1

MÔ TẢ SÁNG KIẾN
1. Hoàn cảnh nảy sinh sáng kiến
Âm nhạc là một loại hình nghệ thuật sử dụng âm thanh để diễn tả cảm
xúc, thái độ, nhận thức và tư tưởng của con người. Âm nhạc là một phần thiết
yếu của các nền văn hóa, gắn bó và ảnh hưởng sâu sắc đến đời sống xã hội. Âm
nhạc làm phong phú những giá trị tinh thần của nhân loại, là phương tiện giúp
con người khám phá thế giới, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống.
Trong nhà trường giáo dục âm nhạc tạo cơ hội cho học sinh được trải
nghiệm và phát triển năng lực âm nhạc, biểu hiện của năng lực thẩm mĩ thông
qua sự thể hiện, cảm thụ, ứng dụng và sáng tạo âm nhạc, góp phần phát hiện và
bồi dưỡng những học sinh có năng khiếu âm nhạc. Thông qua các bài hát, các
hoạt động âm nhạc và phương pháp giáo dục của nhà sư phạm, giáo dục âm nhạc
góp phần phát triển ở học sinh các phẩm chất yêu nước, nhân ái, chăm chỉ, trung
thực, trách nhiệm, cùng các năng lực tự chủ và tự học, giao tiếp và hợp tác, giải
quyết vấn đề và sáng tạo để trở thành những công dân phát triển toàn diện về
nhân cách, hài hòa về thể chất và tinh thần.
Môn Âm nhạc là một môn học cốt lõi thuộc nhóm môn Giáo dục nghệ
thuật theo chương trình giáo dục phổ thông 2018, là chương trình tập trung phát
triển năng lực âm nhạc, biểu hiện của năng lực thẩm mĩ trong lĩnh vực âm nhạc
thông qua nội dung giáo dục với những kiến thức cơ bản, thiết thực, chú trọng
thực hành góp phần phát triển hài hòa “Đức – Trí – Thể - Mĩ” và định hướng
nghề nghiệp cho học sinh.
Trong chương trình giáo dục phổ thông 2018 thì môn Âm nhạc được tập
trung và hình thành các năng lực như:
Thể hiện âm nhạc, cảm thụ và hiểu biết âm nhạc, ứng dụng và sáng tạo âm
nhạc. Học sinh biết trình bày, biết thường thức, biết kết hợp và vận dụng kiến
thức, kĩ năng âm nhạc vào thực tiễn. Tuy nhiên để đạt được những năng lực và
kĩ năng đó thì đòi hỏi học sinh phải có lượng kiến thức và kĩ năng vững chắc.
Trong tiết dạy Âm nhạc để các em thích thú và học tập có kết quả là một việc
không đơn giản. Môn Âm nhạc không phải là dễ học đối với số học sinh chỉ có

2

một số học sinh có năng khiếu bẩm sinh mới cảm thụ nhanh được nghệ thuật của
môn học này. Còn đại đa số các em không hiểu sẽ dẫn đến tình trạng chán học
và tiếp thu theo kiểu bắt buộc dẫn đến khả năng thực hành, luyện tập ứng dụng
còn hạn chế.
2. Cơ sở lí luận
Âm nhạc là một môn học mang tính nghệ thuật cao, nó khác rất nhiều so
với môn học khác, tuy nó không đòi hỏi sự chính xác một cách tuyệt đối như
những con số nhưng lại đòi hỏi người học phải có sự yêu thích, sự đam mê thậm
chí là một chút cái gọi là “năng khiếu”, điều này không phải học sinh nào cũng
có được. Học Âm nhạc mang đến cho học sinh những phút giây thư giãn, thoải
mái, học mà chơi, chơi mà học. Thông qua những câu nhạc, những lời ca, âm
nhạc giúp các em nhận thức những hình tượng âm thanh, giai điệu, kích thích
cảm xúc của các em, giúp các em cảm thụ những giai điệu qua từng bài nhạc,
từng câu nhạc.
Năm học 2022 – 2023 là năm học thay sách Âm nhạc lớp 3, tôi đang giảng
dạy là bộ sách Cánh Diều của nhà xuất bản Đại học Sư Phạm thành phố Hồ Chí
Minh. Sách phong phú, đa dạng cả nội dung, hình thức kênh hình, kênh chữ….
Xuất phát từ thực tế giảng dạy môn Âm nhạc lớp 3 sách Cánh Diều. Vấn
đề học và kết quả học tập của các em là hết sức quan trọng, điều đó không chỉ
phụ thuộc vào chương trình giảng dạy phù hợp mà còn phụ thuộc vào phương
pháp truyền thụ của người giáo viên. Muốn cho học sinh hứng thú tích cực, tự
giác, chủ động, tư duy, sáng tạo có năng lực tự học, khả năng thực hành, lòng
say mê học tập và ý chí vươn lên thì đòi hỏi người giáo viên cần phải đổi mới,
tìm tòi, sáng tạo những phương pháp, biện pháp phù hợp, giúp cho các em luôn
có hứng thú và cảm thấy mới mẻ qua các tiết học Âm nhạc.
3. Thực trạng của vấn đề
3.1. Thuận lợi, khó khăn
3.1.1. Thuận lợi
Về giáo viên:
- Là một giáo viên có trình độ về âm nhạc được đào tạo cơ bản và yêu
thích âm nhạc.

3

- Có trách nhiệm với công việc, nhiệt tình, yêu nghề, mến trẻ, năng động
trong mọi hoạt động đặc biệt là hoạt động tập thể.
- Được sự quan tâm tạo điều kiện của nhà trường rất coi trọng việc đổi
mới biện pháp, phương pháp và nâng cao chất lượng của tất cả các môn học nên
việc giảng dạy bộ môn Âm nhạc trong nhà trường đạt kết quả khá khả quan.
Về phía học sinh:
- Học sinh ngoan, hầu hết các em đều rất yêu thích môn Âm nhạc, yêu
mến cô giáo bộ môn.
- Các em thích học hát và được hát, thích hát các bài hát vui nhộn.
- Dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh, các em được thể
hiện năng lực của bản thân nên các em rất hứng thú, tích cực trong các hoạt
động học.
3.1.2 . Khó khăn
Bên cạnh những thuận lợi trên thì việc giảng dạy bộ môn Âm nhạc trong
nhà trường cũng gặp phải không ít những khó khăn:
- Cơ sở vật chất của nhà trường còn hạn chế, phòng học chật hẹp nên khi
học sinh tự luyện tập vận động phụ họa theo nhóm rất khó khăn.
- Nhiều phụ huynh và học sinh còn xem nhẹ tầm quan trọng của bộ môn.
- Năng khiếu của học sinh không đồng đều, nhiều em tự ti về năng khiếu
của bản thân nên các em rất ngại thể hiện khiến việc định hướng phát triển năng
lực cho các em gặp nhiều khó khăn.
- Bộ môn Âm nhạc là bộ môn đặc biệt mang tính nghệ thuật, đòi hỏi
người dạy phải luôn nghiên cứu, đổi mới phương pháp để thu hút sự chú ý, hứng
thú học tập của học sinh. Việc trao đổi về chuyên môn trong nhà trường là rất
khó khăn.
- Dạy học theo phương pháp định hướng phát triển năng lực học sinh nếu
giáo viên không bao quát lớp tốt, định hướng cho học sinh các hoạt động không
linh hoạt thì khi hoạt động nhóm dễ mất trật tự, hiệu quả giờ học chưa cao.
3.2. Thực trạng của vấn đề nghiên cứu
Hiện nay việc dạy và học phải luôn luôn tiến hành theo hướng đổi mới.
Trong quan niệm dạy học mới một giờ học tốt là một giờ học phát huy được tính

4

tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của cả người dạy và người học nhằm nâng
cao tri thức, bồi dưỡng năng lực hợp tác, năng lực vận dụng tri thức vào thực
tiễn, bồi dưỡng phương pháp tự học, tác động tích cực đến tư tưởng, tình cảm,
đem lại hứng thú học tập cho người học.
Ngoài những yêu cầu có tính chất truyền thống như: Bám sát mục tiêu
giáo dục, nội dung dạy học, đặc trưng môn học; phù hợp với đặc điểm tâm sinh
lí lứa tuổi học sinh; đổi mới phương pháp dạy học còn có những yêu cầu mới
như: được thực hiện thông qua việc giáo viên tổ chức các hoạt động học tập cho
học sinh theo hướng chú ý đến việc rèn luyện phương pháp tư duy, khả năng tự
học, nhu cầu hành động và thái độ tự tin; được thực hiện theo nguyên tắc tương
tác nhiều chiều: giữa giáo viên với học sinh, giữa học sinh với học sinh. Về bản
chất, đó là giờ học có sự kết hợp giữa học tập cá thể (hình thức học cá nhân) với
học tập hợp tác (hình thức học theo nhóm, theo lớp); chú trọng kết hợp học với
hành, nâng cao tri thức với rèn luyện các kĩ năng, gắn với thực tiễn cuộc sống;
phát huy thế mạnh của các phương pháp dạy học tiên tiến, hiện đại; các phương
tiện, thiết bị dạy học và những ứng dụng của công nghệ thông tin… chú trọng cả
hoạt động đánh giá của giáo viên và tự đánh giá của học sinh.
Dạy học âm nhạc là một quá trình tác động qua lại giữa giáo viên và học
sinh nhằm truyền thụ hệ thống kiến thức âm nhạc, hình thành và phát triển kĩ
năng, kĩ xảo, ý thức và thái độ cần thiết trong lĩnh vực âm nhạc cho học sinh,
học sinh nhận thức và lĩnh hội chúng, qua đó thực hiện được mục đích giáo dục
âm nhạc.
Trong nhà trường phổ thông, những học sinh có khả năng biểu diễn âm
nhạc chiếm tỉ lệ rất thấp, những em có khả năng sáng tác âm nhạc chiếm tỉ lệ
còn thấp hơn rất nhiều lần. Tuy vậy, dạy â m nhạc ở trường phổ thông là việc
dạy cho tất cả học sinh, mà đa số là không có năng khiếu âm nhạc, vì vậy môn
học này không đặt mục tiêu giúp các em trở thành người biểu diễn hoặc sáng tác
âm nhạc chuyên nghiệp. Mục tiêu môn Âm nhạc nhằm cung cấp cho học sinh
những kiến thức, kĩ năng, thái độ phù hợp với lứa tuổi và năng lực của các em.
Thông qua mỗi bài hát giúp học sinh hiểu được ý nghĩa giáo dục sâu sắc của

5

từng bài để từ đó các em có thái độ cũng như cách nhìn mới, đầy sáng tạo về
cuộc sống, về thiên nhiên...theo hướng tích cực hơn, giúp học sinh phát triển
một cách toàn diện, tự nhiên, cân bằng về trí tuệ, óc sáng tạo và giá trị thẩm mĩ.
Qua thực tế giảng dạy tại trường, tôi đã tìm hiểu khả năng học nhạc của
học sinh. Bằng việc quan sát thực tế các giờ học tôi nhận thấy việc tiếp thu các
kiến thức âm nhạc và sự yêu thích học tập bộ môn chỉ rơi vào một số em gọi là
có năng khiếu. Còn lại các em khác chỉ học theo bản năng phải học nên ít có sự
sáng tạo trong vận dụng kiến thức. Khi kiểm tra thì số lượng các em thực hiện
tốt còn rất khiêm tốn. Thực tế khi nghe các em thực hiện bên cạnh những em
trình bày tự nhiên và thoải mái vẫn còn một số em chưa thực sự mạnh dạn, tự
tin, chỉ hát với tính chất thuộc lòng, đọc nhạc còn sai tên nốt, chỉ đúng tên nốt
mà chưa đúng trường độ, ngắt, nghỉ tuỳ tiện không đúng tiết tấu của bài nhạc…
Số liệu điều tra trước khi thực hiện sáng kiến:
Số liệu thống kê khảo sát bốn lớp khối 3 học kì I năm học 2022 – 2023
thu được kết quả như sau:
Lớp

TSHS

Hoàn thành tốt

Hoàn thành

Chưa hoàn thành

(T)

(H)

(C)

SL

Tỉ lệ %

SL

Tỉ lệ %

SL

Tỉ lệ %

3A

35

9

25,7%

26

74,3%

0

0%

3B

36

9

25%

27

75%

0

0%

3C

36

10

27,7%

26

72,3%

0

0%

3D

34

8

23,5%

26

76,5%

0

0%

Là một giáo viên được bồi dưỡng chuyên ngành Âm nhạc tiểu học, qua
thời gian trực tiếp giảng dạy, bản thân ít nhiều đã đúc kết được những kinh
nghiệm. Với nhiệt huyết của bản thân cùng với lòng yêu nghề, mến trẻ, trách
nhiệm trong công việc để khắc phục tình trạng trên tôi đã nghiên cứu chọn sáng
kiến“ Một số biện pháp nâng cao chất lượng dạy học môn Âm nhạc lớp 3 theo
chương trình giáo dục phổ thông 2018”.
4. Các biện pháp thực hiện
4.1. Nội dung sách Âm nhạc lớp 3 – Cánh Diều

6

Khác với sách cũ, nội dung sách Âm nhạc lớp 3 – Cánh Diều gồm:
- Hát
- Nghe nhạc
- Đọc nhạc
- Nhạc cụ
- Thường thức âm nhạc
Từng nội dung là những mảng kiến thức khác nhau để giúp học sinh có
kiến thức tư duy từng mảng một cách rõ ràng và định hình tốt hơn việc học của
mình trong các nội dung của môn học. Cụ thể:
4.1.1. Học hát
Sách giáo khoa Âm nhạc 3 được biên soạn theo 8 chủ đề, mỗi chủ đề
tương ứng một bài hát. Với nội dung hát học sinh cần thể hiện đúng cao độ,
trường độ, sắc thái. Thuộc lời và biết cách lấy hơi, duy trì nhịp độ ổn định.
Tiếng hát phải có sức biểu cảm với những trạng thái khác nhau như: vui vẻ, hồn
nhiên, nhí nhảnh…
Quy trình dạy hát gồm các bước sau:
1 - Giới thiệu bài
2 - Hát mẫu
3 - Đọc lời ca
4 - Dạy hát từng câu
5 - Hát cả bài
6 - Gõ đệm bằng nhạc cụ gõ
7 - Vận động hoặc trò chơi
4.1.2. Nghe nhạc: Nội dung nghe nhạc yêu cầu học sinh biết lắng nghe và bộc
lộ cảm xúc, vận động cơ thể hoặc gõ đệm phù hợp với nhịp điệu. Cảm nhận về
đặc trưng các loại âm sắc khác nhau, bước đầu biết tưởng tượng khi nghe nhạc
và nêu được tên bản nhạc.
Quy trình dạy nghe nhạc gồm các bước sau:
1 - Giới thiệu bản nhạc
2 - Cho học sinh nghe nhạc ( lần 1)

7

3 - Nghe nhạc kết hợp gõ đệm, vận động cơ thể hoặc chơi trò chơi( lần 2)
4 - Hát lại câu hát đã nhớ với bản nhạc có lời( lần 3)
4.1.3. Đọc nhạc
Với phần đọc nhạc học sinh được biết và đọc các nốt nhạc Đồ, Rê, Mi,
Pha, Son, La, Si, Đô qua các bài đọc nhạc dài hơn so với lớp 1, 2. Giáo viên
hướng dẫn học sinh đọc nhạc đúng tên nốt, thể hiện đúng cao độ trường độ các
mẫu âm theo kí hiệu bàn tay. Biết cảm nhận và phân biệt âm thanh cao – thấp,
dài – ngắn, to – nhỏ. Với nội dung đọc nhạc qua kí hiệu bàn tay giúp học sinh
vừa đọc nhạc kết hợp vận động cơ thể, trò chơi qua các nốt nhạc. Có thể nói đọc
nhạc qua kí hiệu bàn tay là phương pháp hỗ trợ giáo dục âm nhạc phổ thông cấp
tiểu học khi học sinh chưa cần dùng đến bản nhạc. Giúp học sinh đọc nhạc và
nhớ tên nốt dễ dàng hơn so với khuông nhạc bàn tay.
Quy trình dạy đọc nhạc gồm các bước sau:
1 - Giáo viên đọc mẫu, dùng nhạc cụ lấy cao độ chuẩn, vừa đọc nhạc vừa
làm kí hiệu bàn tay
2 - Giáo viên và học sinh cùng luyện tập
3 - Giáo viên hướng dẫn học sinh tự luyện tập: Giáo viên làm kí hiệu bàn
tay, học sinh làm theo và đọc nhạc ( ngược lại)
4 - Học sinh luyện tập theo các hình thức kết hợp trò chơi
4.1.4. Nhạc cụ
Với phần nhạc cụ giáo viên hướng dẫn học sinh được thể hiện đúng
trường độ các mẫu tiết tấu, biết điều chỉnh cường độ để tạo nên sự hài hòa. Biết
sử dụng nhạc cụ đệm cho bài hát qua các nhạc cụ gõ như: Thanh phách, song
loan, trống nhỏ, trai – en – gô, tem – pơ – rin...
Quy trình dạy đọc nhạc gồm các bước sau:
1 - Giáo viên làm mẫu
2 - Giáo viên và học sinh cùng luyện tập
3 - Học sinh luyện tập, tập đệm cho bài hát
4 - Học sinh trình bày, biểu diễn
4.1.5. Thường thức âm nhạc

8

Ở lớp 3 học sinh được học qua hai dạng bài: Tìm hiểu nhạc cụ và Câu
chuyện âm nhạc. Ở dạng bài Tìm hiểu nhạc cụ giáo viên giới thiệu về nhạc cụ,
tư thế chơi các nhạc cụ như đàn bầu, u–ku–lê–lê, hác–mô–ni–ca. Dạng bài Câu
chuyện âm nhạc giáo viên hay học sinh đọc hoặc kể đầy đủ câu chuyện. Hướng
dẫn học sinh tạo âm thanh minh họa hay đóng vai nhân vật. Giúp các em nhớ
được nội dung câu chuyện.
Quy trình dạy thường thức âm nhạc gồm các bước sau:
Tìm hiểu nhạc cụ

Kể chuyện âm nhạc

- Nêu được tên nhạc cụ

- Nêu tên câu chuyện, nhận vật

- Mô tả động tác chơi nhạc cụ

- Kể được câu chuyện ngắn theo ảnh

- Nhận biết được nhạc cụ khi xem

minh họa
- Bước đầu minh họa một số tình tiết
câu chuyện bằng âm thanh, động tác

4.2. Biện pháp thực hiện:
Để có một tiết học Âm nhạc hiệu quả, gây hứng thú cho học sinh trước
tiên người giáo viên phải xây dựng nề nếp học tập ngay từ bài học đầu tiên. Cụ
thể như xác định thái độ, ý thức học tập đối với môn Âm nhạc. Áp dụng một số
giải pháp, biện pháp đổi mới trong giảng dạy nhằm mang lại hiệu quả cao trong
giờ dạy và học Âm nhạc trong trường tiểu học, tạo được không khí thoải mái,
tinh thần vui tươi cho học sinh theo cách: Lấy học sinh làm trung tâm, giáo viên
là người hướng dẫn giúp các em tự tìm ra kiến thức, phát huy tính tích cực, chủ
động sáng tạo.
Muốn cho học sinh có niềm yêu thích Âm nhạc, biến giờ học nhạc thành
giờ “ Học vui – Vui học”, sôi nổi, học sinh vẫn tiếp thu đủ kiến thức bài học.
Học sinh được chủ động phát huy năng khiếu nghệ thuật, tính tích cực, phát
triển tai nghe, tình cảm, thẩm mỹ, tạo không khí lành mạnh vui tươi trong giờ
học. Sau đây tôi xin đưa ra một số biện pháp sau:
4.2.1. Biện pháp 1. Truyền cảm hứng cho học sinh
Để tạo sự hứng thú học tập môn Âm nhạc cho học sinh ngay từ buổi đầu
tiên người giáo viên phải tạo thái độ vui vẻ, gần gũi, thân mật, với các em học

9

sinh tìm hiểu hiểu tâm tư, ý thích của các em đối với môn học. Việc đánh giá
công bằng trong kiểm tra miệng cũng là yếu tố góp phần tạo nên không khí
chung của cả lớp để chuẩn bị bước vào bài học mới, nhưng sự hứng thú học tập
của học sinh chỉ thực sự bắt đầu với phần mở đầu. Từ đó người giáo viên mới
nắm bắt được tình hình học tập và xây dựng kế hoạch dạy học, bài dạy phù hợp
với đối tượng học sinh của các lớp học đó.
Ngay từ đầu tiết học của buổi học, đầu tiên giáo viên sẽ tổ chức trò chơi
nhằm tạo không khí truyền cảm hứng tinh thần sảng khoái, vui chơi giải trí,
trong quá trình giảng dạy giáo viên cần phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo
của học sinh nhằm gây hứng thú học tập cho các em với bộ môn học.
Trong quá trình giảng dạy cần đưa vào một số trò chơi để vừa nâng cao
hiệu quả bài học, vừa tạo hứng thú, vừa vui chơi, giải trí, cho học sinh. Thực tế
cho thấy nếu trong một tiết học giáo viên dành ít thời gian tổ chức trò chơi cho
học sinh rất hào hứng học. Trong Âm nhạc có rất nhiều trò chơi, nhưng làm sao
cho các trò chơi phù hợp với nội dung bài dạy và phù hợp với từng lứa tuổi của
các em, phù hợp thời lượng, thời gian và việc lồng ghép trò chơi nên thực hiện
vào bước nào? Đòi hỏi mỗi giáo viên cần biết ứng dụng thật sự phù hợp, linh
hoạt tạo hứng thú cho các em, với việc đan xen phương pháp chơi trò chơi trong
môn Âm nhạc.
Ví dụ:
Trò chơi 1: Vận động theo nhạc (dùng cho khởi động vào đầu tiết học hay
chuyển giữa các nội dung của một tiết học). Vận động theo nhạc là hoạt động
phối hợp giữa âm nhạc và động tác cơ thể hoặc sử dụng nhạc cụ gõ đệm theo hát
tạo cho con người có được sự cảm nhận về nhịp điệu, tiết tấu của bài hát, bản
nhạc góp phần tích cực vào việc phát triển toàn diện nhân cách học sinh. Lưu ý,
những loại nhạc đưa vào phần khởi động nhất thiết nên chọn nhạc sôi động để
kích thích trí não học sinh.
- Chuẩn bị : Một số video, clip hoặc đoạn nhạc chỉ có âm thanh.
- Cách làm:
+ Cách 1: Giáo viên mở video mẫu cho học sinh dùng các động tác cơ thể
vận động theo.

10

+ Cách 2: Giáo viên sử dụng một số đoạn nhạc không lời hoặc bài hát,
học sinh lắng nghe nhạc và vận động theo bằng những động tác riêng của mình.
Với cách làm này có thể giúp học sinh phát huy tính chủ động, sáng tạo của
mình qua môn học.

Lớp 3C tham gia vận động theo nhạc

Lớp 3D tham gia vận động theo nhạc bằng các động
tác sáng tạo của từng học sinh

Trò chơi 2: Nghe giọng hát tìm người hát. (Dùng cho mở đầu vào tiết học)
Giúp học sinh nâng cao khả năng nghe nhạc, nhận biết giọng hát của các
bạn trong lớp.
- Chuẩn bị : Một số bài hát đã học.
- Cách chơi: Giáo viên mời một bạn lên bảng, chỉ định ở dưới lớp một học
sinh hát. Bạn trên bảng quay xuống và đoán tên bạn vừa hát, đoán đúng thì được
bạn vừa hát lên thế. Nếu đoán chưa đúng thì tiếp tục trò chơi. Nếu ba lần đoán
sai thì giáo viên chỉ định học sinh khác.
Kết quả của biện pháp:
Với biện pháp trên mục đích giúp các em hứng thú, say mê, tích cực, hăng
hái trong các hoạt động âm nhạc, yêu ca hát, các em biết được cái hay, cái đẹp,
của bộ môn nhạc "Học mà vui - Vui mà học". Qua đó giúp bổ trợ và củng cố lại
kiến thức cho các em, giúp các em biết vận dụng chính trò chơi đó vào bài học
cụ thể. Vậy qua trò chơi khởi động trên, các em nắm được cách chơi trò chơi
được ứng với nội dung bài hát.
4.2.2. Biện pháp 2. Sử dụng đồ dùng trực quan, phương tiện nghe nhìn,
nhạc cụ gõ tự tạo trong môn Âm nhạc

11

Đàn organ được sử dụng hầu hết trong các bước khi dạy hát như: Đàn cao
độ cho học sinh luyện thanh, đàn giai điệu cả bài hát, đệm đàn cho học sinh hát
và biểu diễn phụ họa cho bài hát... Học sinh biết nghe nhạc và biết cách hát và
vận động theo nhạc. Đàn organ là đồ dùng thiết yếu trong quá trình dạy - học
môn Âm nhạc.
Để giúp học sinh luyện hát đúng giai điệu và lời ca, sau khi tiến hành dạy
hát từng câu và ghép cả bài, giáo viên đánh đàn bằng hình thức đệm piano cho
học sinh hát. Với biện pháp này giúp học sinh biết cách hát theo đàn, đồng thời
đệm piano sẽ giúp cho giáo viên dễ dàng phát hiện các giai điệu còn hát phô,
chưa hát đúng giai điệu bài hát mà các em hát còn sai, từ đó kịp thời uốn nắn
chỉnh sửa cho học sinh. Học sinh hát thuần thục nhuần nhuyễn, giáo viên đệm
đàn có sử dụng tiết tấu cho các em thể hiện sắc thái, tình cảm của bài hát, nhằm
tạo hứng thú cho các em thông qua nhịp điệu của đàn.
Bảng phụ hoặc ti vi, máy chiếu: Bảng phụ là phương tiện cần thiết để hỗ
trợ phương pháp dạy học tích cực giúp giáo viên giảm bớt thời gian chuẩn bị đồ
dùng khi đang dạy để tập trung vào giảng bài cho học sinh. Ti vi, máy chiếu
giúp giáo viên và học sinh dạy – học thuận tiện hơn. Trong các tiết học giáo viên
nếu không có hình ảnh để minh chứng thì học sinh không hình dung ra được,
thậm chí còn hiểu lệch lạc nội dung vấn đề, chính vì vậy “nghe và nhìn” là hai
yếu tố cần thiết, khi được nghe và nhìn được hướng dẫn cụ thể các em có thể tự
rút ra được những kiến thức đã học và áp dụng vào việc thực hành nhanh nhẹn
đồng thời chủ động, sáng tạo hơn trong học tập.
Ví dụ: Khi dạy bài hát mới ngoài sách giáo khoa giáo viên chuẩn bị bảng
phụ, máy chiếu hay ti vi để qua phương pháp trực quan học sinh quan sát được
bản nhạc và trả lời câu hỏi, các em được nhận biết các tốc độ nhanh hay chậm,
tính chất bài hát, mềm mại tha thiết hay vui nhộn, tác giả, dân ca, lời mới, nhạc
và lời của ai? nhạc nước ngoài, lời Việt... Giáo viên yêu cầu các em lên trả lời và
chỉ luôn các yêu cầu trên bản nhạc bài hát. Qua đó sẽ thu hút sự tập trung của cả
lớp, khắc sâu kiến thức nhạc lí giúp cho học sinh học hát hoặc đọc nhạc đạt
được hiệu quả cao. Với phần dạy âm nhạc thường thức thì việc sửa dụng ti vi là

12

rất cần thiết. Các em có thể quan sát tốt hơn, nghe rõ hơn các nhạc cụ cần tìm
hiểu. Kể cả phần dạy câu chuyện âm nhạc các em sẽ được xem hình ảnh nhân
vật qua câu chuyện sinh động, rõ ràng hơn khi nhìn trong sách giáo khoa.
Đồ dùng dạy - học hay nhạc cụ gõ không thể thiếu trong tất cả các tiết
dạy học am nhạc. Chính vì lẽ đó, giáo viên giảng dạy bộ môn Âm nhạc của
trường tiểu học ngoài đồ dùng là đàn organ tôi cùng các học sinh các lớp đã vận
dụng những phế liệu và vật liệu sẵn có để tự làm một số đồ dùng dạy học, nhạc
cụ gõ tự tạo có hiệu quả.
Ví dụ:
- Giáo viên dùng giấy bìa cứng để cắt tên các nốt nhạc. Dùng giấy in màu
để in kí hiệu bàn tay của các nốt nhạc. Khi sử dụng giáo viên dùng nam châm để
dính bảng.
- Học sinh làm nhạc cụ tự tạo qua các phế liệu đã qua sử dụng như vỏ chai
nhựa, vỏ sữa chua. Sau khi được rửa sạch phơi khô thì cho bên trong chai nhựa
những viên đá, sỏi nhỏ đóng lắp lại. Đối với vỏ sữa chua sau khi cho đá hoặc sỏi
vào học sinh dùng băng dính bịt kín lắp hộp. Học sinh sẽ sử dụng nhạc cụ tự tạo
này bằng cách lắc chai theo các hình thức gõ đệm.

13

Tiết dạy Âm nhạc của giáo viên có thành công hay không, phụ thuộc rất
nhiều vào yếu tố sử dụng các đồ dùng dạy - học, nhạc cụ gõ. Khi giáo viên có sự
chuẩn bị các dụng cụ trên sẽ kích thích sự tò mò của học sinh, từ đó các em sẽ
cảm thấy hào hứng khi chính các em được trực tiếp sử dụng các nhạc cụ tự làm
trong giờ học, đồng thời sẽ giúp các em nắm chắc về tiết tấu.
Với đồ dùng và nhạc cụ tự làm phục vụ môn học đòi hỏi giáo viên và học
sinh phải biết sử dụng và khai thác tính năng của chúng một cách hợp lí, nếu
không khai thác hết chức năng của các loại đồ dùng, nhạc cụ sẽ làm giảm hiệu
quả của giờ học.
Kết quả của biện pháp:
Biện pháp sử dụng đồ dùng, trực quan, nhạc cụ tự tạo giúp các em hoạt
động rất tích cực, các em rất mạnh dạn, tự tin nắm kiến thức chắc chắn đồng thời
phát huy tính chủ động, sáng tạo trong học tập của học sinh.
4.2.3. Biện pháp 3. Sử dụng thủ pháp trong dạy học Âm nhạc
Trong quá trình giảng dạy các khối lớp nên tôi cũng có một vài thủ pháp
đưa ra cho các em học tập, giúp các em có hứng thú học tập dễ dàng hơn trong
môn Âm nhạc.
Thủ pháp “Trò chơi” thông qua sử dụng một số phương pháp, kĩ
thuật dạy học: Trò chơi âm nhạc là một hoạt động thực hiện yêu cầu đổi mới
phương pháp dạy Âm nhạc theo chương trình giáo dục phổ thông 2018. Trò chơi
âm nhạc nhằm giúp giáo viên thay đổi các hình thức hoạt động trong tiết dạy và
giúp học sinh thư giãn, hứng thú theo tinh thần “chơi mà học” âm nhạc. Tôi đã
linh hoạt sử dụng trò chơi âm nhạc tuỳ vào từng bài học, mục tiêu tiết học, cảm
nhận của học sinh.
Ví dụ: Trong tiết ôn tập bài hát Quốc ca Việt Nam sách Âm nhạc 3 –
Cánh Diều tôi vận dụng phương pháp “ Sơ đồ tư duy” trong phần mở đầu tiết
học để giúp học sinh ôn lại kiến thức bài hát. Tôi đã làm sơ đồ tư duy qua bài
dạy điện tử, học sinh sẽ trả lời các câu hỏi liên quan xoay quanh bài hát Quốc ca
Việt Nam – Nhạc và lời: Văn Cao.

14

Ví dụ 2: Trong nội dung Thường thức âm nhạc phần câu chuyện âm nhạc
sử dụng giáo viên vận dụng “Kĩ thuật đóng vai” qua câu chuyện âm nhạc: Tiếng
đàn Sô Panh. Tôi tiến hành phân vai nhân vật của câu chuyện cho học sinh. Một
học sinh dẫn dắt câu chuyện, những học sinh còn lại đóng vai các nhân vật và
thể hiện tính cách, cử trỉ, điệu bộ nhân vật đó.
Thủ pháp “ phiên âm” (cho những tiếng hát có âm láy, luyến)
Giáo viên chỉ ra những tiếng hát có âm luyến, láy trong câu hát. Vừa giải
thích cách luyến, láy vừa phiên âm trên bảng cho học sinh nhận biết.
Ví dụ: Bài Em yêu trường em các câu hát có rất nhiều tiếng hát có âm
luyến như “ cô, giáo, chúng, vở, bảng...” giáo viên phiên âm giải thích như sau:
“ cô” = cố...ô ( có 2 âm luyến)
“ giáo” = gia...áo ( có 2 âm luyến)
“chúng” = chú...ung ( có 2 âm luyến)
“ vở” = vơ...ớ...ơ ( có 3 âm luyến)
“bảng” = ba...á...ang ( có 3 âm luyến)
“ nở” = nơ... ớ...ơ ( có 3 âm luyến)

15

GV hát mẫu, tập riêng các tiếng hát có âm luyến vài lần rồi mới chuyển
sang dạy cả câu hát.
Thủ pháp “chỉ huy” (làm nhạc trưởng)
Một nhược điểm mà học sinh hay mắc phải trong nội dung đọc nhạc
thường đọc sai hay làm động tác kí hiệu bàn tay tức là các em còn bị loạn về các
nốt, xử lý chưa nhanh khi chuyển từ nốt này sang nốt khác. Muốn hạn chế tối đa
nhược điểm này, giáo viên lưu ý ngay từ lúc bắt đầu dạy đọc nhạc cần hướng
dẫn thật kĩ học sinh hình tượng nốt nhạc qua kí hiệu bàn tay. Sau đó, gọi một số
học sinh điều khiển lớp tốt lên chỉ huy lớp làm kí hiệu bàn tay và đọc các nốt
nhạc. Lần lượt đọc với tốc độ hơi chậm, hơi nhanh, vừa phải. Mục tiêu là để học
sinh rèn đọc nhạc và thuộc được nốt nhạc qua kí hiệu bàn tay.

Kết quả của biện pháp
Qua sử dụng một số thủ pháp trên tôi thấy học sinh hát tốt hơn đặc biệt
những tiếng luyến khó hát. Khai thác khả năng mạnh dạn, chủ động, sáng tạo,
của học sinh, giúp các em học sinh hứng thú, yêu thích môn học hơn.
4.2.4. Biện pháp 4: Tích hợp hình thành kĩ năng âm nhạc cho học
sinh thông qua các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp
Ngoài việc kiểm tra và thực hành hoạt động học của học sinh trong các
giờ học chính khóa. Các em còn được tham gia giao lưu, biểu diễn văn nghệ
giữa các lớp hay các hoạt động ngoài giờ lên lớp do nhà trường tổ chức như:

16

Khai giảng, Trung thu, 20/11, 22/12, 26/3... Tôi đã khuyến khích những em yêu
thích, đam mê, có năng khiếu nổi trội tham gia vào câu lạc bộ văn nghệ của khối
lớp, nhà trường. Khi các em tham gia câu lạc bộ văn nghệ tôi rèn luyện, mài rũa
và nâng cao kĩ năng ca hát, biểu diễn cho các em để phục vụ các ngày lễ lớn của
nhà trường, địa phương.
Ngoài ra, khi tổ chức các hoạt động ngoại khóa, sinh hoạt tập thể tôi mạnh
dạn tham mưu với nhà trường và giáo viên chủ nhiệm lớp có học sinh biểu diễn
để mời phụ huynh đến hỗ trợ các con và nhà trường. Qua đó, phụ huynh cảm
nhận được cái hay, cái đẹp là chính con em mình đã đem đến các tiết mục văn
nghệ cho các chương trình thêm phần trang trọng và đặc sắc hơn. Phụ huynh sẽ
thấy được vị trí và vai trò của môn học Âm nhạc cũng rất quan trọng trong nhà
trường bởi nó góp phần làm thăng bằng, hài hòa các hoạt động của các em, giúp
các em học tốt hơn các môn học khác.

Biểu diễn văn nghệ lễ Khai giảng năm học mới và ngày hội “ Mắt sáng – Học hay”

Biểu diễn văn nghệ tết Trung thu

17

Biểu diễn văn nghệ 20/11

Biểu diễn văn nghệ 22/12

Biểu diễn văn nghệ 26/3/2023

Kết quả của biện pháp
Từ những hoạt động trên, tôi nhận thấy học sinh ngày càng có kiến thức,
kĩ năng âm nhạc tốt hơn. Hát hay hơn, mạnh dạn, tự tin hơn và phát huy được
hết năng khiếu âm nhạc của các em. Hơn nữa, góp phần thêm đa dạng, sinh
động các chương trình tổ chức của nhà trường và địa phương.
5. Kết quả đạt được
Để thực hiện sáng kiến này tôi đã dùng phương pháp “ vui học”, lấy học
sinh làm “ trung tâm ''nhằm tạo hứng thú và sự chú ý cho học sinh. Để hoàn
thành tốt nhiệm vụ dạy học, ngoài việc nắm vững kiến thức cần truyền đạt cho
học sinh, giáo viên cần có năng lực sư phạm nhất định, năng lực tổ chức và điều
khiển quá trình học tập của học sinh. Tôi luôn tìm hiểu và áp dụng một số biện

18

pháp, giải pháp dạy học đổi mới nhằm nâng cao chất lượng dạy và học, phát huy
tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh. Những biện pháp, giải pháp này
là cả một quá trình dạy môn Âm nhạc ở trường tiểu học nói chung và ở lớp 3 nói
riêng tôi thấy rất hiệu quả. Sáng kiến này không những áp dụng được ở lớp 3 mà
còn có thể áp dụng hiệu quả ở các khối lớp khác.
Với kinh nghiệm nhiều năm dạy học môn Âm nhạc trong trường tiểu học
và sau một năm thực nghiệm sáng kiến của mình tôi thấy các em đã phấn khởi
hơn, có hứng thú học tập hơn, và đã kích thích được tiềm năng nghệ thuật trong
mỗi em đồng thời tạo được cho các em những cảm xúc thẩm mỹ tốt các em đã
học âm nhạc một cách tư nhiên, thoải mái. Từ đó các em thấy thích thú học tập
và mạnh dạn tham gia các trò chơi, các hoạt động ngoại khóa, ngoài giờ lên lớp.
Dưới đây là kết quả khảo sát thực tế tôi thu được sau khi áp dụng sáng
kiến học kì II năm học 2022 – 2023. Kết quả cuối năm ở bốn lớp của khối 3 là
3A, 3B, 3C, 3D như sau:
Lớp

TSHS

Hoàn thành tốt

Hoàn thành

Chưa hoàn thành

(T)

(H)

(C)

SL

Tỉ lệ %

SL

Tỉ lệ %

SL

Tỉ lệ %

3A

35

16

45,7%

19

54,3%

0

0%

3B

36

16

44,4%

20

53,6%

0

0%

3C

36

17

47,2%

19

52,8%

0

0%

3D

34

15

44,1%

19

55,9%

0

0%

Để có được một tiết dạy tốt người giáo viên phải có định hướng có
phương pháp, biện pháp tối ưu và luôn bám sát vào mục tiêu bài học. Giáo viên
phải biết lựa chọn và thiết kế cách truyền đạt sao cho hấp dẫn và lôi cuốn học
sinh. Biện pháp này tôi đã áp dụng trong một học kì và tôi nhận thấy rằng học
sinh có sự tiến bộ rõ rệt về cách nhận thức về môn Âm nhạc . Để “ phát huy tính
tích cực và chủ động, sáng tạo của học sinh” không chỉ áp dụng đối với lớp 3
mà nó luôn luôn được ứng dụng và phát huy trong bộ môn Âm nhạc cũng như
các môn học khác. Tuy nhiên ở mỗi môn học lại có những cách làm riêng nhưng
đều chung một mục đích là:“tạo hứng thú cho học sinh”nhằm nâng cao chất

19

lượng học tập của học sinh theo chương trình giáo dục phổ thông 2018 của Bộ
Giáo dục và Đào tạo đã ban hành.
Về phía bản thân, với một số biện pháp nêu trên, qua thực tế giảng dạy tại
trường, tôi nhận thấy hiệu quả của các biện pháp này là khá cao. Tuy nhiên, khi
vận dụng những biện pháp này, giáo viên có thể tuỳ cơ ứng biến sao cho phù
hợp với từng hoàn cảnh, từng đối tượng cụ thể để thu được kết quả tốt nhất. Và
điều quan trọng là chúng ta cùng nhau xây dựng nên những biện pháp giảng dạy
hay nhất, phù hợp nhất đối với môn Âm nhạc để kết quả học tập của các em
ngày càng được nâng cao hơn.
Hiệu quả sáng kiến thu được:
- Hiệu quả kinh tế:
Với các phương pháp này giúp học sinh tiết kiệm được quỹ thời gian.
- Hiệu quả xã hội:
Môn học Âm nhạc ở trường mỗi tuần chỉ có một tiết, thật ít ỏi nhưng các
em được làm quen với: hát; đọc nhạc; nhạc cụ; thường thức âm nhạc là một tác
động lớn vào thế giới tinh thần của các em. Với những biện pháp, giải pháp dạy
trên, tr...