HỘI ĐỒNG CHỈ ĐẠO XUẤT BẢN
Chủ tịch Hội đồng
Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương
LÊ MẠNH HÙNG
Phó Chủ tịch Hội đồng
Q. Giám đốc - Tổng Biên tập
Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật
PHẠM CHÍ TH NH
Thành viên
PHẠM THỊ THINH
NGUYỄN ĐỨC T I
TRẦN THANH LÂM
NGUYỄN HO I ANH

2

LỜI NH

XUẤT BẢN

Chủ tịch Hồ Chí Minh là Anh hùng giải phóng dân
tộc, Danh nhân văn hóa kiệt xuất của Việt Nam. Người
đã cống hiến cả cuộc đời cho sự nghiệp đấu tranh giải
phóng dân tộc, giải phóng con người. Bản thân Người
là tấm gương giản dị mà mẫu mực về tư tưởng, phẩm
chất đạo đức, phong cách từ lời nói đến hành động
cho mọi thế hệ cách mạng. Không chỉ phấn đấu noi
gương Người, mỗi cán bộ, đảng viên còn có trách
nhiệm thực hiện tốt việc nêu gương, trở thành những
“tấm gương sống” cho quần chúng noi theo, bởi “một
tấm gương sống còn có giá trị hơn một trăm bài diễn
văn tuyên truyền”1.
Nhận thức được yêu cầu chuyển biến mạnh mẽ và
sâu rộng hơn nữa hoạt động noi gương và nêu gương
trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ
nghĩa hiện nay, Bộ Chính trị đã ban hành Chỉ thị số
06-CT/TW, ngày 07/11/2006 về “Tổ chức Cuộc vận động
“Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí
Minh””; Chỉ thị số 03-CT/TW, ngày 14/5/2011 “Về tiếp

_____________
1. Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia,
Hà Nội, 2011, t.1, tr.284.

5

tục đẩy mạnh việc học tập và làm theo tấm gương đạo
đức Hồ Chí Minh”; Chỉ thị số 05-CT/TW, ngày
15/5/2016 “Về đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng,
đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh”. Sự chỉ đạo thường
xuyên, sâu sát của Đảng và Nhà nước cùng sự tham gia
tích cực của toàn xã hội suốt thời gian qua đã đem lại
nhiều kết quả đáng ghi nhận, có ý nghĩa cơ bản, lâu dài
đối với sự nghiệp cách mạng của Đảng và nhân dân ta.
Nhân dịp kỷ niệm 130 năm ngày sinh Chủ tịch Hồ
Chí Minh (1890 - 2020), Nhà xuất bản Chính trị quốc
gia Sự thật và Nhà xuất bản Công an nhân dân phối
hợp xuất bản cuốn sách Hồ Chí Minh - Tấm gương
lớn về sự nêu gương của PGS.TS. Trần Quang
Nhiếp. Cuốn sách đã đề cập những khía cạnh nêu
gương tiêu biểu nhất của tấm gương lớn Hồ Chí Minh:
sự hy sinh vì nước, vì dân; nói đi đôi với làm; không
ngừng rèn luyện ý chí, nghị lực, bản lĩnh kiên định,
trung thành với lý tưởng cách mạng; đạo đức, lối sống
giản dị, trong sáng; đường lối ngoại giao đoàn kết, kiên
định mà linh hoạt, mềm dẻo,... Trên cơ sở đó, tác giả
phân tích giá trị soi sáng của tấm gương lớn Hồ Chí
Minh ở mọi phương diện tư tưởng, đạo đức, phong cách;
đồng thời, đưa ra những phương hướng, biện pháp học
tập và noi theo tấm gương lớn về sự nêu gương của Chủ
tịch Hồ Chí Minh cho cán bộ, đảng viên và nhân dân.
Xin trân trọng giới thiệu cuốn sách cùng bạn đọc.
Tháng 7 năm 2020
NH XUẤT BẢN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA SỰ THẬT

6

LỜI NÓI ĐẦU

C

hủ tịch Hồ Chí Minh là tấm gương lớn về một
con người suốt đời nêu gương, cống hiến cả

đời mình cho dân, cho nước. Sức mạnh của Hồ Chí
Minh khiến người ta vững tin, có Người, tin ở
Người, đi theo Người là chiến thắng mọi kẻ thù, là
không kẻ thù nào ngăn nổi bước ta đi. Tấm gương
lớn Chủ tịch Hồ Chí Minh mãi mãi rực sáng
trong lòng nhân dân, mãi mãi soi đường cho cách
mạng vượt qua mọi gian nan thử thách. Người là
hiện thân của lòng nhân ái, quý trọng con người,
hết lòng phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân,
cống hiến hết mình cho Đảng, cổ vũ nhân dân
cùng Đảng kiên định phấn đấu cho lý tưởng độc
lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, vì hạnh phúc của
nhân dân.
Tấm gương lớn Hồ Chí Minh thể hiện sự kết hợp
rất tự nhiên, nhuần nhuyễn đức giản dị, khiêm tốn
và lòng nhân ái với ý chí kiên cường, lòng dũng cảm
phi thường của một chiến sĩ cách mạng chân chính,
xuất sắc của chủ nghĩa Mác - Lênin.
7

Chủ tịch Hồ Chí Minh tiếp thu học thuyết Mác Lênin bằng phẩm chất cá nhân, bằng sự trải
nghiệm cuộc đời mình đi tìm đường cứu nước và
hoạt động cách mạng sôi nổi, oanh liệt. Người là
biểu tượng của tình đoàn kết quốc tế trong sáng
cao cả. Ở Người toát lên một điều: càng yêu Tổ
quốc tha thiết, càng giữ vững tinh thần đoàn kết
quốc tế trong sáng, càng kiên định trung thành
với chủ nghĩa quốc tế vô sản, thì càng yêu nước
sâu sắc, sẵn sàng hy sinh, phấn đấu cho lợi ích to
lớn của Tổ quốc mình.
Người lãnh đạo bằng lòng nhân hậu, chí công
vô tư, bằng trí tuệ thông minh, lòng dũng cảm,
bản lĩnh cá nhân cùng với vốn văn hóa truyền
thống và văn hóa cách mạng, đức hy sinh, hoàn
toàn xả thân không màng lợi ích riêng tư của một
nhân cách vô cùng đức độ...
Dưới nhiều hệ quy chiếu khác nhau, chúng ta
đều có thể noi gương, học tập, làm theo những giá
trị cụ thể của tấm gương lớn về sự nêu gương của
Chủ tịch Hồ Chí Minh.
Suốt nhiều năm qua, Đảng ta đã ban hành các
chỉ thị, nghị quyết yêu cầu cán bộ, đảng viên,
nhân dân học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức,
phong cách Hồ Chí Minh. Cuộc vận động hợp lòng
dân đã nhanh chóng đi vào cuộc sống, được cán bộ,
đảng viên, nhân dân cả nước đón nhận một cách
nghiêm túc, sáng tạo với tất cả lòng kính yêu Bác.
8

Việc noi gương Chủ tịch Hồ Chí Minh được
nhiều cán bộ, đảng viên ở nhiều tổ chức, đơn vị, cơ
quan, địa phương thực hiện sáng tạo, có kết quả
tốt, có sức lan tỏa sâu rộng trong xã hội.
Việc học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức,
phong cách Hồ Chí Minh có vai trò, ý nghĩa vô
cùng to lớn trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ
quốc, bảo vệ Đảng, bảo vệ chế độ của chúng ta ở cả
trong hiện tại và tương lai.
Để góp phần thực hiện tốt, có hiệu quả cuộc
vận động của Đảng tiếp tục học tập và làm theo tư
tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh, cuốn
sách Hồ Chí Minh - Tấm gương lớn về sự nêu
gương đề cập khái quát những khía cạnh nêu
gương tiêu biểu nhất của Chủ tịch Hồ Chí Minh,
giúp người đọc tham khảo những nội dung chính,
những giá trị cơ bản và đề xuất phương hướng,
biện pháp thực hiện noi gương, học tập, làm theo
tấm gương lớn của Chủ tịch Hồ Chí Minh.
Cuốn sách gồm các phần chính: Phần I: Nêu
gương và noi gương; Phần II: Sự nêu gương của
Chủ tịch Hồ Chí Minh; Phần III: Giá trị soi sáng
của tấm gương lớn về nêu gương của Chủ tịch Hồ
Chí Minh; Phần IV: Phương hướng, biện pháp noi
theo tấm gương lớn của Chủ tịch Hồ Chí Minh.
Cuốn sách đề cập vấn đề lớn, quan trọng,
phong phú, rộng lớn, song do hạn chế cả về mặt
9

chủ quan và khách quan nên khó tránh khỏi
những hạn chế, rất mong nhận được sự góp ý của
bạn đọc.
Xin trân trọng cảm ơn!
TÁC GIẢ

10

Phần I

NÊU GƯƠNG V NOI GƯƠNG

Đ

ảng Cộng sản Việt Nam dưới sự lãnh đạo và
rèn luyện của Chủ tịch Hồ Chí Minh, suốt

gần một thế kỷ qua luôn coi trọng tính tiền phong
gương mẫu của cán bộ, đảng viên trước nhân dân.
Đảng xác định gương mẫu là phương thức lãnh
đạo cơ bản của Đảng trong mọi điều kiện, trong
mọi tình huống. Chủ tịch Hồ Chí Minh nhiều lần
nhắc nhở cán bộ, đảng viên: “Đảng viên đi trước,
làng nước theo sau”1. Nhân dân cũng noi gương
theo Đảng mà tin và làm theo. Thực tế ngót một
thế kỷ qua, phương châm ấy, mối quan hệ biện
chứng ấy đã làm nên sức mạnh vô địch về trí tuệ,
tâm hồn, khí phách; sức mạnh vật chất và tinh
thần của Đảng Cộng sản Việt Nam, của lãnh tụ
Hồ Chí Minh, đưa nhân dân Việt Nam vượt qua
muôn vàn thách thức, đánh thắng kẻ thù xâm
lược, giành hết thắng lợi này đến thắng lợi khác.
_____________
1. Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t.15, tr.546.

11

Nêu gương và noi gương là phạm trù giáo dục,
tư tưởng, đạo đức, lối sống văn hóa truyền thống
Việt Nam, truyền thống văn hóa phương Đông.
Thời kỳ nhà nước phong kiến, từ người đứng đầu
đất nước (vua, hoàng đế), đến người đứng đầu gia
đình đều phải gương mẫu cho thần dân, vợ con,
cháu chắt noi theo. “Vua sáng”, “vua quang minh
chính đại” mới có “tôi hiền”, nếu không, “thượng
bất chính, hạ tắc loạn”. Bậc quân vương phải biết
“tề gia” mới có thể “trị quốc, bình thiên hạ”. Song
trước hết phải “tu thân, dưỡng tính”, phải trở
thành đấng “minh quân” để làm gương cho mọi
thần dân noi theo, mới cai trị được thiên hạ. Vì
thế người đứng đầu dù ở cấp nào, chức nhỏ hay
lớn; vị trí thấp hay cao; tầm rộng hay hẹp muốn
lãnh đạo, quản lý, phát huy tốt vai trò, thực hiện
tốt nhiệm vụ của mình, đều phải biết “nêu
gương” tốt, thành “tấm gương sáng” để nhân dân,
quần chúng “noi theo”. Sự “nêu gương” và “noi
gương” là hai mặt của một vấn đề, có quan hệ
biện chứng gắn bó chặt chẽ với nhau. Có “nêu
gương” mới có và sẽ có “noi gương”. Tất nhiên
“gương” để soi, để “nêu” và “noi” phải là “gương
sáng” ở đời.
Trên thế giới, từ thời cổ đại, người ta đã đề cao
phương pháp nêu gương như một phương thức
quản trị xã hội hữu hiệu thể hiện trong các triết
lý chính trị phương Tây. Họ coi nêu gương là một
12

tiêu chí chuẩn mực xã hội, thước đo đạo đức,
trình độ pháp luật. Dù ở phương Đông hay
phương Tây, “nêu gương” bao giờ cũng đi liền và
đi kèm với “noi gương”. Mọi người học và làm
theo những tấm gương tiêu biểu về đạo đức, lối
sống, các hành động anh hùng, cao thượng vì
cộng đồng; đề cao thái độ trọng đức, trọng văn,
trọng nghĩa, trọng tài, sẵn sàng hy sinh lợi ích cá
nhân cho cộng đồng.
Xét đến cùng, giá trị con người đều do nhân
cách tạo nên. Nhân cách con người bao gồm đức và
tài, tức là phẩm chất đạo đức và tài năng con
người, là trí lớn và tâm rộng sáng trong tạo nên;
mang lại lợi ích, hạnh phúc cho xã hội, cho cộng
đồng, cho Tổ quốc và nhân loại, trở thành những
tấm gương sáng cho mọi người noi theo.
I- QUAN ĐIỂM CỦA CHỦ TỊCH HỒ CHÍ MINH
VỀ NÊU GƯƠNG V NOI GƯƠNG

Chủ tịch Hồ Chí Minh - bậc đại trí, đại nhân,
đại dũng, Danh nhân văn hóa kiệt xuất, Anh hùng
giải phóng dân tộc, Lãnh tụ vĩ đại, kính yêu của
dân tộc Việt Nam, một chiến sĩ cách mạng, một
công dân mẫu mực. Vì thế nội dung học tập, làm
theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh
rất rộng lớn, phong phú, sâu sắc nhưng rất thiết
thực với mỗi cán bộ, đảng viên, nhân dân, đó là học
13

“tấm gương lớn” về tư tưởng, đạo đức, phong cách
của Người; học để “làm theo” và “noi theo”, “noi
gương” tấm gương lớn Hồ Chí Minh.
Hồ Chí Minh hiểu rõ bản chất, giá trị và ý
nghĩa của việc nêu gương. Bản thân Người đã
trở thành “tấm gương lớn”, “tấm gương sáng” về
sự “nêu gương”. Năm 1924, trong bức thư gửi
đồng chí Pêtơrốp, Tổng thư ký Ban phương Đông
Quốc tế Cộng sản, Nguyễn Ái Quốc đã viết: “Nói
chung thì các dân tộc phương Đông đều giàu
tình cảm, và đối với họ một tấm gương sống còn
có giá trị hơn một trăm bài diễn văn tuyên
truyền”1. Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh là
người sáng lập và lãnh đạo, rèn luyện Đảng ta.
Người luôn giáo dục cán bộ, đảng viên phải thực
hiện nêu gương; thực sự gương mẫu là phương
thức, phương pháp lãnh đạo đúng đắn, khoa học,
hiệu quả của Đảng với quần chúng cách mạng.
Người nhiều lần nhấn mạnh “đảng viên đi trước,
làng nước theo sau”; cán bộ, đảng viên phải “tiền
ưu, hậu lạc”, tức là phải lo trước thiên hạ, vui
sau thiên hạ, hy sinh cống hiến trước, hưởng thụ
sau nhân dân...
Hồ Chí Minh luôn coi trọng phương pháp nêu
gương. Người từng chỉ đạo: “Lấy gương người tốt,
việc tốt để hàng ngày giáo dục lẫn nhau là một
_____________
1. Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t.1, tr.284.

14

trong những cách tốt nhất để xây dựng Đảng, xây
dựng các tổ chức cách mạng, xây dựng con người
mới, cuộc sống mới”1. Người chỉ rõ, người tốt, việc
tốt nhiều lắm. Ở đâu cũng có, ngành nào cũng có,
địa phương nào, lứa tuổi nào cũng có. Cho nên
tháng 6/1968, Người trực tiếp chỉ đạo xuất bản
sách Người tốt việc tốt để mọi người học tập, làm
theo, lan tỏa những cái tốt, cái đẹp trong xã hội.
Hồ Chí Minh không chỉ nêu ra ý nghĩa, sự cần
thiết của nêu gương “người tốt, việc tốt” mà quan
trọng hơn, Người đã chỉ rõ để mọi người noi gương
thì bản thân cán bộ, đảng viên phải là “người tốt,
việc tốt”, phải là “tấm gương tốt” về mọi mặt trong
đời sống xã hội và trong công tác, thực sự cần,
kiệm, liêm, chính, chí công vô tư. “Nêu gương”
theo Người là phương pháp tốt nhất vận động
quần chúng, thuyết phục quần chúng, tập hợp
quần chúng làm cách mạng. Quần chúng nhìn cán
bộ, đảng viên tiên phong làm trước, phấn đấu hy
sinh vì mục tiêu cách mạng cao cả, họ sẽ tự giác
nghe theo, tin và làm theo. “Nêu gương” đồng thời
là biện pháp giáo dục cán bộ, đảng viên và nhân
dân thực hành đạo đức cách mạng, xây dựng nền
tảng tư tưởng xã hội chủ nghĩa. Tư tưởng “nêu
gương”, tinh thần tiền phong gương mẫu của cán
bộ, đảng viên để nhân dân, quần chúng “noi gương”
_____________
1. Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t.15, tr.672.

15

làm theo là tư tưởng chỉ đạo nhất quán về tư cách
của người lãnh đạo, người cán bộ, đảng viên nhằm
phát huy được sức mạnh lực lượng quần chúng vĩ
đại làm cách mạng. Người xác định cách mạng là
sự nghiệp lớn lao, là thay đi chế độ xã hội cũ xấu
xa, lạc hậu, xây dựng nên chế độ xã hội mới tốt
đẹp hơn. Vì vậy, cách mạng là sự nghiệp của quần
chúng. Cán bộ, đảng viên, người lãnh đạo có “làm
gương”, có “nêu gương” mới được đông đảo quần
chúng rộng rãi “noi theo”, cách mạng mới mau
chóng thành công.
Những thập niên đầu thế kỷ XX, người thanh
niên yêu nước Nguyễn Tất Thành (sau là Nguyễn
Ái Quốc, Hồ Chí Minh) chứng kiến cảnh nhân dân
ta phải sống kiếp nô lệ lầm than bởi bọn thực dân,
phong kiến, Người đã quyết định ra đi tìm đường
cứu nước, cứu dân. Trong màn đêm mù mịt của
bầu trời nô lệ phủ kín xã hội Việt Nam suốt 80 năm,
xuất hiện một ngôi sao, người thanh niên yêu
nước 21 tuổi Nguyễn Tất Thành quyết chí ra đi
tìm đường cứu nước, tự xác định trách nhiệm của
mình ra đi tìm “Tự do cho đồng bào tôi, độc lập
cho Tổ quốc tôi”1. Suốt mấy chục năm bôn ba khắp
_____________
1. Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Viện
Hồ Chí Minh và các lãnh tụ của Đảng: Hồ Chí Minh Biên niên tiểu sử, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật,
Hà Nội, 2016, t.1, tr.86.

16

thế giới tìm đường cứu nước, Người vượt qua
muôn vàn thử thách vô cùng gian khổ để đem ánh
sáng cách mạng về giải phóng non sông, cứu vớt
đồng bào, giành độc lập dân tộc, đánh tan các đế
quốc xâm lăng, thống nhất nước nhà, làm rạng
danh dân tộc. Tấm gương Hồ Chí Minh hiến trọn
đời mình cho sự nghiệp giải phóng dân tộc, xây
dựng một nước Việt Nam độc lập, hòa bình, thống
nhất, giàu mạnh, hạnh phúc, sánh vai với các
nước tiến bộ trên thế giới thật vô cùng lớn lao.
Người đã hiến trọn cuộc đời mình vì một khát
vọng, một ước mong duy nhất: “Cả đời tôi chỉ có
một mục đích, là phấn đấu cho quyền lợi Tổ quốc,
và hạnh phúc của quốc dân.
Những khi tôi phải ẩn nấp nơi núi non, hoặc ra
vào chốn tù tội, xông pha sự hiểm nghèo - là vì
mục đích đó”1, “Tôi chỉ có một sự ham muốn, ham
muốn tột bậc, là làm sao cho nước ta được hoàn
toàn độc lập, dân ta được hoàn toàn tự do, đồng
bào ai cũng có cơm ăn áo mặc, ai cũng được học
hành”2. Mục đích vĩ đại, khát vọng lớn lao, ý chí
mãnh liệt, Hồ Chí Minh đã thể hiện bản lĩnh:
“Giàu sang không thể quyến rũ,
- Nghèo khó không thể chuyển lay,
- Uy lực không thể khuất phục”3.
_____________
1, 2. Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t.4, tr.272, 187.
3. Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t.7, tr.50.

17

Hồ Chí Minh không chỉ tự bản thân mình nêu
“tấm gương lớn” về sự “nêu gương”, mà Người còn
hết sức quan tâm chỉ bảo, rèn luyện cán bộ, đảng
viên phải “nêu gương” như thế nào, “nêu gương”
bằng cách nào. Người chỉ rõ, “nêu gương” là phải
“nói đi đôi với làm”; đối với mình “phải học hỏi cầu
tiến bộ. Đừng kiêu ngạo... phải siêng năng tiết
kiệm...”; đối với mọi người, không nịnh hót cấp
trên, không xem khinh người dưới, luôn giữ thái
độ chân tình, khiêm tốn, đoàn kết thật thà, không
dối trá, lừa lọc; đối với việc “phải suy nghĩ cho kỹ...
phải cẩn thận”, dù trong hoàn cảnh nào cũng phải
giữ nguyên tắc “dĩ công vi thượng”... Người luôn
luôn căn dặn trong lãnh đạo hay thực thi công
việc cũng như cuộc sống hằng ngày, người cán bộ,
đảng viên phải gương mẫu, sẵn sàng xông pha đi
đầu vào những nơi khó khăn, nguy hiểm, hoàn
thành tốt nhiệm vụ được giao1.
Chủ tịch Hồ Chí Minh là người sáng lập, lãnh
đạo và rèn luyện Đảng ta. Người luôn nêu cao trách
nhiệm của mình là xây dựng Đảng Cộng sản Việt
Nam phải thật sự là một “đảng cách mạng”; Đảng
trong sạch, vững mạnh, “là đạo đức, là văn minh”2,
thật sự “trong như pha lê, mạnh như thác lũ”;
_____________
1. Xem Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t.5, tr.68-69.
2. Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t.12, tr.403.

18

Đảng là “người lãnh đạo” và là người “đày tớ” thật
trung thành của nhân dân. Cho nên Người luôn
đau đáu trong lòng một nỗi niềm phải “gạn đục
khơi trong”, phải thực sự đề cao nguyên tắc đấu
tranh tự phê bình và phê bình trong Đảng; phải
luôn giữ cho mỗi cán bộ, đảng viên là một tấm
gương sáng để nhân dân noi theo. Vì thế theo
Người, trong Đảng phải thể hiện “tấm gương lớn”
về tinh thần tự phê bình và phê bình; tinh thần
đấu tranh, giáo dục, loại bỏ những người có tư
tưởng “hủ bại”, cá nhân chủ nghĩa, tham ô, lãng
phí, hống hách, xa dân, bắt nạt dân, sống xa hoa,
trụy lạc làm mất thanh danh của Đảng, mất uy
tín với dân. Người thẳng thắn chỉ ra rằng, một
đảng mạnh là đảng dám đấu tranh chỉ ra và sửa
chữa những khuyết điểm, yếu kém; một đảng yếu
là đảng giấu giếm không dám nhận những thiếu
sót để sửa chữa. Thẳng thắn, trung thực, nghiêm
khắc nhận ra những khuyết điểm, chỉ ra những
cán bộ, đảng viên thoái hóa, biến chất, tham
nhũng và xử lý nghiêm minh cũng là tư tưởng
“nêu gương” của Chủ tịch Hồ Chí Minh được cán
bộ, đảng viên, nhân dân đồng tình ủng hộ.
Có thể nói, “nêu gương” và phát huy vai trò nêu
gương của cán bộ, đảng viên trong thực tiễn luôn
là tư tưởng chỉ đạo của Chủ tịch Hồ Chí Minh.
Người hết sức chú trọng giáo dục, rèn luyện
19

cán bộ, đảng viên thực hiện nêu gương để quần
chúng nhân dân noi gương, noi theo. Với Hồ Chí
Minh, nêu gương không chỉ là một giá trị bất biến,
một nhân cách cao đẹp của người cán bộ, đảng
viên mà còn là một phương thức lãnh đạo, phương
thức giáo dục, xây dựng đội ngũ cán bộ, đảng viên
để hoàn thành xuất sắc các nhiệm vụ cách mạng
trong bất kỳ hoàn cảnh nào của một đảng cầm
quyền. Sự nêu gương của người cán bộ, đảng viên
theo Người là “tấm gương sống”, là con người thực,
là cuộc sống thực của những cán bộ, đảng viên
mẫu mực hằng ngày, hằng giờ sống, làm việc,
quan hệ, đối xử thân thiết, gần gũi với nhân dân
một cách tự nhiên không hề xa lạ, gượng gạo. Sự
nêu gương của cán bộ, đảng viên sẽ có sức cảm
hóa, giành được sự cảm phục của quần chúng
nhân dân. Hồ Chí Minh chỉ rõ, nhân dân rất cảm
phục những tấm gương hy sinh anh dũng của các
bậc cách mạng tiền bối như các đồng chí Trần
Phú, Ngô Gia Tự, Lê Hồng Phong, Nguyễn Văn
Cừ, Hoàng Văn Thụ, Nguyễn Thị Minh Khai và
những đồng chí khác đã vì dân, vì Đảng mà hy
sinh oanh liệt. Các đồng chí ấy đã nêu gương chói
lọi của đạo đức cách mạng chí công vô tư cho tất
cả chúng ta học tập.
Trong quá trình đi tìm đường cứu nước, Hồ Chí Minh
gặp tư tưởng của V.I. Lênin. Nghiên cứu, học tập
Lênin, Người hết sức khâm phục tài, đức của vị
20

lãnh tụ của phong trào cộng sản và công nhân
quốc tế. Hồ Chí Minh viết về Lênin: “Không phải
chỉ thiên tài của Người, mà chính là tính coi
khinh sự xa hoa, tinh thần yêu lao động, đời tư
trong sáng, nếp sống giản dị, tóm lại là đạo đức vĩ
đại và cao đẹp của người thầy, đã ảnh hưởng lớn
lao tới các dân tộc châu Á và đã khiến cho trái tim
của họ hướng về Người, không gì ngăn cản nổi”1.
Tấm gương lớn về sự nêu gương của Lênin đã tác
động tới tâm hồn lớn Hồ Chí Minh bởi sức hút
mạnh mẽ của một nhân cách mẫu mực, trí tuệ lỗi
lạc và đặc biệt hơn là đạo đức trong sáng, giản dị
của một nhà lãnh đạo tối cao.
Rõ ràng trong quá trình lãnh đạo cách mạng,
lãnh đạo và rèn luyện Đảng ta, lãnh đạo nhân dân
ta, Chủ tịch Hồ Chí Minh là một tấm gương lớn về
sự nêu gương. Không những thế, Người là tấm
gương lớn về sự giáo dục, rèn luyện cán bộ, đảng
viên, nhân dân phải nêu gương. Người là người
thầy dạy bảo cán bộ, đảng viên: Vì sao phải nêu
gương? Ai nêu gương? Nêu gương như thế nào?
Nêu gương bằng cách nào? Nêu gương những gì?
Nêu gương với ai?... Tư tưởng Hồ Chí Minh về nêu
gương, tấm gương lớn về nêu gương của Hồ Chí
Minh có sức cảm hóa lòng người, thuyết phục
nhân tâm, cổ vũ quần chúng vững tin đứng dậy
_____________
1. Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t.1, tr.317.

21

đi theo Người vượt qua mọi phong ba bão táp đấu
tranh giành thắng lợi cách mạng cuối cùng.
Một trong những giá trị tinh thần, sức mạnh
vật chất của tư tưởng Hồ Chí Minh sống mãi
trong tâm trí và đời sống các thế hệ cán bộ, đảng
viên, nhân dân ta là tấm gương lớn về sự nêu
gương của Người - người đã hy sinh cống hiến
trọn đời mình cho dân, cho nước không một chút
toan tính riêng tư cá nhân.
Học tập, làm theo tấm gương Hồ Chí Minh,
chúng ta có thể tiếp cận những câu chuyện kể về
Bác; tìm hiểu thân thế, sự nghiệp của Người; đi
sâu nghiên cứu giá trị tư tưởng đạo đức, phong
cách của Người nâng lên tầm cao, chiều sâu tư
tưởng, lý luận, trí tuệ, văn minh, văn hóa Hồ Chí
Minh. Và như thế, tấm gương về sự nêu gương của
Hồ Chí Minh sẽ ngày càng tỏa sáng, ngày càng có
sức cảm hóa mạnh mẽ lớn lao đối với Đảng, nhân
dân ta và các dân tộc trên thế giới.
II- CHỦ TRƯƠNG CỦA ĐẢNG VỀ NOI GƯƠNG
CHỦ TỊCH HỒ CHÍ MINH, THỰC HIỆN
NÊU GƯƠNG CỦA CÁN BỘ, ĐẢNG VIÊN

Thực hiện Di chúc của Chủ tịch Hồ Chí Minh,
Đảng ta thường xuyên rèn luyện, phấn đấu thực
hiện xây dựng Đảng trong sạch, vững mạnh, giữ
vững vai trò lãnh đạo, xứng đáng là đảng cầm quyền;
22

xứng đáng với lòng tin yêu, kính trọng của nhân
dân. Suốt hơn 10 năm qua, Đảng liên tục ban
hành các chỉ thị, quy định về cán bộ, đảng viên
học tập, làm theo tấm gương Hồ Chí Minh, thực
hiện nêu gương trước quần chúng nhân dân: Chỉ
thị số 06-CT/TW, ngày 07/11/2006 của Bộ Chính
trị khóa X về tổ chức cuộc vận động “Học tập và
làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh”; Chỉ
thị số 03-CT/TW, ngày 14/5/2011 của Bộ Chính
trị khóa XI về tiếp tục đẩy mạnh việc học tập và
làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh; Chỉ thị
số 05-CT/TW, ngày 15/5/2016 của Bộ Chính trị
khóa XII về đẩy mạnh học tập và làm theo tư
tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh. Cụ thể
hơn, ngày 07/6/2012, Ban Bí thư Trung ương Đảng
khóa XI ra Quy định số 101-QĐ/TW về trách
nhiệm nêu gương của cán bộ, đảng viên, nhất là
cán bộ lãnh đạo chủ chốt các cấp với những nội
dung nêu gương cụ thể về tư tưởng chính trị; đạo
đức, lối sống; tự phê bình, phê bình; quan hệ với
nhân dân; trách nhiệm trong công tác; ý thức tổ
chức kỷ luật; đoàn kết nội bộ. Nhằm chỉ đạo, đôn
đốc, kiểm tra thực hiện các chỉ thị, quy định trên,
ngày 19/12/2016, Bộ Chính trị khóa XII ra Quy
định số 55-QĐ/TW về một số việc cần làm ngay để
tăng cường vai trò nêu gương của cán bộ, đảng
viên. Ngày 25/10/2018, Ban Chấp hành Trung ương
khóa XII đã ban hành Quy định số 08-QĐ/TW quy
23

định trách nhiệm nêu gương của cán bộ, đảng
viên, trước hết là Ủy viên Bộ Chính trị, Ủy viên
Ban Bí thư, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương,
phải “gương mẫu thực hiện Quy định số 101QĐ/TW, ngày 07/6/2012 của Ban Bí thư về trách
nhiệm nêu gương của cán bộ, đảng viên, nhất là
cán bộ lãnh đạo chủ chốt các cấp”.
Một loạt chỉ thị, quy định của Đảng đã yêu cầu
cán bộ, đảng viên nghiêm túc noi gương Chủ tịch
Hồ Chí Minh để Đảng thực sự làm gương, nêu
gương ngày càng xứng đáng hơn trước nhân dân
và toàn xã hội.
Mỗi chỉ thị, quy định của Đảng ban hành đều
được các cấp ủy, tổ chức đảng từ Trung ương đến
cơ sở nghiên cứu, triển khai thực hiện nghiêm túc
với ý thức học tập, noi gương, làm theo tư tưởng,
đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh. Điều đó thể
hiện Đảng ta luôn nghiêm túc thực hiện lời dạy
của Chủ tịch Hồ Chí Minh về xây dựng Đảng;
nghiêm túc nhìn thẳng vào sự thật, nói rõ sự thật,
đấu tranh với các biểu hiện tiêu cực, suy thoái
trong Đảng dẫn đến “tự diễn biến”, “tự chuyển
hóa” của một số cán bộ, đảng viên hiện nay.
Từ khi Đảng tiến hành công cuộc đổi mới, thực
hiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ
nghĩa, bên cạnh những thành tựu to lớn có ý
nghĩa lịch sử là cơ bản, mặt trái của kinh tế thị
trường đã tác động làm thoái hóa, biến chất một số
24

cán bộ, đảng viên thiếu bản lĩnh, lợi dụng chức
quyền tham nhũng gây thiệt hại lớn về kinh tế,
ảnh hưởng đến uy tín của Đảng, làm giảm lòng tin
của nhân dân. Những trường hợp này không
những không nêu gương tốt trước quần chúng, mà
còn lợi dụng chức vụ, quyền hạn, bất chấp nguyên
tắc, kỷ luật đảng, bỏ ngoài tai những lời dạy của
Chủ tịch Hồ Chí Minh, tôn thờ chủ nghĩa cá nhân,
chạy theo đồng tiền với bất cứ giá nào. Với bản
chất khoa học và cách mạng, nhân đạo, nhân văn,
Đảng đã kiên trì giáo dục, rèn luyện, tạo cơ hội
cho họ tự sửa chữa, phấn đấu; nhưng một số người
thực sự thoái hóa, biến chất, cố tình đi vào con
đường tội lỗi đã bị luật pháp trừng trị nghiêm
minh. Đó cũng là bài học Đảng ta thực hiện theo
tấm gương của Chủ tịch Hồ Chí Minh: xử lý
nghiêm minh không bỏ lọt bất kỳ trường hợp nào
để bảo vệ lợi ích chung của mọi người, của toàn xã
hội. Cuộc đấu tranh chống tham nhũng quyết liệt
của Đảng hiện nay được cán bộ, đảng viên, nhân
dân hết sức đồng tình, ủng hộ, hợp quy luật, hợp
lòng dân.
Đảng thường xuyên chỉ đạo, nhắc nhở yêu cầu
cán bộ, đảng viên, nhân dân học tập, noi theo tấm
gương Hồ Chí Minh trước quần chúng, gương
mẫu, tiền phong trong rèn luyện tư tưởng chính
trị, đạo đức, lối sống, thực hiện tất cả nhiệm vụ
được giao. Các chỉ thị, quy định của Đảng yêu cầu
25

cán bộ, đảng viên học tập, noi theo tấm gương Hồ
Chí Minh rất cụ thể, toàn diện, sâu sắc và nghiêm
túc trên những vấn đề trọng tâm.
Về mặt tư tưởng chính trị, Đảng yêu cầu cán
bộ, đảng viên phải không ngừng học tập lý luận
chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh.
Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn nhắc cán
bộ, đảng viên ra sức học tập, nâng cao trình độ lý
luận. Người chỉ rõ, “Không hiểu lý luận thì như
người mù đi đêm”1. Lý luận Mác - Lênin vô cùng
rộng lớn, giúp cho cán bộ, đảng viên có được thế
giới quan, phương pháp luận khoa học, soi tỏ
hướng đi và cách làm đúng đắn, chuẩn xác, đạt
hiệu quả. Việc học tập lý luận Mác - Lênin, tư
tưởng Hồ Chí Minh phải gắn chặt, liên hệ chặt
chẽ với thực tiễn cách mạng Việt Nam. Vì thế học
tập lý luận nâng cao trình độ là công việc nghiêm
túc, cẩn trọng suốt đời, không ai có thể chủ quan
cho rằng mình đã học hết, học đủ chủ nghĩa Mác Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh.
Vấn đề mấu chốt của các chỉ thị, quy định cán
bộ, đảng viên học tập, làm theo tấm gương Hồ Chí
Minh là rèn luyện bản lĩnh chính trị, lập trường
tư tưởng vững vàng, tuyệt đối trung thành với mục
tiêu lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội,
không hoang mang, dao động, cá nhân chủ nghĩa,
_____________
1. Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t.8, tr.276.

26

cơ hội, thoái hóa, biến chất, “tự diễn biến”, “tự
chuyển hóa”.
Thực hiện tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng
Đảng, nghiêm túc học tập và làm theo tư tưởng,
đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh, trong các chỉ
thị, quy định của Đảng đều yêu cầu cán bộ, đảng
viên nghiêm túc rèn luyện, nêu gương trước quần
chúng về đạo đức cách mạng cần, kiệm, liêm,
chính, chí công vô tư; gương mẫu thực hành lối
sống giản dị, tiết kiệm, lành mạnh, trong sáng,
không xa hoa, lãng phí, khoa trương.
Trong các chỉ thị, quy định của Đảng những
năm gần đây, Đảng ta yêu cầu cán bộ, đảng viên
nghiêm túc thực hiện nguyên tắc tự phê bình và
phê bình trong Đảng theo tấm gương Hồ Chí
Minh. Đảng cũng chỉ rõ tự phê bình và phê bình
trong Đảng phải thực chất, vì sự tiến bộ của bản
thân, của đồng chí và của tổ chức đảng. Tuyệt đối
đề phòng các biểu hiện sai trái, thiếu lành mạnh
khi đấu tranh phê bình như trù úm, thanh trừ,
loại bỏ, vu cáo, mất dân chủ, thiếu xây dựng,
thiếu tôn trọng lẫn nhau, thiếu tình đồng chí mà
Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nhiều lần nhắc nhở.
Đặc biệt, là một đảng cầm quyền, Đảng ta
thường xuyên giáo dục, rèn luyện quan điểm khiêm
tốn, gần gũi, tôn trọng nhân dân, phục vụ nhân
dân và học tập nhân dân theo gương Hồ Chí Minh.
Vì trên thực tế có không ít cán bộ, đảng viên
27

có chức, có quyền, sống xa dân, lên mặt “quan
cách mạng” với dân, hách dịch, hống hách, đe nẹt,
mất dân chủ, chuyên quyền, độc đoán đối với dân,
khiến nhân dân bất bình, uất ức, oán giận.
Các chỉ thị, quy định của Đảng về học tập, làm
theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh
cũng nhấn mạnh tinh thần nêu gương, đề cao
trách nhiệm của mỗi người, nhất là người đứng
đầu, trước đơn vị, cơ quan, địa phương, xã hội,
phải chủ động, sáng tạo, hoàn thành tốt nhiệm vụ
được giao. Khắc phục tình trạng một số cán bộ ôm
đồm, tham quyền lực, thích chức vụ, kiêm nhiệm
nhiều quyền chức rồi bỏ bê, “lực bất tòng tâm”,
đùn đẩy trách nhiệm, phó mặc cho cấp dưới khiến
công việc ách tắc, nảy sinh nhiều mâu thuẫn. Phải
ra sức học tập tấm gương làm việc nghiêm túc,
thận trọng, khoa học, trách nhiệm của Chủ tịch
Hồ Chí Minh. Mỗi cán bộ, đảng viên, nhất là
người đứng đầu phải thật sự gương mẫu trong
công việc, đề cao trách nhiệm, chủ động, sáng tạo,
hoàn thành tốt mọi nhiệm vụ được giao.
Đảng ta là tổ chức chính trị cao nhất, có hệ
thống tổ chức chặt chẽ, kỷ luật nghiêm minh, buộc
mọi cán bộ, đảng viên đều phải nghiêm túc tuân
theo. Các chỉ thị, quy định của Đảng đều yêu cầu
cán bộ, đảng viên học tập tấm gương Hồ Chí Minh,
nêu gương giữ gìn kỷ luật, có ý thức tổ chức chặt
chẽ, thống nhất trong Đảng. Cán bộ, đảng viên,
28

nhất là người đứng đầu không thể “nói một đằng,
làm một nẻo”; “nói nhiều, làm ít”; “nói mà không
làm” khiến dân mất lòng tin. Đặc biệt các chỉ thị,
quy định yêu cầu cán bộ, đảng viên tuyệt đối
trung thành với Đảng, trung thành với lý tưởng
độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; không bị kẻ
xấu lôi kéo, “tự chuyển hóa”, “tự diễn biến” đi đến
chống lại Đảng, phản bội nhân dân.
Tấm gương lớn Hồ Chí Minh về nêu gương còn
là xây dựng khối đoàn kết thống nhất trong Đảng,
đoàn kết toàn dân, đoàn kết quốc tế. Đoàn kết là
truyền thống, là bài học quý báu của Đảng nhằm
đảm bảo mọi thành công của cách mạng. Chủ tịch
Hồ Chí Minh từng khẳng định:
“Đoàn kết, đoàn kết, đại đoàn kết,
Thành công, thành công, đại thành công”1.
Người là tấm gương lớn và mẫu mực về xây dựng
khối đoàn kết trong Đảng, đoàn kết toàn dân,
đoàn kết quốc tế. Các chỉ thị, quy định của Đảng
hiện nay đòi hỏi cán bộ, đảng viên ra sức học tập
tấm gương đoàn kết của Chủ tịch Hồ Chí Minh;
kiên quyết đấu tranh phê phán, khắc phục các
biểu hiện mất đoàn kết trong Đảng như cục bộ địa
phương, bè cánh, lợi ích nhóm, chạy chọt, mua bán
chức vụ, quyền hạn không lành mạnh làm mất uy
tín của Đảng, làm suy yếu Đảng; khắc phục tình
_____________
1. Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t.13, tr.120.

29

trạng thiếu khiêm tốn, không phục nhau, mâu
thuẫn, kèn cựa địa vị, lôi kéo phe cánh, đấu đá
mất đoàn kết gây tổn hại đến năng lực chiến
đấu, uy tín của Đảng; ...