Ngày soạn:…/…/…
Ngày dạy:…/…/…

Quy ước: Nội dung màu xanh dương là phần bổ sung tích hợp năng lực AI.
BÀI 9: THỔ NHƯỠNG VIỆT NAM
I. MỤC TIÊU
1. Kiến thức
Sau bài học này, HS sẽ:
-

Chứng minh được tính chất nhiệt đới gió mùa của lớp phủ thổ nhưỡng.

-

Trình bày được đặc điểm phân bố của ba nhóm đất chính.

-

Phân tích được đặc điểm của đất feralit và giá trị sử dụng đất feralit trong
sản xuất nông, lâm nghiệp.

-

Phân tích được đặc điểm của đất phù sa và giá trị sử dụng đất phù sa trong
sản xuất nông nghiệp, thuỷ sản.

-

Chứng minh được tính cấp thiết của vấn đề chống thoái hoá đất.

-

Sử dụng được bản đồ để xác định sự phân bố của các nhóm đất chính.

-

Có ý thức tìm hiểu và sẵn sàng tham gia các hoạt động tuyên truyền, bảo vệ
tài nguyên đất.

2. Năng lực
Năng lực chung:
-

Năng lực giao tiếp và hợp tác: khả năng thực hiện nhiệm vụ một cách độc
lập hay theo nhóm; Trao đổi tích cực với giáo viên và các bạn khác trong
lớp.

-

Năng lực tự chủ và tự học: biết lắng nghe và chia sẻ ý kiến cá nhân với bạn,
nhóm và GV. Tích cực tham gia các hoạt động trong lớp.

-

Giải quyết vấn đề và sáng tạo: biết phối hợp với bạn bè khi làm việc nhóm,
tư duy logic, sáng tạo khi giải quyết vấn đề.

Năng lực địa lí:
-

Nhận thức khoa học địa lí: Chứng minh được tính chất nhiệt đới gió mùa
của lớp phủ thổ nhưỡng; Trình bày được đặc điểm phân bố của 3 nhóm đất
1

chính; Phân tích được đặc điểm của đất feralit và giá trị sử dụng đất feralit
trong sản xuất nông, lâm nghiệp; Phân tích được đặc điểm của đất phù sa và
giá trị sử dụng đất phù sa trong sản xuất nông nghiệp, thủy sản; Chứng minh
tính cấp thiết của vấn đề chống thoái hóa đất.
-

Tìm hiểu địa lí: Khai thác kênh hình và kênh chữ trong SGK từ tr.134 –
tr.139; Sử dụng bản đồ Hình 9.3 SGK tr.136 để nhận xét đặc điểm phân bố
của 3 nhóm đất chính.

-

Vận dụng tri thức địa lí giải quyết một số vấn đề thực tiễn: Tìm hiểu và thu
thập thông tin về việc sử dụng các loại đất ở địa phương; Các biện pháp để
bảo vệ và cải tạo tài nguyên đất.

Năng lực số (NLS):
-

[1.1.TC2b]: Sử dụng được công cụ tìm kiếm để thu thập hình ảnh, thông tin
về các loại đất và cây trồng phù hợp từ nguồn chính thống.

-

[3.1.TC2a]: Tạo được sơ đồ tư duy điện tử hoặc bài trình bày đa phương tiện
về thoái hóa đất.

-

[6.2.TC2a]: Sử dụng được công cụ AI (Chatbot) để hỗ trợ tổng hợp thông
tin so sánh đặc điểm các loại đất hoặc gợi ý giải pháp cải tạo đất.

-

[5.2.TC2b]: Lựa chọn được công cụ số phù hợp (Bản đồ số) để xác định sự
phân bố các nhóm đất.

Năng lực AI:
- 8.A1.2 – HS nhận diện được nguy cơ thông tin sai lệch và suy giảm tư
duy phản biện khi phụ thuộc AI; biết kiểm chứng kết quả AI bằng SGK, bản đồ
đất và nguồn địa lí tin cậy.
- 8.A3.3 – HS nêu rõ công cụ và phần việc AI hỗ trợ, tự kiểm tra – chỉnh
sửa nội dung trước khi sử dụng và chịu trách nhiệm về sản phẩm học tập.
- 8.D1.1 – HS xác định được một vấn đề thực tế về thoái hóa/bảo vệ đất ở
địa phương có thể được AI hỗ trợ phân tích hoặc đề xuất giải pháp.
3. Phẩm chất
-

Ý thức học tập nghiêm túc, ý thức bảo vệ tài nguyên đất.

2

II. THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU
1. Đối với giáo viên
-

SGK, SGV, SBT Lịch sử và Địa lí 8 – phần Địa lí.

-

Máy tính, máy chiếu.

-

Bản đồ các nhóm đất chính ở Việt Nam.

-

Một số tranh ảnh/video về các loại đất, giá trị sử dụng các loại đất, hiện
trạng thoái hóa đất, một số biện pháp thoái hóa đất,…

-

Ứng dụng/Web: Google Earth/Google Maps, Padlet (để nộp sản phẩm),
Chatbot AI (Gemini/ChatGPT - nếu điều kiện cho phép).

-

Video AI tạo bằng công cụ AI được dùng để khởi động bài học.

Lưu ý khi sử dụng AI: Không nhập dữ liệu cá nhân nhạy cảm; không coi số
liệu/nhận định do AI tự tạo là dữ liệu thực; mọi kết quả phải được đối chiếu với
SGK, Hình 9.1–9.7, bản đồ đất hoặc nguồn chính thống trước khi sử dụng.
2. Đối với học sinh
-

SGK, SBT Lịch sử và Địa lí 8 – phần Địa lí.

-

Điện thoại thông minh/Máy tính bảng/Laptop có kết nối Internet.

-

Phần mềm tạo sơ đồ tư duy (Canva/MindMeister)

III. TIẾN TRÌNH DẠY HỌC
A. HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG
a. Mục tiêu:
- HS lắng nghe bài hát Hành trình trên đất phù sa và nêu tên vùng, miền được nhắc
đến trong bài hát.
- HS dựa vào vốn hiểu biết thực tế, kể tên một số loại đất ở nước ta mà các em biết,
từ đó GV có thể kết nối những kiến thức HS đã có với nội dung bài mới.
b. Nội dung:
- GV cho HS lắng nghe file âm thanh/video bài hát Hành trình trên đất phù sa và
yêu cầu HS trả lời câu hỏi: Em hãy nêu tên vùng, miền được nhắc đến trong bài
hát.
- GV sử dụng kĩ thuật động não và trình bày 1 phút, yêu cầu HS trả lời câu hỏi: Em
hãy kể tên một số loại đất ở nước ta.

3

c. Sản phẩm: Câu trả lời của HS cho phần khởi động và chuẩn kiến thức của GV.
d. Tổ chức thực hiện:
Nhiệm vụ 1: Nghe bài hát “Hành trình trên đất phù sa”
Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập
- GV cho HS cả lớp nghe bài hát Hành trình trên đất phù sa (sáng tác: nhạc sĩ
Thanh Sơn).
Hành Trình Trên Đất Phù Sa - Phi Nhung | Bài hát, lyrics (zingmp3.vn)
- GV yêu cầu HS trả lời câu hỏi: : Em hãy nêu tên vùng, miền được nhắc đến trong
bài hát.
Bước 2: HS tiếp nhận, thực hiện nhiệm vụ học tập
- HS tập trung, chú ý lắng nghe bài hát và trả lời câu hỏi.
- GV quan sát, hướng dẫn, hỗ trợ HS (nếu cần thiết).
Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động, thảo luận
- GV mời đại diện 1 HS xung phong nêu tên vùng, miền được nhắc đến trong bài
hát.
- GV yêu cầu các HS khác lắng nghe, nhận xét, bổ sung ý kiến (nếu có).
Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập
- GV nhận xét, đánh giá, chốt đáp án:
Các vùng, miền được nhắc đến trong bài hát: Đồng bằng sông Cửu Long – Long
An, Mộc Hóa, Mỹ Tho, Vĩnh Long, Tháp Mười, Trà Vinh, Cần Thơ, Sóc Trăng,
Bạc Liêu, Cà Mau, sông Cửu Long,…
- GV kết luận: Qua lời bài hát Hành trình trên đất phù, chúng ta phần nào thấy
được giá trị mà đất phù sa mang lại cho vùng Đồng bằng sông Cửu Long (vựa lúa,
vựa cây ăn trái,…).
- GV chuyển sang nội dung mới.
Nhiệm vụ 2: Kể tên một số loại đất ở nước ta
Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập
- GV yêu cầu HS xem video AI được thiết kế để phục vụ bài dạy và trả lời câu hỏi
xuất hiện trong video đó.

4

- GV sử dụng kĩ thuật động não và trình bày 1 phút, yêu cầu HS trả lời câu hỏi: Em
hãy kể tên một số loại đất ở nước ta.
Bước 2: HS tiếp nhận, thực hiện nhiệm vụ học tập
HS liên hệ thực tế, dựa vào một số kiến thức đã học, hiểu biết của bản thân và trả
lời câu hỏi.
Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động, thảo luận
- GV mời đại diện 1 – 2 HS kể tên một số loại đất ở nước ta mà em biết.
- GV yêu cầu các HS khác lắng nghe, nhận xét, bổ sung ý kiến (nếu có).
Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập
- GV nhận xét, đánh giá, chốt đáp án:
Một số loại đất ở nước ta:

Đất feralit

Đất phù sa

Đất mùn trên núi

- GV dẫn dắt HS vào bài học: Khí hậu nhiệt đới gió mùa đã tác động mạnh mẽ đến
quá trình hình thành và đặc điểm thổ nhưỡng Việt Nam. Bên cạnh đó, sự đa dạng
của các nhân tố hình thành đất đã làm cho nước ta có nhiều nhóm đất khác nhau.
Các nhóm đất có tính chất riêng biệt và phù hợp với các hoạt động sản xuất nông
nghiệp, lâm nghiệp, thủy sản nhất định. Để nắm rõ hơn về các nhóm đất chính ở
nước ta, chúng ta sẽ cùng nhau tìm hiểu trong bài học ngày hôm, nay – Bài 9: Thổ
nhưỡng Việt Nam.
B. HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC
Hoạt động 1: Tính chất nhiệt đới gió mùa của lớp thổ nhưỡng
a. Mục tiêu: Thông qua hoạt động, HS chứng minh được tính chất nhiệt đới gió
mùa của lớp phủ thổ nhưỡng nước ta.

5

b. Nội dung: GV yêu cầu HS làm việc cá nhân, khai thác mục Em có biết, thông
tin mục 1 SGK tr.134, 135 và trả lời câu hỏi: Chứng minh tính chất nhiệt đới gió
mùa của lớp phủ thổ nhưỡng nước ta
c. Sản phẩm: Câu trả lời của HS về tính chất nhiệt đới gió mùa của lớp thổ
nhưỡng và chuẩn kiến thức của GV.
d. Tổ chức thực hiện:
HOẠT ĐỘNG CỦA GV - HS

DỰ KIẾN SẢN PHẨM

NLS, AI

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học 1. Tính chất nhiệt đới gió [1.1.TC2b]:
tập

mùa của lớp thổ nhưỡng

- GV giới thiệu kiến thức:

- Tính chất nóng ẩm của khí

+ Thổ nhưỡng là lớp vật chất mỏng, vụn
bở, bao phủ trên bề mặt các lục địa và
đảo, được đặc trưng bởi độ phì.
+ Các nhân tố hình thành thổ nhưỡng ở
nước ta: đá mẹ, khí hậu, sinh vật, địa
hình, thời gian, con người.
- GV nêu vấn đề:

hậu: quá trình phong hoá đá
mẹ diễn ra mạnh mẽ tạo ra một
lớp phủ thổ nhưỡng dày.

Tìm được dữ
liệu, thông tin
(video) trong
môi

trường

số.

- Quá trình feralit là quá
trình hình thành đất đặc
trưng: hình thành các loại đất
feralit điển hình cho thổ
nhưỡng Việt Nam, có đặc

+ Vì sao thổ nhưỡng nước ta lại mang điểm nghèo mùn, chua.
tính chất nhiệt đới gió mùa?

- Tính chất phân mùa của khí

+ Những biểu hiện của tính chất nhiệt hậu: xen kẽ giữa hai mùa khô
đới gió mùa của thổ nhưỡng nước ta là và mưa làm tăng cường quá
gì?
- GV yêu cầu HS làm việc cá nhân, khai
thác mục Em có biết, thông tin mục 1
SGK tr.134, 135 và trả lời câu hỏi:

trình tích luỹ ôxít sắt, ôxít
nhôm tạo thành các tầng kết
von hoặc đá ong ở vùng trung
du, miền núi.

Chứng minh tính chất nhiệt đới gió mùa - Lượng mưa lớn tập trung
của lớp phủ thổ nhưỡng nước ta.

vào mùa mưa: gia tăng hiện
6

- GV nêu câu hỏi gợi mở cho HS:
+ Tính chất nhiệt đới gió mùa của lớp
phủ thổ nhưỡng thể hiện qua những quá
trình nào?
+ Vì sao quá trình feralit là quá trình

tượng xói mòn, rửa trôi ở vùng
đồi núi. Đất bị xói mòn, rửa
trôi theo các dòng chảy ra sông
ngòi, bồi tụ ở vùng đồng bằng
hình thành đất phù sa.

hình thành đất đặc trưng ở vùng nhiệt
đới gió mùa?
+ Vì sao lại xảy ra quá trình xói mòn rửa trôi - tích tụ?
+ Vì sao quá trình thoái hóa đất diễn ra
chủ yếu ở khu vực đồi núi?
- GV yêu cầu HS: Tìm kiếm video ngắn
(Search Video) với từ khóa "quá trình
hình thành đất đá ong hóa" hoặc
"laterization process" để HS quan sát
trực quan quá trình tích tụ ôxít
sắt/nhôm.
Bước 2: HS tiếp nhận, thực hiện
nhiệm vụ học tập
- HS khai thác thông tin trong mục và trả
lời câu hỏi.
- GV quan sát, hướng dẫn, hỗ trợ HS
(nếu cần thiết).
Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động,
thảo luận
- GV mời đại diện 1 – 2 HS chứng minh

7

tính chất nhiệt đới gió mùa của lớp phủ
thổ nhưỡng nước ta.
- GV yêu cầu các HS khác lắng nghe,
nhận xét, bổ sung ý kiến (nếu có).
Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện
nhiệm vụ học tập
- GV nhận xét, đánh giá và kết luận: Lớp
phủ thổ nhưỡng phản ánh được đặc
điểm chung của tự nhiên Việt Nam –
tính chất nhiệt đới gió mùa.
- GV chuyển sang nội dung mới.
Hoạt động 2: Ba nhóm đất chính
a. Mục tiêu: Thông qua hoạt động, HS:
- Trình bày được đặc điểm phân bố của ba nhóm đất chính.
- Phân tích được đặc điểm của đất feralit và giá trị sử dụng đất feralit trong sản
xuất nông, lâm nghiệp.
- Phân tích được đặc điểm của đất phù sa và giá trị sử dụng đất phù sa trong sản
xuất nông nghiệp, thủy sản.
- Phân tích được đặc điểm của đất phù sa và giá trị sử dụng đất phù sa trong sản
xuất nông nghiệp, thủy sản.
b. Nội dung:
- GV yêu cầu HS làm việc 4 nhóm, khai thác Hình 9.1 – 9.5, mục 2a, 2b SGK
tr.135 – 138 và hoàn thành Phiếu học tập số 1: Trình bày đặc điểm phân bố, đặc
điểm và giá trị sử dụng của nhóm đất feralit, đất phù sa trong sản xuất nông
nghiệp, thủy sản.
- GV yêu cầu HS làm việc cá nhân, khai thác thông tin mục 2c SGK tr.138 và trả
lời câu hỏi: Cho biết nơi phân bố và đặc điểm của nhóm đất mùn trên núi.

8

c. Sản phẩm: Phiếu học tập số 1, câu trả lời của HS về ba nhóm đất chính và
chuẩn kiến thức của GV.
d. Tổ chức thực hiện:
HOẠT ĐỘNG CỦA GV - HS

DKSP

NLS, AI

Nhiệm vụ 1: Tìm hiểu về nhóm đất feralit và nhóm 2. Ba nhóm đất - [6.2.TC2a]:
đất phù sa

chính

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

a. Nhóm đất feralit

- GV chia HS cả lớp thành 4 nhóm (2 nhóm cùng thực b. Nhóm đất phù

Sử

dụng

công cụ AI
để hỗ trợ giải
quyết vấn đề

hiện một nhiệm vụ học tập).

sa

- GV giao nhiệm vụ cụ thể cho các nhóm như sau:

Kết quả Phiếu học thông tin).

+ Nhóm 1, 3:
Khai thác Hình 9.1 – 9.3, thông tin trong mục 2a SGK
tr.135, 136 và hoàn thành nội dung trong Phiếu học
tập số 1: Trình bày nơi phân bố, đặc điểm và giá trị sử

tập số 1 đính kèm
phía dưới Nhiệm
vụ 1.

(tổng

hợp

- [1.1.TC2b]:
Tìm kiếm và
lọc dữ liệu,
thông tin.

dụng của nhóm đất feralit trong sản xuất nông nghiệp,
thủy sản.

+ Nhóm 2, 4:
Khai thác Hình 9.3 – 9.5, thông tin trong mục 2b SGK
tr.136 – 138 và hoàn thành nội dung trong Phiếu học
tập số 1: Trình bày nơi phân bố, đặc điểm và giá trị sử

9

dụng của nhóm đất phù sa trong sản xuất nông
nghiệp, thủy sản.

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1
(Đính kèm phía dưới Nhiệm vụ 1)
- GV cho HS quan sát thêm một số hình ảnh, video về
nhóm đất feralit và nhóm đất phù sa (Đính kèm phía
dưới Nhiệm vụ 1).

10

- GV yêu cầu các nhóm sử dụng công cụ AI (như
Copilot, ChatGPT) với câu lệnh: "Lập bảng so sánh
đặc điểm, phân bố và cây trồng thích hợp của đất
Feralit và đất Phù sa tại Việt Nam". HS sử dụng kết
quả từ AI để tham khảo, đối chiếu và hoàn thiện vào
Phiếu học tập.
Quy trình tích hợp AI (8.A1.2; 8.A3.3): Trước khi hỏi
AI, mỗi nhóm tự điền dự đoán vào Phiếu học tập từ
SGK/Hình 9.1–9.5. Sau khi nhận phản hồi AI, HS lập
bảng kiểm chứng 3 cột: “Nhận định AI – Bằng chứng
từ SGK/bản đồ – Kết luận: Đúng/Cần sửa/Chưa đủ căn
cứ”. Chỉ nội dung đã kiểm chứng mới được đưa vào
Phiếu học tập. Nhóm ghi cuối sản phẩm: công cụ AI
đã dùng, AI hỗ trợ phần nào và phần nhóm tự kiểm
chứng/chỉnh sửa. Sản phẩm AI: Phiếu học tập đã chỉnh
sửa kèm bảng kiểm chứng ngắn và dòng khai báo sử
dụng AI.
- GV mở rộng kiến thức, yêu cầu HS liên hệ, vận dụng
thực tế và cho biết: Kể tên các loại cây trồng phù hợp
với nhóm đất feralit và nhóm đất phù sa.
- GV yêu cầu HS tìm kiếm hình ảnh thực tế các loại
cây trồng (cà phê, điều, lúa, cây ăn quả) gắn với từng
loại đất và dán vào trang Padlet của lớp.
Bước 2: HS tiếp nhận, thực hiện nhiệm vụ học tập
- HS khai thác hình ảnh, video, thông tin trong mục và
hoàn thành Phiếu học tập số 1.
- GV quan sát, hướng dẫn, hỗ trợ HS (nếu cần thiết).

11

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động, thảo luận
- GV mời đại diện 2 nhóm trình bày nơi phân bố, đặc
điểm và giá trị sử dụng của nhóm đất feralit và nhóm
đất phù sa trong sản xuất nông nghiệp, thủy sản theo
Phiếu học tập số 1. Các nhóm còn lại nhận xét, bổ
sung ý kiến cho nhóm bạn (nếu có).
- GV mời đại diện 2 HS kể tên các loại cây trồng phù
hợp với nhóm đất feralit và nhóm đất phù sa.
(Đính kèm phía dưới Nhiệm vụ 1).
Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học
tập
- GV nhận xét, đánh giá và kết luận.
- GV chuyển sang nội dung mới.
HÌNH ẢNH VỀ NHÓM ĐẤT FERALIT

Phẫu diện đất feralit

12

Đất feralit hình thành trên đá vôi

Đất feralit hình thành trên đá
badan

Trồng keo trên đất Feralit
ở huyện Đakrông (Quảng Trị)

Trồng hoa hướng dương trên đất
đỏ badan ở huyện Nghĩa Đàn
Nghệ An)

HÌNH ẢNH, VIDEO VỀ NHÓM ĐẤT PHÙ SA

Đất phù sa sông Hồng

13

Trồng lúa trên đất Phù Sa

Trồng lạc trên đất phù sa

ở tỉnh Thái Bình

ở tỉnh Quảng Nam

https://www.youtube.com/watch?v=4AiB0U8Q8pA
PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1
Đất feralit

Đất phù sa

Phân bố
Đặc điểm
Giá trị sử dụng
KẾT QUẢ PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1
Đất feralit
Phân bố

Đất phù sa

Phân bố ở các tỉnh Phân bố chủ yếu ở đồng bằng sông
trung du và miền Hồng, đồng bằng sông Cửu Long
núi,

từ

độ

cao và các đồng bằng duyên hải miền

khoảng 1600 - 1700 Trung.
m trở xuống.
Đặc điểm

- Có màu đỏ vàng - Có độ phì cao, rất giàu chất dinh
do chứa nhiều ôxít dưỡng.
sắt và ôxít nhôm.

- Đất phù sa ở đồng bằng sông

14

- Lớp vỏ phong hoá Hồng: ít chua, tơi xốp, giàu chất
dày, đất thoáng khí, dinh dưỡng.
thoát

nước,

đất

chua,

nghèo

các

chất badơ và mùn.

- Đất phù sa ở dải đồng bằng ven
biển miền Trung: có độ phì thấp
hơn, nhiều cát, ít phù sa sông.
- Đất phù sa ở đồng bằng sông Cửu
Long: đất phù sa ngọt có độ phì
cao, đất phèn và đất mặn.

Giá trị sử
dụng

-

Trong

lâm - Trong nông nghiệp: thích hợp

nghiệp: thích hợp trồng cây lương thực, cây công
để phát triển rừng nghiệp ngắn ngày và
sản xuất.
-

cây ăn quả.

Trong

nông

nghiệp: trồng các
loại

cây

nghiệp

lâu

công
năm,

cây dược liệu và
các loại cây ăn quả.

- Trong thuỷ sản: Đất phù sa ở các
vùng cửa sông ven biển có nhiều lợi
thế để phát triển ngành thuỷ sản:
+ Vùng đất phèn, đất mặn: đánh bắt
thuỷ sản.
+ Ở các rừng ngập mặn ven biển,
các bãi triều ngập nước, cửa sông
lớn: nuôi trồng nhiều loại thuỷ sản
nước lợ và nước mặn.

Trả lời câu hỏi mở rộng: Kể tên các loại cây trồng phù hợp với nhóm đất
feralit và nhóm đất phù sa.
Đất feralit
Cây trồng

Đất phù sa

- Cây công nghiệp lâu - Cây lương thực: lúa, ngô,
năm: cao su, cà phê, điều,

15

chè,…

khoai, sắn,…

- Cây ăn quả: cam, nhãn, - Các loại hoa màu và rau:
vải, na, sầu riêng,…
- Trồng rừng lấy gỗ: dổi,
lát, keo, luồng, xoan…
- Cây dược liệu: hồi, quế,
sâm,…

cà chua, cây ớt, khoai lang,
khoai tây, củ cải đường, củ
cải đỏ, bầu, bí, mướp, khổ
qua, đậu que, đậu bắp,…
- Cây họ đậu: đậu xanh, đậu
đỏ, đậu đen, đậu phộng, đậu
tương, đậu hà lan, cây hạt
mè,…
- Cây ăn quả: nhãn, vải,
chuối, mãng cầu, dừa, bưởi,
cam, dứa,…
- Cây công nghiệp: lạc,
khoai mì, bông, mía,…

Nhiệm vụ 2: Tìm hiểu nhóm đất mùn trên núi
Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập
- GV yêu cầu HS làm việc cá nhân, khai thác thông tin
mục 2c SGK tr.138 và trả lời câu hỏi: Cho biết nơi
phân bố và đặc điểm của nhóm đất mùn trên núi.
- GV sử dụng Google Earth Pro (hoặc chế độ 3D của
Google Maps), đưa HS "bay" đến khu vực dãy Hoàng
Liên Sơn (độ cao >1700m) để quan sát lớp phủ thực
vật và địa hình, từ đó suy ra đặc điểm đất mùn.
- GV trình chiếu cho HS quan sát thêm hình ảnh về
nhóm đất mùn trên núi:

c. Nhóm đất mùn [5.3.TC2a]:
trên núi
- Phân bố: rải rác ở
các vùng núi có độ
cao từ khoảng 1
600 - 1 700 m trở
lên.
- Đặc điểm:

Sử

dụng

công cụ số
(mô

phỏng

3D) để hỗ trợ
quá

trình

nhận thức địa
lí.

+ Hình thành trong
điều kiện khí hậu
cận nhiệt đới và ôn
đới núi cao, nhiệt
16

độ thấp khiến quá
trình phong hoá,
phân giải các chất
hữu cơ diễn ra
chậm,

đất

giàu

mùn.
+ Địa hình cao, độ
dốc lớn nên tầng
Bước 2: HS tiếp nhận, thực hiện nhiệm vụ học tập

đất mỏng.

- HS quan sát hình ảnh, đọc thông tin trong mục và trả
lời câu hỏi.
- GV quan sát, hướng dẫn, hỗ trợ HS (nếu cần thiết).
Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động, thảo luận
- GV mời đại diện HS nêu nơi phân bố và đặc điểm
của nhóm đất mùn trên núi.
- GV yêu cầu các HS khác lắng nghe, nhận xét, bổ
sung ý kiến (nếu có).
Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học
tập
- GV nhận xét, đánh giá và kết luận chung: Nước ta có
ba nhóm đất chính – nhóm đất feralit, nhóm đất phù
sa, nhóm đất mùn trên núi. Mỗi nhóm đất được chia
thành các loại đất khác nhau với nơi phân bố, đặc
điểm và giá trị sử dụng khác nhau.
- GV chuyển sang nội dung mới.

17

Hoạt động 3: Tính cấp thiết của vấn đề chống thoái hóa đất
a. Mục tiêu: Thông qua hoạt động, HS chứng minh được tính cấp thiết của vấn đề
chống thoái hóa đất.
b. Nội dung: GV yêu cầu HS làm việc cá nhân, khai thác Hình 9.6, 9.7, thông tin
trong mục 3 SGK tr.138, 139 và hoàn thành sơ đồ tư duy:
- Chứng minh tính cấp thiết của vấn đề chống thoái hóa đất.
- Nêu một số giải pháp được sử dụng để chống thoái hóa đất.
c. Sản phẩm: Sơ đồ tư duy của HS và chuẩn kiến thức của GV.
d. Tổ chức thực hiện:
HOẠT ĐỘNG CỦA GV - HS

DỰ KIẾN SẢN PHẨM

NLS, AI

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập 3. Tính cấp thiết của vấn đề [3.1.TC2a]:
- GV yêu cầu HS làm việc cá nhân, khai thác

chống thoái hóa đất

Hình 9.6, 9.7, thông tin trong mục 3 SGK Kết quả sơ đồ tư duy tính
tr.138, 139 và hoàn thành sơ đồ tư duy theo cấp thiết của vấn đề chống
mẫu (Đính kèm phía dưới Hoạt động 3):
+ Chứng minh tính cấp thiết của vấn đề

thoái hóa đất đính kèm phía
dưới Hoạt động 3.

Tạo và chỉnh
sửa nội dung
số (sơ đồ tư
duy) ở định
dạng phù hợp.

chống thoái hóa đất.
+ Nêu một số giải pháp được sử dụng để
chống thoái hóa đất.
- GV khuyến khích HS: Sử dụng phần mềm
tạo sơ đồ tư duy (như Canva, MindMeister,
Xmind) để thiết kế sơ đồ.
- GV cung cấp thêm cho HS thông tin, hình
ảnh, video liên quan đến tính cấp thiết của
vấn đề chống thoái hóa đất ((Đính kèm phía
dưới Hoạt động 3).
Nhiệm vụ AI tùy chọn (8.D1.1): Từ một

18

biểu hiện thoái hóa đất trong Hình 9.6, 9.7
hoặc ở địa phương, HS xác định một vấn
đề cụ thể (ví dụ: xói mòn, nhiễm mặn, ô
nhiễm đất) và nêu AI có thể hỗ trợ ở khâu
nào như tổng hợp nguyên nhân, phân loại
giải pháp hoặc gợi ý phương án truyền
thông. HS không giao AI quyết định thay;
giải pháp cuối cùng phải được kiểm chứng
bằng SGK/nguồn địa phương và do HS
lựa chọn. Sản phẩm: 1 câu mô tả vấn đề +
1 đề xuất vai trò hỗ trợ phù hợp của AI +
căn cứ kiểm chứng.
Bước 2: HS tiếp nhận, thực hiện nhiệm vụ
học tập
- HS quan sát hình ảnh, video, đọc thông tin
trong mục và trả lời câu hỏi.
- GV quan sát, hướng dẫn, hỗ trợ HS (nếu
cần thiết).
Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động, thảo
luận
- GV mời đại diện HS chứng minh tính cấp
thiết của vấn đề chống thoái hoá đất theo sơ
đồ tư duy.
- HS gửi file ảnh sơ đồ vào nhóm lớp hoặc
trình chiếu sản phẩm.
- GV yêu cầu các HS khác lắng nghe, nhận
xét, bổ sung ý kiến (nếu có).

19

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm
vụ học tập
GV nhận xét, đánh giá và kết luận: Thoái
hoá đất dẫn đến độ phì của đất giảm khiến
năng suất cây trồng bị ảnh hưởng, thậm
chí nhiều nơi đất bị thoái hoá nặng không
thể sử dụng cho trồng trọt. Vì vậy, việc
ngăn chặn sự thoái hoá đất, nâng cao chất
lượng đất có ý nghĩa vô cùng quan trọng
trong việc đảm bảo tài nguyên đất cho sản
xuất nông, lâm nghiệp.
MẪU SƠ ĐỒ TƯ DUY

HÌNH ẢNH, VIDEO VỀ TÍNH CẤP THIẾT
CỦA VIỆC CHỐNG THOÁI HÓA ĐẤT

20

Xói mòn đất

Đất nhiễm mặn

Đất ngập úng

Đất đai khô cằn, hoang mạc hóa
ở đồng bằng ven biển tỉnh Bình
Thuận (cũ)

Nạn phá rừng để lấy gỗ

Ô nhiễm đất do hóa chất nông
nghiệp

https://www.youtube.com/watch?v=MpXnx1nQ6r8 (0p37s – 1p27s)
https://www.youtube.com/watch?v=JHEhJ7BdYUw (0p24s – 0p44s)
https://www.youtube.com/watch?v=682_XYEfMMU
THÔNG TIN: TÌNH TRẠNG THOÁI HÓA ĐẤT Ở VIỆT NAM

21

Việt Nam có tới 11 triệu ha đất bị thoái hoá (năm 2020), tuy nhiên trong
đó có khoảng 7,85 triệu ha chịu tác động mạnh do sa mạc hoá gây ra, phần
lớn là đất trống, đồi núi bạc màu, có nguy cơ bị thoái hoá nghiêm trọng.
Nguyên nhân là do lãnh thổ nước ta có độ dốc cao; lượng dòng chảy
phong phú, tốc độ lớn; cây trồng cạn theo phương pháp quảng canh trong
thời gian dài, đốt rừng làm nương rẫy, nhất là rừng đầu nguồn không có
thảm thực vật che phủ, xói mòn đất, rửa trôi chất hữu cơ mà không có biện
pháp bồi dưỡng, bổ sung hữu cơ cho đất. Ô nhiễm đất do sử dụng nhiều loại
thuốc bảo vệ thực vật với số lượng lớn để bảo vệ chất lượng và số lượng cây
trồng, nhiều rác thải, nước thải sinh hoạt và công nghiệp; nhiễm mặn; nhiễm
độc từ các chế phẩm hoá học...Ô nhiễm từ hoạt động công nghiệp, khai thác
mỏ, canh tác và quản lí chất thải chưa chặt chẽ. Các chất gây ô nhiễm bao
gồm kim loại, xyanua và các loại thuốc trừ sâu khác,...
KẾT QUẢ SƠ ĐỒ TƯ DUY

C. HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP
a. Mục tiêu: Thông qua hoạt động, HS củng cố kiến thức đã học về Thổ nhưỡng
Việt Nam.

22

b. Nội dung:
- GV cho HS làm bài tập trắc nghiệm về Thổ nhưỡng Việt Nam
- GV cho HS trả l