KẾ HOẠCH BÀI DẠY HÓA HỌC 10 NĂM HỌC 2022 – 2023 – CHÂN TRỜI SÁNG TẠO
TẠO

Trường THPT ………….
Họ và tên giáo viên
Tổ: …………………..
…………………………..
CHUYÊN ĐỀ 10.1 – BÀI 2 – PHẢN ỨNG HẠT NHÂN
Tuần: …
Tiết: …
Ngày soạn:
Thời gian thực hiện:
I. MỤC TIÊU
 Về năng lực chung
- Tự chủ và tự học: Chủ động, tích cực tìm hiểu về phóng xạ tự nhiên, phóng xạ nhân tạo,
phản ứng hạt nhân và tìm hiểu ứng dụng của phản ứng hạt nhân phục vụ nghiên cứu khoa
học, đời sống và sản xuất.
- Giao tiếp, hợp tác: Sử dụng ngôn ngữ khoa học để diễn đạt về phóng xạ tự nhiên, phóng
xạ nhân tạo, phản ứng hạt nhân; Hoạt động nhóm và cặp đôi hiệu quả theo đúng yêu cầu của
GV, đảm bảo các thành viên trong nhóm đều được tham gia và trình bày báo cáo; Tham gia
tích cực hoạt động nhóm phù hợp với khả năng của bản thân.
- Giải quyết vấn đề và sáng tạo: Thảo luận với các thành viên trong nhóm, liên hệ thực tiễn
nhằm giải quyết các vấn đề trong bài học và cuộc sống.
 Năng lực hóa học
Nhận thức hóa học
- Nêu được sơ lược về sự phóng xạ tự nhiên; Lấy được ví dụ về sự phóng xạ tự nhiên.
- Nêu được thành phần của từng loại tia phóng xạ và đặc điểm của chúng.
- Nêu được sơ lược về phản ứng hạt nhân.
- Phân biệt được 2 loại phản ứng hạt nhân đặc trưng, phản ứng nhiệt hạch và phản ứng
phân hạch.
- Nêu được sơ lược về phóng xạ nhân tạo.
- Nêu được ứng dụng của phản ứng hạt nhân phục vụ nghiên cứu khoa học, đời sống và sản
xuất.
- Nêu được các ứng dụng điển hình của phản ứng hạt nhân: xác định niên đại cổ vật, các
ứng dụng trong lĩnh vực y tế, năng lượng,...
Tìm hiểu thế giới tự nhiên dưới góc độ hóa học
- Quan sát được hiện tượng tự nhiên có liên quan đến phản ứng hạt nhân, như Mặt trời, các
ngôi sao, một số loại dược phẩm phóng xạ, hay khi nhìn thấy những cổ vật có ghi niên đại
hàng trăm năm, ngàn năm, ...
Vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học
- Vận dụng được các định luật bảo toàn số khối và điện tích cho phản ứng hạt nhân.
- Vận dụng được kiến thức về phóng xạ và hạt nhân để biết ứng dụng vào nghiên cứu khoa
học, đời sống và sản xuất, hay xác định niên đại cổ vật, các ứng dụng trong lĩnh vực y tế,
năng lượng.
Về phẩm chất
- Cẩn thận, trung thực, trách nhiệm trong quá trình học tập và nghiên cứu.
- Có niềm say mê, hứng thú với việc khám phá và học tập bộ môn hóa học.
II. THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU
 Giáo viên
- Kế hoạch bài dạy, PowerPoint bài giảng (kèm theo máy chiếu).
- Các phiếu học tập, bảng kiểm, bảng đánh giá.
Trang 1

KẾ HOẠCH BÀI DẠY HÓA HỌC 10 NĂM HỌC 2022 – 2023 – CHÂN TRỜI SÁNG TẠO
TẠO

- Sách giáo khoa, sách giáo viên.
- Bộ câu hỏi thiết kế trên ứng dụng Kahoot/Quizizz hoặc in ra phiếu học tập.
Học sinh
- Tập vở ghi bài, sách giáo khoa.
- Giấy khổ lớn, bút viết để trình bày nội dung.
II. TIẾN TRÌNH DẠY HỌC
1. Hoạt động 1: Khởi động (15 phút)
a. Mục tiêu
- Tạo hứng thú và kích thích sự tò mò của học sinh vào chủ đề học tập. Học sinh tiếp nhận
kiến thức chủ động, tích cực, hiệu quả.
b. Nội dung
CÂU HỎI KHỞI ĐỘNG
Câu 1: Hãy kể tên các nguồn năng lượng quan trọng mà em biết.
Câu 2: Nhân loại luôn đi tìm những nguồn năng lượng xanh, sạch và chi phí thấp. Các
nguồn năng lượng hoá thạch (dầu mỏ, than đá, ...) vẫn là nguồn cung cấp năng lượng chủ
yếu cho toàn thế giới nhưng gây ô nhiễm môi trường; Nguồn năng lượng tái tạo (nước, gió,
...) thì đòi hỏi chi phí cao, đòi hỏi về mặt địa hình); Năng lượng hạt nhân gây nên các rủi ro
về phóng xạ (Thảm hoạ Chernobyl ở Ukraine, Thảm hoạ sóng thần Nhật Bản 2011). Hiện
nay, các nhà khoa học đang tích cực nghiên cứu một công nghệ mới có tên Mặt trời nhân
tạo (artifical sun). Hãy trình bày hiểu biết của em về công nghệ Mặt trời nhân tạo
(artifical sun).

Hình 1.1. Lò phản ứng hạt nhân K – Star (Hàn Quốc)
Câu 3: Hãy trình bày hiểu biết của em về phản ứng hạt nhân và ứng dụng trong các lĩnh
vực khác nhau.
c. Sản phẩm
TRẢ LỜI CÂU HỎI KHỞI ĐỘNG
Câu 1: Năng lượng hoá thạch (dầu mỏ, than đá, khí thiên nhiên, …); Năng lượng tái tạo
(thuỷ năng, phong năng, năng lượng mặt trời …); Năng lượng hạt nhân; Năng lượng khác
(sinh học, địa nhiệt, …)
Câu 2: Mặt Trời nhân tạo là lò phản ứng hạt nhân, thúc đẩy phản ứng nhiệt hạch xảy ra
giữa 2 hạt nhân tritium và deuterium, nhằm giải phóng năng lượng phục vụ cho nhân loại.
Đây là công nghệ hứa hẹn sẽ mở ra một nguồn năng lượng sạch vô tận và rẻ tiền để thay
thế năng lượng gây ô nhiễm từ nhiên liệu hoá thạch. Theo ghi nhận mới nhất vào ngày 31 –
12 – 2021, “Mặt trời nhân tạo” của Trung Quốc đã duy trì được nhiệt độ 70 triệu độ
Trang 2

KẾ HOẠCH BÀI DẠY HÓA HỌC 10 NĂM HỌC 2022 – 2023 – CHÂN TRỜI SÁNG TẠO
TẠO

Celcius khoảng 17 phút 36 giây. Đồng thời vào tháng 5 – 2021 lò phản ứng này từng đạt
160 triệu độ Celcius, nóng gấp 10 lần Mặt trời, và duy trì trong 20 giây. (Nguồn:
https://tuoitre.vn/mat-troi-nhan-tao-cua-trung-quoc-tiep-tuc-pha-ky-luc20220102140358411.htm)
Câu 3: Phản ứng hạt nhân là một quá trình biến đổi hạt nhân nguyên tử dẫn đến sự biến
đổi chúng thành các hạt khác.
Phản ứng hạt nhân được ứng dụng trong sản xuất điện năng (các nhà máy điện nguyên tử),
trong y học (chụp X – Quang), lĩnh vực công nghiệp, …
d. Tổ chức thực hiện
HOẠT ĐỘNG CỦA GIÁO VIÊN HOẠT ĐỘNG CỦA HỌC SINH
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ học tập
Yêu cầu học sinh hoạt động cá nhân, trả lời Nhận nhiệm vụ, nêu thắc mắc nếu có trước
các câu hỏi trong phiếu “câu hỏi khởi động” khi thực hiện nhiệm vụ.
trong thời gian 5 phút.
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ
Theo dõi các học sinh thực hiện nhiệm vụ, Đọc ngữ liệu, quan sát hình ảnh, kết hợp
hỗ trợ nếu học sinh gặp khó khăn bằng các với kiến thức đã được học trước đây để trả
lời các câu hỏi.
gợi ý phù hợp.
Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận
Yêu cầu 03 học sinh lên bảng trình bày kết Học sinh trình bày sản phẩm của mình (viết
quả hoạt động, mỗi học sinh ứng với một câu trực tiếp lên bảng). Các học sinh khác theo
dõi để nhận xét góp ý.
hỏi trong phiếu.
2. Hoạt động 2: Hình thành kiến thức mới
2.1 Tìm hiểu về phóng xạ tự nhiên (15 phút)
a. Mục tiêu
- Nêu được sơ lược về sự phóng xạ tự nhiên; Lấy được ví dụ về sự phóng xạ tự nhiên.
b. Nội dung
PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1
Câu 1: Trong tự nhiên, có nhiều đồng vị không bền như 3H (tritium), 14C, 40K, … chúng bị
biến đổi thành hạt nhân nguyên tử khác, hiện tượng này gọi là gì?
Câu 2: Quan sát hình ảnh và thông tin bên dưới, cho biết đồng vị uranium nào tồn tại phổ
biến trong tự nhiên?

Hình 2.1. Autunite, khoáng vật chứa uranium
Trang 3

KẾ HOẠCH BÀI DẠY HÓA HỌC 10 NĂM HỌC 2022 – 2023 – CHÂN TRỜI SÁNG TẠO
TẠO

Câu 3: Xét 2 quá trình sau:
(1) Đốt cháy than củi (carbon) sẽ phát ra nhiệt lượng nấu chín thực phẩm;
(2) Đồng vị 14C phân huỷ theo phản ứng:
Quá trình nào là phóng xạ tự nhiên?
c. Sản phẩm
TRẢ LỜI PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1
Câu 1: Hiện tượng hạt nhân nguyên tử không bền, tự biến đổi thành hạt nhân nguyên tử
khác, đồng thời phát ra tia phóng xạ gọi là hiện tượng phóng xạ tự nhiên.
Câu 2: Uranium tồn tại trong tự nhiên 2 loại đồng vị phổ biến, 235U chiếm 0,711%, 238U
chiếm 99,284% (và một lượng rất nhỏ 234U).
Câu 3:
(1) Đốt cháy than củi, xảy ra phản ứng hoạ học như sau: C + O 2
CO2, đồng thời toả
ra nhiệt lượng. Quá trình biến đổi từ C thành CO 2, không làm biến đổi hạt nhân nguyên tử
carbon, nên không là quá trình phóng xạ.
(2) Đồng vị 14C phân huỷ theo phản ứng:
, có sự biến đổi hạt nhân carbon
thành nitrogen và phát bức xạ β, là quá trình phóng xạ tự nhiên
d. Tổ chức thực hiện
HOẠT ĐỘNG CỦA GIÁO VIÊN HOẠT ĐỘNG CỦA HỌC SINH
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ học tập
Chia lớp thành 6 nhóm.
Nhận nhiệm vụ, nêu thắc mắc nếu có
Giới thiệu sơ lược về hiện tượng phóng xạ.
trước khi thực hiện nhiệm vụ.
Yêu cầu học sinh thảo luận và trả lời câu hỏi
trong phiếu học tập số 1 trong 10 phút.
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ
Quan sát và ghi nhận hoạt động của các nhóm.
Thảo luận và ghi câu trả lời vào phiếu học
Hỗ trợ các nhóm học sinh nếu gặp khó khăn
tập.
trong quá trình tham gia hoạt động bằng các
gợi ý phù hợp.
Báo cáo sản phẩm thảo luận của nhóm.
Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận
Nhóm thứ nhất báo cáo câu hỏi số 1 và 2,
Yêu cầu đại diện hai nhóm báo cáo kết quả
nhóm thứ hai báo cáo câu hỏi số 3.
phiếu học tập số 1.
Các nhóm còn lại theo dõi, thảo luận,
nhận xét và góp ý.
Bước 4: Kết luận và nhận định
Nhận xét sản phẩm của các nhóm, phân tích
các nội dung mà nhóm đã trình bày, thống
Nhận xét sản phẩm của nhóm khác.
nhất nội dung cốt lõi (kiến thức trọng tâm) để
Theo dõi và ghi nhận nội dung kiến thức
ghi vào vở.
trọng tâm.
Nhận xét thái độ, kết quả thực hiện nhiệm vụ
của các nhóm học sinh, định hướng nhiệm vụ
tiếp theo mà các nhóm cần thực hiện.
Kiến thức trọng tâm
Trang 4

KẾ HOẠCH BÀI DẠY HÓA HỌC 10 NĂM HỌC 2022 – 2023 – CHÂN TRỜI SÁNG TẠO
TẠO

- Phóng xạ là hiện tượng hạt nhân nguyên tử không bền vững bị biến đổi thành hạt nhân
của nguyên tử khác, đồng thời phát ra bức xạ dạng hạt hoặc photon có năng lượng lớn, gọi
là tia phóng xạ.
- Phóng xạ tự nhiên là hiện tượng các nguyên tố tự phát ra tia phóng xạ, không do tác
động từ bên ngoài.
2.2 Hoạt động tìm hiểu thành phần và đặc điểm tia phóng xạ (20 phút)
a. Mục tiêu
- Nêu được thành phần của từng loại tia phóng xạ và đặc điểm của chúng.
b. Nội dung
PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2
Câu 1: Tia phóng xạ có những loại nào? Cho biết đặc điểm của từng loại.
Câu 2: Đặc điểm của hạt nhân nguyên tử phóng xạ β và β + khác nhau như thế nào? So sánh
khối lượng và điện tích của hạt β, β+.
Câu 3: Trong 3 loại phóng xạ α, β, γ loại phóng xạ nào khác biệt cơ bản với 2 loại còn lại?
Nêu sự khác biệt đó.
Câu 4: Khi chiếu chùm tia phóng xạ (α, β, γ) đi vào giữa 2 bản điện cực, hướng đi của các
tia phóng xạ thay đổi như thế nào?
c. Sản phẩm
TRẢ LỜI PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2
Câu 1:
- Tia phóng xạ bao gồm alpha α, beta (β) và bức xạ điện từ gamma (γ).
- Hạt α (
- Hạt β (

) là hạt nhân helium gồm 2 proton, 2 neutron và không có electron.
) có điện tích – 1 và số khối bằng 0.

- Hạt β+ ( ) còn gọi là positron, có cùng khối lượng với electron và mang điện tích +1.
- Bức xạ γ không làm thay đổi hạt nhân trước và sau khi phát bức xạ, nhưng làm giảm năng
lượng của hạt nhân.
Câu 2:
- Phóng xạ β xảy ra trong các hạt nhân có nhiều neutron, khi neutron chuyển thành proton
và electron có năng lượng cao.
- Phóng xạ β+ xảy ra trong các hạt nhân có nhiều proton, khi proton chuyển thành neutron
và positron có năng lượng cao.
- Hạt β+ và hạt β có cùng khối lượng với electron (m e = 9,11×10-28g); β có điện tích âm (–
1), β+ có điện tích dương (+1).
Câu 3: Gamma (γ) có đặc điểm khác 2 loại phóng xạ còn lại, là hạt không có khối lượng,
không mang điện tích và có tính đâm xuyên mạnh. Vì vậy, sau khi phát ra phóng xạ γ, số
khối và điện tích hạt nhân không đổi, nhưng làm giảm năng lượng của hạt nhân.
Câu 4: Khi chiếu chùm tia phóng xạ đi vào giữa 2 bản điện cực, hạt α mang điện tích
dương, sau khi ra khỏi 2 bản điện cực sẽ đi lệch về cực âm, hạt β mang điện tích âm sẽ bị
lệch về cực dương; tia γ không mang điện nên truyền thẳng.
d. Tổ chức thực hiện
HOẠT ĐỘNG CỦA GIÁO VIÊN
HOẠT ĐỘNG CỦA HỌC SINH
Trang 5

KẾ HOẠCH BÀI DẠY HÓA HỌC 10 NĂM HỌC 2022 – 2023 – CHÂN TRỜI SÁNG TẠO
TẠO

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ học tập
Chia lớp thành 6 nhóm (như các hoạt động
trước).
Giới thiệu sơ lược về thành phần của tia
phóng xạ.
Yêu cầu học sinh đọc thông tin và quan sát
hình 2.2, 2.3 (trong SGK) để thảo luận và trả
lời câu hỏi trong phiếu học tập số 2 trong 10
phút.
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ
Quan sát và ghi nhận hoạt động của các nhóm.
Hỗ trợ các nhóm học sinh nếu gặp khó khăn
trong quá trình tham gia hoạt động bằng các
gợi ý phù hợp.
Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận
Yêu cầu đại diện các nhóm báo cáo kết quả
phiếu học tập số 2.
Bước 4: Kết luận và nhận định
Nhận xét sản phẩm của các nhóm, phân tích
các nội dung mà nhóm đã trình bày, thống
nhất nội dung cốt lõi (kiến thức trọng tâm) để
ghi vào vở.
Nhận xét thái độ, kết quả thực hiện nhiệm vụ
của các nhóm học sinh, định hướng nhiệm vụ
tiếp theo mà các nhóm cần thực hiện.
Kiến thức trọng tâm
- Tia phóng xạ gồm các hạt và bức xạ điện từ:

Nhận nhiệm vụ, nêu thắc mắc nếu có
trước khi thực hiện nhiệm vụ.

Thảo luận và ghi câu trả lời vào phiếu học
tập.
Báo cáo sản phẩm thảo luận của nhóm.
Mỗi nhóm báo cáo một câu.
Các nhóm còn lại theo dõi, thảo luận,
nhận xét và góp ý.

Nhận xét sản phẩm của nhóm khác.
Theo dõi và ghi nhận nội dung kiến thức
trọng tâm.

+ Hạt α (alpha) là hạt nhân nguyên tử helium (
+ Hạt β (beta) có điện tích –1 và số khối bằng 0 (

).
hay

).

+ Hạt β+ (beta cộng hay positron) có điện tích +1 và số khối bằng 0 (

hay

).

+ Tia γ (gamma) là dòng photon có năng lượng cao ( ).
2.3 Hoạt động tìm hiểu định luật bảo toàn số khối và bảo toàn điện tích (20 phút)
a. Mục tiêu
- Vận dụng được các định luật bảo toàn số khối và điện tích cho phản ứng hạt nhân.
b. Nội dung
PHIẾU HỌC TẬP SỐ 3
Câu 1: Quan sát và nhận xét số khối, điện tích của các thành phần trước và sau phóng xạ
hạt nhân.
- Phóng xạ α:
- Phóng xạ β:
Trang 6

KẾ HOẠCH BÀI DẠY HÓA HỌC 10 NĂM HỌC 2022 – 2023 – CHÂN TRỜI SÁNG TẠO
TẠO

- Phóng xạ β+:
- Phóng xạ γ:
Câu 2: Vận dụng định luật bảo toàn số khối và bảo toàn điện tích, hoàn thành các phản
ứng hạt nhân:
(1)

(2)

c. Sản phẩm
TRẢ LỜI PHIẾU HỌC TẬP SỐ 3
Câu 1:
- Phóng xạ α: Sau phóng xạ α, điện tích hạt nhân nguyên tử giảm 2 đơn vị và số khối giảm
4 đơn vị.
- Phóng xạ β: Sau phóng xạ β, điện tích hạt nhân nguyên tử tăng 1 đơn vị, số khối không
đổi.
- Phóng xạ β+: Sau phóng xạ β+, điện tích hạt nhân nguyên tử giảm 1 đơn vị, số khối không
đổi.
- Phóng xạ γ không làm thay đổi điện tích hạt nhân nguyên tử và số khối của hạt nhân.
Câu 2:
(1)

(2)

d. Tổ chức thực hiện
HOẠT ĐỘNG CỦA GIÁO VIÊN
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ học tập
Chia lớp thành 6 nhóm (như các hoạt động
trước).
Yêu cầu học sinh nhắc lại khái niệm số khối,
điện tích hạt nhân và phát biểu của định luật
bảo toàn.
Yêu cầu học sinh thảo luận và trả lời câu hỏi
trong phiếu học tập số 3 trong 10 phút.

HOẠT ĐỘNG CỦA HỌC SINH

Nhắc lại khái niệm số khối, điện tích hạt
nhân và phát biểu của định luật bảo toàn.
Nhận nhiệm vụ, nêu thắc mắc nếu có
trước khi thực hiện nhiệm vụ.

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ
Quan sát và ghi nhận hoạt động của các nhóm.
Thảo luận và ghi câu trả lời vào phiếu học
Hỗ trợ các nhóm học sinh nếu gặp khó khăn
tập.
trong quá trình tham gia hoạt động bằng các
gợi ý phù hợp.
Báo cáo sản phẩm thảo luận của nhóm.
Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận
Nhóm thứ nhất báo cáo câu hỏi số 1,
Yêu cầu đại diện hai nhóm báo cáo kết quả
nhóm thứ hai báo cáo câu hỏi số 2.
phiếu học tập số 3.
Các nhóm còn lại theo dõi, thảo luận,
nhận xét và góp ý.
Bước 4: Kết luận và nhận định
Nhận xét sản phẩm của nhóm khác.
Nhận xét sản phẩm của các nhóm, phân tích
Theo dõi và ghi nhận nội dung kiến thức
Trang 7

KẾ HOẠCH BÀI DẠY HÓA HỌC 10 NĂM HỌC 2022 – 2023 – CHÂN TRỜI SÁNG TẠO
TẠO

các nội dung mà nhóm đã trình bày, thống
nhất nội dung cốt lõi (kiến thức trọng tâm) để
trọng tâm.
ghi vào vở.
Chuẩn bị các kiến thức thực hành.
Nhận xét thái độ, kết quả thực hiện nhiệm vụ
của các nhóm học sinh, định hướng nhiệm vụ
tiếp theo mà các nhóm cần thực hiện.
Kiến thức trọng tâm
- Định luật bảo toàn số khối và bảo toàn điện tích
Đối với phản ứng hạt nhân có dạng:
* Bảo toàn số khối: A1 + A2 = A3 + A4.
* Bảo toàn điện tích: Z1 + Z2 = Z3 + Z4.

.

2.4 Hoạt động tìm hiểu về phản ứng hạt nhân (10 phút)
a. Mục tiêu
- Nêu được sơ lược về phản ứng hạt nhân.
b. Nội dung
PHIẾU HỌC TẬP SỐ 4
Câu 1: Phản ứng hạt nhân trong thí nghiệm của Rutherford và Chadwick có khác biệt cơ
bản nào với sự phóng xạ tự nhiên?
Câu 2: Nêu sự khác nhau cơ bản của phản ứng hạt nhân với phản ứng hoá học.
c. Sản phẩm
TRẢ LỜI PHIẾU HỌC TẬP SỐ 4
Câu 1:
- Sự phóng xạ tự nhiên là quá trình tự biến đổi hạt nhân không bền vững xảy ra trong tự
nhiên, gọi là đồng vị phóng xạ tự nhiên.
- Dựa trên lí thuyết, nguyên tố phóng xạ phân rã ra đồng vị bền và hạt α, thì có thể dùng
hạt α bắn phá vào hạt nhân bền để nghiên cứu, bắt đầu bằng các hạt nhân nhẹ. Trong thí
nghiệm của Rutherfor, ông dùng hạt α bắn phá hạt nhân 14N, thí nghiệm của Chadwick
dùng hạt α bắn phá hạt nhân 9Be. Đây là phản ứng hạt nhân nhân tạo.
Câu 2: Phản ứng hạt nhân không phải là phản ứng hoá học, là khi hạt nhân bị biến đổi
thành hạt nhân nguyên tử của nguyên tố khác (kèm theo độ hút khối giữa các hạt nhân
nguyên tử).
Phản ứng hoá học tạo ra sự biến đổi giữa các chất, không làm thay đổi thành phần các
nguyên tố tham gia, vận dụng được định luật bảo toàn khối lượng.
d. Tổ chức thực hiện
HOẠT ĐỘNG CỦA GIÁO VIÊN
HOẠT ĐỘNG CỦA HỌC SINH
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ học tập
Chia lớp thành 6 nhóm (như các hoạt động
trước).
Nhận nhiệm vụ, nêu thắc mắc nếu có
Giới thiệu sơ lược về thí nghiệm phản ứng hạt
trước khi thực hiện nhiệm vụ.
nhân của Rutherford và Chadwick
Yêu cầu học sinh thảo luận và trả lời câu hỏi
trong phiếu học tập số 4 trong 5 phút.
Trang 8

KẾ HOẠCH BÀI DẠY HÓA HỌC 10 NĂM HỌC 2022 – 2023 – CHÂN TRỜI SÁNG TẠO
TẠO

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ
Quan sát và ghi nhận hoạt động của các nhóm.
Thảo luận và ghi câu trả lời vào phiếu học
Hỗ trợ các nhóm học sinh nếu gặp khó khăn
tập.
trong quá trình tham gia hoạt động bằng các
gợi ý phù hợp.
Báo cáo sản phẩm thảo luận của nhóm.
Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận
Nhóm thứ nhất báo cáo câu hỏi số 1,
Yêu cầu đại diện hai nhóm báo cáo kết quả
nhóm thứ hai báo cáo câu hỏi số 2.
phiếu học tập số 3.
Các nhóm còn lại theo dõi, thảo luận,
nhận xét và góp ý.
Bước 4: Kết luận và nhận định
Nhận xét sản phẩm của các nhóm, phân tích
Nhận xét sản phẩm của nhóm khác.
các nội dung mà nhóm đã trình bày, thống
Theo dõi và ghi nhận nội dung kiến thức
nhất nội dung cốt lõi (kiến thức trọng tâm) để
trọng tâm.
ghi vào vở.
Nhận xét thái độ, kết quả thực hiện nhiệm vụ
của các nhóm học sinh, định hướng nhiệm vụ
tiếp theo mà các nhóm cần thực hiện.
Kiến thức trọng tâm
- Phản ứng hạt nhân là phản ứng có sự biến đổi ở hạt nhân nguyên tử. Phản ứng hạt nhân
không phải là phản ứng hóa học.
- Phóng xạ tự nhiên là một loại phản ứng hạt nhân.
2.5 Hoạt động tìm hiểu phản ứng phân hạch, phản ứng nhiệt hạch và phóng xạ nhân tạo
(25 phút)
a. Mục tiêu
- Phân biệt được 2 loại phản ứng hạt nhân đặc trưng, phản ứng nhiệt hạch và phản ứng
phân hạch.
- Nêu được sơ lược về phóng xạ nhân tạo.
b. Nội dung
PHIẾU HỌC TẬP SỐ 5
Câu 1: Quan sát hình ảnh sau và Ví dụ 1, hãy so sánh số khối của các mảnh phân hạch và
số khối của hạt nhân ban đầu.
Ví dụ 1: khi bắn hạt neutron có năng lượng thấp vào hạt nhân 235U sẽ xảy ra các phản ứng:
năng lượng
năng lượng

Trang 9

KẾ HOẠCH BÀI DẠY HÓA HỌC 10 NĂM HỌC 2022 – 2023 – CHÂN TRỜI SÁNG TẠO
TẠO

Hình 2.2 Quá trình phân hạch 235U
Câu 2: Phản ứng nhiệt hạch được xem là phản ứng ngược lại với phản ứng phân hạch. Giải
thích.
Câu 3: Đồng vị phóng xạ nhân tạo được tạo ra như thế nào?
Câu 4: Trong Ví dụ 2, đồng vị nào là đồng vị phóng xạ nhân tạo?
Ví dụ 2: Năm 1933, Frédéric (Phê-đê-ríc) và Iréne Joliot-Curie (I-rê-na Giô-li-ốt Qui-ri)
thực hiện bắn phá 27Al bằng hạt α, tạo ra đồng vị 30P không bền, phát ra phóng xạ β + và tạo
thành 30Si:

Câu 5: So sánh điểm giống và khác nhau của phóng xạ tự nhiên và phóng xạ nhân tạo.
c. Sản phẩm
TRẢ LỜI PHIẾU HỌC TẬP SỐ 5
Câu 1: Các mảnh phân hạch được tạo ra có số khối nhỏ hơn số khối của hạt nhân mẹ ban
đầu. Cùng hạt nhân mẹ có thể tạo ra các mạnh phân hạch cùng nguyên tố, khác số khối;
khác nguyên tố, …

Câu 2: Phản ứng phân hạch là khi một hạt nhân bị vỡ thành các mảnh phân hạch là các hạt
nhân con có số khối nhỏ hơn; đối với phản ứng nhiệt hạch, là quá trình 2 hạt nhân nhẹ hợp
lại để tạo thành hạt nhân mới nặng hơn.
Câu 3: Khi thực hiện bắn phá (thường dùng hạt α) vào các hạt nhân của đồng vị bền để tạo
ra các đồng vị kém bền, gọi là đồng vị phóng xạ nhân tạo. Các đồng vị phân rã để tạo hạt
nhân khác đồng thời phát bức xạ, quá trình này giống hiện tượng phóng xạ tự nhiên.
Câu 4: Khi bắn phá 27Al bằng hạt α, tạo ra đồng vị 30P không bền, phát phóng xạ β+ và tạo
thành 30Si:
và
Vậy, đồng vị P là đồng vị phóng xạ.
Câu 5:
- Điểm giống nhau: Đều là phản ứng biến đổi hạt nhân, trong quá trình biến đổi phát ra tia
phóng xạ.
30

Trang 10

KẾ HOẠCH BÀI DẠY HÓA HỌC 10 NĂM HỌC 2022 – 2023 – CHÂN TRỜI SÁNG TẠO
TẠO

- Điểm khác nhau
Phóng xạ tự nhiên
Phóng xạ nhân tạo
Phóng xạ tự nhiên là hiện tượng các Phóng xạ nhân tạo là quá trình biến đổi
nguyên tố tự phát ra tia phóng xạ, không hạt nhân không tự phát, gây ra bởi tác
tác động bên ngoài.
động bên ngoài lên hạt nhân.
d. Tổ chức thực hiện
HOẠT ĐỘNG CỦA GIÁO VIÊN
HOẠT ĐỘNG CỦA HỌC SINH
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ học tập
Chia lớp thành 6 nhóm (như các hoạt động
trước).
Yêu cầu học sinh thảo luận và trả lời câu hỏi
Nhận nhiệm vụ, nêu thắc mắc nếu có
trong phiếu học tập số 5 trong 15 phút.
trước khi thực hiện nhiệm vụ.
Giáo viên đưa ra các gợi ý dựa trên sự thay
đổi số khối và điện tích của nguyên tử tham
gia phản ứng.
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ
Quan sát và ghi nhận hoạt động của các nhóm.
Thảo luận và ghi câu trả lời vào phiếu học
Hỗ trợ các nhóm học sinh nếu gặp khó khăn
tập.
trong quá trình tham gia hoạt động bằng các
gợi ý phù hợp.

Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận
Yêu cầu đại diện bốn nhóm báo cáo kết quả
phiếu học tập số 5.

Báo cáo sản phẩm thảo luận của nhóm.
Nhóm thứ nhất báo cáo câu hỏi số 1,
nhóm thứ hai báo cáo câu hỏi số 2, nhóm
thứ ba báo cáo câu hỏi số 3 và 4, nhóm
thứ tư báo cáo câu hỏi số 5.
Các nhóm còn lại theo dõi, thảo luận,
nhận xét và góp ý.

Bước 4: Kết luận và nhận định
Nhận xét sản phẩm của các nhóm, phân tích
các nội dung mà nhóm đã trình bày, thống
nhất nội dung cốt lõi (kiến thức trọng tâm) để Nhận xét sản phẩm của nhóm khác.
Theo dõi và ghi nhận nội dung kiến thức
ghi vào vở.
Nhận xét thái độ, kết quả thực hiện nhiệm vụ trọng tâm.
của các nhóm học sinh, định hướng nhiệm vụ
tiếp theo mà các nhóm cần thực hiện.
Kiến thức trọng tâm
- Phóng xạ nhân tạo là quá trình biến đổi hạt nhân không tự phát, gây ra bởi tác động bên
ngoài lên hạt nhân, đồng thời phát ra tia phóng xạ.
- Phản ứng nhiệt hạch, hay phản ứng tổng hợp hạt nhân, là quá trình 2 hạt nhân hợp lại để
tạo thành hạt nhân mới nặng hơn, đồng thời giải phóng năng lượng.
- Phản ứng phân hạch: Dưới tác dụng của neutron, hạt nhân nguyên tử phân chia thành 2
hạt nhân mới, đồng thời giải phóng năng lượng.
Trang 11

KẾ HOẠCH BÀI DẠY HÓA HỌC 10 NĂM HỌC 2022 – 2023 – CHÂN TRỜI SÁNG TẠO
TẠO

2.6. Tìm hiểu về ứng dụng đồng vị phóng xạ và phản ứng hạt nhân (20 phút)
a. Mục tiêu
- Nêu được ứng dụng của phản ứng hạt nhân phục vụ nghiên cứu khoa học, đời sống và sản
xuất.
- Nêu được các ứng dụng điển hình của phản ứng hạt nhân: xác định niên đại cổ vật, các
ứng dụng trong lĩnh vực y tế, năng lượng,...
- Vận dụng được kiến thức về phóng xạ và hạt nhân để biết ứng dụng vào nghiên cứu khoa
học, đời sống và sản xuất, hay xác định niên đại cổ vật, các ứng dụng trong lĩnh vực y tế,
năng lượng.
b. Nội dung
PHIẾU HỌC TẬP SỐ 6
Câu 1: Tìm hiểu những thông tin về ứng dụng đồng vị phóng xạ và phản ứng hạt nhân,
nhận xét vai trò của đồng vị phóng xạ và phản ứng hạt nhân trong các lĩnh vực y học, công
nghiệp, khoa học, …
Câu 2: Phương pháp dùng đồng vị 14C để xác định tuổi của cổ vật, các mẫu hoá thạch có
niên đại khoảng 75 000 năm, nhưng không dùng để xác định tuổi của đá trong lớp địa chất
Trái Đất, mà sử dụng đồng vị 238U. Giải thích.
Câu 3: Hãy nêu một số ứng dụng khác khi ứng dụng các đồng vị phóng xạ vào thực tiễn
mà em biết.
c. Sản phẩm
TRẢ LỜI PHIẾU HỌC TẬP SỐ 6
Câu 1: Đồng vị phóng xạ và phản ứng hạt nhân ứng dụng trong nhiều lĩnh vực: y khoa,
dược phẩm, công nghiệp, nông nghiệp, khoa học kĩ thuật, công nghiệp năng lượng sạch, …
Câu 2: Đồng vị 14C có chu kì bán huỷ 5730 năm, để xác định tuổi của các cổ vật có niên
đại 75 000 năm. Tuổi của các mẫu đá trong lớp địa chất Trái Đất có thể lên đến hàng tỉ
năm nên không thể dùng đồng vị 14C, thay vào đó là đồng vị 238U có chu kì bán huỷ 4,5 tỉ
năm (thời gian để mẫu 238U phân huỷ hoàn toàn khoảng 58 tỉ năm)
Câu 3: Lò phản ứng hạt nhân của Viện nghiên cứu hạt nhân Đà Lạt, cung cấp các đồng vị
phóng xạ trong lĩnh vực y tế như: 131I, 32P, 51Cr, 60Co, 153Sm, 177Lu, 192Ir, … trong chẩn đoán
và điều trị bệnh.
d. Tổ chức thực hiện
HOẠT ĐỘNG CỦA GIÁO VIÊN
HOẠT ĐỘNG CỦA HỌC SINH
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ học tập
Chia lớp thành 6 nhóm (như các hoạt động
Nhận nhiệm vụ, nêu thắc mắc nếu có
trước).
trước khi thực hiện nhiệm vụ.
Yêu cầu học sinh thảo luận và trả lời câu hỏi
trong phiếu học tập số 6 trong 10 phút.
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ
Quan sát và ghi nhận hoạt động của các nhóm.
Thảo luận và ghi câu trả lời vào phiếu học
Hỗ trợ các nhóm học sinh nếu gặp khó khăn
tập.
trong quá trình tham gia hoạt động bằng các
gợi ý phù hợp.
Trang 12

KẾ HOẠCH BÀI DẠY HÓA HỌC 10 NĂM HỌC 2022 – 2023 – CHÂN TRỜI SÁNG TẠO
TẠO

Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận
Yêu cầu đại diện các nhóm báo cáo kết quả
phiếu học tập số 3.

Báo cáo sản phẩm thảo luận của nhóm.
Mỗi nhóm trả lời 1 câu hỏi.
Các nhóm còn lại theo dõi, thảo luận,
nhận xét và góp ý.

Bước 4: Kết luận và nhận định
Nhận xét sản phẩm của các nhóm, phân tích
các nội dung mà nhóm đã trình bày, thống
Nhận xét sản phẩm của nhóm khác.
nhất nội dung cốt lõi (kiến thức trọng tâm) để Theo dõi và ghi nhận nội dung kiến thức
ghi vào vở.
trọng tâm.
Nhận xét thái độ, kết quả thực hiện nhiệm vụ
của các nhóm học sinh, định hướng nhiệm vụ
tiếp theo mà các nhóm cần thực hiện.
Kiến thức trọng tâm
- Ứng dụng của đồng vị phóng xạ và phản ứng hạt nhân: Y học (chụp hình, y học hạt
nhân

điều trị ung thư tuyến giáp, xạ trị), công nghiệp, nông nghiệp, nghiên cứu khoa

học, xác định niên đại cổ vật (

), niên đại mẫu đá trong lớp địa chất (

hạt nhân (trong đó có điện hạt nhân sử dụng

), năng lượng

).

3. Hoạt động: Luyện tập (40 phút)
a. Mục tiêu
- Củng cố, khắc sâu kiến thức trong một số yêu cầu cần đạt của bài học.
b. Nội dung
PHIẾU HỌC TẬP SỐ 7
Nội dung 1: Luyện tập thông qua bài tập trong sách giáo khoa
Câu 1: Cho hai phản ứng hạt nhân sau:
(1)
(2)
Phản ứng hạt nhân nào là phóng xạ nhân tạo, phản ứng hạt nhân nào là phóng xạ tự nhiên?
Câu 2: Viết các phương trình phản ứng hạt nhân cho quá trình:
a) Phát xạ 1 hạt β+ của
b) Phóng xạ 1 hạt β của

.
(molybdenum-99).

c) Phóng xạ 1 hạt α kèm theo γ từ
.
Câu 3: Tìm hạt X trong các phản ứng hạt nhân sau:
a)

.

b)

.

c)

.

Câu 4:
sau một loạt biến đổi phóng xạ α và β, tạo thành đồng vị
phản ứng hạt nhân xảy ra như sau:

. Phương trình

Trang 13

KẾ HOẠCH BÀI DẠY HÓA HỌC 10 NĂM HỌC 2022 – 2023 – CHÂN TRỜI SÁNG TẠO
TẠO

(x, y là số lần phóng xạ α, β)
Xác định số lần phóng xạ α và β của
trong phản ứng trên.
Nội dung 2: Sử dụng trò chơi với các câu hỏi trắc nghiệm
Câu 1. Phóng xạ tự nhiên là hiện tượng
A. Các nguyên tố tự phát ra tia phóng xạ, không do tác động từ bên ngoài.
B. Hạt nhân nguyên tử không bền vững bị biến đổi thành hạt nhân nguyên tử khác.
C. Biến đổi hạt nhân không tự phát, gây ra bởi tác động bên ngoài lên hạt nhân, đồng
thời phát ra tia phóng xạ.
D. Hóa học, phát ra tia phóng xạ, đồng thời giải phóng năng lượng.
Câu 4. Phản ứng hạt nhân nào sau đây là phóng xạ tự nhiên?
A.

.

B.

.

C.
.
D.
Câu 2. Phát biểu nào sau đây sai?
A. Phản ứng hạt nhân tuân theo định luật bảo toàn số khối.
B. Phản ứng hạt nhân tuân theo định luật bảo toàn điện tích.
C. Phóng xạ tự nhiên không phải là một loại phản ứng hạt nhân.
D. Phản ứng nhiệt hạch là một loại phản ứng hạt nhân.
Câu 3. Phát biểu nào sau đây sai?

.

A. Hạt α là hạt nhân nguyên tử helium (
).
B. Hạt β có điện tích –1 và số khối bằng 0.
C. Tia γ là dòng photon có năng lượng cao.
D. Hạt α và hạt nhân nguyên tử có điện tích trái dấu nhau.
Câu 6. Phản ứng hạt nhân nào sau đây là phóng xạ nhân tạo?
A.

.

B.

C.
.
Câu 8. Cho phương trình của hai phản ứng sau:

.

D.

.

(1)
.
(2)
.
Phát biểu nào sau đây sai?
A. Phản ứng (1) là phản ứng phân hạch.
B. Phản ứng (2) xảy ra kèm theo giải phóng năng lượng.
C. Phản ứng (1) và (2) đều là phản ứng hạt nhân.
D. Phản ứng (2) là phản ứng nhiệt hạch.
Câu 9. Phát biểu nào sau đây là sai?
A. Đồng vị carbon-14 được sử dụng để xác định niên đại các cổ vật.
B. Đồng vị uranium-238 dùng để xác định thời gian tồn tại mẫu đá của Trái Đất.
C. Một số đồng vị phóng xạ có thể sử dụng trong điều trị ung thư.
D. Năng lượng từ phản ứng hạt nhân là nguồn năng lượng tạo ra khí thải gây hiệu ứng
nhà kính.
Câu 11. Cho phản ứng hạt nhân sau:
A.

.

B.

.

. X là hạt nào sau đây?
C.

.

D.

.
Trang 14

KẾ HOẠCH BÀI DẠY HÓA HỌC 10 NĂM HỌC 2022 – 2023 – CHÂN TRỜI SÁNG TẠO
TẠO

Câu 12. Phương trình phản ứng hạt nhân của quá trình phóng xạ một hạt β của nguyên tử
là
A.

.

B.

.

C.

.

D.

.

Câu 15. Trong quá trình phân rã hạt nhân
nào sau đây?
A. Neutron.
C. Electron.

thành hạt nhân

, đã giải phóng ra hạt

B. Proton.
D. Hạt nhân helium.

Câu 18. Cho phản ứng hạt nhân sau:
A. Chlorine (Z=17).
C. Bromine (Z=35).

. X là nguyên tố nào sau đây?
B. Argon (Z=18).
D. Lưu huỳnh (Z=16).

Câu 19. Cho phản ứng hạt nhân sau:
A. Số khối của X là 62.
B. Điện tích hạt nhân của X là 27.
C. Phản ứng trên là phản ứng nhiệt hạch.
D. Số hạt neutron trong hạt nhân X là 34.

. Phát biểu nào sau đây đúng?

Câu 21. Cho phản ứng hạt nhân sau:
đây?
A.

B.

.

. X là hạt nào sau
C.

.

D.

.

Câu 23. Cho các phát biểu dưới đây về phản ứng hạt nhân sau:
.
(1) Phản ứng trên là một dạng phóng xạ nhân tạo.
(2) X là nguyên tử
.
(3) Số hạt cơ bản trong hạt nhân của X là 181.
(4) Số hạt neutron trong nguyên tử X là 81.
(5) Số hạt mang điện trong hạt nhân nguyên tử X là 50.
Số phát biểu đúng là
A. 1.
B. 2.
C. 3.
Câu 24. Phân rã tự nhiên

tạo ra đồng vị bền

D. 4.

, đồng thời giải phóng một số hạt α

và β. Số hạt α và β cho quá trình phân rã một hạt nhân
lần lượt là
A. 8; 6.
B. 6; 4.
C. 6; 8.

D. 8; 4.

c. Sản phẩm
TRẢ LỜI PHIẾU HỌC TẬP SỐ 7
Nội dung 1: Luyện tập thông qua bài tập trong sách giáo khoa
Câu 1: Phản ứng (1) là phóng xạ tự nhiên, phản ứng (2) là phóng xạ nhân tạo.
Câu 2:
a)

.
Trang 15

KẾ HOẠCH BÀI DẠY HÓA HỌC 10 NĂM HỌC 2022 – 2023 – CHÂN TRỜI SÁNG TẠO
TẠO

b)

.

c)
Câu 3:

.

a)

.

b)

.

c)
Câu 4:

.

Vậy số lần phóng xạ α và β lần lượt là 8 và 6 lần.
Nội dung 2: Sử dụng trò chơi với các câu hỏi trắc nghiệm
Câu 1. Phóng xạ tự nhiên là hiện tượng
A. Các nguyên tố tự phát ra tia phóng xạ, không do tác động từ bên ngoài.
B. Hạt nhân nguyên tử không bền vững bị biến đổi thành hạt nhân nguyên tử khác.
C. Biến đổi hạt nhân không tự phát, gây ra...