CHƯƠNG 1. ĐẶC ĐIỂM VỊ TRÍ ĐỊA LÍ, PHẠM VI LÃNH THỔ,
ĐỊA HÌNH VÀ KHOÁNG SẢN VIỆT NAM
BÀI 1. ĐẶC ĐIỂM VỊ TRÍ ĐỊA LÍ VÀ PHẠM VI LÃNH THỔ
I. MỤC TIÊU BÀI HỌC
1. Kiến thức
- Trình bày được đặc điểm vị trí địa lí.
- Phân tích được ảnh hưởng của vị trí địa lí và phạm vi lãnh thổ đối với sự hình thành
đặc điểm địa lí tự nhiên Việt Nam.
2. Năng lực
*Năng lực chung
- Năng lực tự chủ và tự học: Chủ động, tích cực thực hiện những công việc của bản thân
trong học tập và cuộc sống; tự đặt ra mục tiêu học tập để nỗ lực phấn đấu thực hiện;
- Năng lực giao tiếp và hợp tác: Sử dụng ngôn ngữ kết hợp với thông tin, hình ảnh để
trình bày những vấn đề đơn giản trong đời sống, khoa học...
- Năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo: Xác định và làm rõ thông tin, ý tưởng mới;
phân tích, tóm tắt những thông tin liên quan từ nhiều nguồn khác nhau;
*Năng lực đặc thù
- Năng lực nhận thức khoa học địa lí: mô tả và xác định được vị trí địa lí và phạm vi lãnh
thổ Việt Nam trên bản đồ; phân tích được ảnh hưởng của vị trí địa lí đến tự nhiên nước ta.
- Năng lực tìm hiểu địa lí: khai thác thông tin, tài liệu văn bản, Internet để tìm hiểu đặc
điểm vị trí địa lí và phạm vi lãnh thổ Việt Nam.
- Sử dụng bản đồ bản đồ hành chính khu vực Đông Nam Á và bản đồ hành chính Việt
Nam để xác định vị trí, giới hạn, phạm vi lãnh thổ, nhận xét hình dạng lãnh thổ Việt Nam.
- Vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học: tìm kiếm thông tin từ các nguồn tin cậy để cập
nhật tri thức; có được kiến thức tư duy về ý nghĩa của vị trí địa lí và lãnh thổ đối với tự nhiên
Việt Nam.
3. Phẩm chất
- Yêu nước: yêu gia đình, quê hương, đất nước; tích cực, chủ động tham gia các hoạt
động bảo vệ thiên nhiên;
- Nhân ái: tích cực, chủ động tham gia các hoạt động từ thiện và hoạt động phục vụ cộng
đồng; cảm thông, sẵn sàng giúp đỡ mọi người;
- Chăm chỉ: có ý thức vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học được ở nhà trường, trong sách
báo và từ các nguồn tin cậy khác vào học tập và đời sống hàng ngày.
- Trách nhiệm: sống hòa hợp, thân thiện với thiên nhiên; có ý thức tìm hiểu và sẵn sàng
tham gia các hoạt động tuyên truyền, chăm sóc, bảo vệ thiên nhiên.
II. THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU
1. Giáo viên
- Máy tính, máy chiếu.
- Bản đồ hành chính Việt Nam.
- Một số tranh ảnh về các điểm cực ở Việt Nam.
- Atlat Địa lí Việt Nam hoặc Tập bản đồ Lịch sử và Địa lí lớp 8 (phần Địa lí).

2. Học sinh
- SGK Lịch sử và Địa lí 8 vở ghi, dụng cụ học tập.
- Atlat Địa lí Việt Nam hoặc Tập bản đồ Lịch sử và Địa lí lớp 8 (phần Địa lí).
- Sưu tầm tranh ảnh, video có liên quan đến nội dung bài học (tiết học).
III. TIẾN TRÌNH DẠY HỌC
1. Hoạt động 1. Xác định nhiệm vụ học tập
* Mục tiêu
- Tạo tâm thế học tập mới cho học sinh, giúp học sinh ý thức được nhiệm vụ học tập,
hứng thú với bài học mới.
* Nội dung hoạt động
- HS dựa vào kiến thức và hiểu biết của mình tham gia trò chơi, trả lời câu hỏi.
* Tổ chức hoạt động
Hoạt động cá nhân/tổ chức chơi trò chơi
Bước 1. Giao nhiệm vụ học tập
Trò chơi “NHANH MẮT, ĐOÁN HÌNH”
- GV tổ chức trò chơi qua hệ thống câu hỏi liên quan đến vị trí địa lí và phạm vi lãnh thổ
Việt Nam.
- HS xem hình ảnh sau đây, đoán tên và cho biết tên tỉnh có các địa danh đó.

Hình 1:..........................................................

Hình 2:..........................................................

Hình 3:..........................................................

Hình 4:..........................................................

Bước 2. Thực hiện nhiệm vụ học tập
- HS chú ý lắng nghe, giơ tay trả lời câu hỏi nhanh
- GV quan sát, theo dõi, đánh giá thái độ thực hiện nhiệm vụ của HS.
Bước 3. Báo cáo, thảo luận
- HS trao đổi và trả lời nhanh câu hỏi trò chơi.

Bước 4. Kết luận, nhận định
- GV nhận xét và dẫn dắt vào bài mới.
* Sản phẩm hoạt động
- HS trả lời các câu hỏi theo sự hiểu biết của bản thân.
- GV có thể chuẩn bị phần thưởng cho HS như điểm số, tràng pháo tay, hiện vật,...
Hình 1: Cột cờ Lũng Cú (Hà Giang)
Hình 2: Vịnh Hạ Long (Quảng Ninh)
Hình 3: Mũi Cà Mau (Cà Mau)
Hình 4: Đảo Trường Sa Lớn (Khánh Hòa)
2. Hoạt động 2. Hình thành kiến thức mới
Hoạt động 2.1. Tìm hiểu về đặc điểm phạm vi lãnh thổ vùng đất của Việt Nam
* Mục tiêu
- Trình bày được đặc điểm phạm vi lãnh thổ vùng đất của Việt Nam.
* Nội dung hoạt động
- HS khai thác thông tin mục 1.a; H.1.1, H.1.2 SGK, thực hiện yêu cầu của GV.
* Tổ chức hoạt động
Hoạt động thảo luận cá nhân/cặp, bàn
Bước 1. Giao nhiệm vụ học tập
*Khai thác thông tin mục 1.a, quan sát H.1.1, H.1.2 SGK, trả lời các câu hỏi sau đây:
- Cho biết các bộ phận và diện tích vùng
đất nước ta là bao nhiêu?
- Chiều dài đường bờ biển nước ta là bao
nhiên km? Kéo dài từ tỉnh nào đến tỉnh nào?
*Kể tên và xác định trên Bản đồ hành
chính Việt Nam:
+ Nơi bắt đầu và nơi kết thúc của đường
bờ biển nước ta theo chiều từ bắc vào nam.
+ Đường bờ biển, đường biên giới trên đất
liền với Trung Quốc, Lào, Cam-pu-chia.

H.1.2. Bản đồ hành chính Việt Nam

Bước 2. Thực hiện nhiệm vụ học tập
- HS khai thác thông tin và dựa vào hiểu biết cá nhân trả lời câu hỏi;
- GV quan sát, theo dõi, đánh giá thái độ làm việc, giúp đỡ những HS gặp khó khăn.
Bước 3. Báo cáo, thảo luận
- HS trình bày trước lớp kết quả làm việc cá nhân.
- HS khác theo dõi bạn trình bày, nhận xét, bổ sung, đánh giá.
Bước 4. Kết luận, nhận định
- GV nhận xét trình bày của HS, cung cấp thêm thông tin và chốt kiến thức.

* Sản phẩm hoạt động
1. Vị trí địa lí và phạm vi lãnh thổ
a. Phạm vi lãnh thổ
*Vùng đất
- Vùng đất của Việt Nam bao gồm toàn bộ phần đất liền và hải đảo.
- Diện tích lãnh thổ nước ta là 331 212 km2.
- Đường biên giới trên đất liền giáp với Trung Quốc, Lào và Cam-pu-chia.
- Đường bờ biển dài 3260km, từ Móng Cái đến Hà Tiên.
Hoạt động 2.2. Tìm hiểu về đặc điểm phạm vi lãnh thổ vùng biển của Việt Nam
* Mục tiêu
- Trình bày được đặc điểm phạm vi lãnh thổ vùng biển của Việt Nam.
* Nội dung hoạt động
- HS khai thác thông tin mục 1.a; H.1.1, H.1.2 SGK, thực hiện yêu cầu của GV.
* Tổ chức hoạt động
Hoạt động thảo luận cá nhân/cặp, bàn
Bước 1. Giao nhiệm vụ học tập
*Khai thác thông tin mục 1.a, quan sát H.1.1, H.1.2 SGK, trả lời các câu hỏi sau đây:
- Cho biết diện tích của vùng biển nước
ta. So sánh với diện tích đất liền.
- Vùng biển nước ta có mấy bộ phận, đó
là những bộ phận nào?
*Bài tập nhỏ: Kể tên và xác định trên
Bản đồ hành chính Việt Nam:
+ Vùng biển các nước tiếp giáp với vùng
biển nước ta.
+ Hai quần đảo lớn nhất nước ta. Chúng
thuộc tỉnh, thành phố nào?
+ Các đảo: Bạch Long Vĩ, Cồn Cỏ, Phú
Quý, Côn Sơn, Phú Quốc.

H.1.2. Bản đồ hành chính Việt Nam

Bước 2. Thực hiện nhiệm vụ học tập
- HS khai thác thông tin và dựa vào hiểu biết cá nhân trả lời câu hỏi;
- GV quan sát, theo dõi, đánh giá thái độ làm việc, giúp đỡ những HS gặp khó khăn.
Bước 3. Báo cáo, thảo luận
- HS trình bày trước lớp kết quả làm việc cá nhân.
- HS khác theo dõi bạn trình bày, nhận xét, bổ sung, đánh giá.
Bước 4. Kết luận, nhận định
- GV nhận xét trình bày của HS, cung cấp thêm thông tin và chốt kiến thức.

* Sản phẩm hoạt động
1. Vị trí địa lí và phạm vi lãnh thổ
a. Phạm vi lãnh thổ
*Vùng biển
- Vùng biển nước ta ở Biển Đông có diện tích khoảng 1 triệu km2.
- Gồm có 5 bộ phận: nội thủy, lãnh hải, vùng tiếp giáp lãnh hải, vùng đặc quyền kinh tế và
thềm lục địa.
- Trong vùng biển nước ta có hàng nghìn hòn đảo lớn nhỏ, hai quần đảo Hoàng Sa và
Trường Sa.
Hoạt động 2.3. Tìm hiểu về đặc điểm phạm vi lãnh thổ vùng trời của Việt Nam
* Mục tiêu
- Trình bày được đặc điểm phạm vi lãnh thổ vùng trời của Việt Nam.
* Nội dung hoạt động
- HS khai thác thông tin mục 1.a; H.1.1, H.1.2 SGK, thực hiện yêu cầu của GV.
* Tổ chức hoạt động
Hoạt động thảo luận cá nhân/cặp, bàn
Bước 1. Giao nhiệm vụ học tập
*Khai thác thông tin mục 1.a, quan sát H.1.1, H.1.2 SGK, trả lời các câu hỏi sau đây:
- Trình bày đặc điểm vùng trời Việt Nam.
- Vùng trời bao gồm những bộ phận nào của của nước ta?
Bước 2. Thực hiện nhiệm vụ học tập
- HS khai thác thông tin và dựa vào hiểu biết cá nhân trả lời câu hỏi;
- GV quan sát, theo dõi, đánh giá thái độ làm việc, giúp đỡ những HS gặp khó khăn.
Bước 3. Báo cáo, thảo luận
- HS trình bày trước lớp kết quả làm việc cá nhân.
- HS khác theo dõi bạn trình bày, nhận xét, bổ sung, đánh giá.
Bước 4. Kết luận, nhận định
- GV nhận xét trình bày của HS, cung cấp thêm thông tin và chốt kiến thức.
* Sản phẩm hoạt động
1. Vị trí địa lí và phạm vi lãnh thổ
a. Phạm vi lãnh thổ
*Vùng trời
- Vùng trời Việt Nam là khoảng không gian bao trùm trên lãnh thổ nước ta: trên đất liền
được xác định bằng các đường biên giới, trên biển là ranh giới bên ngoài của lãnh hải và
không gian trên các đảo.
Hoạt động 2.4. Xác định vị trí địa lí của Việt Nam
* Mục tiêu
- Xác định được vị trí địa lí của Việt Nam trên bản đồ.
* Nội dung hoạt động
- HS khai thác thông tin mục 1.b; H.1.1, H.1.2 SGK, thực hiện yêu cầu của GV.

* Tổ chức hoạt động
Hoạt động thảo luận cá nhân/cặp, bàn
Bước 1. Giao nhiệm vụ học tập
*Khai thác thông tin mục 1.b, quan sát H.1.1, H.1.2 SGK, trả lời các câu hỏi sau đây:
- Xác định vị trí địa lí nước ta trên Bản đồ hành chính Việt Nam.
- Hoàn thành phiếu học tập theo mẫu sau:
Tiêu chí
Thông tin
1. Việt Nam nằm ở
2. Nước ta nằm trong khu vực
3. Vị trí cầu nối
4. Trên đất liền, nước ta tiếp giáp với
5. Nằm gần nơi giao nhau của
Bước 2. Thực hiện nhiệm vụ học tập
- HS khai thác thông tin và dựa vào hiểu biết cá nhân trả lời câu hỏi;
- GV quan sát, theo dõi, đánh giá thái độ làm việc, giúp đỡ những HS gặp khó khăn.
Bước 3. Báo cáo, thảo luận
- HS trình bày trước lớp kết quả làm việc cá nhân.
- HS khác theo dõi bạn trình bày, nhận xét, bổ sung, đánh giá.
Tiêu chí
Thông tin
1. Việt Nam nằm ở
Rìa đông của bán đảo Đông Dương
2. Nước ta nằm trong khu vực
Đông Nam Á
3. Vị trí cầu nối giữa
Hai lục địa; hai đại dương
4. Tiếp giáp trên đất liền
Trung Quốc, Lào và Cam-pu-chia
5. Nằm gần nơi giao nhau của
Các luồng sinh vật và các vành đai sinh khoáng
lớn trên Trái Đất.
Bước 4. Kết luận, nhận định
- GV nhận xét trình bày của HS, cung cấp thêm thông tin và chốt kiến thức.
* Sản phẩm hoạt động
1. Vị trí địa lí và phạm vi lãnh thổ
b. Vị trí địa lí
*Đặc điểm ví trí địa lí Việt Nam
- Việt Nam nằm ở rìa đông của bán đảo Đông Dương, trung tâm khu vực Đông Nam Á;
- Vị trí cầu nối giữa hai lục địa; hai đại dương.
- Nằm gần nơi giao thoa của các luồng sinh vật và các vành đai sinh khoáng lớn trên Trái
Đất.
- Trên đất liền, nước ta tiếp giáp với Trung Quốc, Lào và Cam-pu-chia.
Hoạt động 2.5. Tìm hiểu về hệ tọa độ địa lí của Việt Nam
* Mục tiêu
- Nêu được đặc điểm và xác định được hệ tọa độ địa lí của Việt Nam trên bản đồ.

* Nội dung hoạt động
- HS khai thác thông tin mục 1.b; H.1.1, H.1.2 SGK, thực hiện yêu cầu của GV.
* Tổ chức hoạt động
Hoạt động thảo luận nhóm
Bước 1. Giao nhiệm vụ học tập
*Khai thác thông tin mục 1.b, quan sát H.1.1, H.1.2 SGK, trả lời các câu hỏi sau đây:
- Tìm, xác định các tỉnh có các điểm cực
bắc, nam, đông và tây phần đất liền nước ta.
- Gắn các điểm vĩ độ, kinh độ trong mục 1
tương ứng với các tỉnh vừa xác định ở trên.
*Dựa vào thông tin SGK, bản đồ hành chính
Việt Nam và kiến thức đã học, các nhóm hãy
trao đổi để hoàn thiện bài tập sau:
+ Nhóm 1,6: Từ bắc vào nam phần đất liền
nước ta kéo dài bao nhiêu vĩ độ? Nước ta nằm
hoàn toàn ở bán cầu nào?
+ Nhóm 2, 4: Từ tây sang đông phần đất liền
nước ta mở rộng bao nhiêu kinh độ? Nước ta
nằm hoàn toàn ở bán cầu nào?
+ Nhóm 3,5: Cho biết lãnh thổ vùng biển
nước ta kéo dài bao nhiêu vĩ độ và bao nhiêu
kinh độ?
H.1.2. Bản đồ hành chính Việt Nam
*Em có biết: Trên đất liền lãnh thổ nước ta:
+ Điểm cực Bắc: xã Lũng Cú - huyện Đồng Văn - tỉnh Hà Giang (23023'B).
+ Điểm cực Nam: xã Đất Mũi - huyện Ngọc Hiển - tỉnh Cà Mau (8034'B).
+ Điểm cực Đông: xã Vạn Thạnh - huyện Vạn Ninh - tỉnh Khánh Hoà (109024'Đ).
+ Điểm cực Tây: xã Sín Thầu - huyện Mường Nhé - tỉnh Điện Biên (102 010'Đ)
Bước 2. Thực hiện nhiệm vụ học tập
- Các nhóm tìm và ghi chép những nội dung phù hợp với nhiệm vụ được phân công.
- GV quan sát, theo dõi, đánh giá thái độ làm việc, giúp đỡ nhóm gặp khó khăn.
Bước 3. Báo cáo, thảo luận
- Hết thời gian, các nhóm trình bày kết quả làm việc của nhóm.
- Nhóm khác quan sát, nhận xét, bổ sung.
Bước 4. Kết luận, nhận định
- GV nhận xét trình bày của HS, cung cấp thêm thông tin và chốt kiến thức.
* Sản phẩm hoạt động
1. Vị trí địa lí và phạm vi lãnh thổ
b. Vị trí địa lí
*Hệ tọa độ địa lí của Việt Nam
- Phần đất liền:

+ Theo chiều bắc - nam, từ 23023'B đến 8034'B.
+ Theo chiều đông - tây, từ 109024'Đ đến 102009'Đ.
- Trên vùng biển Việt Nam:
+ Kéo dài tới khoảng 6050'B.
+ Từ khoảng kinh độ 1010Đ đến 117020'Đ.
=> Nước ta nằm hoàn toàn ở bán cầu Bắc và bán cầu Đông.
Hoạt động 2.6. Tìm hiểu ảnh hưởng của vị trí địa lí và phạm vi lãnh thổ đối với sự hình
thành đặc điểm địa lí tự nhiên Việt Nam
* Mục tiêu
- Phân tích được ảnh hưởng của vị trí địa lí và phạm vi lãnh thổ đối với sự hình thành
đặc điểm địa lí tự nhiên Việt Nam
* Nội dung hoạt động
- HS khai thác thông tin mục 2 SGK và kiến thức thực tế, các nhóm thực hiện nhiệm vụ
theo yêu cầu của GV.
* Tổ chức hoạt động
Hoạt động thảo luận nhóm
Bước 1. Giao nhiệm vụ học tập
*Khai thác thông tin mục 2 SGK và dựa vào kiến thức đã học, các nhóm hãy trao đổi để
hoàn thiện bài tập sau:
+ Nhóm 1,5: Chứng minh thiên nhiên nhiệt đới ẩm gió mùa thể hiện qua yếu tố khí hậu.
Giải thích nguyên nhân.
+ Nhóm 2,6: Chứng minh thiên nhiên chịu ảnh hưởng sâu sắc của biển. Giải thích
nguyên nhân.
+ Nhóm 3,7: Ảnh hưởng của vị trí địa lí và phạm vi lãnh thổ đối với sinh vật nước ta.
+ Nhóm 4,8: Ảnh hưởng của vị trí địa lí và phạm vi lãnh thổ đối với khoáng sản, sự
phân hóa thiên nhiên; thiên tai.
Bước 2. Thực hiện nhiệm vụ học tập
- Các nhóm tìm và ghi chép những nội dung phù hợp với nhiệm vụ được phân công.
- GV quan sát, theo dõi, đánh giá thái độ làm việc, giúp đỡ nhóm gặp khó khăn.
Bước 3. Báo cáo, thảo luận
- Hết thời gian, các nhóm trình bày kết quả làm việc của nhóm.
- Nhóm khác quan sát, nhận xét, bổ sung.
Bước 4. Kết luận, nhận định
- GV nhận xét trình bày của HS, cung cấp thêm thông tin và chốt kiến thức.
* Sản phẩm hoạt động
2. Ảnh hưởng của vị trí địa lí và phạm vi lãnh thổ đối với sự hình thành đặc điểm địa
lí tự nhiên Việt Nam
*Khí hậu
+ Tổng lượng bức xạ hàng năm lớn, cán cân bức xạ luôn dương.
+ Khí hậu có hai mùa rõ rệt.
*Ảnh hưởng của biển
+ Thiên nhiên chịu ảnh hưởng sâu sắc của biển, khác hẳn với các nước có cùng vĩ độ ở

Tây Á và Bắc Phi.
*Sinh vật
+ Việt Nam nằm trên đường di lưu của nhiều luồng sinh vật.
+ Thiên nhiên có tính đa dạng sinh học cao, nhiều kiểu hệ sinh thái, thành phần loài và
nguồn gen.
* Khoáng sản
+ Nước ta có nguồn tài nguyên khoáng sản phong phú.
* Thiên nhiên phân hóa đa dạng
+ Thiên nhiên nước ta phân hóa đa dạng theo chiều bắc - nam và theo chiều đông - tây.
*Khó khăn
+ Nhiều thiên tai, nhất là bão.
3. Hoạt động 3. Luyện tập
*Mục tiêu
- Củng cố, khắc sâu nội dung kiến thức bài học; hệ thống lại kiến thức vừa tìm hiểu về vị
trí địa lí và phạm vi lãnh thổ Việt Nam.
*Nội dung hoạt động
- Vận dụng kiến thức bài học và hiểu biết cá nhân, tham gia trò chơi, trả lời câu hỏi.
*Tổ chức hoạt động
Hoạt động cá nhân, cặp/bàn
Bước 1. Giao nhiệm vụ học tập
* GV yêu cầu HS lên bảng tổng kết nội dung bài học.
* GV tổ chức trò chơi: TRẢ LỜI NHANH
Bước 2. Thực hiện nhiệm vụ học tập
- HS khai thác thông tin và dựa vào hiểu biết cá nhân trả lời câu hỏi;
- GV quan sát, theo dõi, đánh giá thái độ làm việc, giúp đỡ những HS gặp khó khăn.
Bước 3. Báo cáo, thảo luận
- HS trình bày trước lớp kết quả làm việc cá nhân.
- HS khác nhận xét, bổ sung.
Bước 4. Kết luận, nhận định
- GV thông qua trình bày của HS rút ra nhận xét, khen ngợi và rút kinh nghiệm những
hoạt động rèn luyện kĩ năng của cả lớp.
* Sản phẩm hoạt động
- HS tham gia trò chơi và trình bày kết quả làm việc cá nhân.
4. Hoạt động 4. Vận dụng
* Mục tiêu
- HS mở rộng kiến thức của nội dung bài học bằng cách sưu tầm các tư liệu, hình ảnh,
video clip về vị trí địa lí và phạm vi lãnh thổ Việt Nam.
* Nội dung hoạt động
- HS suy nghĩ hoàn thành sơ đồ tư duy.
* Tổ chức hoạt động
HS thực hiện ở nhà

Bước 1. Giao nhiệm vụ học tập
Về nhà sưu tầm thông tin tư liệu viết 1 đoạn văn khoảng 10 dòng nêu những thuận lợi,
khó khăn của vị trí địa lí hoặc phạm vi lãnh thổ Việt Nam trong công cuộc xây dựng và bảo
vệ Tổ quốc hiện nay.
Bước 2. Thực hiện nhiệm vụ học tập
- HS hỏi và đáp ngắn gọn những vấn đế cần tham khảo.
Bước 3. Báo cáo, thảo luận
- GV dặn dò HS tự làm ở nhà tiết sau nhận xét.
Bước 4. Kết luận, nhận định
- GV nhận xét về các phương án lí giải của HS đưa ra, hướng dẫn HS về nhà tìm hiểu,
giờ sau trả lời (báo cáo).
* Sản phẩm hoạt động
- HS về nhà tự tìm tòi, khám phá, mở rộng kiến thức, sự hiểu biết của bản thân qua một
số trang website, đường link, sách tham khảo...liên quan đến nội dung, yêu cầu của GV.
------------------------------------------------------