Lời mà đầu
N h à Đ ô n g H án và T â y H án thôVig n h ấ t T ru n g H oa trong m ột thời gian dài.
C u ố i đời H án , tần g lớp cai trị th ô i nát, h o ạn q u an c h u y ê n q u yền , khởi n gh ĩa
K h ă n V à n g là m ột đ ò n c h í m ạn g gián g v à o n h à H án . L ịch sử T ru n g H oa rơi và o
thời k ì rố i ren, ch ia cắt liê n tiếp từ thời T a m Q uốc, Lưỡng T ấ n đ ế n N am B ắc
triều. Đ ầu tiê n là th ế c h â n v ạ c T a m Q u ố c p h ân nước ra làm ba (N gụ y - T h ụ c '
N gô), rồi T â y T ấ n m ặc dù th ố n g n h ấ t được gian g sờn trong thời gian n gắn ngủi
nhưng tới Đ ô n g T ấ n , lịch sử lại rơi v à o v ũ n g b ù n trước đó. Phương B ắc c h iế n
trậ n liê n m iên , c ò n phương N am tương đ ố i ổn đ ịn h , c h ế độ sĩ tộ c* cũ n g được
h ìn h th à n h và p h át triển .

* Dòng dõi học hành làm quan. Thời Nam Bắc triều coi trọng quan quyền,
các nhà có người làm quan trở thành một giai cấp có nhiều đặc quyền, đặc lợi hơn thứ dân.

T ro n g giai đ o ạ n n ày, k in h t ế G ia n g N a m p h át triể n vượt trội, đ ặ t n ề n m óng
ch o phương N am cường th ịn h . C ù n g lúc đó, k h o a h ọ c k ĩ th u ật c ũ n g p h át triển ,
P h ật giáo được du n h ậ p v à o T ru n g H oa và bắt đ ầu th ịn h h à n h , từ tần g lớp
th ố n g trị tới d â n thường đều tin v à o P h ậ t giáo, nhờ đó v ă n h óa P h ậ t giáo được
tru yền bá rộ n g rãi.
L ịch sử p h át triể n củ a T ru n g H oa luôn có k h u y n h hướng c h ia rồi lại hợp,
k h i c h ia cắt v ẫ n “ h oài th a i” m ầm m ống th ố n g n h ất. D ân c h ú n g giao lưu hòa
hựp n gày m ột n h iều , đ ặ c b iệ t là cải cá ch củ a B ắc N gụ y H iếu V ă n Đ ế đã tăn g
cường sự h òa hợp d ân tộc ở phương B ắc, cù n g tập trung sản xu ất và đ o àn k ết
m ột lòng. K in h t ế G ia n g N am cũ n g p h át triể n vượt bậc và d ần d ần bắt kịp
phương B ắc. C h ín h nhữ ng đ iề u k iệ n n à y đã đ ặt n ề n m ón g cơ sở v ậ t c h ấ t ch o sự
th ố n g n h ất to àn quốc. C u ố i N am B ắ c triều, c h ế độ sĩ tộc suy vo n g, sự đ ố i c h ọ i
giai cấp cũ n g được h ó a giải.
T h ờ i T ù y Đường là giai đ o ạn q u an trọn g trong lịch sử th ổ n g nhâ't các d ân
tộc. V ề ch ín h trị, c h ế độ tam tỉn h lục bộ, k h o a cử và b in h phủ được thực thi,
tăn g cường trung ương tập q u yền *, nhữ ng b iệ n p h áp n ày giúp ổ n đ ịn h ch ín h
trị. V e k in h tế, c h ế độ “ T ô , Dung, Đ iề u ” và c h ế độ q u ân đ iề n được đ ẩ y m ạn h,
th ú c đ ẩ y k in h t ế p ho n g k iế n p h ồ n th ịn h . T h ờ i k ì T rin h Q u an th ịn h trị v à K h a i
N g u yê n th ịn h trị ch ín h là m in h chứng rõ rà n g n h ất. T riề u đ ìn h áp d ụn g n h iều
c h ín h sách m in h bạch , g iải q u yết m ốì q u an hệ giữa các d ân tộ c b ằn g phương
p h áp h òa b ìn h . N hờ đó, T ù y Đường tiến bộ v ề k in h tế, ch ín h trị và v ă n hóa.
Đ â y cũ n g là lúc T ru n g H oa b à n h trướng lã n h thổ, mở rộng cương vực.
* Chính quyền tập trung vào chính phủ trung ương.

C h ín h trị ổ n đ ịn h , k in h t ế hưng th ịn h , giao th ô n g th u ậ n tiện , đã tạo điều
k iệ n ch o giao lưu v ă n h óa Đ ô n g T â y p h át triển . T h ờ i k ì T ù y Đường h ìn h th à n h
v à n h đai v ă n h óa T ru n g H oa với Trường A n làm trun g tâm , th à n h tựu v ă n hóa
rực rỡ thu h ú t và lan tỏa sang cả các nước lâ n cận . C o n đường tơ lụa và v iệ c
H u yền T ra n g đi th ỉn h k in h được ca tụ ng m ãi về sau. N h iề u th à n h tựu của các
n ề n v ă n m in h n goại lai cũ n g được tru yền bá v à o T ru n g H oa, làm p ho n g phú
th êm đời sống v ậ t c h ấ t và tin h th ầ n củ a n h â n dân. C ù n g lúc đó, k ĩ th u ật làm
giấy của T ru n g H oa được tru y ề n bá ra nước ngoài, m ang tầm ả n h hưởng sâu
rộ n g v à c ố n g h iế n lớn lao đ ố ì v ó i k in h tế, v ă n h óa các nước.
T h ế nhưng đ ế n cu ố i đời, vua Đưòng H u y ền T ô n g xa xỉ, trác táng, bỏ bê
triều c h ín h , sủng ái Dương Q u ý P hi, trọn g d ụ n g gian th ần . L o ạn A n Sử là m ột
bước ngoặt thời Đường từ hưng th ịn h đ ế n th o ái trào. Sau loạn A n Sử, triều
ch ín h n gày m ột sa sút, các p h iên trấn cát cứ*, ở trong triều h oạn quan ch u y ên
q u yền , k ế t bè k ế t đ ản g. C á c cu ộc khởi n gh ĩa n ô n g d ân cu ố i nhà Đường đã đ ặt
dấu ch ấm h ết c h o m ột vương quốc đã từng xưng h ù n g xưng bá trên t h ế giới.

* Chia cắt lãnh thổ dể chiếm giữ và lập chủ quyền riêng, không phục tùng chủ quyền trung ương.

C h ư ơ n g

1 :

%

fá c A â n / ư a c / % a m / ^ U Ô C /

Nội dong chính:
Khởi nghĩa Khăn Vàng
C u ố i đời Đ ô n g H án, triều đình thôi nát, dân chúng sống trong b ể khổ lầm than, dẫn
tới cuộc khởi nghĩa K h ăn V à n g bùng nổ.

Gia C át Lượng xuống núi
Lưu B Ị b ấ y giờ là người có chí lớn, m ặc dù đã có Quan V ũ , Trương Phi trợ giúp
nhưng vẫn thiếu m ột quân sưm ưu trí vô song. N gh e tiến g G ia C á t L ư ợ n g thần mưu
d iệu k ế , nên Lưu B ị đã ba lần đến lề u cỏ cầu k iế n , mời bằng được G ia C á t Lượng
xuốn g núi.

T h ế chân vạc Tam Quỗc
S au đ ạ i ch iến X íc h B ích , T rung Hoa hình thành ba nước th ế chân v ạ c là N gụ y ,
T h ục, N gô .

Tam Quốc quy Tấn
S au khi G ia C á t Lượng m ất do b ạo bệnh, nước Th ụ c suy tàn rồi bị d iệt vong. K h ôn g
lâu sau đó, triều đại nhà T ấn ra đời, hợp nhất Trung H oa đang chia năm x ẻ b ả y
thành m ột m ôi.

kỉ 1 ĨCN, triều đình nhà Hán do
Hán Cao ĩổ Lưu Bong gây dựng roi vào
giai đoợn hỗn logn, cuối cùng Lưu ĩú
xây dựng triều đinh m ói, lịch sử gọi là
Đông Hán, còn nhà Hán do Lưu Bang
Ihành lộp gọi là ĩâ y Hán. Hai nhà Hán
cùng thống frị ĩrung Quốc hon 4 0 0 nâm.

HOÀNG
THƯỢNG
CHẲNG MÀNG
TỚI TRIỀU i
CHÍNH Ẩ

HA HA HA,
TH Ế TH Ì
CHÚNG TA
MỚI CÓ
QUYỀN 5INH
QUYỀN SÁ T
TRONG TAY
/
CHỨ!

HOẠN QUAN

ỳ<Ề(<
'

1

X in c ô n g
CÔNG HÃY
GIA ÂN
NHẬN
A
lấ y!

f CHỈ CẦN
CÓ TIỀN, MỌI
lVIỆC đ ể t a
ts .
LO...

Đa tạ
CÕNG
Cô n g !

T iể u ^
NHÂN CHỈ
XIN MỘT
CHÚC
QUAN
NHỎ...

ng thôn

ĐÓ LÀ BAO N
LƯƠNG THỰC CUỐI
CÙNG CỦA CHÚNG
TIỂU n h â n ! >

X in c á c
QUAN GIA HÀY ĐỂ
LẠI CHO CHÚNG
.
TIỂU n h â n ! .

L fc

TRJỂU ĐÌNH MỰC RCIỔNG
Hã y

th ố i n á t ch ú n g ta

đúng lên lậ t đố

NHÀ HÁNĨ

CHÚNG TA TN
VÀO HOÀNG
THIÊN. _

Cuộc khói nghĩa của /
ĩruong Giác nhộn duọc $u
ung hộ cua nhón dãn, đối
nuóc bai đàu biến động.

CÁC huynh Đệ ị
BẰNG Hứơ HÂY THẤT
KHĂN VÀNG TRÊN ĐAU.
KHĂN VÀNG CHÍNH
LÀ BIỂU TƯỢNG CỦA
___CHÚNG TA.

5

G Ế T CHẾT
LŨ QUAN
ỔLẠIĨ

CHÚNG TA SẼ
MỔ RA THỜI ĐẠI
THÁI bình !

Mọc dù ỈOU khi Iruong Giác mớf, ỉhái Binh dgo ngay cong suy ycu. nhung trieu chinh mục naỉ,
chién trqn hen mien, dòn chung lòm íhan, cho nén rốl nhiéu nguoi khong Iheo dợo cúng Iham gio
khoi nghía lam nhà Han diêu dung, ngày iựp do khong còn xa

Lũ VÔ LẠ I
TRÁNH SANG
MỘT BÊNỈ
ĐỪNG ĐỨNG
CHẨN ĐƯỜNG

ĐƯỜNG
ĐƯỜNG LÀ
ĐẠI QUÂN NHÀ
HÁN MÀ LẠI
SỢ QUÂN
PHẢN LOẠN
SAO?

ầ

8

CHÚNG TA
ĐẾN TIÊU
DIỆT QUÂN
PHẢN LOẠN,
TRÁNH r a !

Lũ GIẶC
KHĂN Vang,
DÁM THAY TRỜI
HÀNH ĐẠO?
CHÚNG BAY LÀM
ĐẤT NƯỚC LOẠN
LẠC THÌ cói
)

LC Ạ N LẠ C
CHÉN TRANH
THÌ GỌI GÌ
LÀ THÁI BÌNH
THỊNH TR|?

9

ĐÁNG SỢ

Ba người này
RÚT CUỘC
LÀ Al? À

DÁM HỎI TƯỚC
VỊ TRONG
QUÂN CỦA
BA VỊ ANH
HÙNG?

KHÔNG, CHÚNG
TÔI CHỈ LÀ
THƯỜNG DÂN ÁO
VẢI TỚI GIÚP DẸP
GIẶC K h ăn

CHÚNG TÔI
KHÔNG CÓ
CHỨC VỊ
GÌ!

HÁ? K hông
c ó T ư ớ c VỊ
SAO?

* Con thứ của Linh Đế. Sau khi Linh Đế mất, con trưởng là Lưu Biện kế thừa ngôi vị, hiệu là Thiếu Đế.
Sau khi Thiếu Đế qua đời, Lưu Hiệp lên thay, hiệu là Hiến Đế.

ề

u

--------NGÔI HOÀNG
Đ Ế THỰC Sự
CỦA NHÀ HÁN

ĐỔNG TRÁC UY
HẾP HOÀNG ĐẾ,
5CÁN NGÔI ĐOẠT
VỊ, LÒNG LANG
DẠ Sốt CHÚNG
TA phai đổng
TẦM D ỆT
HẤN.

ĐỔNG TR Á C
LŨNG ĐOẠN
TR IỀU CHÍNH
CHẲNG NHẺ
CHÚNG TA LẠ I
KHOANH TAY
ĐỨNG NHÌN?

ề

16

* Những năm cuối Đông Hán, quân sĩ â các địa phương liên minh với nhau thảo phạt Đổng Trác.
Trong đó, đạo quân mạnh nhất là của Viên Thiệu, vì thế Viên Thiệu được bầu tàm minh chủ.

#

18

T ừ NAY THIÊN
TỚ S Ề ỏ ĐÂY,
HÚA XƯƠNG ĐỔI
THÀNH HỨA ĐÔ,
THẦN S Ề BẢO
VỆ BỆ HẠ.

Núm 196, ĩào ĩháo dua Hiến Đè về
Húa Xuong, rồi nhàn co hội này muọn
danh thiên lử hiệu ỉriéu chu hàu.

Näm 200, ỉào Iháo và Viên ĩhiệu quyếí đâu ỏ Irộn Quan Độ.

c ó TRÁCH THÌ
NÊN TRÁCH BA
HUYNH ĐỆ TA
XUẤT THÂN TẦM
THƯỜNG, KHÔNG
NHƯ TÀO THÁO
LÀ CON CHÁU
DANH GIA
VỌNG TỘC.

22
ề

CHỈ c ầ n
CỐ GẮNG,
NHẤT ĐỊNH
CHÚNG TA SỀ
THÀNH CÔNG.

S au n ày
CẦN PHẢI ĐỀ
PHÒNG Lư u
B ị và tô n

K h ông, c h ú n g
MỚI LÀ MỐI LO
TRONG LÒNG
TA.

Lưu Bị lòm ttiònh chú Ihành
ĩôn Dổ* ỏ Kinh Châu, ngày đêm
ngầm lích Irữ lương Iháo, rèn

Thành Tân Dã.
Kinh Châu

ì CUNG '
C ung

n gh ên h !.

NGHÊNH

LƯU ĐẠI
_ NHÂN.

BẢO VỆ BÁCH
TÍNH, G lứ YÊN
c ụ c DIỆN, CHÍNH
LA TRÁCH NHIỆM

' N hân DÂN BÁCH
TÍNH TRONG THÀNH
L ĐỀU YÊU QUÝ J
f v
ĐẠI CA. / A

Ị HA ha,

vào th ờ i
LOẠN, NHỨNG THÀNH
CHÚ HIỀN Đ ứ c NHƯ j
L
ĐẠI CA TH ẬT /
hiếm gặp. j / 4

*Là tòa thành nằm ngay sát với lãnh địa mà Tào Tháo quàn hạt.

24
ầ

Lúc này, ĩào ĩháo đang ỏ Hứa 00.

DƯỚI TRƯỚNG
LƯU B ị t u y
c ó Qu a n v ã
TRƯƠNG P hi ừ
TƯỚNG GIỎI.

f
N hư ng l ạ i
THIẾU MỘT QUÂN
sư TIN CẨN ĐỂ
HOẠCH ĐỊNH KẾ
àv
SÁCH.
^

N ẾU NHƯ Lưu Bị
MỜI ĐƯỢ C QUÂN s a
TH Ì sê THÀNH TẢNG
ĐÁ NGÁNG ĐƯỜNG
THốNO LĨN H THIÊN
HẠ CỦA TA.

Sáu nởm sau... Lưu Bị dồn theo
Quan Vú và ĩrưong Phi đi tìm hiền si
bất kể mưa gió íuyêl sương.

Đại c a , t u y ế t
LỚN THẾ NÀY
CHÚNG TA QUAY
VỀ THÔI.
„

Tam đ ệ , đ u n g
NHIỂU LỜI NỨA,
CHÚNG TA ĐANG
ĐẾN CẦU KIẾN
V
MỘT CAO
NHÂN.

Ba huynh ểệ tím kiếm người họ
Gia Cái, lèn Lượng, Khổng Minh,
mọi nguồi đều gọi là Ngọa Long
liên sinh.

CHÚNG tôi
TỚI XIN GẶP
NGỌA LONG

HẤN KHÔNG đ
NHÀ 5A0? ĐÃ
LÀ LẨN THỨ

Ta m đ ệ
KHÔNG

27

^ 2 8

TỠN QUYỀN

ĐÚNG THẾ, SAU
ĐÓ LIÊN KẾT
VỚI TÔN QUYỀN
THẢO PHẠT TÀO
THÁO, Rổl MỚI
TÍNH CHUYỆN
THỐNG NHAT
THIÊN HẠ.
ĐẦU TIÊN, CHÚNG TA
PHẢI G iJ CHO KÌ ĐƯỢC KINH
CHÂU và Íc h C hâu , tạo r a
THẾ CHÂN KIỀNG. BẮC CỦA TÀO
T háo , n a m c ủ a tô n q u y ề n ,
DAT T h ụ c l à c ă n cứ CỦA TA.

THEO K Ế
'TH IÊN HẠ
TH Ế CHÂN
VẠC' , CHÚNG
TA s ẽ THỐNG
NHẤT GIANG
SƠN.
4

NHƯNG.

THỰC LỰ C CỦA
CHUNG TA ĐÂU
B Ì K ỊP HỌ?

n h ư n g ta

ĐƯƠNG
n h iê n !

NGUYỆN DỐC
SÚ C V Ì NGƯỜI.

CHÚA CỔNG,
NGƯỜI NHÂN
T ừ HIỀN
ĐÚC.

> TA

t in c h ú a

CÔNG c ó TH Ể
LẬ P ĐẠI NGHIỆP
THỐNG NHẤT
THIÊN HẠ.

Mòi được Gia Cái Lượng, Lưu Bị đà ổgl được
bưóc đầu liên để íhống nhai giang sơn.

Thế chán vM£ÌK1ìrĩu0uẩel

Gio Cóf Lượng đích Ihân lới Giang Đông
cầu kiến Ĩồn Quyền.

Na y Tà o T h á o
DẨN BINH NAM
TIẾN , CHẲNG NHẼ
NGƯỜI LẠ I ĐÀNH
LÒNG HAI TAY
DÂNG ĐẤT ĐAI

ĐẠI q u â n Tà o
T h á o g ầ n 8 0 0 .0 0 0 ,
TA E RẰNG KHỐNG
TH Ể CHỐNG
DỞ NỔI.

CHỈ c ầ n n g ư ờ i
LIÊN THỦ VỚI
CHÚA CÔNG TẠ
CÙNG ĐỐI PHÓ
VỚI QUÂN TÀO
VỐN KHÔNG
QUEN SÔNG

TH Ì
CHƯA
CHẮC ĐẢ
THUA.

Đ Ể CHO
THEO TIN THÁM ^
THUYỀN ĐỞ
BÁO, QUÂN TÀO
CHÒNG CHÀNH,
DÙNG THUYỀN
CHÚNG DÙNG
Đ Ể CHỎ BINH S Ĩ
XÍCH SẮ T KHÓA

Ê

32

NHƯ TH Ế
CHỈ CẦN MỘT
THUYỀN BỊ CHÁY
TH Ì NHỎNG
THUYỀN
CŨNG...

NHƯNG QUÂN
TÀO ĐÔNG HƠN
QUÂN CHÚNG TA
^ M Ấ Y LẦN. .X

HỎA CÔNG
LÀ CÁCH HAY
n h ấ t đ ể đối
PHÓ VỚI QUÂN
TÀO.
A

LIỆU
CÓ ỔN
KHÔNG?

GIÓ THỐI
VỀ PHÍA
CHÚNG TA
MÀ.

L Ẽ NÀO
ỳ LÙA KHÔNG

BÉN VỀ PHÍAI
CHÚNG /g
Ì T A ?

NÓI THÌ DỂ,
NGÀI CÓ THỂ
KIỂM SOÁT
ĐƯỢC HƯỚNG
GIÓ SAO? ,

CHỈ CẦN ĐỐI
HƯỚNG GIÓ
LÀ ĐƯỢC.

Ta Sẽ
CÓ CÁCH
NHƯNG
NHỜ MAYJ
NGƯỜI LẬP
GIÚP MỘT,
Đần T Ế / i
TRỜI í l h

TA m u ố n
MƯỢN GIÓ
TRỜI*.

* Theo “Tam Quốc chí”, trong trận Xích Bích, Hoàng Cái đã hiến kế với đô đốc Chu Du là dùng lửa để công địch,
Chu Du tán thưởng và cho thực hiện. Tinh tiết trong truyện này lấy từ “Tam Quốc diễn nghĩa”, hoàn toàn hư cấu,
không phải lịch sử.'
33

ầ

Ta

th u a

\

cuộc U?...
TA S Ẻ KHÔNG*
B ỏ QUA
/

Đ Ẩu!

38
ề

s r HÁ?
NHI ĐỆ BỊ
CHUNG SÁT
n hai?
I

X in ch ú a '
CÔNG BÌNH
t ĩn h ! /

VỚI s ú c MẠNH HIỆN TẠI
CHÚNG TA KHÔNG THỂ
^
ĐỊCH LẠI TÔN
Qu y ể n . „

CHÚA CÔNG
KHÔNG t h ể
h ành

laaạgaahaa!

— ------ r

-|f|

sự

THEO CẢM
TÍNH.

Nhị c a , }
HUYNH CHẾT
.THẢM Q(JÁ!i

Hình bên là lượng Quan Công Irong miếu Quan Bế.
$au khi Quan Vủ m ố t ông được phong hâu, rồi lần lượf
được cóc íhời đợi sau fruy phong fước hiệu là công,
vưong, đế, quân, còn được fhò phụng như Ihồn tiên.
Hình tượng Quan Vũ hoàn mi, dũng cám, nhân nghia,
trung thành, Irọng lín là kết tinh sáng tgo và thần
thánh hóa của người xưa, có giá irị ảnh hưởng sâu rộng
lới ngưòi đòi sau.

43 %

ĩhóng 10 cùng nồm. con trai ca
cua lòo ĩháo là lào Phi phe Hiến Đế.
lộp nén nhà Ngụy, sù sách gọi là ĩào
Ngụy. ĩnẻu Han bi diệỉ vong.

llHmtóMÌằÌ

Ỵ

CHÚA công, ^
THỜI Cơ KHÔI PHỤC
NHÀ HÁN, THỐNG
NHẤT THIÊN HẠ i
V ĐÃ CHÍN MUỒI. y

Nâm sau, Lưu Bị cOng xưng
đế ỏ đàì ĩhục. Ba nuớc Ngụy,
\ _ ĩhục, Ngô íọo Ihònh }hế

45

T ừ NAY VỀ SAU,
BA CHÚNG TA
S Ẽ NHƯ ANH EM
RUỘT THỊT ĐỒNG

KHÔNG đ ư ợ c
SINH CÙNG NGÀY
CÙNG THÁNG CÙNG
NĂM, NHƯNG NGUYỆN
CHẾT CÙNG NGÀY
CÙNG THÁNG
CÙNG NĂM.

* Trong “Tam Quốc chí'' không ghi lại tình tiết “Kết nghĩa vườn đào".

Ể

'

4 6

47

K h ổ n g Minh,
TRẦM HỐI HẬN v ì
BAN DẦU KHÔNG
NGHE THEO LỜI
KHUYÊN CAN

NGƯỜI
ĐỪNG
NÓI Vậ y !

r

NGƯỜI CẨN
DƯỠNG BỆNH
ĐỢI KHI KHỎI
BỆNH CÒN GÁNH
VÁC TRỌNG
TRÁCH THỐNG
NHẤT GIANG
SƠN.

T R Ẩ M E LÀ
KHỐNG THỂ
TRỤ NỔI NỨA.

TRẨM LÀ L ư a
THIỆN XUẨN NGỐi
VÔ DỤNG, KHANF
HÃY KẾ VỊ