KẾ HOẠCH BÀI DẠY (THEO CV 5512 & CV 4289)
BÀI 27: SINH THÁI HỌC PHỤC HỒI VÀ BẢO TỒN
Môn học: Sinh học 12 – Bộ sách: Chân trời sáng tạo
I. MỤC TIÊU
1. Kiến thức


Nêu được khái niệm và vai trò của sinh thái học phục hồi, sinh thái học bảo tồn.



Phân tích được các biện pháp bảo tồn loài hoang dã (tại chỗ và chuyển chỗ).



Nội dung lồng ghép (CV 4289): Hiểu rõ thực trạng suy giảm đa dạng sinh học tại
Việt Nam; nhận diện được các hành vi vi phạm pháp luật về bảo vệ động vật hoang dã
(buôn bán, tiêu thụ thịt thú rừng).

2. Năng lực


Năng lực sinh học: Thiết kế được quy trình phục hồi một hệ sinh thái giả định; phân
biệt các hình thức bảo tồn.



Năng lực chung: Giải quyết vấn đề thông qua việc đề xuất giải pháp ngăn chặn nạn
săn bắt động vật hoang dã trái phép.

3. Phẩm chất


Yêu thiên nhiên: Tôn trọng sự đa dạng của các loài hoang dã.



Trách nhiệm: Cam kết "Ba không": Không ăn thịt, không sử dụng, không tiếp tay cho
việc buôn bán động vật hoang dã.

II. THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU


Video về công tác cứu hộ tê tê hoặc voọc tại Vườn quốc gia Cúc Phương.



Tranh ảnh về các loài động vật hoang dã nguy cấp, quý, hiếm (Nhóm IA, IIA).



Phiếu học tập số 1: "Hành động vì các loài hoang dã".

III. TIẾN TRÌNH DẠY HỌC (Theo 4 bước CV 5512)
HOẠT ĐỘNG 1: XÁC ĐỊNH VẤN ĐỀ (MỞ ĐẦU)


a) Mục tiêu: Kết nối thực trạng suy giảm loài với bài học.



b) Nội dung: Xem clip ngắn về vụ giải cứu các cá thể hổ hoặc tê tê từ các đường dây
buôn bán lậu.



c) Sản phẩm: Câu trả lời của học sinh về cảm xúc và sự cần thiết phải bảo vệ chúng.



d) Tổ chức thực hiện: GV đặt câu hỏi: "Tại sao chúng ta phải tốn rất nhiều công sức
để phục hồi và bảo tồn những loài này thay vì chỉ tập trung vào các loài có giá trị kinh
tế trực tiếp?".

HOẠT ĐỘNG 2: HÌNH THÀNH KIẾN THỨC MỚI
Nội dung 1: Sinh thái học phục hồi (Tích hợp thực tế phục hồi rừng)


a) Mục tiêu: Nêu khái niệm và quy trình phục hồi hệ sinh thái.



b) Nội dung: HS nghiên cứu SGK, thảo luận về dự án phục hồi rừng ngập mặn sau ô
nhiễm hoặc chiến tranh.



c) Sản phẩm: Quy trình 3 bước phục hồi (Loại bỏ tác nhân gây hại -> Tái nhập loài ->
Theo dõi).



d) Tổ chức thực hiện: GV sử dụng kỹ thuật "Khăn trải bàn".

Nội dung 2: Sinh thái học bảo tồn & Bảo vệ động vật hoang dã (Trọng tâm CV 4289)


a) Mục tiêu: Phân biệt In-situ và Ex-situ; nhận diện vai trò của bảo tồn loài hoang dã.



b) Nội dung: GV chia lớp thành các "Trạm":
o

Trạm 1 (Bảo tồn tại chỗ): Tìm hiểu về Vườn quốc gia, khu dự trữ sinh quyển.

o

Trạm 2 (Bảo tồn chuyển chỗ): Tìm hiểu về Trung tâm cứu hộ động vật hoang
dã, ngân hàng gene.

o

Trạm 3 (Pháp luật): Tìm hiểu về Công ước CITES và các quy định cấm săn
bắt, tiêu thụ động vật hoang dã.



c) Sản phẩm: Sơ đồ so sánh hai hình thức bảo tồn và danh mục các hành vi bị nghiêm
cấm.



d) Tổ chức thực hiện: Kỹ thuật "Phòng tranh". HS di chuyển qua các trạm để thu
thập thông tin.

HOẠT ĐỘNG 3: LUYỆN TẬP


a) Mục tiêu: Củng cố kiến thức.



b) Nội dung: Giải quyết tình huống: "Nếu em phát hiện một nhà hàng tại địa phương
rao bán thịt tê tê, em sẽ xử lý như thế nào để vừa bảo vệ loài này, vừa đảm bảo an toàn
cho bản thân?".



c) Sản phẩm: Phương án xử lý (Gọi đường dây nóng bảo vệ ĐVHD 1800-1522, báo
công an...).



d) Tổ chức thực hiện: Thảo luận cặp đôi và chia sẻ trước lớp.

HOẠT ĐỘNG 4: VẬN DỤNG (DỰ ÁN HÀNH ĐỘNG)


a) Mục tiêu: Chuyển hóa nhận thức thành hành động (Đúng tinh thần CV 4289).



b) Nội dung: Thiết kế chiến dịch truyền thông "Trường học nói không với sản phẩm
từ động vật hoang dã".



c) Sản phẩm: Poster, bài viết trên fanpage trường hoặc bài thuyết trình ngắn.



d) Tổ chức thực hiện: Giao về nhà cho các nhóm, báo cáo vào tiết sau hoặc đăng tải
trên nền tảng số của lớp.

IV. PHỤ LỤC: PHIẾU HỌC TẬP (Gợi ý)
Thông điệp bảo tồn: "Bảo tồn không chỉ là cứu một loài vật, mà là bảo vệ hệ thống nâng đỡ
sự sống của chính chúng ta."
1. Liệt kê 3 loài động vật hoang dã đang bị đe dọa tại Việt Nam mà em biết.
2. Theo em, rào cản lớn nhất đối với việc phục hồi các loài này là gì? (Săn bắn/ Mất môi
trường sống/ Ý thức người dân).
3. Lời hứa hành động của em: ....................................................................

Gợi ý thêm: Để giáo án thêm "đắt giá" khi đi thi giáo viên giỏi hoặc thao giảng, bạn có thể
lồng ghép số điện thoại Đường dây nóng miễn phí bảo vệ Động vật hoang dã 18001522 của ENV vào bài dạy như một công cụ thực tế để HS sử dụng.
LUYỆN TẬP
TÌNH HUỐNG 1: NHẬN DIỆN HÀNH VI VI PHẠM (Mức độ Cơ bản)
Tình huống: Trong một chuyến dã ngoại tại vùng đệm của Vườn quốc gia, nhóm của Nam
thấy một nhóm người địa phương đang bày bán các túi "xương khỉ" và "cao hổ cốt" được
quảng cáo là "hàng rừng chính gốc" giúp bồi bổ sức khỏe. Một người trong nhóm định mua
về làm quà cho ông bà.


Câu hỏi: Nếu là Nam, em sẽ khuyên bạn như thế nào? Hành vi bày bán này vi phạm
quy định nào của pháp luật?



Gợi ý đáp án:
o

Lời khuyên: Khuyên bạn không mua. Giải thích rằng việc mua bán sản phẩm
từ ĐVHD nguy cấp, quý, hiếm là vi phạm pháp luật và không có bằng chứng
khoa học về việc bồi bổ sức khỏe thần kỳ như quảng cáo.

o

Cơ sở pháp lý: Vi phạm quy định về bảo vệ loài nguy cấp, quý, hiếm (Hổ
thuộc nhóm IB - nghiêm cấm khai thác, sử dụng vì mục đích thương mại).
Hành vi tàng trữ, vận chuyển, buôn bán sản phẩm của chúng có thể bị truy cứu
trách nhiệm hình sự (Điều 244 Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi 2017).

TÌNH HUỐNG 2: ỨNG XỬ VÀ BẢO VỆ (Mức độ Vận dụng)

Tình huống: Lan lướt mạng xã hội và thấy một tài khoản Facebook đăng video khoe việc bẫy
được một cá thể Tê tê (con trui) và đang rao bán công khai để làm mồi nhậu. Dưới bài đăng
có rất nhiều người vào hỏi giá.


Câu hỏi: Lan nên làm gì trong tình huống này để bảo vệ cá thể Tê tê đó một cách an
toàn và hiệu quả nhất?



Gợi ý đáp án:
o

Hành động:
o Không bình luận gây hấn trực tiếp với chủ tài khoản (để tránh họ xóa
dấu vết hoặc đe dọa mình).
o Chụp ảnh màn hình bài viết, lưu lại đường link (URL) trang cá nhân
đó.
o Liên hệ ngay với Đường dây nóng miễn phí bảo vệ ĐVHD 18001522 (của Trung tâm Giáo dục Thiên nhiên - ENV) hoặc gửi tin nhắn
báo cáo cho Chi cục Kiểm lâm địa phương.

o

Thông điệp: Tê tê là loài ĐVHD bị săn bắt, buôn bán trái phép nhiều nhất thế
giới; mọi hành vi buôn bán dù là trên mạng xã hội đều bị xử lý nghiêm.

TÌNH HUỐNG 3: PHÂN BIỆT CÁC HÌNH THỨC BẢO TỒN (Mức độ Nâng cao)
Tình huống: Một cá thể Vượn đen má trắng (cực kỳ nguy cấp) bị người dân bắt giữ trái phép
làm thú nuôi trong lồng hẹp. Sau khi được lực lượng chức năng giải cứu, cá thể này bị thương
nặng ở tay và mất bản năng tự tìm kiếm thức ăn.


Câu hỏi:
1. Cơ quan chức năng nên đưa cá thể này về đâu: Thả ngay lại rừng (Bảo tồn tại
chỗ) hay đưa về Trung tâm cứu hộ (Bảo tồn chuyển chỗ)? Vì sao?
2. Hành vi nuôi nhốt ĐVHD làm thú cưng có được coi là bảo tồn không?



Gợi ý đáp án:
1. Lựa chọn: Đưa về Trung tâm cứu hộ (Bảo tồn chuyển chỗ). Vì cá thể đang
bị thương và mất bản năng sinh tồn, nếu thả ngay về rừng (tại chỗ) nó sẽ chết.
Cần được chăm sóc y tế và huấn luyện phục hồi bản năng trước khi tái nhập
đàn.
2. Trả lời: Nuôi nhốt làm thú cưng không phải là bảo tồn. Bảo tồn phải nhằm
mục đích duy trì quần thể loài trong tự nhiên hoặc lưu giữ nguồn gene phục vụ
phục hồi sinh thái, không phải vì mục đích giải trí cá nhân.

MỘT SỐ CON SỐ "BIẾT NÓI" ĐỂ GIÁO VIÊN CUNG CẤP THÊM:


Mức phạt: Buôn bán trái phép ĐVHD nguy cấp có thể bị phạt tù lên đến 15
năm hoặc phạt tiền đến 15 tỷ đồng.



Đường dây nóng: 1800-1522 (Hãy khuyến khích HS lưu số này vào điện thoại ngay
tại lớp).

Gợi ý tổ chức: Bạn có thể in 3 tình huống này thành 3 phiếu màu khác nhau, chia lớp thành
các nhóm chuyên gia "Luật sư nhí" để giải quyết. Điều này sẽ giúp tiết dạy rất sôi nổi và đạt
đúng tiêu chí của Công văn 4289.
PHIẾU ĐÁNH GIÁ HOẠT ĐỘNG THẢO LUẬN NHÓM
Chủ đề: Giải quyết tình huống pháp luật về bảo tồn ĐVHD (Bài 27 - Sinh 12)
Tiêu chí

Mức 1: Cần cố
gắng (1-2 điểm)

Mức 2: Đạt (3
điểm)

Mức 3: Tốt (4 điểm)

Mức 4: Xuất sắc (5
điểm)

1. Nội
dung kiến
thức sinh
học &
pháp luật

Chưa xác định
được hành vi vi
phạm hoặc
nhầm lẫn giữa
các hình thức
bảo tồn.

Xác định đúng
hành vi vi phạm
nhưng giải thích
lý do chưa rõ
ràng.

Xác định đúng vi
phạm; phân biệt tốt
bảo tồn tại chỗ/chuyển
chỗ dựa trên tình
huống.

Giải thích sâu sắc
mối liên hệ giữa hành
vi vi phạm với sự suy
giảm ĐDSH; dẫn
chiếu đúng quy định
pháp luật.

2. Giải
pháp &
Hành động
(CV 4289)

Giải pháp đưa ra
không khả thi
hoặc có tính
nguy hiểm (tự ý
vào bắt giữ...).

Đề xuất được
giải pháp cơ bản
(khuyên ngăn
bạn, báo giáo
viên).

Đề xuất giải pháp an
toàn, hiệu quả (gọi
đường dây nóng 18001522, báo cơ quan
chức năng).

Đề xuất được quy
trình xử lý thông
minh, kèm theo các
thông điệp truyền
thông bảo tồn sáng
tạo.

3. Kỹ năng
trình bày
& Tranh
luận

Trình bày ngắc
ngứ, không tự
tin; không trả lời
được câu hỏi
phản biện.

Trình bày rõ
ràng ý kiến của
nhóm nhưng
chưa lôi cuốn.

Trình bày mạch lạc, có
sử dụng hình ảnh/sơ
đồ minh họa; phản
biện tự tin.

Trình bày lôi cuốn, có
sức thuyết phục cao;
đặt ra được các câu
hỏi ngược lại cho
nhóm khác.

4. Tinh
thần hợp
tác nhóm

Chỉ có 1-2 thành
viên làm việc;
nhóm mất trật
tự.

Các thành viên
có phân công
nhiệm vụ nhưng
sự phối hợp còn
lỏng lẻo.

Đa số thành viên tích
cực tham gia; hoàn
thành nhiệm vụ đúng
thời gian quy định.

100% thành viên
tham gia hào hứng;
phân vai rõ ràng
(trưởng nhóm, thư
ký, người phát ngôn).

CÁCH SỬ DỤNG PHIẾU NÀY TRONG LỚP:

1. Đánh giá đồng đẳng (Peer-assessment): Bạn in phiếu này phát cho các nhóm. Nhóm
A trình bày thì Nhóm B và C sẽ cầm phiếu này để "chấm điểm" cho Nhóm A. Điều
này giúp học sinh tập trung lắng nghe bạn mình hơn.
2. Đánh giá của Giáo viên: Bạn dựa trên các tiêu chí này để chốt điểm và đưa ra nhận
xét định hướng (feedback).
3. Tích hợp Công văn 4289: Ở tiêu chí số 2, hãy nhấn mạnh vào việc học sinh có biết
đến Đường dây nóng 1800-1522 hay không. Nếu nhóm nào nhắc đến con số này, hãy
ưu tiên cho điểm ở mức Xuất sắc.

Gợi ý lời phê/nhận xét nhanh cho Giáo viên:


"Nhóm em có kiến thức pháp luật rất tốt, giải pháp đưa ra rất thực tế và an toàn."



"Cách các em phân tích về sự hồi phục của cá thể vượn cho thấy các em đã hiểu rất
sâu về sinh thái học phục hồi."



"Cần chú ý hơn đến việc phân công nhiệm vụ để tất cả các thành viên đều được thể
hiện mình."

BÀI KIỂM TRA NHANH: CHUNG TAY BẢO TỒN ĐA DẠNG SINH HỌC
Câu 1: Hành động nào sau đây là ví dụ điển hình của "Sinh thái học phục hồi"?
A. Thành lập một vườn quốc gia mới để bảo vệ loài hổ.
B. Trồng lại rừng ngập mặn trên một diện tích đất nuôi tôm bị bỏ hoang.
C. Nuôi giữ các cá thể tê tê trong trung tâm cứu hộ để nhân giống.
D. Ban hành luật cấm săn bắn động vật hoang dã trong mùa sinh sản.
Câu 2: Hình thức bảo tồn nào cho phép các loài sinh vật tiếp tục tiến hóa cùng với môi
trường tự nhiên của chúng?
A. Bảo tồn chuyển chỗ (Ex-situ).
B. Bảo tồn tại chỗ (In-situ).
C. Bảo tồn trong các ngân hàng gene.
D. Bảo tồn trong các vườn thú và vườn bách thảo.
Câu 3: Theo Công ước CITES và pháp luật Việt Nam, hành vi nào sau đây bị nghiêm
cấm hoàn toàn đối với các loài động vật hoang dã nguy cấp thuộc nhóm IB (như Hổ, Voi,
Tê tê)?
A. Chụp ảnh lưu niệm khi gặp chúng trong rừng.
B. Quan sát chúng phục vụ nghiên cứu khoa học.
C. Quảng cáo, buôn bán mẫu vật hoặc sản phẩm làm từ chúng.
D. Cứu hộ cá thể bị thương và bàn giao cho cơ quan chức năng.
Câu 4: Điểm khác biệt lớn nhất giữa bảo tồn tại chỗ và bảo tồn chuyển chỗ là gì?
A. Bảo tồn tại chỗ chi phí thấp hơn bảo tồn chuyển chỗ.
B. Bảo tồn chuyển chỗ chỉ áp dụng cho thực vật, không áp dụng cho động vật.
C. Bảo tồn tại chỗ diễn ra ngay tại môi trường sống tự nhiên của loài.
D. Bảo tồn chuyển chỗ giúp duy trì quần thể loài ổn định hơn bảo tồn tại chỗ.

Câu 5: Trong một chiến dịch truyền thông về bảo vệ động vật hoang dã tại trường học,
thông điệp "Ba Không" nào sau đây là đúng nhất theo định hướng của Bộ Giáo dục và
Đào tạo?
A. Không nhìn - Không nghe - Không nói về động vật hoang dã.
B. Không ăn thịt - Không sử dụng - Không tiếp tay cho buôn bán động vật hoang dã.
C. Không nuôi - Không nhốt - Không thả động vật hoang dã bừa bãi.
D. Không săn bắn - Không phá rừng - Không gây ô nhiễm môi trường.

ĐÁP ÁN VÀ GIẢI THÍCH (Dành cho Giáo viên)
Câ
u

Đáp
án

Giải thích ngắn gọn

1

B

Phục hồi là tác động để hệ sinh thái bị suy thoái trở lại trạng thái ban đầu.

2

B

Bảo tồn tại chỗ (trong môi trường tự nhiên) giúp loài duy trì các mối quan hệ sinh
thái và tiếp tục tiến hóa.

3

C

Đây là nội dung trọng tâm của CV 4289 nhằm ngăn chặn thị trường tiêu thụ ĐVHD
trái phép.

4

C

Khác biệt cốt lõi nằm ở "địa điểm" bảo tồn (trong hay ngoài môi trường tự nhiên).

5

B

Thông điệp nhấn mạnh vào vai trò của người tiêu dùng để triệt tiêu nguồn cung
buôn bán lậu.

Mẹo nhỏ cho bạn:


Nếu lớp có điều kiện công nghệ, bạn hãy nhập 5 câu hỏi này
vào Plickers hoặc Quizizz để học sinh trả lời bằng điện thoại/thẻ giấy, không khí lớp
học sẽ rất hào hứng.



Sau khi có kết quả, bạn có thể dành 1 phút cuối để cả lớp cùng đồng thanh đọc to
thông điệp ở Câu 5 như một lời cam kết bảo vệ môi trường.

Chúc bạn có một tiết dạy thật thành công và đầy cảm hứng! Bạn có cần tôi hỗ trợ thêm phần
nào trong giáo án này nữa không?