MỘT SỐ BIỆN PHÁP GIÚP HỌC SINH
CHỦ ĐỘNG, TÍCH CỰC HƠN
TRONG CÁC HOẠT ĐỘNG HỌC TẬP

I/ Đặt vấn đề:
Dạy học ở tiểu học là dạy cho học sinh cách học và biết tự học. Khả năng tự học là năng lực rất quan trọng cho sự thành đạt của mỗi cá nhân. Phương pháp tự học là cầu nối giữa học tập và nghiên cứu. Một yếu tố quan trọng đảm bảo thành công trong học tập là khả năng phát hiện kịp thời và giải quyết hợp lí những vấn đề nảy sinh trong thực tiễn. Nếu rèn luyện cho học sinh có phương pháp, kĩ năng, thói quen tự học, biết linh hoạt vận dụng những điều đã học vào những tình huống mới, biết tự lực phát hiện, đặt ra và giải quyết những vấn đề gặp phải trong thực tiễn thì sẽ tạo cho các em lòng ham học, khơi dậy tìm năng vốn có trong mỗi người. Làm được như vậy thì không những kết quả học tập được nâng lên mà các em còn được chuẩn bị để tiếp tục tự học khi vào đời, dễ dàng thích ứng với cuộc sống, công tác, lao động trong xã hội.
Như chúng ta đã biết, nguồn gốc của tích cực là nhu cầu. Khi học sinh có nhu cầu thì các em sẽ tự giác tìm kiếm tri thức. Đối với học sinh, tính tích cực bên trong thường nảy sinh do những tác động từ bên ngoài. Giáo viên phải tạo ra hàng loạt các mâu thuẩn, khéo léo lôi cuốn, hấp dẫn học sinh để các em tự ý thức tiếp nhận và tìm tòi cách giải quyết.
Để đạt được yêu cầu này, đòi hỏi người giáo viên ngoài sự khéo léo kết hợp nhuần nhuyễn các phương pháp, hình thức dạy học, sử dụng các phương tiện dạy học tạo cho học sinh luôn luôn có hứng thú, nhu cầu trong học tập còn phải nắm bắt được tâm sinh lí, trình độ của mỗi học sinh để động viên, khích lệ kịp thời. Giáo viên thường xuyên tổ chức luyện tập giúp các em từng bước tiếp cận với cách học mới: biết đặt câu hỏi thắc mắc tranh luận; biết trình bày, lí giải sự việc và biết hợp tác với các bạn trong nhóm để khám phá, lĩnh hội kiến thức.
Phải nói rằng, trong quá trình thực hiện chương trình đổi mới sách giáo khoa, đổi mới phương pháp dạy học, cán bộ quản lí trường học và giáo viên đã được trang bị đầy đủ kiến thức, kĩ năng dạy học theo hướng tích cực; từng bước vận dụng vào thực tiễn một cách linh hoạt, hiệu quả; chất lượng giáo dục ngày càng được cải thiện, nâng cao. Tuy nhiên, thực tế cho thấy từ quan điểm dạy học tích cực đến thực tế dạy học ở các lớp vẫn còn một khoảng cách nhất định. Việc bồi dưỡng cho học sinh kĩ năng tự học, tự giải quyết vấn đề cũng như khơi dậy ở các em ý thức tự giác, lòng say mê học tập, ham hiểu biết; thói quen đặt câu hỏi thắc mắc; khả năng tranh luận giải quyết vấn đề cũng như việc hợp tác với các bạn trong nhóm vẫn còn một số hạn chế nhất định. Cụ thể: Một số học sinh chưa tích cực tham gia vào các hoạt động học tập. Các em không biết cách nêu câu hỏi thắc mắc, tranh luận và trình bày, lí giải một nội dung học nào đó. Rất nhiều học sinh (trung bình, yếu) đôi khi làm bài đúng nhưng chỉ làm theo cảm tính, không biết căn cứ vào đâu, dựa vào quy tắc nào để thực hiện như thế,… Khi tổ chức học nhóm, không ít học sinh ngồi lại nhưng không biết phải làm gì mà chỉ ngồi yên “ăn theo” các bạn giỏi, khá.
Nguyên nhân của những tồn tại trên một phần là do khách quan như: Các đối tượng học sinh trung bình, yếu thường có tâm lí sợ nói sai, làm sai, sợ thầy cô chê trách hay các bạn chế giễu nên thiếu tự tin, rụt rè, e ngại. Học sinh khá giỏi luôn có tâm lí thích thể hiện mình nên thường làm thay, nói thay cho các bạn. Một phần nữa là do nhận thức có hạn và chưa được tập luyện nên các em không biết cách nêu thắc mắc, không biết tranh luận với nhau về một vấn đề,…Bên cạnh đó còn có một số nguyên nhân chủ quan từ phía giáo viên như: Việc lựa chọn, phối hợp các phương pháp, hình thức dạy học chưa thật sự phù hợp với nội dung bài, chưa sát đối tượng học sinh nên đã hạn chế sự tham gia, tranh luận của các em. Khi có người dự giờ, giáo viên sợ ảnh hưởng đến thời gian của tiết dạy nên thường né tránh gọi học sinh yếu, trung bình trả lời bài. Một số trường hợp do giáo viên giao việc chưa được cụ thể, rõ ràng, phù hợp với trình độ của mỗi nhóm, mỗi cá nhân dẫn đến các nhóm làm việc hiệu