Chuyên đề 1. TỔ CHỨC BỘ MÁY HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC
Số tiết: Lý thuyết: 12 (Thảo luận: 4/Thực hành: 2)

1. Mục tiêu:
- Kiến thức: Nắm được những kiến thức cơ bản về Bộ máy nhà nước, nguyên tắc tổ chức bộ máy hành chính nhà nước và chức năng của bộ máy hành chính nhà nước
- Kỹ năng: Biết vận dụng những kiến thức về bộ máy hành chính nhà nước vào tìm hiểu rõ cơ cấu, nguyên tắc tổ chức bộ máy hành chính nhà nước ở Việt Nam
- Thái độ: Tin tưởng vào sự điều hành đất nước của bộ máy hành chính nhà nước, chấp hành nghiêm chỉnh những quy định của Nhà nước và các cấp chính quyền.
2. Mô tả nội dung:
Chuyên đề cung cấp những kiến thức cơ bản về bộ máy nhà nước như khái niệm, nguyên tắc tổ chức bộ máy nhà nước, đặc điểm của cơ quan nhà nước. Đồng thời nghiên cứu kiến thức chung về bộ máy hành chính nhà nước (khái niệm, đặc trưng, cơ cấu tổ chức, các bộ phận cấu thành...) từ đó vận dụng vào việc tìm hiểu bộ máy hành chính nhà nước ở Việt Nam hiện nay
3. Nội dung
I. Bộ máy nhà nước
1. Khái niệm bộ máy Nhà nước
Bộ máy nhà nước là hệ thống các cơ quan từ Trung ương đến địa phương được tổ chức và hoạt động theo nguyên tắc chung, thống nhất nhằm thực hiện những nhiệm vụ và chức năng của nhà nước.
Tuỳ thuộc vào hoàn cảnh lịch sử, văn hoá, truyền thống dân tộc, tình hình kinh tế, chính trị, xã hội mỗi nước sẽ có cách thức tổ chức bộ máy nhà nước riêng cho quốc gia mình.
Ví dụ: Bộ máy Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam ở trung ương gồr m có Quốc hội, Chính phủ, Tòa án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát Nhân dân tối cao; ở địa phương có Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân các cấp
2. Các nguyên tắc tổ chức bộ máy nhà nước
Bộ máy nhà nước được tổ chức theo những nguyên tắc nhất định nhằm đảm bảo cho sự vận hành của bộ máy nhà nước được thống nhất, đồng bộ và hiệu quả. Các nguyên tắc tổ chức bộ máy nhà nước chính là cơ sở kiến tạo nên bộ máy nhà nước, tạo ra sự khác biệt giữ bộ máy nhà nước này với bộ máy nhà nước khác. Đây thực chất là những nguyên tắc chi phối mối quan hệ giữa các bộ phận cấu thành bộ máy nhà nước: Lập pháp, hành pháp và tư pháp dựa trên việc phân bổ quyền lực nhà nước theo các hướng khác nhau:
- Một là, quyền lực nhà nước được phân chia thành ba nhóm quyền (lập pháp, hành pháp, tư pháp), giao cho ba cơ quan nhà nước khác nhau độc lập nắm giữ (còn được gọi là nguyên tắc tam quyền phân lập)
Mô hình tổ chức bộ máy thực thi quyền lực nhà nước dựa trên nguyên tắc tam quyền phân lập mô tả ở sơ đồ 1.


Ở đây, các bộ phận cấu thành bộ máy thực thi ba loại quyền lực nhà nước: quyền lập pháp, quyền hành pháp, quyền tư pháp tách rời nhau, không phụ thuộc vào nhau và hoạt động một cách độc lập.
Phần lớn Bộ máy nhà nước tư sản được tổ chức theo nguyên tắc phân quyền. Theo đó, Nghị viện nắm quyền lập pháp, Chính phủ nắm quyền hành pháp và Tòa án nắm quyền tư pháp. Các cơ quan này vừa thực hiện quyền năng của mình vừa kiểm soát các nhánh quyền lực khác.
Mô hình tổ chức bộ máy nhà nước dựa trên tam quyền phân lập, nhưng giữa các bộ phận cấu thành thực thi các loại quyền lực đó có những phần liên hệ với nhau một cách mềm dẻo.
Sơ đồ 2: Tam quyền phản lập mềm dẻo



Giữa các yếu tố, bộ phận cấu thành từ bộ máy thực thi quyền lực nhà nước có sự phối kết hợp với nhau.
- Hai là quyền lực nhà nước là thống nhất, không phân chia (còn gọi là nguyên tắc tập quyền).
Theo nguyên tắc này quyền lực nhà nước tập trung vào cơ quan đại diện cao nhất. Ví dụ: Ở Việt Nam, Quốc hội là cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất, có quyền tổ chức ra các cơ quan nhà nước khác ở trung ương và có quyền giám sát tối cao.
Mỗi cơ quan nhà nước đều có chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn riêng nhưng khi các cơ quan nhà nước thực hiện chức năng riêng của mình là nhằm góp phần thực hiện chức năng, nhiệm vụ của nhà nước.
Ví dụ: cơ quan điều tra thực hiện chức năng điều tra, cơ quan Viện kiểm sát thực hiện chức năng công tố, Tòa án thực hiện chức năng xét xử. Điều này