CK.0000077431

HU HONG

G od t>tian tim h i e u

Dl SAN DAO 0L/C
VA PHONG CACH

HOCHMIW

NHA XUAT BAN
DAI HOC QUOC GIA HA NOI

TS. LÊ THỊ THU HỒNG

GÓP PHẮN TÌM HIẾU Di SẢN ĐẠO ĐỨC
VA PHONG CÁCH HỐ CHf MINH

nha x u ẩ t bả n đ ạ i học q u ố c g ia hà nội

Biên mục trên xuất bản phắm của Thư viện Quốc gia Việt Nam
Lê Thị Thu Hồng
Góp phần tìm hiểu di sản đạo đức và phong cách Hồ Chí Miah /
Lê Thị Thu Hồng. - H. : Đại học Quốc gia Hà N ội, 2019.
- 644tr.; 21 cm
ISBN 9786049687310
1. T ư tưởng Hồ Chí Minh 2. Đạo đức 3. Phong cách
335.4346 - dc23
D HF0029p-CIP

M ỤC LỤ C
Trang
........9

Lri nói đầu

Phần I

Tư TƯỞNG ĐẠO ĐỨC VÀ PHONG CÁCH Hỗ CHÍ MINH
Eạo đức Hồ Chí Minh
1

Sáng ngời đạo đức Hồ Chí M inh......................................... 13

2

Từ những quan điểm về tu dưỡng, rèn luyện
đạo đức cùa Hồ Chí Minh đến sự cần thiết
xây dựng Đ ảng về đạo đức hiện n a y ..................................29

3

v ề sáu điều Bác Hồ dạy thanh niên................................... 40

4

Thu hút và sừ dụng nhân tài trong thời kỳ
công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất n ư ớ c ............................ 46

5

Vận dụng tư tường Hồ Chí M inh vào việc xây dựng
con người mới tại V iệt N am hiện n a y ................................55

6

Thực hiện bình đẳng giới ở nước ta hiện nay
theo tư tưởng Hồ Chí M in h ...................................................69

7

Tư tưởng Hồ Chí M inh về phát triển kinh tế m ang lại lợi
ích cho mọi người dân trong xây dựng chủ nghĩa xã hội
ở V iệt N a m ................................................................................ 81

8.

Cảnh báo của Hồ Chí M inh về những sai lầm,
khuyết điểm trong công tác cán b ộ ..................................... 95

6

GÓP PHẨN TÌM HIỂU DI SẢN ĐẠO ĐỨC VÀ PHONG CÁCH Hố CHÍ MINH

Phong cách Hồ Chí Minh
1.

Vài nét khái quát về phong cách Hồ Chí M in h ............. 108

2.

Tư duy dự báo chiến lược của Hồ Chí M inh
và giá trị định hướng trong giai đoạn hiện n ay ..............125

3.

Hồ Chí M inh - kiền trúc sư cùa đôi m ới.......................... 137

4.

Phong cách lãnh đạo thiết thực, hiệu quả
của Chủ tịch Hồ Chí M inh................................................. 149

5.

Phong cách làm việc tập thể - dân chủ
cùa Chù tịch Hồ Chí M inh..................................................162

6.

Phát huy dân chủ chống bệnh quan liêu
theo tư tưởng Hồ Chí M in h ............................................... 182

7.

Học tập và vận dụng phong cách diễn đạt
cùa Hồ Chí Minh trong công tác giảng dạy lý luận.....194

Phẩn II

TƯ TƯỞNG ĐẠO DỨC VÀ PHONG CẤCH Hố CHÍ MINH
TRONG CÁC TÁC PHẨM LỸ LUÂN ĐẶC SÂC
1.

100 năm Yêu sách cùa nhân dãn An Nam những giá trị tiên tiến của thời đ ại................................... 210

2.

Tư duy đổi mới của Hồ Chí Minh
trong tác phẩm Đ ường cách mệnh (1 9 2 7 )..................... 222

3.

Biện chứng giữa quyền dân tộc và quyền con người từ
Chương trình Việt Minh (1941)
đến Tuyền ngôn Độc lập (1945)
của Chủ tịch Hồ Chí M inh.................................................236

Nục lục

7

4

Từ N hữ ng nhiệm vụ cấp bách cùa N hà nước Việt Nam
Dân chủ Cộng hòa (1945) đen tác phâm Đ ời sống mới
(1947) - sự phát triển liền mạch quan điểm Hồ Chí M inh
về xây dựng lối sống m ớ i.................................................... 249

5

Tác phẩm Sửa đ o i loi làm việc (1947)
của Chủ tịch Hồ Chí M inh với công tác kiểm tra,
kiêm soát của Đ ả n g ............................................................... 263

6

Thi đua phát triển kinh tế, nâng cao đời sổng nhân dân từ
Lời kêu gọi Thi đua ái quốc (1948)
đến đổi mới hiện n a y ..................................................................

7

Chừ “ Liêm ” trong tác phâm c ầ n Kiệm Liêm Chính
(1949) của Chù tịch Hồ Chí M inh và ý nghĩa đối với
công tác xây dựng Đảng hiện n a y .....................................288

8.

“Vũ khí sắc bén” trong tác phẩm Đạo đức cách m ạng
(1958) của Chủ tịch Hồ Chí M in h ..................................... 301

9.

Tác phẩm N âng cao đạo đức cách mạng,
quét sạch chủ nghĩa cả nhãn (1969)
của Chủ tịch Hồ Chí M inh với việc
tăng cường công tác kiểm tra của Đ ảng hiện n ay ........ 313

10. Đạo đức cách m ạng trong D i chúc
của Chủ tịch Hồ Chí M inh...................................................326
11. Tư duy về phát triển bền vừng trong D i chúc
của Chủ tịch Hồ Chí M inh...................................................338
12. Q uan điểm cùa Hồ Chí M inh
“Đ ầu tiên là công việc đối với con người”
trong quá trình xây dựng, phát triển đất n ư ớ c ............... 349

8

GÓP PHẤN TÌM HIẾU DI SÀN ĐAO ĐỨC VÀ PHONG CÁCH Hổ CHÍ MINH

Phụ lục

NHỮNG LUÂN ĐIỂM, TẤC PHẨM, BÀI VIỄT
VẼ ĐẠO ĐỨC VÀ PHONG CÁCH CỦA Hổ CHÍ MINH
I.

v ề đạo đức cách m ạ n g ...................................................... 359

1.1. Vị trí, vai trò của đạo đức cách m ạng....................................
1.2. v ề các phẩm chất đạo đức cách mạng
của con người Việt N am m ớ i............................................. 362
1.3. Các nguyên tắc xây dựng, rèn luyện đạo đ ứ c .................434

II.

v ề phong cách Hồ Chí M i n h ...........................................533

2.1. Phong cách tu d u y ................................................................. 551
2.2. Phong cách diễn đ ạ t...............................................................568
2.3. Phong cách làm v iệ c ............................................................. 630
2.4. Phong cách ứng x ử ................................................................634
2.5. Phong cách sinh h o ạ t.................................................................

LỜI NÓI ĐẨU
Đọc lại di sàn cua Chù tịch Hồ Chí Minh, chúng ta thấy được
giá trị vĩnh hàng và soi sáng con đường phát triển của dân tộc Việt
Nam. Di sản đó mang bàn chất khoa học, cách mạng và nhân văn.
Những luận điềm trong di sản cùa Người có giá trị khái quát sâu sắc
như một chần lý, luôn luôn đúng trong quá khứ, hiện tại và tương
lai: “Đạo đức là gốc cùa người cách mạng. Mọi việc thành hay bại
chủ chốt là do cán bộ có thấm nhuần đạo đức cách mạng hay là
không”, “Làm cán bộ tức là suốt đời làm đày tớ trung thành của
nhân dân. Mấy chữ a, b, c này không phái ai cũng thuộc đâu, phải
học mãi, học suốt đời mới thuộc được”, “Không học hỏi dân thì
không lãnh đạo được dân. Có biết làm học trò dân, mới làm được
thầy học dân” ...
Những tác phẩm lý luận đặc sắc trong di sản của Chủ tịch
Hồ Chí Minh vô cùng phong phú và sâu sắc, như Đường cách
mệnh (1927), Đời sống mới (1947), Sưa đổi lối làm việc (1947),
Cần, kiệm, liêm, chính (1949), Thực hành tiết kiệm, chóng tham
ô, lâng phí, chống bệnh quan liêu (1952), Đạo đức cách mạng
(1958), Nâng cao đạo đức cách mạng, quét sạch chù nghĩa cá
nhãn (1969), và đặc biệt các bản Di chúc (1965-1969) cách đây
tròn nửa thế kỳ, đã thể hiện tư tưởng, đạo đức trong sáng, cao đẹp
của Người và qua đó là phong cách tư duy, phong cách làm việc,

10

GÓP PHÁN TlM HIỂU DI SÀN ĐẠO ĐỨC VÀ PHONG CÁCH Hố CHÍ MINH

phong cách diễn đạt, phong cách ứng xử, phong cách sinh hoạt
cùa một lãnh tụ thiên tài. Tư tường, đạo đức và phong cách cùa
Người là kết tinh cùa tâm hồn, bản lĩnh, trí tuệ, tầm nhìn cùa một
nhân cách vĩ đại, đã cống hiến trọn cuộc đời mình cho non sông,
cho đất nước.
Đe góp phần nhò bé trong việc tìm hiểu di sản đạo đức và
phong cách của Người, tác giả đã biên soạn cuốn sách này với kết
cấu gồm ba phần:
Phần 1: Tư tưởng đạo đức và phong cách Hồ Chí Minh
Phần 2: Tư tường đạo đức và phong cách Hồ Chí Minh trong
các tác phẩm lý luận đặc sắc
Phần Phụ lục: Những luận điểm, tác phẩm, bài viết Hồ Chí
Minh viết về đạo đức và phong cách.
Di sàn đạo đức và phong cách Hồ Chí Minh là một chu đề
lớn, có nhiều cách tiếp cận, cuốn sách chưa thể đề cập tất cả các
vấn đề, và chắc chắn còn nhiều khiếm khuyết. Tác giả mong nhận
được những góp ý và lượng thứ cùa độc giả cho những thiếu sót
trong cuốn sách. Nhân dịp cuốn sách được xuất bản, tác giả chân
thành cảm ơn Nhà xuất bản Đại học Quốc gia Hà Nội, đặc biệt là
bạn đọc gần xa đã yêu quý, quan tâm đến chủ đề di sản đạo đức và
phong cách cùa Chủ tịch Hồ Chi Minh kính yêu.
Tác giả
TS. Lê Thị Thu Hồng

Phẩn I

Tư TƯỞNG ĐẠO Đức
VÀ PHONG CÁCH HỐ CHÍ MINH

Đạo đức Hồ Chí Minh

SÁNG NGỜI ĐẠO ĐỨC HỐ CHÍ MINH

Chù tịch Hồ Chí Minh là lãnh tụ thiên tài, sự nghiệp và
tư tưởng của Người là di sản vô giá của dân tộc và cách mạng
Việt Nam trên nhiều lĩnh vực, trong đó có tư tưởng về đạo
đức cách mạng. Trong suốt cuộc đời của mình, Người đã xây
dựng, phát triển, thực thi một nền đạo đức cách m ạng cho
mọi người Việt Nam học tập, rèn luyện và noi theo. Xuyên
suốt các tác phẩm từ Đ ường cách mệnh (1927), Sửa đối loi
làm việc (1947), cầ n , kiệm, liêm, chính (1949), Thực hành
tiết kiệm, chống tham ô, lãng phỉ, chổng bệnh quan liêu
(1952), Đạo đức cách mạng (1955), Đạo đức cách m ạng
(1958), cho đến N âng cao đạo đức cách mạng, quét sạch chù
nghĩa cả nhân (1969), và đặc biệt bản D i chúc của Người, ta
thấy toát lên tinh thần và những nội dung cơ bản về đạo đức
cách mạng.
1. Sự hình thầnh tư tưởng Hồ Chí Minh vế đạo đức cách mạng
Đạo đức Hồ Chí M inh bắt nguồn từ truyền thống đạo
đức của dân tộc Việt Nam; tinh hoa triết học và văn hóa
phương Đông, phương Tây; tư tưởng, tấm gương đạo đức của

14

GÓP PHÁN TiM HIỂU DI SẢN ĐAO ĐỨC VÀ PHONG CÁCH Hồ CHÍ MINH

Mác, Ảngghen, Lênin; từ thực tiễn đấu tranh kiên cường bất
khuất của dân tộc Việt Nam, và từ chính bản thân cuộc đời
hoạt động cách m ạng đầy gian lao thử thách và vô cùng
phong phú của Người vì mục tiêu giải phóng dân tộc, giải
phóng giai cấp, giải phóng con người.
Đạo đức Hồ Chí M inh xuất phát từ truyền thống yêu
nước lâu đời và hết sức sâu sắc trong tinh thần đoàn kết của
cộng đồng các dân tộc Việt Nam, đồng thời Người cũng nhìn
nhận được sự bế tắc của các nhà yêu nước tiền bối như Phan
Bội Châu, Phan Châu Trinh, Hoàng Hoa T h ám ... và các
phong trào khởi nghĩa của nhân dân, Hồ Chí M inh đã quyết
chí ra đi tìm đường cứu nước.
Trong các nhân tố thuộc về tinh hoa triết học và văn hóa
phương Đông, nổi bật nhất là Nho giáo Trung Hoa, góp phần
nhất định trong việc hình thành những phạm trù đạo đức xã
hội mà Hồ Chí M inh từng vận dụng, Người nói: “ K hổng giáo
không phải là tôn giáo mà là m ột thứ khoa học về kinh
nghiệm đạo đức và phép ứng xứ” 1,

về cán bàn, đạo Khổng

chi là sự bình yên trong xã hội không bao giờ thay đổi. Như
vậy, Hồ Chí M inh chi tiếp thu những m ặt tích cực nhất của
Nho giáo, loại bỏ đi những gì không phù hợp. Trong thực
tiễn, Hồ Chí M inh chứng kiến những mặt tiêu cực cùa Nho
giáo, nhất là thái độ đối với phụ nữ, với người lao động trong

'

H ổ Chí Minh: Toàn tập, Nxb Chính trị Q uốc gia, Hà N ội, 2011, t .l, tr.461.

Phán I. Tư TƯỞNG ĐAO ĐỨC VÀ PHONG CÁCH Hổ CHI MINH

15

xã hội phong kiến, đặc biệt là sự áp bức, bóc lột tàn bạo cùa
giai cấp thống trị đối với đồng bào mình.
Một bước ngoặt mới tạo nên nguồn gốc hình thành để
sau này trờ thành bản chất cách mạng trong tư tường đạo đức
Hồ Chí M inh chính là việc Người quyết định ra đi tìm đường
cứu nước, cứu dân. Con đường ra đi tìm đường cứu nước của
Hồ Chí M inh xuất phát từ một ý thức đạo đức cao cả vì dân,
vì nước, trên con đường đó, Người tìm đến với S ơ thào lần
thứ nhất những luận cương về vấn để dàn tộc và vấn đề thuộc
địa của Lênin.
Luận cương của Lênin đóng vai trò quyết định đối với sự
hình thành tư tường đạo đức Hồ Chí M inh, giải đáp cho
Người những vấn đề cơ bản nhất về mục tiêu và con đường
cách mạng Việt Nam, đó là con đường cách m ạng vô sản; về
phương pháp tiến hành cách mạng ở thuộc địa, Cách mạng
tháng M ười năm 1917 của nước Nga không chỉ giải phóng
giai cấp công nhân, nhân dân lao động nước mình thoát khỏi
ách áp bức, bóc lột của phong kiến, tư sản mà còn tuyên bố
giúp tất cả các dân tộc thuộc địa trên thế giới đứng lên tháo
bỏ gông cùm nô lệ, tiến bước trên con đường văn minh.
Luận cương của Lênin đã đưa ra thông điệp của tình đoàn
kết giữa những người lao động và các dân tộc bị áp bức trên
thế giới xích lại gần nhau trong sự nghiệp giải phóng. N gười
ca ngợi Lênin và khẳng định: “ Lênin là người đầu tiên đã
đặt cơ sở cho m ột thời đại mới, thật sự cách m ạng trong các

GÓP PHẤN TÌM HIỂU DI SẢN ĐẠO ĐỨC VÀ PHONG CÁCH Hố CHÍ MINH

16

nước thuộc địa” 1. N hư vậy, học thuyết Lênin không chỉ lay
động

ý

thức tìm đường cứu nước của Hồ Chí M inh mà còn

tạo ra một bước ngoặt về nguồn gốc hình thành tư tưởng đạo
đức của Người, khiến cho tư tưởng đạo đức Hồ Chí M inh từ
nay không chỉ bao gồm những yếu tố xuất phát từ truyền
thống văn hóa đạo đức dân tộc mà còn tiếp cận với mục tiêu
giải phóng cả nhân loại đau khổ, m ột

ý

tưởng trước đây

dường như chỉ là m ột ước m ơ chưa thấy ở hiện thực.
Trong bối cảnh kháng chiến, kiến quốc giành độc lập cho
dân tộc, tự do và hạnh phúc cho nhân dân Việt Nam, tư tưởng
đạo đức Hồ Chí M inh ngày càng được thể nghiệm, dần dần
hình thành nền tảng một hệ thống tư tưởng đạo đức mới. Đạo
đức Hồ Chí Minh xây dựng là đạo đức mới, đạo đức cách
mạng khác với đạo đức cũ: “Đạo đức cũ như người đầu ngược
xuống đất chân chổng lên trời. Đạo đức mới như người hai
chân đứng vững được dưới đất, đầu ngẩng lên trời. Bọn phong
kiến ngày xưa nêu ra cần, kiệm, liêm, chính, nhưng không bao
giờ làm mà lại bắt nhân dân phải tuân theo để phụng sự quyền
lợi cho chúng. Ngày nay ta đề ra cần, kiệm, liêm, chính cho
cán bộ thực hiện làm gương cho nhân dân theo để lợi cho nước
cho dân”2. Tư tưởng đạo đức Hồ Chí M inh được thực hiện và
lan tỏa trong mồi con người và toàn xã hội, bởi chính bản thân
Người và Đảng do Người sáng lập và lãnh đạo đã nêu cao tấm
1

H ổ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t.2, tr.234.

2

H ổ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t.7, Ịr.220)

17

Phán I. Tư TƯỞNG ĐAO Đức VÀ PHONG CÁCH Hố CHÍ MINH

gương đạo đức tận trung với nước, tận hiếu với dân, cần, kiệm,
liêm, chính, chí công, vô tư, nhất là tinh thần tu dưỡng, rèn
luyện trong việc chống chu nghĩa cá nhân, xây dựng ý thức vì
tập thể, vì dân, vì nước.
Khi nói tư tường đạo đức Hồ Chí M inh là sự kế thừa
những quan điểm , tư tường đạo đức cua dân tộc và nhân loại,
không nên coi đây là sự cộng sinh, sự lắp ghép các quan điểm
đạo đức khác nhau mà ở đây, trên cơ sờ tư tưởng đạo đức cũ,
đạo đức truyền thống đã hình thành hàng nghìn năm, Người
thực hiện m ột cuộc cách mạng về đạo đức, và xây dựng, phát
triển một hệ thống tư tường đạo đức mới, làm biến đổi về căn
bản những phạm trù và mệnh đề đạo đức quen thuộc trước
đây. Hồ Chí M inh đã tổng kết: “Học thuyết của Khổng Tử có
ưu điểm cùa nó là sự tu dưỡng đạo đức cá nhân. Tôn giáo của
Giêsu có ưu điểm cùa nó là lòng nhân ái cao cả. Chủ nghĩa
Mác có ưu điểm của nó là phương pháp làm việc biện chứng.
Chủ nghĩa Tôn Dật Tiên có ưu điểm là chính sách của nó
thích hợp với điều kiện nước ta. Khổng Từ, Giêsu, M ác, Tôn
Dật Tiên chẳng có ưu điểm chung đó sao? Họ đều m uốn mưu
cầu hạnh phúc cho loài người, mưu cầu phúc lợi cho xã hội.
N ếu hôm nay họ còn sống trên cõi đời này, nếu họ họp lại
m ột chồ, tôi tin rằng họ nhất định sống chung với nhau rất
hoàn mỹ như những người bạn thân thiết. Tôi cố gắng làm
người học trò nhỏ của các vị ấy” 1.
H ố Chí Minh truyện, bản

T hượng Hải, 1949.

THINGTẲM UỌCIIẸU
VÀ C ÒNG NGHỆ THÒNG TIN

18

GÓP PHẨN TỈM HIẾU DI SẢN ĐAO ĐỨC VÀ PHONG CÁCH HÓ CHÍ MINH

2. Về vị trí, vai trò của đạo đức cách mạng
Theo Hồ Chí Minh, đạo đức cách mạng giúp cho con
người vừng vàng trong mọi thử thách. Người viết: “Có đạo
đức cách mạng thỉ khi gặp khó khăn, gian khổ, thất bại, cũng
không sợ sệt, rụt rè, lùi bước” 1; “khi gặp thuận lợi, thành
công vẫn giữ vững tinh thần gian khổ, chất phác, khiêm tốn,
“lo trước thiên hạ, vui sau thiên hạ”, lo hoàn thành nhiệm vụ
cho tốt chứ không kèn cựa về mặt hưởng thụ, không công
thần, không quan liêu, không kiêu ngạo, không hủ hoá”2.
Đặt lợi ích của tập thế, đất nước lên trên lợi ích cá
nhân, “chí công vô tư ” là chuẩn mực đạo đức cao nhất mà
Hồ Chí M inh yêu cầu ở mỗi đảng viên, đồng thời còn là
thước đo, là tiêu chí để đánh giá phẩm chất cách mạng của
người cán bộ, đảng viên trong các giai đoạn cách mạng, đặc
biệt là trong sự nghiệp đổi mới, hội nhập và phát triển hiện
nay. Chủ tịch Hồ Chí M inh từng nói: “Đ ạo đức cách mạng
là ở bất kỳ cương vị nào, bất kỳ làm công việc gì, đều không
sợ khó, không sợ khổ, đều m ột lòng, m ột dạ phục vụ lợi ích
chung của giai cấp, của nhân dân, đều nhằm mục đích xây
dựng chủ nghĩa xã hội. Đạo đức cách m ạng là đạo đức tập
thể, nó phải đánh thắng và tiêu diệt đạo đức cá nhân”3, có
thể xem đó là m ột định nghĩa chung nhất về khái niệm đạo
'

H ỗ Chí Minh: Toàn tập , Sđd, t.l 1, tr.602.

2

Hỗ Chí Minh: Toàn tậ p , Sđd, t . l l , tr.603.

3

Hỗ Chí Minh: Toàn tập, Sđd,

t.13, tr.90.

Phán I. Tư TƯỞNG ĐAO ĐỨC VÀ PHONG CÁCH Hố CHÍ MINH

19

đức cách mạng. Khi bàn về tu cách cua đáng viên và cán bộ,
Người nói: “ N gười đảng viên, người cán bộ tốt m uốn trở
nên người cách m ạng chân chính, không có gì là khó cà.
Điều đó hoàn toàn do lòng mình mà ra, lòng m ình chi biết vì
Đảng, vì Tổ quốc, vì đồng bào thì mình sẽ tiến bộ đến chồ
chí công vô tư. M ình đã chí công vô tư thì khuyết điểm sè
càng ít, mà những tính tốt như càng thèm. Nói tóm tắt, tính
tốt ấy gồm có 5 điều: Nhân, N ghĩa, Trí, Dũng, Liêm ” 1.
Thấy rõ vị trí vai trò của đạo đức cách mạng, suốt đời Hồ
Chí Minh kiên trì giáo dục cán bộ, đàng viên phải giữ gìn đạo
đức cách mạng. Người cho rằng trong đầu óc mọi người đều
có sự đấu tranh giữa cái “thiện” và cái “ác” hoặc nói theo cách
mới là sự đấu tranh giữa tư tương cộng sản và tư tưởng cá
nhân. Người nói: “Người ta ai cũng có tính tốt và tính xấu”,
“Trong xã hội cũng có thiện và ác”. Từ quan niệm về thiện và
ác, chính và tà, Hồ Chí Minh đề ra yêu cầu tu dưỡng, rèn luyện
đạo đức làm cho phần chính, phần thiện trong mỗi người tăng
thêm , để phần tà, phần ác của mỗi người bớt dần đi: “Đạo đức
cách mạng không phải từ trên trời rơi xuống. Nó do đấu tranh
rèn luyện bền bỉ hàng ngày mà phát triển và củng cố. Cũng
như ngọc càng mài càng sáng, vàng càng luyện càng trong”2.
T ừ đó, Người đề ra nguyên tấc tự phê bình và phê bình,
nguyên tắc nêu gương và tu dưỡng đạo đức cá nhân và thi đua
1

H ó Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t.5, tr.291.

z

H ỗ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t.l 1, tr.612.

20

GÓP PHẨN TlM HIỂU DI SẢN ĐAO ĐỨC VÀ PHONG CÁCH HÓ CHÍ MINH

“người tốt, việc tốt”. Với quan điểm trên đây, ngay cả người
có đạo đức cách mạng cũng không phải là cái bất biến, người
có đạo đức cách mạng vẫn có thể trở thành người vô đạo đức
nếu bản thân họ không kiên trì học tập, tu dưỡng và rèn luyện
suốt đòi. Cho nên, có người hôm qua còn là người cách mạng
thể hiện rõ tấm gương hy sinh, guơng mẫu về đạo đức thì hôm
nay họ đã trở thành người có tội với cách mạng, mặc dù tài
năng của họ vẫn còn đó, nhưng tài năng đó đã tò ra không có
tác dụng, bởi lê họ quên mất phương pháp tu dưỡng rèn luyện
đạo đức cách mạng của Hồ Chí Minh: “Một dân tộc, một đảng
và mồi con người, ngày hôm qua là vĩ đại, có sức hấp dẫn lớn,
không nhất định hôm nay và ngày mai vẫn được mọi người
yêu mến và ca ngợi, nếu lòng dạ không trong sáng nữa, nếu sa
vào chủ nghĩa cá nhân” 1.
Khi đánh giá vai trò, vị trí của đạo đức cách mạng, Hồ
Chí Minh coi đạo đức là gốc, là nền tảng vì liên quan tới
Đảng cầm quyền. Người trăn trở với nguy cơ suy thoái của
Đảng cầm quyền, trong đó nghiêm trọng nhất là sự sai lầm về
đường lối và sự suy thoái về đạo đức cách mạng của cán bộ,
đảng viên. Đảng cầm quyền thì Đảng có quyền lực về chính
trị, lãnh đạo toàn xã hội, lãnh đạo Nhà nước, cán bộ, đảng
viên không tu dường, rèn luyện phẩm chất đạo đức cách
mạng thì mặt trái của quyền lực có thể làm tha hoá con người
nắm quyền lực. Vì vậy, Hồ Chí M inh đã căn dặn, phải xây
'

H ỗ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t.15, tr.672.

Phán I. Tư TƯỞNG ĐAO Đức VÀ PHONG CÁCH HỔCHÍ MINH

21

dựng Đ ảng ta thật sự trong sạch vừng m ạnh, để Đảng là đạo
đức, là văn minh...
Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn quan tâm tới việc xây dựng
Đảng. V ừa là mong muốn, vừa là dặn dò trước lúc đi xa, trong
bản D i chúc lịch sử, Hồ Chí Minh cũng căn dặn cán bộ, đảng
viên: “Đ ảng ta là một đảng cầm quyền. Mồi đảng viên và cán
bộ phải thật sự thấm nhuần đạo đức cách mạng, thật sự cần
kiệm liêm chính, chí công vô tư. Phải giữ gìn Đàng ta thật
trong sạch, phải xứng đáng là người lãnh đạo, là người đầy tớ
thật trung thành cùa nhân dân” 1. Trong suốt sự nghiệp của
Đảng gần 90 năm qua biết bao thăng trầm , đứng trước biết bao
thử thách, có lúc có những bước ngoặt mang tính sống còn
nhưng cách mạng Việt Nam vẫn đi đến thắng lợi.
3. Nội dung cốt lỗi của đạo đức cách mạng
Trong tác phẩm Đạo đức cách m ạng viết năm 1958, Chủ
tịch Hồ C hí M inh đã tổng kết và khái quát đạo đức cách
m ạng bằng bốn tiêu chuẩn: “Quyết tâm suốt đời đấu tranh
cho Đ ảng, cho cách mạng. Đó là điều chủ chốt nhất. Ra sức
làm việc cho Đảng, giữ vừng kỷ luật của Đ ảng, thực hiện tốt
đư ờng lối, chính sách của Đảng. Đặt lợi ích của Đ ảng và của
nhân dân lao động lên trên, lên trước lợi ích riêng của cá
nhân m ình. H ết lòng hết sức phục vụ nhân dân. Vì Đảng,

'

H ổ Chí M inh: Toàn tập, Sđd, 1.15, tr.611.

22

GÓP PHẨN TÌM HIỂU DI SẢN ĐẠO ĐỨC VÀ PHONG CẤCH Hố CHÍ MINH

vì dân mà đấu tranh quên mình, gương mẫu trong mọi việc.
Ra sức học tập chủ nghTa Mác - Lênin, luôn luôn dùng tự phê
bình và phê bình để nâng cao tư tưởng và cải tiến công tác
của mình và cùng đồng chí mình tiến bộ” 1.
Chuẩn mực đầu tiên, cái cốt lõi nhất, chủ chốt nhất của
đạo đức cách mạng, tức là: Quyết tâm suốt đời đau tranh cho
Đáng, cho cách mạng, tức là nhất quán trung thành với Đang
(với dân tộc, với Tổ quốc), với cách mạng trong cả cuộc đời
mình, thắng không kiêu, bại không nản, không khuất phục,
không cúi đầu trước bất kỳ kẻ địch nào để bảo vệ lý tuởng
cách mạng mà mình đã theo đuổi.
Chuấn thứ hai của đạo đức cách mạng, thể hiện cái quyết
tâm ở trên bằng hành động của mình, đó là: Ra sức làm việc
cho Đảng, g iữ vừng kỳ luật cùa Đảng, thực hiện tốt đường
lối, chính sách cùa Đảng. Đạo đức cách mạng luốn gắn liền
với kỷ luật nghiêm minh của Đảng. Người có đạo đức cách
mạng phải luôn tôn trọng và tuyệt đối chấp hành nguyên tắc,
kỷ luật của Đảng, pháp luật của N hà nước. Ký luật cùa Đảng
đòi hỏi giải quyết hài hòa lợi ích cá nhân và lợi ích cùa Đảng,
vì vậy, người cách m ạng phải biết hài hòa lợi ích riêng trong
lợi ích chung, để là tế bào lành mạnh trong cơ thể Đảng,
không bị nhiễm bởi chủ nghĩa cá nhân.
Chuẩn thứ ba của đạo đức cách mạng, đó là: Đ ặt lợi ích
của Đảng và của nhân dân lao động lên trên, lên trước lợi ích
1 H ỗ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t . l l , tr.603.

Phán I. Tư TƯỞNG ĐAO ĐỨC VÀ PHONG CÁCH HÓ CHÍ MINH

23

riêng của cá nhân mình. Het lòng hết sức phục vụ nhân dân.
Vì Đảng, vì dân mà đấu tranh quên mình, gương mẫu trong
mọi việc. Đ iều Hồ Chí Minh muốn nhấn mạnh ở đây, bên
cạnh lòng trung thành với Đảng và biểu hiện bằng các hành
động thực tế, thì đánh giá người có đạo đức cách mạng còn ớ
lòng chí công vô tư, biết đặt lợi ích chung, đó là lợi ích của
Đảng, của nhân dân, của tập thế lên trên lợi ích cá nhân mình,
nêu gương sáng, tạo sức lan tỏa. Đe làm được điều đó, người
cách mạng phải đấu tranh và tiêu diệt chủ nghĩa cá nhân, vì
chù nghĩa cá nhân là “giặc nội xâm”, là “bệnh m ẹ” đẻ ra
nhiều tính hư nết xấu, như quan liêu, mệnh lệnh, bè phái, chủ
quan, lười biếng, suy bì, kiêu căng, kèn cựa, nhút nhát, lãng
phí, tham ô. Rõ ràng, đây là một nội dung hết sức sâu sắc, rõ
rệt và cao quý của đạo đức cách mạng, phân biệt rõ người có
đạo đức cách m ạng hay là không.
Cuối cùng, đạo đức cách mạng giúp người cán bộ cách
m ạng không ngừng tiến bộ và phát triển, bằng cách trau dồi
chủ nghĩa M ác - Lênin, bên cạnh đó thúc đẩy và giúp đồng
ch í m ình tiến bộ: Ra sức học tập chủ nghĩa M ác - Lênin, luôn
luôn dùng tự p h ê bình và p h ê bình đê nâng cao tư tưởng và
c ả i tiến công tác của mình và cùng đồng chí mình tiến bộ.
Theo Hồ Chí M inh, học tập lý luận có vai trò hết sức quan
trọng, để củng cố đạo đức cách mạng, giừ vừng lập trường,
n ân g cao sự hiểu biết và trình độ chính trị, qua đó mới hoàn
th àn h tốt nhiệm vụ Đảng, cách mạng giao phó. Có ý thức cao

24

GÓP PHẨN TÌM HIỂU DI SẢN ĐẠO ĐỨC VÀ PHONG CÁCH Hổ CHÍ MINH

trong tự phê bình và phê bình, phải nghiêm khắc với mình,
phê binh người phải với mục đích trong sáng, chống lại việc
lợi dụng phê bình để vu khống, lôi kéo, chia rẽ, gây mất đoàn
kết nội bộ, dùng “phê bình và tự phê bình” như m ột thứ “vũ
khí sắc bén” của người cách mạng.
N hững chuẩn mực của đạo đức cách m ạng đã trở thành
nguyên tắc, mực thước cho cán bộ, đảng viên trong ứng xử
với nhân dân, với công việc và với chính mình. N hờ có đạo
đức cách m ạng đã tôi luyện nhiều thế hệ cách mạng, đảng
viên hết lòng, hết sức phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân,
những con người tiêu biểu về đạo đức cách mạng đó đã đứng
mũi chịu sào, vừng tay chèo lái con thuyền cách mạng Việt
Nam vượt bao ghềnh thác để đến bến bờ hạnh phúc. Hồ Chí
Minh với hành trang đạo đức trang bị cho những chiến sĩ
cộng sản, họ sẵn sàng hy sinh oanh liệt chiến đau cho độc lập,
tự do của dân tộc, họ đã hy sinh quên mình và những tấm
gương đạo đức cách mạng trong sáng đó vẫn sáng mãi, hun
đúc nên pho sử bằng vàng của Đảng, xây đắp cho tương lai
dân tộc V iệt N am mãi tươi xanh.
4. Hổ Chí Minh - tắm gương sáng vể thực hành đạo đức cách mạng
Chủ tịch Hồ Chí Minh là vị lãnh tụ vĩ đại và kính yêu của
nhân dân V iệt Nam. Sự vĩ đại của Người không chi trên bình
diện tư tưởng, mà còn thể hiện bời chính tấm gương đạo đức
“vô cùng cao đẹp và phong phú, vô cùng trong sáng và đẹp đẽ”

Phán I. Tư TƯỞNG ĐAO ĐỨC VÀ PHONG CÁCH HÓ CHÍ MINH

25

của m ột con người vĩ đại “suốt đời hết lòng, hết sức phục vụ
Tô quốc, phục vụ cách mạng, phục vụ nhân dân” . Đ iếu văn
cùa Đ àng ta đã khăng định: “Cà cuộc đời v ĩ đại của Hồ Chủ
tịch là tấm gương mãi mãi sáng ngời chí khí cách m ạng kiên
cường, tinh thần độc lập tự chủ, lòng yêu nhân dân thắm thiết,
đạo đức chí công vô tư, tác phong khiêm tốn giàn dị” 1.
Hồ Chí M inh luôn nhắc nhở cán bộ là người lãnh đạo, là
công bộc, suốt đời phục vụ nhân dân. Trong D i ch ú c, khi nói
về bàn thân mình, Người dùng đến hơn 10 lần từ “phục vụ”,
không hề dùng một từ nào có ý nói m ình là người lãnh đạo,
hay đứng cao hơn mọi người. Người chi tiếc m ột điều: “N ay
dù phải từ biệt thế giới này, tôi không có điều gì phải hối hận,
chỉ tiếc là tiếc rằng không được ph ụ c vụ lâu hơn nữa, nhiều
hom nữa”2.
N hững quan điểm, tư tưởng và tấm gương cùa N gười về
đạo đức cách m ạng đã trở thành những chuẩn m ực đạo đức
của con người Việt N am mới, là vũ khí chống lại sự tha hóa
về đạo đức và các hiện tượng phi đạo đức trong xã hội hôm
nay. Ở Chủ tịch Hồ Chí M inh, đạo đức đã đạt đến sự thống
nhất chặt chè giữa nói và làm, giữa lý luận và thực tiễn, suy
n g h ĩ với hành động, giữa việc công cũng như đời tư và N gười
làm trước tiên để nêu gương cho người khác, từ việc lớn đến

'

H ỗ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t.15, tr.629.

2

H ỗ Chí Minh: Toàn tậ p , Sđd, 1.15, tr.615.

26

GÓP PHÁN TÌM HIỂU DI SẢN ĐẠO ĐỨC VÀ PHONG CÁCH Hố CHÍ MINH

việc nhỏ. Người nêu gương, tấm gương ấy có sức lan tỏa kỳ
diệu, nó lay động người khác, làm chuyển biến người khác,
làm thay đổi tâm tính con người.
Hồ Chí Minh dạy đạo đức chủ yếu bằng nêu gương, dạy
chủ yếu bằng hành động, đưa con người vào tình huống để
người ta suy ngẫm, thức tỉnh, nó tránh được cái gọi là lý
thuyết suông, không có sức thuyết phục. Người căn dặn: chủ
nghĩa Mác - Lênin không phải là kinh thánh mà là một
phương pháp, là kim chi nam hành động, chúng ta học chù
nghTa Mác - Lênin cốt là nẳm lấy tinh thần và phương pháp
để ứng xừ với con người và công việc. Chủ nghía Mác là hệ
thống lý luận, ý thức hệ, học thuyết, chủ nghĩa. Người nói,
chủ nghĩa Mác - Lênin còn là đạo đức. Đọc hàng trăm, hàng
nghìn quyển sách Mác - Lênin mà ăn ở với nhau không có
tình, có nghĩa thì làm sao gọi là hiểu chủ nghĩa Mác - Lênin
được. Trong lúc xem lại D i chúc, năm 1966, Người căn dặn
thêm: p h ả i có tình đồng chí thương yêu lan nhau. C ả một
năm xem lại D i chúc, cân nhắc từng ý, từng lời, Người chi
viết thêm câu này và thêm một cụm từ “phục vụ Tổ q u ố c”
trong phần nói về Đảng.
5. Học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh
Gần 90 năm Đảng ta trải qua biết bao thăng trầm, đứng
trước vô vàn thử thách, có lúc đứng trước những bước ngoặt
mang tính sống còn nhưng dưới sự lãnh đạo sáng suốt của
Đảng, với tinh thần không ngừng đôi mới và sáng tạo, cách

Phấn ị. Tư TƯỞNG ĐAO ĐỨC VÀ PHONG CÁCH Hố CHÍ MINH

27

mạng Việt N am đã giành được những thấng lợi to lớn có ý
nghĩa lịch sử.
Đại hội XII của Đ ảng đã đặt nhiệm vụ xây dựng, chỉnh
đốn Đàng lên hàng đầu với mục tiêu toàn diện là “ Xây dựng
Đàng trong sạch, vừng mạnh về chính trị, tư tưởng, tổ chức
và đạo đ ứ c”, xây dựng Đảng về đạo đức là điểm nhấn và sự
bổ sung hết sức cần thiết trong đối mới tư duy về xây dựng
Đáng hiện nay, phù hợp với nhu cầu và nguyện vọng của
đông đảo cán bộ, đảng viên và nhân dân. Đ iều đó cũng trở lại
đúng với di sản đạo đức Hồ Chí M inh về giáo dục đạo đức
cách mạng, để cán bộ, đảng viên thực sự thẩm nhuần đạo đức
cách m ạng, thực sự cần kiệm liêm chính, chí công vô tư. Xây
dựng Đ áng về đạo đức gắn liền với việc thực hiện Chỉ thị số
05-CT/TW , ngày 15-5-2016, của Bộ Chính trị “ v ề đẩy mạnh
học tập và làm theo tư tường, đạo đức, phong cách Hồ Chí
M inh”, trong đó quan trọng nhất là làm thế nào để việc học
tập và làm theo đạo đức Hồ Chí Minh (trên cả hai bình diện
tư tưởng và tấm gương đạo đức) trở thành một nhu cầu văn
hóa, thành động lực tu dưỡng, rèn luyện của cán bộ, đảng
viên. Đ ây cũng là công việc thường xuyên của các tổ chức
đảng, các cấp chính quyền, các tổ chức chinh trị - xã hội, địa
phương, đơn vị, gắn với phòng, chống suy thoái về tư tưởng
chính trị, đạo đức, lối sổng và những biểu hiện “tự diễn
biến” , “tự chuyển hóa” trong nội bộ.

28

GÓP PHẮN TÌM HIẾU DI SẢN DẠO ĐỨC VÀ PHONG CÁCH Hố CHÍ MINH

Cuộc đời, sự nghiệp, tư tường, đạo đức, phong cách Hồ
Chí M inh đã trở thành di sản văn hóa của dân tộc Việt Nam,
nó thẩm thấu và lan tỏa sâu rộng theo tiến trình phát triển của
dân tộc. Việc học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong
cách Hồ Chí M inh cần được thực hiện m ột cách tích cực, chủ
động và vận dụng phù hợp, sáng tạo. Sáng tạo lại không phải
là bắt chuớc m ột cách máy mó...