyện chi mà em xuống tối dữ vậy ?
Nó cúi mặt xuống, một tay vịn cây cột, một tay gãi đầu mà đáp rằng:
- Xuống chơi chớ có chuyện chi đâu .
- Trời mưa ướt át mà đi chơi xa dữ hôn!
Thằng Cu nín thinh, không nói nữa, mà bộ nó bỡ ngỡ lắm . Cai tuần Bưởi ngồi lại bộ ván, bưng
cái đèn để xê vô một chút rồi nói rằng:
- Ngồi đó chơi em .
Thằng Cu nói:
- Để đó cho tôi, anh Hai - rồi nó ngồi ghé nơi góc ván, mà cũng nín khe, không nói chi hết . Thị
Tố thấy vậy mới bỏ đi lại võng nằm đưa cút kít .
Cai tuần Bưởi mở gói thuốc ra và xé giấy vấn thuốc và nói rằng:
- Hút thuốc đây em .
- Dạ, tôi không biết hút thuốc .
- Ruộng ông Cả cấy rồi hết hay chưa ?
- Còn vài đây nữa, mai mốt đây cũng cấy .
- Luá coi mòi tốt hay không ?
- Tốt .
- Ruộng nhà giàu lúa tốt luôn luôn, bởi vậy họ giàu thêm hoài .
- Tôi thấy lúa của anh năm nay cũng tốt lắm mà .
- Phải . Lúa năm nay khá . Năm ngoái bị thất một mùa rồi, nếu năm nay thất nữa thì chết còn gì
.

Hai người nói tới đó thì hết chuyện, nên ngồi lặng thinh nữa . Thị Tố bèn hỏi thằng Cu rằng:
- Em đã lớn rồi sao em chưa tính cưới vợ, em Cu ? Cưới vợ rồi cất nhà cất cửa lo làm ăn với
người ta, chớ ở đợ già đời hay sao ?
Thằng Cu cười và cúi mặt mà nói rằng:
- Năm nay tôi cũng cưới đa . Nếu anh Hai chị Hai thương tôi, gả cô Tư Lựu cho tôi thì tôi cưới .
Thị Tố vừa nghe nói, vùng ngồi dậy mà đáp rằng:
- Úy! Sao được!
Thằng Cu chưng hửng, sắc mặt mới tươi cười hồi nãy, bây giờ hóa ra buồn rũ . Nó nín thinh
một hồi rồi nói nho nhỏ rằng:
- Nếu tôi cưới cô Tư Lựu không được thì thôi, tôi không thèm cưới vợ nữa .
Thị Tố cười mà nói rằng:
- Tưởng đâu có mình con Lựu là con gái hay sao ?
- Con gái của họ thiếu gì, mà điều tôi thương có một mình cô Tư thôi .
- Thương sao từ hồi nào bây giờ không nói ?
- Chị Hai nghĩ đó coi, muốn cưới vợ thì phải có tiền, chớ không tiền mà cưới vợ nỗi gì . Phận tôi
nghèo tôi không có nhà cửa chi hết . Phần thì lúc bà già tôi qua đời rồi, tôi thiếu nợ người tới
bốn năm chục đồng bạc . Tôi muốn cô Lựu mấy năm nay rồi, ngặt vì không có tiền, nên tôi
không dám nói ra . Đã biết, nếu tôi xin lãnh bạc trước của chủ tôi đặng cưới vợ, rồi sau tôi ở đợ
trừ cũng được . Mắc tôi nghe họ nói cái nợ cưới vợ già đời trả không nổi, bởi vậy tôi sợ quá, tôi
không dám làm bướng . Chẳng giấu chi anh Hai chị Hai, số nợ tôi chôn cất bà già tôi trước , tôi
ở mà trữ đã dứt rồi . Bây giờ tôi còn gởI nơi chủ tôi được sáu chục đồng bạc . Bạc đó tôi không
dám lãnh mà xài , là vì tôi tính để dành cưới vợ . Chuyến trước tôi xuống chơi, tôi muốn nói, mà
rồi nghĩ năm nay tôi đúng tuổi bắt thăm đi lính, nếu tôi cưới vợ, rủi tôi bắt nhằm số một, số
hai, quan trên chấm tôi đi lính làm sao . Hôm qua bắt thăm tôi . Tôi bắt nhằm số bảy hai . Cậu
thôn nói tôi khỏi bị điền lính . Tôi mừng quá, nên tôi mới xuống đây . Tôi nói thiệt với anh Hai
chị Hai, phận của tôi bây giờ là vậy đó . Tôi không có thiếu nợ ai hết . Vậy xin anh Hai chị Hai
liệu coi có gả cô Tư Lựu cho tôi được, thì tôi mang ơn lắm .
Cai tuần Bưởi ngồi nghe thằng Cu nói chuyện mà sắc mặt buồn xo . Chừng nó nói dứt rồi anh ta
cũng không trả lời, cứ chau mày chong mắt ngó sững ngọn đèn . Thị Tố biết chồng rối trí không
trả lời thằng Cu được, nên rước mà đáp rằng:
- Vợ chồng qua thấy tính em ăn ở thật thà chắc chắn là thương em lắm, mà còn gả con Lựu cho
em chắc là không được .
- Sao vậy chị Hai ? Chị chê tôi nghèo hèn phải không ?
- Không phải tại vợ chồng qua . Vậy chớ, như em thấy, vợ chồng qua giàu có sang trọng gì hay

sao mà chê em nghèo hèn .
- Nếu vậy thì cô Tư Lựu chê tôi chớ gì!
Thằng Cu than mấy tiếng rồi nó đau đớn trong lòng quá, không biết sao mà nói nữa được, nên
ngồi cúi mặt mà nước mắt rưng rưng, Cai tuần Bưởi thấy càng thêm buồn nên ngồi day mặt
qua phía bóng tối, không dám ngó mặt thằng Cu nữa . Ba người ngồi im lìm một hồi rất lâu, rồi
thằng Cu mới nói rằng:
- Tôi không cưới được cô Tư Lựu thì tôi không thèm cưới con ai hết, mà chắc là cũng bỏ xứ này
tôi đi, còn ở đây nữa mà làm gì . Xin anh Hai chị Hai làm ơn nói giùm lại với cô Tư Lựu không
biết duyên nợ trời khiến làm sao mà tôi thương cô lung lắm . Mấy năm nay tuy tôi không nói
ra, nhưng mà trong bụng tôi cứ tính làm vợ chồng với cô hoài . Nếu cô không ưng tôi thì tôi
buồn rầu lắm, chắc chịu không nổi . Tôi mồ côi mồ cút, ở đợ ở đần, song tôi biết làm ăn, chớ
không phải ham cờ bạc rượu trà như họ . Hễ tôi cưới cô rồi, như cô muốn ở tư ở riêng, thì tôi lo
cất nhà cất cửa cho cô ở, cô muốn thế nào mà tôi có thể làm vừa lòng được tôi cũng chịu hết .
Đạo vợ chồng miễn là thương nhau thì thôi, dầu nghèo hột muối cắn làm hai cũng vui, giàu có
làm giống gì . Nếu anh Hai chị Hai thương tôi, nói giùm, thì chắc cô hết chê tôi nữa .
Cai tuần Bưởi day lại mà nói rằng:
- Không phải con Lựu nó chê em nghèo mà không ưng đâu .
- Vậy chớ tại sao ?
- Qua thương em lắm . Vợ chồng qua mới nói chuyện với nhau hồi nãy đây, qua cũng có nói
muốn gả nó cho em . Qua mà gả không được, là vì có chuyện riêng, khó nói cho em nghe lắm .
- Việc gì ? Anh Hai đừng ngại chi hết, anh nói đại ra đi . Hay là có chỗ nào tử tế hơn tôi họ nói
rồi chớ gì ?
- Không phải . Nếu mà qua gả nó được thì qua gả cho em liền . Để rồi em coi, qua không gả cho
ai hết đâu .
- Anh nói cái gì nghe lạ lắm vậy ? Tại sao mà anh gả không được ?
Cai tuần Bưởi ngồi ngẫm nghĩ một chút rồi bước lại gần thằng Cu mà nói nho nhỏ rằng:
- Qua không giấu em làm chi . Qua mắc đi ghe mấy tháng, cậu Hai Nghĩa ở nhà tới ve vãn nó, nó
dại nên lấy cậu đã có chửa rồi .
Thằng Cu nghe mấy lời dường như sét đánh bên tai, nên vùng la "trời đất ơi" và đứng dậy ngó
Cai tuần Bưởi trân trân . Hai người ngó nhau không ai nói được tiếng chi hết . Thằng Cu chắc
lưỡi lắc đầu nước mắt chảy ròng ròng, bước ra dở cửa mà đi về, quên từ giã vợ chồng Cai tuần
Bưởi .
Cai tuần Bưởi thấy vậy bèn kêu mà dặn với rằng: "Chuyện đó qua nói cho một mình em biết mà
thôi; em đừng có nói bậy bạ cho thiên hạ hay, nghe không em Cu ".

Không biết thằng Cu có nghe mấy lời dặn đó hay không mà nó đi tuốt , không nghe nó trả lời
trả tiếng chi hết .
Qua tháng mười một, mấy đám ruộng cấy lúa đã chín rồi nên phơi màu vàng vàng, còn mấy
đám ruộng cấy lúa mùa thì lúa vừa mới trổ đều, nên màu coi xám xám .
Mùa này nhờ trời mưa thuận gió hòa làm lúa sớm lúa mùa đều trúng hết thẩy, bởi vậy con nhà
làm ruộng ở miệt Đập Ông Canh ai cũng hớn hở vui mừng .
Cai tuần Bưởi làm lúa mùa, nên bông lúa vừa mới ngậm sữa, mà đã thấy mòi nặng hột lắm .
Một buổi sớm mai, anh ta đi thăm ruộng, ra tới đó đứng trên bờ mà ngó mông . Anh ta thấy lúa
vung chùng dài bông sai hột, thì trong lòng khấp khởi, thầm tính nếu trời nhểu phước đừng có
gió chướng sớm thì mùa này chắc có 500 giạ lúa trong nhà . Số lúa ấy phải đong lúa ruộng 300
giạ, và đong lúa trâu lúa vay 50 giạ, thì bề nào cũng còn dư 150 giạ . Thôi, năm nay mình khỏi đi
chèo ghe mướn rồi . Mà anh ta tính tới sự đong lúa ruộng thì nhớ tới con bà chủ điền là cậu Hai
Nghĩa . Tại sao cậu nói thương con Lựu mà mấy thángnay không thấy cậu ghé thăm nó, mà lần
nào gặp mình cậu cũng không nói tới chuyện đó ? Cậu tính sao đây ? Chừng con Lựu nó đẻ mới
làm sao ?
Anh ta coi lúa mới vun đó , mà nhớ tới việc của em lại buồn ủ rũ ngay . Anh ta chau mày xịu
mặt, quày quả bỏ về . Vô tới đầu xóm gặp chú câu Hữu vác cây dù trên vai đương lơn tơn đi ra .
Câu Hữu hỏi: "Mày đi đâu về đó vậy Cai tuần ?" Anh ta nói "đi chơi" rồi đi tuốt, không đứng lại
mà nói dằng dai như mọi lần trước .
Cai tuần Bưởi về tới sân thì thấy trong nhà chộn rộn, không biết có việc chi, nên lật đật đi riết
vô . Lúc bước vô cửa thì Thị Tố ở trong buồng chạy ra nói rằng: "Con Lựu chuyển bụng . Mình
vừa bước ra đó thì nó đau bụng liền . Tôi mượn thằng cu Tý nó đi rước mụ . Bà mụ coi mới rồi,
bà nói nội giờ tỵ này nó sổ" .
Cai tuần Bưởi biến sắc . Anh ta lột khăn bịt đầu xuống mà lau mồ hôi mặt rồi leo lên võng mà
nằm . Mấy đứa con chạy lu bu chung quanh đứa nắm tay, đứa ôm chân, đứa nằm sấp trên bụng,
đua nhau nói đỏ đẻ bên tay, mà anh nằm im như khúc gỗ, không thèm rờ tới đứa nào hết .
Trong buồng con Lựu rên tiếng nhỏ nhỏ . Bà mụ với Thị Tố lăng xăng chạy ra chạy vô một hồi
rồi nghe tiếng con nít khóc oa oa . Cai tuần Bưởi biết đã sổ lồng rồi, nên bớt lo, mới ngồi dậy
vấn thuốc mà hút .
Thị Tố bước ra cười ngỏn ngoẻn và nói rằng:
- Nó sổ rồi, con trai . Thằng nhỏ trộng đến, tóc đen trạy . Tôi muốn mình chạy lên noí cho cậu
Hai hay đặng cậu mừng, được không ?
Cai tuần Bưởi liền đứng dậy mà nói rằng:
- Để tôi đi .

- Nè, mà mình lên đó phải có ý nghe không ? Đợi chừng nào cậu Hai ngồi một mình thì sẽ nói
nhỏ với cậu, chớ có người ta thì đừng có nói đa .
- Tôi biết mà .
- Mình nhớ hỏi cậu coi muốn đặt tên gì, và mời cậu có rảnh xuống chơi đặng thấy con của cậu
luôn thể .
Cai tuần Bưởi lấy cây dù cặp nách rồi bước ra cửa mà đi . Hai đứa con lớn chạy theo hỏi: "Cha
đi đâu đó cha ?" Anh ta nạt chúng nó trở lại, rồi anh ta giương cây dù lên che mà đi .
Cũng dựa bên lộ dây thép đi Mỹ Tho, mà nằm bên phía tay trái khỏi xóm Đập Ôgn Canh chừng
một ngàn rưỡi thước, có một cái xóm đông, đếm lớn nhỏ hết thảy được gần một trăm nóc .
Xóm đó người ta kêu là "Xóm Ông Cai" là vì ông già của cậu Hai Nghĩa là ông Cai Tổng Hiếu, hồi
sinh tiền nhà ở trong xóm đó mà bây giờ ông đã qua đời rồi, song vợ con cũng còn ở trong xóm
đó .
Cái nhà ngói lớn, chung quanh có một vuông tre bao kín mít, phía ngoài lộ có xây gạch làm một
cái cửa ngõ chắc chắn, hai bên mé cửa ấy có trồng hai cây điệp Tây, hễ qua đầu mùa mưa thì
trổ bông đỏ lòm , nhà ấy là nhà của ông Cai Hiếu .
Ông Cai mất đã mấy năm rồi, bây giờ bà Cai ở nhà với vợ chồng cậu Hai Nghĩa, còn con gái của
bà, là cô Ba Nhân, đã có chồng nên về ở theo bên chồng trong chợ Giồng Ông Huê .
Cậu Hai Nghĩa năm nay cậu được chừng 27 hoặc 28 tuổi . Vợ của cậu, là mợ Hai Hưởng, vốn là
con gái của ông Huyện Hàm Phong ở trên Chợ Gạo . Mợ Hai cao lớn người, nước da như màu
bánh ếch ngọt, mặt lang ben ăn lốm đốm, miệng rộng, mắt lớn . Nếu lấy nhan sắc mà luận thì
mợ thiệt là khó coi, nhưng vì mợ là con nhà giàu sang, nên quyền thế với tiền tài che mắt bít
miệng thiên hạ hết thảy, bởi vậy chẳng những cậu Hai Nghĩa mà thôi, mà hết thẩy những người
biết mợ ai cũng quên cái nhan sắc xấu đó hết .
Vợ chồng cậu Hai Nghĩa ở với nhau đã được bảy tám năm rồi mà mới sinh được có một đứa
con gái mà thôi . Gia tài của ông Cai để lại, tuy bà Cai còn hưởng huê lợi chớ chưa chia cho hai
con, song sự cho mướn ruộng thì bà Cai giao cho cậu Hai coi; cậu Hai cho ai mướn bà không
cần biết tới, miễn là tới mùa góp số lúa ruộng đủ cho bà thì thôi .
Cai tuần Bưởi là tá điền của bà Cai thuở nay, anh ta tới lui nhà bà thường; nhưng mà bữa nay
mắc ôm ấp trong lòng một việc kín mà lại quan hệ nữa, bởi vậy, khi anh ta sập dù bước vô cửa
ngõ thì trong ngực hồi hộp, cặp mắt láo liêng . Anh ta đi vòng vô cửa nhà sau, còn đương đi
lựng khựng dựa tấm vách sát tường đầu song nhà bếp, bỗng đâu môt. bầy chó năm sáu con
tuôn ra, con đứng xa mà sủa, con xốc lại mà táp . Cai tuần Bưởi sợ hãi nên miệng la chó om
sòm, còn tay thì cầm cây dù mà quơ lia lịa . Có môt. con chó mực thiệt là dữ, nhảy lại táp cây dù
mà tri nhằng nhằng . May lúc ấy có thằng Phùng, là bạn của cậu Hai, nó chạy ra kịp, vác cây rượt

bầy chó tản lạc hết . Cai tuần Bưởi mới khỏi bị cắn, song cây dù vải trắng bị rách một lỗ lớn
bằng cái dĩa .
Cai tuần Bưởi đi theo thằng Phùng mà vô nhà sau, dòm thấy bà Cai đang ngồi tại bộ ván trên
nhà cầu, thì lật đật dựng cây dù dựa cánh cửa rồi cóm róm đi lên, đi còn xa lắc mà lột khăn cầm
trong tay, chứ không dám bịt đầu nữa . Lên tới nhà cầu, anh ta lại đứng ngay trước mặt bà Cai
rồi khum lưng xá bà ba xá .
Bà Cai Hiếu đã trên năm mươi tuổi, tóc mới bạc hoa râm, da mặt dùn chút đỉnh, hình vóc ốm
yếu, mà mặt mày ôn hòa . bà đương ngồi têm trầu mà ăn, bỗng thấy Cai tuần Bưởi xá bà thì bà
ngước mắt lên mà hỏi rằng:
- Mày là thằng Bưởi phải hay không ?
- Dạ, bẩm bà, phải .
- Đi đâu đó ?
- Dạ, tôi lên xóm có chuyện, nên ghé thăm bà với cậu Hai mợ Hai .
- Lúa mày năm nay khá không ?
- Dạ, bẩm bà khá .
- Nè, năm nay đong lúa ruộng phải giê cho thiệt sạch chớ đừng có làm dơ như năm ngoái nữa
đa . Tao nghe mợ Hai mày nói hồi năm ngoái mày đong lúa dơ cảy .
- Dạ, bẩm bà, lúa ruộng tôi đâu dám làm dơ .
- Ừ, phải liệu lấy, nếu mày dễ ngươi, tao biểu nó lấy ruộng lại mà cho người khác mướn, rồi
không có cơm ăn thì chịu đa .
Cai tuần Bưởi làm ăn lo lắng hết sức, đến nỗi thất mùa mà cũng không dám để thiếu lúa ruộng .
Bà chủ điền đã không biết thương, mà lại còn hăm he như vậy, thì lấy làm đau đớn vô cùng . Cái
chữ bần nó làm cho con người ta hết dám khôn! Cai tuần Bưởi không phải là không biết phiền,
nhưng nghĩ vì nhà nghèo mà phiền nhà giàu thì hại cho mình chớ không hại gì đến người ta,
bởi vậy anh ta cắn răng ngậm miệng không dám trả treo tiếng chi hết .
Bà Cai thấy anh đứng chần ngần đó hoài mà không nói việc chi nữa nên bà biểu rằng:
- Thôi, có về thì về, còn như muốn ở chơi thì ra sau mà chơi với bầy trẻ .
Cai tuần Bưởi xá bà rồi thủng thẳng trở xuống nhà sau . Anh ta thấy Phùng đương ngồi chùi lau
cái yên ngựa, bèn ngồi cạnh bên đó mà coi một hồi rồi hỏi nhỏ rằng:
- Cậu Hai đi đâu vắng vậy em ?
Thằng Phùng ngước lên ngó Cai tuần Bưởi rồi cười ngạo mà đáp rằng:
- Cậu Hai với mợ Hai ngủ trên nhà chớ đi đâu!
- Ngủ hay sao ?
- Ăn cơm rồi cậu Hai nghỉ trưa, chớ phải như anh vậy sao mà mang đầu đi tối ngày .

- Mình nghèo thì mình phải chịu cực khổ, còn người ta giàu thì người ta phải hưởng sung
sướng chớ sao!
Cai tuần Bưởi tính thầm trong bụng để ở dần dà chơi đợi cậu Hai thức dậy rồi sẽ lập thế mà nói
. Anh ta mới kiếm chuyện mà hỏi thằng Phùng rằng:
- Em ở với cậu Hai một năm bao nhiêu vậy, Phùng ?
- Hỏi chi vậy ? Bộ cậu Hai muốn đem anh vô thế chỗ tôi hay sao mà anh hỏi thăm ?
- Nói bậy mày! Tao mắc ruộgn nương ai ở đâu được .
- Ờ, phải a, có lẽ đâu đi ở kỳ vậy . Nè, anh Cai tuầ, tôi hỏi anh thiệt nghe: cậu Hai xuống làm
giống gì dưới xóm anh mà chầu xưa tôi thấy cậu đi hoài xuống dưới anh ?
- Ai mà biết đâu nà .
- Khéo giấu dữ hôn . Tôi hỏi thử chơi vậy chớ, anh tưởng tôi không hay đa há ?
- Tháng giêng, tháng hai tao mắc đi ghe, rồi mấy tháng nay tao về tao mắc việc ruộng, tao có
biết chuyện gì đâu mà giấu .
- Đừng có làm bộ! Tôi nói cho anh biết anh phải coi chừng, chớ nếu mợ Hai hay đây, đố anh
khỏi chết .
- Chuyện gì mà chết, mậy ?
- Ừ, thì để rồi anh coi .
Cai tuần Bưởi nghe thằng Phùng hăm như vậy thì sợ mà lại lo nên ngồi nín khe không dám cãi
nữa .
Thằng Phùng chùi yên ngựa rồi đem ra sân phơi nắng . Cai tuần Bưởi muốn đi theo nó mà ra
sân rồi đi vòng ra phía trước chờ cậu Hai thức dậy đặng nói chuyện, ngặt vì mới ló ra cửa, thấy
bầy chó nằm lểnh nghểnh, nên lấp ló mà không dám đi . Anh ta xẩn bẩn nội nhà sau cho đến xế,
cậu Hai với mợ Hai mới thức dậy . Cậu Hai xuống rửa mặt, Cai tuần Bưởi lột khăn mà xá . Cậu
Hai hỏi rằng:
- Đi đâu đó ?
- Dạ, tôi lên thăm bà với cậu mợ .
- Lúa chín hay chưa ?
- Thưa chưa, tôi làm lúa mùa nên mới ngậm sữa .
Cậu Hai không hỏi nữa, bỏ đi rửa mặt, gỡ đầu rồi kêu thằng Phùng mà biểu thắng ngựa đặng
cậu cỡi đi chợ Giồng . Cậu đi lên nhà trên, Cai tuần Bưởi làm gan đi theo . Nào dè lên nhà trên
cậu Hai thay áo dài, bịt khăn đen, mang giày tây; mà làm việc gì cũng có mợ Hai ở một bên, nên
chỉ đứng xớ ró xó cửa mà ngó, không dám nói chi hết . Còn cậu Hai thì vừa thay đồ vừa nói
chuyện với vợ, vừa giỡn với con, coi bộ cậu không kể có Cai tuần Bưởi chút nào hết .
Cai tuần Bưởi liều thế ở đây khó nói chuyện được, lại nhớ hồi nãy cậu Hai biểu thắng ngựa

đặgn cậu đi chợ Giồng, anh ta mới tính ra đường đón cậu mà nói có lẽ tiện hơn . Anh ta nghĩ
như vậy, nên bước lại xá cậu Hai mợ Hai rồi xuống nhà cầu xá bà Cai mà về . Anh ta ra tới lộ rồi
đi lộn lên ngã chợ Giồng để đón cậu Hai . Anh ta đi thủng thẳng, đi ít bước thì đứng lại ngó
chừng, đi được hai khoản dây thép thì thấy cậu Hai cỡi ngựa trong cửa ngỏ chạy ra, cậu ngồi
trên con ngựa kim, đầu đội nón lông đen, yên lại hẳn hòi, coi tướng mạo khôi ngô lắm .
Cai tuần Bưởi đứng một bên đường đợi ngựa chạy gần tới mới đưa cây dù mà cản và nói rằng:
- Cậu Hai đứng lại đặng nói chuyện riêng một chút .
- Muốn nói chuyện gì sao hồi nãy ở trong nhà lại không nói ?
- Thưa cậu, con em tôi nó đẻ rồi, mới đẻ hồi trưa này đây, nên tôi lật đật lên cho cậu hay .
- Ủa! Em chú đẻ thì nó đẻ, chú thưa với tôi làm gì ?
Cai tuần Bưởi từ hồi ở nhà bước chân ra đi, trong trí chắc hễ cậu Hai nghe tin con Lựu đẻ thì
cậu mừng lắm, bởi vậy bây giờ nghe cậu Hai trả lời vô tình như thế, thì chưng hửng, đứng ngó
cậu trân trân, không biết nói sao nữa . Cậu Hai chau mày nói tiếp rằng:
- Đi về đi . Khéo chộn rộn không!
Cậu nói dứt rồi cậu thúc ngựa đi thẳng . Cai tuần Bưởi ứa nước mắt đi thất thểu lộn về nhà
thầm tức , thầm tủi trong lòng, quên hết thế sự, đến nỗi trời nắng chang chang mà cũng quên
che dù .
Tình nghĩa của nhà giàu sang là vậy đó hay sao ?
Cái tiếng nói "thương" của họ chẳng phải nghĩa nó là trọng hậu, yêu mến, nâng đỡ, bảo bọc . Cái
"thương" của họ chỉ là bóc lột, là lợi dụng, là vui chơi, dầu ai tan nhà nát cửa mặc ai, dầu ai khổ
thân lao lực mặc ai, dầu ai ô danh thất tiết mặc ai . Họ gạt đặng lấy hết điền thổ của người ta
mà trả giá không đầy phân nửa, cũng gọi là "thương" . Họ bắt người ta làm cháy da, xém thịt,
phỏng trán trót năm, sinh lợi ba phần họ lấy hết hai, cũng gọi là "thương" . Họ đưa ra một am`
thâu về hai, cũng gọi là "thương" . Họ sai khiến người ta dầm mưa giãi nắng để cho họ ở nhà ăn
no ngủ ấm, cũng gọi là "thương" .
Bây giờ họ muốn thỏ...