ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP TỔ CHỨC TIẾT KỂ CHUYỆN GIÚP
HỌC SINH LỚP 4 PHÁT TRIỂN PHẨM CHẤT VÀ NĂNG LỰC
(Bộ sách Chân trời sáng tạo)
A. MỞ ĐẦU................................................................................................................................1
A. MỞ ĐẦU................................................................................................................................1
1. Lý do chọn đề tài................................................................................................................1
1. Lý do chọn đề tài................................................................................................................1
2. Mục đích nghiên cứu..........................................................................................................2
2. Mục đích nghiên cứu..........................................................................................................2
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu......................................................................................2
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu......................................................................................2
4. Phương pháp nghiên cứu....................................................................................................2
4. Phương pháp nghiên cứu....................................................................................................2
B. NỘI DUNG............................................................................................................................3
B. NỘI DUNG............................................................................................................................3
1. Cơ sở lý luận.......................................................................................................................3
1. Cơ sở lý luận.......................................................................................................................3
Biện pháp 1. Phân chia học sinh theo năng lực trong tiết Kể chuyện...............................3
Biện pháp 1. Phân chia học sinh theo năng lực trong tiết Kể chuyện...............................3
Biện pháp 2. Tổ chức thực hiện kể chuyện theo hình thức tường thuật, đóng vai và
tưởng tượng sáng tạo.........................................................................................................7
Biện pháp 2. Tổ chức thực hiện kể chuyện theo hình thức tường thuật, đóng vai và
tưởng tượng sáng tạo.........................................................................................................7

A. MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Trong chương trình học Tiếng Việt 4 (sách Chân trời sáng tạo), tiết Kể
chuyện đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển kỹ năng ngôn ngữ và sáng
tạo cho học sinh. Với vị trí của mình, tiết Kể chuyện giúp học sinh hiểu, cảm
nhận được các tình huống, nhân vật, cốt truyện qua lời kể của giáo viên và các
tác phẩm văn học. Tiết Kể chuyện không chỉ giúp các em rèn luyện kỹ năng
lắng nghe và tăng cường phát triển vốn từ, mà còn khơi dậy khả năng tưởng
tượng và sáng tạo của học sinh khi các em được tham gia vào quá trình đọc, hiểu
và kể lại câu chuyện đó theo ngôn từ của chính mình. Tiết Kể chuyện cũng có
thể được sử dụng để truyền đạt các giá trị và bài học văn hóa, đạo đức cho học
sinh thông qua câu chuyện và nhân vật mà các em lựa chọn.
Nhằm để đảm bảo sự phát triển toàn diện cho học sinh về mọi mặt thì việc
phát triển phẩm chất, năng lực cho học sinh đóng vai trò rất quan trọng. Đây là
1

quá trình quan trọng để trang bị học sinh với các kỹ năng cần thiết như tư duy
logic, tư duy sáng tạo, khả năng làm việc nhóm, tự quản lý thời gian, khả năng
giao tiếp hiệu quả và khả năng giải quyết vấn đề. Ngoài ra, phát triển phẩm chất
như lòng tự trọng, lòng kiên nhẫn, sự trung thành, trách nhiệm và lòng nhân ái
cũng rất quan trọng để học sinh trở thành công dân toàn diện và có đóng góp
tích cực cho xã hội.
Hiện nay, các tiết Kể chuyện trong chương trình Tiếng Việt 4 (sách Chân
trời sáng tạo) chỉ thực hiện thông qua việc giáo viên trực tiếp kể chuyện trong
sách giáo khoa cho học sinh, các em ít có cơ hội tương tác với nhau và thời gian
để tự mình tưởng tượng nên câu chuyện của mình, từ đó các em chưa được phát
triển tối đa phẩm chất và năng lực.
Với những lý do trên, để các em có cơ hội tham gia các hoạt động tương
tác để hỗ trợ việc truyền đạt và quan trọng là để phát triển năng lực và phẩm
chất của các em, tôi đã tìm hiểu và chọn 'Đổi mới phương pháp tổ chức tiết
Kể chuyện giúp học sinh lớp 4 phát triển phẩm chất và năng lực (Chân trời
sáng tạo)' làm đề tài để nghiên cứu.
2. Mục đích nghiên cứu
Tôi nghiên cứu đề tài 'Đổi mới phương pháp tổ chức tiết Kể chuyện giúp
học sinh lớp 4 phát triển phẩm chất và năng lực (Chân trời sáng tạo)' nhằm mục
đích tìm hiểu và đề xuất các phương pháp, kỹ thuật mới trong việc tổ chức tiết
Kể chuyện để nâng cao hiệu quả giảng dạy, học tập, phát triển toàn diện học
sinh từ phẩm chất đến năng lực.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu: Biện pháp tổ chức tiết Kể chuyện giúp học sinh lớp
4 phát triển phẩm chất và năng lực.
Phạm vi: Các tiết học Kể chuyện lớp 4 (sách Chân trời sáng tạo).
4. Phương pháp nghiên cứu
-

Đề ra các hình thức rèn luyện kỹ năng Kể chuyện: Khuyến khích học sinh
thực hiện các hình thức kể chuyện khác nhau như kể chuyện cá nhân, kể

2

chuyện theo nhóm, kể chuyện sử dụng hình ảnh minh họa, kể chuyện sử
dụng phần mềm công nghệ,...
- Thiết kế hoạt động thực nghiệm: Các tiết Kể chuyện nên được thực
nghiệm như tạo ra một "góc kể chuyện" trong lớp học, sử dụng các
phương tiện trực quan như tranh, bảng đen,...
- Đánh giá và phân tích kết quả: Phân tích dữ liệu thu thập từ hoạt động
thực nghiệm và đánh giá hiệu quả của các biện pháp tổ chức tiết Kể
chuyện cho học sinh lớp 4 cho thấy tác động tích cực trong việc phát triển
phẩm chất và năng lực của học sinh.

B. NỘI DUNG
1. Cơ sở lý luận
3. Giải pháp thực hiện
Biện pháp 1. Phân chia học sinh theo năng lực trong tiết Kể chuyện
* Mục đích:
Qua việc phân loại học sinh theo năng lực kể chuyện, giáo viên có thể tập
trung vào từng nhóm năng lực kể chuyện khác nhau, cung cấp phương pháp
giảng dạy và tài liệu phù hợp để phát triển kỹ năng kể chuyện của từng học sinh.
Điều này giúp kích thích tinh thần kể chuyện trước đám đông, động viên học
sinh phát triển tài năng của mình và tạo môi trường học tập đa dạng, thú vị cho
mỗi học sinh.
* Nội dung và cách thực hiện:
Việc phân loại đối tượng học sinh theo năng lực kể chuyện là một yếu tố
cần thiết để tạo điều kiện học tập phù hợp và hỗ trợ phát triển tốt nhất cho từng
cá nhân để phát triển năng lực kể chuyện. Đồng thời, việc phân loại cũng giúp
chúng ta cung cấp phương pháp giảng dạy và tài liệu phù hợp với từng nhóm
năng lực kể chuyện như nhóm học sinh kể chuyện tốt, nhóm học sinh kể chuyện
lúng túng,....Từ việc phân loại đối tượng học sinh theo năng lực kể chuyện,
chúng ta có thể xây dựng một môi trường học tập đa dạng và phù hợp, nơi mà
mỗi học sinh có thể phát triển tối đa tiềm năng kể chuyện của mình.
Các nhóm đối tượng học sinh theo năng lực kể chuyện và đặc điểm:
3

- Học sinh kể chuyện tốt, có năng khiếu kể chuyện
Các em có năng khiếu kể chuyện có khả năng sáng tạo và biểu đạt ý tưởng
qua cách kể chuyện theo ngôn từ cá nhân của mình. Các em sử dụng ngôn từ
phong phú, mạch lạc và thu hút sự chú ý của người nghe, có khả năng xây dựng
câu chuyện có cấu trúc rõ ràng, với mở đầu hấp dẫn, diễn biến logic và kết thúc
ấn tượng. Bên cạnh đó, các em có còn thể sử dụng các kỹ thuật như sử dụng
giọng điệu, cử chỉ, biểu đạt cảm xúc để làm tăng tính tương tác và hiệu quả
truyền đạt cho người nghe.
Ví dụ: Khi kể chuyện “Con đường mơ ước” (trang 117 - tiếng Việt 4 tập
1 sách Chân trời sáng tạo), trong truyện có tình tiết như sau:

'Ông ngoại Đan từng là nghệ sĩ kéo đàn trong dàn nhạc. Sau đợt tai biến,
ông phải nằm một chỗ.'
Học sinh có thể kể lại bằng trí sáng tạo của mình như sau:
“Trước kia, ông ngoại Đan từng là nghệ sĩ kéo đàn nổi tiếng hàng đầu thế
giới, chuyên tham gia các buổi hòa nhạc quy mô quốc tế. Tuy nhiên, sau đột tai
biến, ông phải nằm một chỗ, gác lại ước mơ của mình.”
- Học sinh có khả năng kể chuyện đúng, dễ hiểu
Nhóm học sinh này có khả năng xây dựng câu chuyện có sự liên kết logic
và dễ hiểu cho người nghe. Bên cạnh đó, các em còn đưa ra các sự kiện và tình
tiết trong câu chuyện theo trình tự hợp lý và có tính cấu trúc, có khả năng sử
4

dụng giọng điệu, diễn đạt và nhấn mạnh các điểm chính để làm rõ ý nghĩa của
câu chuyện.
Ví dụ: Học sinh nghe tôi kể chuyện 'Sự tích hồ Ba Bể' (trang 14 - tiếng
Việt 4 tập 2 sách Chân trời sáng tạo). Từ cốt chuyện mà tôi đã kể và những gợi
ý, học sinh sẽ dựa vào đó và kể chuyện đúng nội dung của câu chuyện.

+ Câu 1: Hai mẹ con đã làm gì khi gặp bào lão? Những việc làm đó nói lên
điều gì?
Hai mẹ con đưa bà cụ về nhà, lấy cơm cho ăn, rồi mời nghỉ lại. Điều này
cho thấy hai mẹ con hết sức nhân hậu, tử tế với người gặp khó khăn.
+ Câu 2: Có hiện tượng gì lạ vào buổi tối ở nhà hai mẹ con?
Đêm hôm đó, chỗ bà cụ nằm sáng rực lên, có một con giao long to lớn
đang cuộn mình, đồng gác lên xà nhà, đuôi thò xuống đất.
+ Câu 3: Những việc làm của hai mẹ con với dân làng khi trận lụt xảy ra có
ý nghĩa như thế nào
Hai mẹ con đã tốt bụng, không ngại khó khăn, chèo thuyền cứu vớt những
người bị nạn, giúp họ thoát khỏi cái chết.
- Học sinh kể chuyện còn lúng túng, khó hiểu
Nhóm đối tượng học sinh này thường gặp khó khăn trong việc tổ chức câu
chuyện, thường thiếu cấu trúc hoặc câu chuyện bị lạc đề. Các em sử dụng ngôn
5

từ còn hạn chế, thiếu sự rõ ràng và mạch lạc. Bởi vậy, với các em học sinh kể
chuyện còn lúng túng tôi sẽ thường hỗ trợ để xây dựng câu chuyện có tính logic
và mạch lạc.
Ví dụ: Khi tôi cho các em xem bài 'Người tìm đường lên các vì sao'
(trang 130 - tiếng Việt 4 tập 2 sách Chân trời sáng tạo). Nội dung câu chuyện
được thể hiện qua bức tranh dưới đây.

Để giúp học sinh xây dựng câu chuyện có tính logic, tôi sẽ gợi ý 4 câu hỏi
dành để tìm hiểu toàn bộ câu chuyện như sau:
- Câu 1: Từ nhỏ, Xi-ôn-cốp-xki đã có ước mơ gì?
- Câu 2: Sau sự cố ngã cửa sổ, Xi-ôn-cốp-xki đã quyết tâm làm gì?
- Câu 3: Làm sao để Xi-ôn-cốp-xki có thể thực hiện việc nghiên cứu của
mình trong nhiều năm?
- Câu 4: Cuộc nghiên cứu của ông đã tạo ra kết quả như thế nào?
Với cách phân chia nhiệm vụ cho từng đối tượng học sinh như trên, sau khi
tôi kể xong câu chuyện, tôi sẽ chia câu chuyện thành 3 đoạn, đoạn nào ngắn,
không cần kể truyền cảm tôi sẽ giao cho các bạn kể chuyện còn lúng túng, đoạn
nào cần kể mạch lạc, có tính logic tôi sẽ giao cho những bạn kể chuyện dễ hiểu,
còn đoạn nào cần sự sáng tạo, kể truyền cảm đến người nghe tôi sẽ giao cho
những bạn kể chuyện tốt. Trong quá trình các bạn khác kể chuyện, học sinh và
6

giáo viên chú ý lắng nghe, đưa ra nhận xét cũng như khen ngợi những em kể tốt
và động viên các em làm chưa tốt.
* Điểm mới:
Phương pháp đổi mới này đã tạo điều kiện tối ưu cho từng học sinh phát
triển kỹ năng kể chuyện dựa trên khả năng và mức độ của mỗi cá nhân. Qua việc
phân chia, giáo viên có thể cung cấp phương pháp giảng dạy và tài liệu phù hợp
cho từng nhóm năng lực, tăng cường hiệu quả học tập và phát triển kỹ năng kể
chuyện của mỗi học sinh.
Biện pháp 2. Tổ chức thực hiện kể chuyện theo hình thức tường thuật,
đóng vai và tưởng tượng sáng tạo
* Mục đích:
Bằng cách sử dụng các hình thức kể chuyện đa dạng như tường thuật, đóng
vai và tưởng tượng sáng tạo, đề tài này tạo cơ hội cho học sinh thể hiện tư duy
sáng tạo, khả năng diễn đạt và tương tác trong quá trình kể chuyện. Mục tiêu của
biện pháp là tạo ra một môi trường học tập đa chiều, thú vị và sôi động, đồng
thời khuyến khích học sinh phát triển kỹ năng kể chuyện và tư duy sáng tạo của
mình.
* Nội dung và cách thực hiện:
- Kể chuyện tường thuật (tường thuật lại theo giáo viên kể): Đây là hình
thức truyền thống nhất của việc kể chuyện. Kể chuyện tường thuật là việc diễn
đạt câu chuyện một cách trực tiếp, thông qua việc đọc hoặc nói ra từng sự kiện
và tình tiết của câu chuyện. Giáo viên kể chuyện tạo ra hình ảnh và cảm xúc
trong tâm trí học sinh thông qua lời kể và cách diễn đạt.
Ví dụ: Câu chuyện “Con đường mơ ước” (trang 117 - tiếng Việt 4 tập 1
sách Chân trời sáng tạo)
Đầu tiên tôi sẽ kể câu chuyện này cho các em 3 lần, lần đầu tôi sẽ kể nhanh
để các em có thể nắm được nội dung chính của câu chuyện, lần thứ 2 tôi sẽ kể
rất chậm để các em ghi nhớ câu từ cũng như nội dung câu chuyện, lần thứ 3 tôi
sẽ kể truyền cảm hơn, thu hút người nghe và nhấn nhá câu từ hơn.

7

Sau khi tôi kể chuyện xong, tôi sẽ chỉ định một số em lên bảng kể lại câu
chuyện mà tôi vừa kể. Trong khi đó, các bạn khác sẽ lắng nghe và nhận xét lẫn
nhau. Sau khi các bạn đã kể xong, tôi sẽ đưa ra nhận xét chung và khen thưởng
bạn kể chuyện hay nhất.
- Kể chuyện đóng vai: Hình thức này đòi hỏi học sinh đóng vai các nhân
vật trong câu chuyện. Người học sinh thay đổi giọng điệu, cử chỉ và diễn xuất để
tạo ra sự sống động và hiện thực hóa câu chuyện. Bằng cách đóng vai các nhân
vật, các em giúp tạo ra sự tương tác và thu hút sự quan tâm của người nghe.
Ví dụ: Áp dụng vào chuyện 'Sự tích hồ Ba Bể' (trang 14 - tiếng Việt 4 tập
2 sách Chân trời sáng tạo)
Trước hết tôi chia lớp thành 4 nhóm, mỗi nhóm có từ 7 đến 8 thành viên.
Tiếp theo đó, khi các nhóm đã ổn định số thành viên của nhóm mình, các nhóm
sẽ phân công nhiệm vụ cho từng bạn như đạo diễn, người nhắc vở và các vai
diễn sao cho phù hợp với tính cách của các bạn.
Câu chuyện 'Sự tích hồ Ba Bể' bao gồm 3 nhân vật chính là bà cụ và hai
mẹ con, 2 vai diễn này sẽ được giao cho 3 học sinh có thể diễn đạt tốt cảm xúc
của nhân vật. Còn 3 bạn còn lại sẽ đảm nhiệm các vai diễn phụ. Sau khi các
nhóm có sự phân công hợp lý thì sẽ bắt đầu tập diễn vở kịch. Ở những lần đầu
tiên diễn thử, các em có thể cầm sách giáo khoa để kể lại và nhớ lời thoại, bạn
đảm nhiệm vai trò đạo diễn sẽ là người sắp xếp, bố trí vị trí các vai diễn để vở
kịch có thể diễn ra suôn sẻ, còn bạn đảm nhiệm vai trò người nhắc vở sẽ khẽ
nhắc lời thoại cho các bạn khi thấy các bạn còn ấp úng, chưa thuộc lời.
Đến tiết học Kể chuyện, tôi lần lượt mời các nhóm diễn kịch, các nhóm
khác và giáo viên sẽ ngồi dưới xem và cho nhận xét. Nhóm nào có vở diễn thú
vị, sáng tạo và thu hút nhất sẽ nhận được điểm cộng.
- Kể chuyện tưởng tượng sáng tạo: Đây là hình thức kể chuyện linh hoạt
và đầy sáng tạo, nơi học sinh không chỉ dựa trên văn bản sẵn có mà tạo ra câu
chuyện một cách tự do và sáng tạo. Học sinh sử dụng trí tưởng tượng và khả
năng sáng tạo để xây dựng cảnh quan, nhân vật và sự kiện. Hình thức này

8

khuyến khích sự tương tác và tham gia của người nghe trong quá trình kể
chuyện.
Ví dụ: Câu chuyện 'Sự tích hồ Ba Bể' (trang 14 - tiếng Việt 4 tập 2 sách
Chân trời sáng tạo)
Với dạng bài kể chuyện theo trí tưởng tượng như bài 'Sự tích hồ Ba Bể'.
Bởi đây là dạng kể chuyện dành cho học sinh có năng khiếu, cần sự sáng tạo và
trí tưởng tượng phong phú vì khi kể câu chuyện này các em cần nhập tâm vào
các nhân vật bà cụ, hai mẹ con, dân làng để kể lại câu chuyện.
Để các em hoàn thành tốt bài kể chuyện này, tôi hướng dẫn các em cần
chú ý đến những nội dung và yêu cầu chính của câu chuyện qua việc trả lời các
câu hỏi gợi ý sau:
- Vì sao dân làng xa lánh, khó chịu với bà cụ?
- Bà cụ nghèo đói, rách rưới thật ra là ai?
- Vì sao dân làng sống sót được trong biển nước?
Bên cạnh việc đưa ra các câu hỏi gợi ý như trên, tôi cũng hướng dẫn các
em kể chuyện theo một bố cục rõ ràng, lời kể có tính truyền cảm, lôi cuốn được
người nghe để từ đó các em ngày càng được nâng cao trí tưởng tượng, sáng tạo
và năng lực kể chuyện của mình giúp phát triển phẩm chất và năng lực.
* Điểm mới:
Điểm mới của đề tài này là khuyến khích học sinh thực hiện kể chuyện theo
hình thức tường thuật, đóng vai và tưởng tượng sáng tạo. Thay vì chỉ nghe và kể
lại chuyện giống như giáo viên đã kể, học sinh được khuyến khích sử dụng trí
tưởng tượng và kỹ năng diễn đạt để có thể kể chuyện sống động và tương tác
hơn với người nghe. Điều này giúp phát triển khả năng sáng tạo, biểu đạt và tăng
cường sự tham gia và quan tâm của học sinh trong quá trình học tập trong các
tiết Kể chuyện.
Người viết

9

Đỗ Văn Hiếu (LH zalo: 0985598499)

10