Tuần 28, 29, 30 – Tiết 37, 38, 39, 40, 41

Ngày soạn 28/03/2025

CHƯƠNG IV

BÀI
14

ĐIỆN
TỪ
CẢM ỨNG ĐIỆN TỪ. NGUYÊN TẮC TẠO RA DÒNG ĐIỆN
XOAY CHIỀU
(Thời lượng 5 tiết)

I. MỤC TIÊU
Kiến thức
Dòng điện cảm ứng xuất hiện trong cuộn dây dẫn kín khi có sự biến thiên số đường sức từ
xuyên qua tiết diện của cuộn dây dẫn đó.
Hiện tượng xuất hiện dòng điện cảm ứng được gọi là hiện tượng cảm ứng điện từ.
Dòng điện xoay chiều có cường độ và chiều luân phiên thay đổi theo thời gian.
Nguyên tắc tạo ra dòng điện xoay chiều dựa trên hiện tượng cảm ứng điện từ.
Năng lực

Năng lực khoa học tự nhiên
Thực hiện thí nghiệm để rút ra được: Khi số đường sức từ xuyên qua tiết diện của cuộn dây
dẫn kín biến thiên thì trong cuộn dây đó xuất hiện dòng điện cảm ứng.
Thực hiện thí nghiệm để nêu được nguyên tắc tạo ra dòng điện xoay chiều (dòng điện luân
phiên đổi chiều).

Năng lực chung
Chủ động thực hiện thí nghiệm tạo ra dòng điện cảm ứng.
Hỗ trợ các thành viên trong nhóm hoàn thành nhiệm vụ học tập tìm hiểu về hiện tượng cảm
ứng điện từ.
Phẩm chất
– Có trách nhiệm trong hoạt động nhóm, chủ động nhận và thực hiện nhiệm vụ được giao.
II. THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU – Máy tính, máy chiếu.
File trình chiếu PowerPoint hỗ trợ bài dạy.
Trò
chơi
Chiếc
hộp
bí
ẩn
soạn
thảo
trên
wordwall
(https://wordwall.netresource/27345053/everybody-up/up-starter-u3-colors) với các câu hỏi:
Câu 1. Phát biểu nào dưới đây không đúng?
Mỗi nam châm đều có hai cực Bắc và Nam.
Ở ngoài nam châm, đường sức từ đi ra từ cực Bắc và đi vào cực Nam của nam châm.
Mỗi đường sức có một chiều xác định.
Các đường sức không cắt nhau.
Câu 2. Hình ảnh nào dưới đây mô tả không đúng các đường sức từ của một nam châm?
A.

B.

C.

D.

Câu 3. Từ trường không được sinh ra bởi
vật nhiễm điện đứng yên.

B. thanh nam châm thẳng.

dây dẫn mang dòng điện. D. cuộn dây có dòng điện chạy qua. – Vòng quay phần thưởng
Radom wheel (link soạn thảo online: https://wheelofnames. com).
Mô phỏng hiện tượng cảm ứng điện từ (https://phet.colorado.edu/en/simulations/faradayslaw).
Các bộ dụng cụ thí nghiệm cho mỗi nhóm HS:
+ 6 bộ (1) gồm: 1 nam châm thẳng; 1 cuộn dây; 1 điện kế và các dây nối.
+ 6 bộ (2) gồm: 1 cuộn dây ; 1 nam châm điện; 1 nguồn điện; 1 điện kế; 1 công tắc và các
dây nối.
+ 3 bộ (3): 1 cuộn dây có hai đèn LED đỏ và vàng mắc song song, ngược cực; 1 nam châm
thẳng có trục quay ở giữa.
+ 3 bộ (4): 1 cuộn dây dẫn mềm có tiết diện dễ dàng thay đổi khi bị bóp mạnh; 1 nam châm
thẳng; 1 điện kế; 1 kẹp giữ và các dây nối.
+ 6 bộ thí nghiệm mô hình máy phát điện xoay chiều có hai đèn LED (như Hình 14.8) – Các
phiếu học tập nhóm:
+ Phiếu học tập 1 (in trên giấy A1):
PHIẾU HỌC TẬP 1
Thực hiện thí nghiệm theo hướng dẫn, kết quả thí nghiệm ghi vào các bảng
dưới đây:

Kết quả thí nghiệm 1
Vị trí kim điện
kế
Trước khi di
chuyển
nam
châm

Đưa cực Bắc của
nam châm lại
gần cuộn dây

Đưa cực Bắc của
nam châm ra xa
cuộn dây

Kết quả thí nghiệm 2
Vị trí kim điện
kế
Trước khi đóng/mở
khoá K

Khi đóng khoá
K

Khi mở khoá K

Trả lời câu hỏi: Sự dịch chuyển của kim điện kế (nếu có) chứng tỏ điều gì?
...............................................................................................................................
.............
Nếu kim điện kế dịch chuyển, hãy nêu giả thuyết về nguyên nhân dẫn đến sự
dịch chuyển này.
...............................................................................................................................
.............
+ Phiếu học tập 2 (in trên giấy A2):
PHIẾU HỌC TẬP 2
1. Tiến hành thí nghiệm 3 và hoàn thành bảng 1:
Trạng
thái của
nam
châm

Trạng thái của đèn

Số đường sức từ qua
cuộn dây

Đèn 1

Giảm

Đèn 2

Tăng

Cực của
nam
châm
quay lại
gần
cuộn
dây
Cực của
nam
châm
quay ra
xa cuộn
dây

Thực hiện thí nghiệm 4 và trả lời câu hỏi: Khi tiết diện cuộn dây giảm thì số đường sức từ
xuyên qua tiết diện cuộn dây biến thiên như thế nào?
............................................................................................................................................

Từ kết quả của thí nghiệm 3 và thí nghiệm 4, rút ra kết luận về mối quan hệ giữa sự biến
thiên của số đường sức từ qua cuộn dây và sự xuất hiện dòng điện cảm ứng trong cuộn dây.
............................................................................................................................................
III. TIẾN TRÌNH DẠY – HỌC
Hoạt động 1: Mở đầu

a) Mục tiêu
Nhắc lại được các kiến thức về từ trường và đường sức từ.
Đặt được câu hỏi tìm hiểu về mối quan hệ giữa từ trường và dòng điện. b) Tiến trình thực
hiện
Hoạt động của giáo viên và học sinh

Sản phẩm

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ – GV thực
hiện:

Các câu trả lời của HS:
1-C; 2-D; 3-A.

+ Thông báo luật chơi trò chơi Chiếc hộp bí
ẩn: HS chọn 1 chiếc hộp và trả lời câu hỏi
tương ứng, trả lời đúng, HS được quay phần

Các câu hỏi về mối quan
hệ giữa từ trường và
dòng điện:

thưởng ngẫu nhiên.

+ Từ trường có tạo ra
được dòng điện hay
không?

+ Hướng dẫn HS tham gia trò chơi và quản
trò.

+ Làm thế nào để dùng
từ trường của nam châm
tạo ra dòng điện trong
dây dẫn?

+ Yêu cầu HS đặt các câu hỏi về mối quan
hệ giữa từ trường và dòng điện.
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập
– HS tham gia trò chơi Chiếc hộp bí ẩn, nhớ
lại kiến thức về từ trường đã học trong
chương trình Khoa học tự nhiên 7 và trả lời
các câu hỏi.
Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận
– HS giơ tay giành quyền chơi, trình bày
câu trả lời và giải thích (nếu được yêu cầu).
Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm
vụ
– GV dựa trên các câu hỏi mà HS đặt ra để
dẫn dắt vào bài mới. Trường hợp HS không
nêu được câu hỏi, GV có thể dẫn dắt: Khi
có dòng điện chạy trong dây dẫn thì xung
quanh dây dẫn có từ trường. Vậy từ trường
có sinh ra dòng điện hay không? Chúng ta
cùng tìm hiểu bài học để trả lời cho câu hỏi
này.
Hoạt động 2: Hình thành kiến thức

Dòng điện cảm ứng
Mục tiêu
Thực hiện được thí nghiệm tạo ra dòng điện cảm ứng.
Dự đoán được nguyên nhân sinh ra dòng điện cảm ứng.– Chủ động thực hiện thí nghiệm tạo
ra dòng điện cảm ứng. b) Tiến trình thực hiện
Hoạt động của giáo viên và học
sinh

Sản phẩm

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ –
GV thực hiện:

– Phiếu học tập 1 đã được hoàn
thành đầy đủ các nội dung: + Kết
quả thí nghiệm 1:

+ Chia nhóm HS: tối đa 6 nhóm.
+ Phát phiếu học tập 1, bộ dụng cụ
thí nghiệm (1) và (2) cho mỗi
nhóm HS.
+ Yêu cầu HS thực hiện thí
nghiệm
1
phần
Hoạt
động/SGK/tr.67 và thí nghiệm 2
phần Hoạt động-SGK/tr.68 và
hoàn thành phiếu học tập 1.

Đưa cực Bắc của nam châm lại
gần cuộn dây: kim điện kế lệch
sang phải.
Đưa cực Bắc của nam châm ra xa
cuộn dây: kim nam châm lệch
sang trái.

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học
tập
HS thực hiện:
+ Tập hợp nhóm theo phân công
của GV. + Nhận phiếu học tập và
dụng cụ thí nghiệm.
+ Làm việc nhóm, thực hiện
nhiệm vụ học tập theo yêu cầu.
GV quan sát, hỗ trợ và hướng dẫn
HS trong quá trình thực hiện thí
nghiệm (nếu cần).
Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo
luận – Các nhóm treo phiếu học
tập lên bảng. – Đại diện 01 nhóm
HS trình bày sản phẩm học tập.
Bước 4: Đánh giá kết quả thực
hiện nhiệm vụ
GV nhận xét kết quả thực hiện
nhiệm vụ của các nhóm và ghi
nhận giả thuyết các nhóm đưa ra.
Trường hợp các nhóm không đưa
ra được giả thuyết, GV dùng mô
phỏng PhET để hỗ trợ HS.

+ Kết quả thí nghiệm 2:
Đóng công tắc: kim điện kế lệch
sang phải.
Mở công tắc: kim điện kế lệch
sang trái.
+ Câu trả lời: Sự dịch chuyển của
kim điện kế chứng tỏ trong mạch
xuất hiện dòng điện.
+ Giả thuyết: Số lượng đường sức
từ qua cuộn dây thay đổi.

GV thông báo: Dòng điện cảm
ứng là dòng điện sinh ra bởi từ
trường.

Hiện tượng cảm ứng điện từ
Mục tiêu
Thực hiện thí nghiệm để rút ra được: Khi số đường sức từ xuyên qua tiết diện của cuộn dây
dẫn kín biến thiên thì trong cuộn dây đó xuất hiện dòng điện cảm ứng.
Hỗ trợ các thành viên trong nhóm hoàn thành nhiệm vụ học tập tìm hiểu về hiện tượng cảm
ứng điện từ. b) Tiến trình thực hiện
Hoạt
động
của giáo
viên và
học sinh
Bước 1:
Chuyển
giao
nhiệm
vụ – GV
thực
hiện:
+
Yêu
cầu HS
làm việc
cá nhân,

Sản phẩm

đề xuất
một số
cách làm
thay đổi
số đường
sức
từ
xuyên
qua một
cuộn dây
và làm
xuất hiện
dòng
điện cảm
ứng
trong
cuộn
dây.
+ Phát
phiếu
học tập 2
cho các
nhóm, bộ
dụng cụ
(3) cho
các
nhóm 1,
2, 3; bộ
dụng cụ
(3) cho
các
nhóm 4,
5, 6. +
Tổ chức
cho HS
làm việc
theo
trạm,
thực hiện
các
nhiệm
vụ:
Trạm 1:
các
nhóm 1,
2, 3, tiến
hành thí
nghiệm 3
phần
Hoạt
độngSGK/tr.6
9;
các
nhóm 4,
5, 6 tiến
hành thí

nghiệm 4
phần
Hoạt
độngSGK/tr.6
9.
Trạm 2:
các
nhóm 1,
2, 3, tiến
hành thí
nghiệm
4 phần
Hoạt
độngSGK/tr.6
9;
các
nhóm 4,
5, 6 tiến
hành thí
nghiệm
3 phần
Hoạt
độngSGK/tr.6
9.
+
Yêu
cầu các
nhóm
hoàn
thành
phiếu
học tập
2.

Bước 2:
Thực
hiện
nhiệm
vụ học
tập – HS
thực
hiện:
+ Nhận
dụng cụ
thí
nghiệm.
+ Làm
việc
nhóm,
tiến
hành thí
nghiệm
theo
hướng
dẫn và
hoàn
thành
phiếu
học tập.
–
GV
quan sát,
hướng
dẫn và
hỗ
trợ
các
nhóm
trong
quá trình
thí
nghiệm
(nếu
cần); GV
hướng
dẫn HS
đổi vị trí
(hoặc
đổi dụng
cụ
thí
nghiệm):
nhóm 1
đổi với
nhóm 6,
nhóm 2
đổi với
nhóm 5,
nhóm 3
đổi với
nhóm 4

Phiếu học tập 2 đã hoàn thành đầy đủ các nội dung: + Bảng
1:
C
h
u
y
ể
n
đ
ộ
n
g

Trạng
thái
của
đèn

Số
đường
sức từ
qua
cuộn
dây

Đ
è
n

Đ
è
n

1

2

S
á
n
g

T
ắ
t

G
i
ả
m

c
ủ
a
n
a
m
c
h
â
m
C
ự
c
c
ủ
a
n
a
m
c
h
â
m
q
u
a
y
l
ạ
i
g
ầ
n

x

T
ă
n
g

sau khi
các
nhóm
hoàn
thành
nhiệm
vụ của
trạm 1.

c
u
ộ
n

Bước 3:
Báo cáo
kết quả
và thảo
luận –
Các
nhóm
treo
phiếu
học tập
lên phía
sau khu
vực ngồi
của
nhóm
mình.

C
ự
c
c
ủ
a
n
a
m

–
Đại
diện 01
nhóm
trình bày
sản
phẩm
học tập
của
nhóm.
Bước 4:
Đánh
giá kết
quả
thực
hiện
nhiệm
vụ
–
GV
thực
hiện:
+ Nhận
xét
chung
hoạt
động thí
nghiệm
và
kết
quả làm
việc

d
â
y

c
h
â
m
q
u
a
y

T
ắ
t

S
á
n
g

x

r
a
x
a
c
u
ộ
n
d
â
y
+ Câu trả lời: Khi tiết diện cuộn dây giảm thì số đường sức
từ xuyên qua tiết diện cuộn dây giảm.
+ Kết luận: Khi số đường sức từ xuyên qua tiết diện của
cuộn dây dẫn kín biến thiên (tăng hoặc giảm) thì trong cuộn
dây dẫn đó xuất hiện dòng điện cảm ứng.
Hiện tượng xuất hiện dòng điện cảm ứng được gọi là hiện
tượng cảm ứng điện từ.

nhóm.
+ Chốt
kiến
thức về
hiện
tượng
cảm ứng
điện từ.

Nguyên tắc tạo ra dòng điện xoay chiều
Mục tiêu
– Thực hiện thí nghiệm để nêu được nguyên tắc tạo ra dòng điện xoay chiều (dòng điện luân
phiên đổi chiều).

Tiến trình thực hiện
Hoạt động của giáo viên và học sinh

Sản phẩm

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

– Câu trả lời của HS:

– GV thực hiện:

+ Khi quay chậm,
đèn LED sáng tối
luân phiên nhau; khi
quay nhanh thì không
phát hiện sự sáng tối
luân phiên.

+ Chiếu Hình 14.9-SGK/tr.70 và giới thiệu về
dòng điện xoay chiều.
+ Phát bộ dụng cụ thí nghiệm (5) cho các nhóm
HS; chiếu Hình 14.8-SGK/tr.70, giới thiệu bộ
dụng cụ thí nghiệm tạo dòng điện xoay chiều.
+ Yêu cầu HS tiến hành thí nghiệm theo hướng
dẫn, trả lời câu hỏi và thực hiện các yêu cầu
trong phần Hoạt động-SGK/tr.70.
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập
– HS thực hiện:
+ Tiếp nhận các thông tin về dòng điện xoay
chiều và bộ dụng cụ thí nghiệm do GV giới
thiệu. + Làm việc nhóm, thực hiện nhiệm vụ
học tập. + GV quan sát, hỗ trợ trong quá trình
HS làm việc nhóm.
Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận
– Lần lượt 03 HS đại diện cho 3 nhóm đứng tại
chỗ trình bày câu trả lời các câu hỏi/nhiệm vụ.
Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ
– Các HS của nhóm khác so sánh với câu trả lời
của nhóm mình, đưa ra nhận xét, bổ sung (nếu
cần). – GV nhận xét câu trả lời của HS và chốt
kiến thức về nguyên tắc tạo ra dòng điện xoay
chiều.

+ Số đường sức từ
qua cuộn dây tăng
giảm liên tục theo
thời gian.
+ Dòng điện qua đèn
LED có chiều thay
đổi liên tục theo thời
gian.
+ Nguyên tắc tạo
dòng điện xoay chiều
dựa trên hiện tượng
cảm ứng điện từ: Khi
số đường sức từ qua
tiết diện của cuộn dây
dẫn kín biến thiên
(tăng, giảm luân
phiên) theo thời gian,
trong cuộn dây xuất
hiện dòng điện xoay
chiều.

Hoạt động 3: Luyện tập và vận dụng

a) Mục tiêu
– Vận dụng kiến thức về cảm ứng điện từ và nguyên tắc tạo ra dòng điện xoay chiều, đề xuất
phương án thiết kế và chế tạo máy phát điện mini.

b) Tiến trình thực hiện

Hoạt động của giáo viên và học sinh

Sản phẩm

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

Dự kiến 01 phương án thiết
kế và chế tạo:

– GV yêu cầu HS làm việc nhóm, thực
hiện:
+ Thiết kế và chế tạo máy phát điện
xoay chiều mini chạy bằng sức gió có
nguyên lí hoạt động dựa trên hiện tượng
cảm ứng điện từ.
+ Quay video quá trình chế tạo và thử
nghiệm mô hình, nộp cho GV trước buổi
học kế tiếp.
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập
– HS làm việc nhóm, thảo luận và thực
hiện nhiệm vụ theo yêu cầu của GV (ở
nhà).
Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận
Trưng bày và thử nghiệm mô hình máy
phát điện của các nhóm tại lớp.
Trường hợp nhóm chế tạo không thành
công mô hình (nếu có), đại diện các
nhóm trình bày nguyên nhân thất bại.
GV chiếu video của 1 nhóm HS (đã
hoàn thành đầy đủ các nhiệm vụ).
Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện
nhiệm vụ
HS lắng nghe phần trình bày nguyên
nhân thất bại của nhóm chế tạo mô hình
không thành công (nếu có) và đề xuất
các biện pháp thay đổi thiết kế hoặc giải
pháp kĩ thuật.
GV nhận xét chung kết quả thực hiện
nhiệm vụ.

Các dụng cụ/nguyên vật liệu:
01 vỏ lọ sữa chua uống được
cắt hai đầu, 01 đèn LED, 02
nam châm hình khuyên (hoặc
nam châm cúc áo), 01 ruột
bút nước, 01 thanh kim loại
nhỏ (đường kính khoảng 3
mm, dài khoảng 10-15 cm);
01 tấm bìa cứng, các dụng cụ
hỗ trợ (súng bắn keo, kéo, ...).
Hình ảnh mô hình máy phát
điện sau khi chế tạo.