Câu 4: Bia khuyến học Trường Thi được dựng vào năm nào? Hiện nay thuộc phường ,xã nào ?
Bia khuyến học phường trường thi ,thành phố Thanh Hóa,còn gọi là bia Trường Thi là bia ghi lại bài biểu của Tổng đốc Thanh Hóa Nguyễn Thuật tâu lên triều đình Huế để cho sĩ tử Thanh Hóa được thi riêng ở trường thi Thanh Hóa . lý do là năm Mậu Tý 1888 do phong trào cần vương nên thi cử ở thanh Hóa rất khó khăn. Sĩ tử phải thi chung ở trường thi Nam Định và Nghệ An.Đến kỳ thi,sĩ tử Thanh Hóa phải vào Nghệ An vì đi bộ đường xa,bị ốm nên bỏ thi nhiều. Lời biểu của Tổng đốc Thanh Hóa đã được triều đình nhà Nguyễn ban chiếu chỉ chấp thuận.Nội dung bia còn ghi lại cả lời ca ngợi công ơn của Tổng đốc và các quan triều đình đã quan tâm đến công việc học và thi,ca ngợi ơn ban ra của triều định nhà Nguyễn làm nức long sĩ tử và phát triển việc học của tỉnh nhà.Bia được đặt ở khu vực Trường Thi Thanh Hóa thời Nguyễn cho nên đến nay nhân dân vẵn gọi là bia Trường Thi.Từ nguồn gốc,ý nghĩa sâu sắc cảu tấm bia mà thành phố Thanh Hóa đã đặt tên nơi dựng bia khuyến học là: Phố Trường Thi, đường trường Thi và phường trường Thi.
Bia khuyến học dựng trên khuôn viên ở ngã ba phường Trường thi.Từ đây,đi ngược về phía tây khoảng 400m là đên quốc lộ 1 A.Xuôi về phía đông khoảng 1km là đến Nam ngạn.
Bia khuyến học được làm bằng một khối đá liền cao 2,0 m,rộng 1,0m,dầy 0,20m.Bố cục tấm bia gồm 3 phần,đỉnh bia,trân bia như hình cánh cung và thân bia hình chữ nhật.
Đế bia cũng là một hình khối đá lớn hình chữ nhật.Trân bia chạm khắc hình hổ phù,vân mây.Riềm bia trang trí hoa lá.Bia khắc chữ cả hai mặt.
Mặt trước ( hướng đông nam),bia khắc ghi bài biểu của Tổng đốc Thanh Hóa Nguyễn Thuật tâu lên triều đình nhà Nguyễn để cho sĩ tử Thanh Hóa được thi riêng ở trường thi Thanh Hóa. Cuối bài biểu là tóm tắt chiếu chỉ của triều đình cho phép như lời tâu của Tổng đốc Thanh Hóa do 3 quan ở triều đình ký.
Nội dung văn bia:
Tổng đốc Thanh Hóa thị thần Nguyễn Thuật xin kính cẩn tâu rằng:” Vì tương lai nghĩa hợp trường thi văn vẫn nơi cũ hiện thành,các duyên do cung kính tập hợp khi cùng tâu theo việc chiếu chỉ của nhà vua cứ như Thị giảng. Thần đốc học Nguyễn Duy Tiến trình thuật.Căn cứ theo các tú tài sĩ nhân của các phủ huyện hạt tỉnh Thanh Hóa có đơn thuận: Đồng khánh năm thứ ba (1888)
Vâng theo phép các sĩ tử thuộc tỉnh Thanh Hóa hợp thi ở trường Nghệ An thì đường thi trở ngại hoặc nghèo không đủ sức đi ,ốm đau khó vào trường thi phải cáo nghỉ quá nhiều .Gần đây các sĩ tử phải trở về quá nhiều,nhân đó không phát học được.Khẩn xin thầy đề,nay được đội ơn cho phép được dự thi ở tỉnh trường Thanh Hóa như cũ.Ngõ hầu được gần tiện lợi trường thi đó như có tu bổ,phí tổn phải làm vv…tình nguyện lo biện các việc nói rằng: Thần đã bàn cùng các đồng sự,thần vâng theo năm đầu Tự Đức(1848),khâm phục theo thánh chỉ dụ:Thần tỉnh Thanh lãnh chức trách năm Minh Mệnh thứ 13(1832) định chế độ là một trường thi năm năm sau cho phép hợp thi với tỉnh Ninh Bình.Trải qua các khoa thi sĩ số trừ Ninh Bình, tỉnh Thanh Hóa có hơn hai ngàn.Năm gần đây sĩ số giảm không ở dưới con số một ngàn hai,ba trăm người.Ân khoa năm Mậu Tý(1888) Đồng Khánh thứ ba vâng cho phép hợp thi ở trường Nghệ An,tỉnh Thanh Hóa thần dự thi hơn 700. Cho tới nay vào trường không được nửa số đó.Các bệnh ốm đau hơn 400 người.Giải ngạch chỉ được một người.Từ nay thân sĩ phần nhiều thi phụ ở trường Nghệ An không tiện,vì nói rằng:Tỉnh Thanh Hóa thần theo như trước chưa có trường chuyên. Đó duy chỉ có sự chiếu cố thương đến của triều đình,tức thì khẩn xin ơn trên cho phép sĩ tử Thanh Hóa thần khoa thi Tân Mão năm tới về sau được dự thi ở trường thi tỉnh Thanh,đáp ứng được sự trông mong của các sĩ tử,biện pháp làm căn cứ tình nguyện tu bổ cũng không đến nỗi phí tổn hơn.
Cung kính tập hợp đủ,kính tâu xin thánh chỉ,xin kính cẩn tấu:
Ngày 26 tháng 7 năm Thành Thái thứ nhất(1889) đề.Tới 21 tháng 9 thần: Tạ Thúc Dĩnh,Trần Hữu Phù,thần: Hồng Hàn vâng chiếu chỉ cho phép như lời